Trời nắng đẹp lên, Hà Bích Thu cầm xẻng xắn đống bùn ao gánh ra ruộng lúa mì. Xắn xong luống cuối cùng, nghe nói chồng bị đánh, cô liền dọn dẹp tay chân, về nhà xem vết thương rồi quay sang tìm thôn trưởng.

Nhà thôn trưởng ở đầu phía đông của thôn. Cũng chỉ là dãy nhà hai gian, một khoảng sân. Mái lợp ngói âm dương, tường gạch xanh xây đặc, tường rào cũng xây bằng gạch xanh. Ngạch cửa làm bằng đá xanh. Trong sân có một cái giếng nước, bên trên là giàn nho đã trút sạch lá. Đối diện là một dải chậu hoa toàn cành khô queo, có buộc một con chó. Hà Bích Thu né con chó, thấy thôn trưởng đang ngồi ở nhà trên nhắm rượu. Cô nói: "Ông đánh anh ấy, giờ chứng nhân có rồi, chẩn đoán của bác sĩ cũng có rồi, ông tính sao đây?" Thôn trưởng hừ một tiếng: "Tính sao?" Hà Bích Thu nói: "Ông đánh anh ấy, đá vào ngực anh ấy thì thôi đi. Ông còn đá vào hạ bộ, đây là muốn lấy mạng người, không phải nên có một lời giải thích sao?" Thôn trưởng thong thả nâng ly, Hà Bích Thu nói: "Vậy thì ông đừng trách tôi."

Thôn trưởng hỏi: "Thế cô làm gì được tôi?" Hà Bích Thu nói: "Mời chính quyền đến nói lý." Thôn trưởng cười đáp: "Tôi đánh nó đâu phải vì việc tư. Tôi là thôn trưởng, chính quyền không giúp tôi thì lần sau ai nghe tôi hô hào chuyện của cái thôn này?" Hà Bích Thu nói: "Chỉ sợ ông tính toán quá đẹp rồi." Thôn trưởng bảo: "Được thôi. Đường lên xã cô biết rồi đấy: qua bến đò, đi thêm mười hai mươi dặm nữa là tới. Cũng vất vả cho cô rồi." Hà Bích Thu thấy ông ta ngông ngênh thì không thèm dông dài nữa, quay về chuẩn bị lên đường.

Đi hơn một dặm đường thì đến bến đò. Từ xa thấy người chờ đò đã nhảy lên thuyền. Người lái đò cúi lưng cởi dây cáp trên cọc, nghe thấy tiếng động liền hờ hững nắm đầu dây đứng chờ. Đợi Hà Bích Thu lên thuyền, ông ta nói: "Đứng cho vững nhé." Thu dây lại, đổi lấy sào trúc chậm rãi chống thuyền ra giữa vùng nước trắng xoá.

Mấy người sang đò kẻ đứng người ngồi, đều khoanh tay chắp sau lưng, đồ đạc để trong khoang. Mấy người này xôn xao trò chuyện với người lái đò, người lái đò cười nói: "Các vị nghĩ con đường hướng đông bắc sắp sửa xong rồi nên không ngồi thuyền của tôi nữa chứ gì?" Lại nói: "Chẳng qua cũng chỉ là đường đất, hơn một nửa lại nằm trên đất của người ta, một khúc cua ngoặt đi mười vạn tám nghìn dặm, vẫn không tiết kiệm bằng đi đò." Mấy người kia bàn tán: "Thôn Vương Kiều chúng ta từ xưa đã thuộc An Huy, chỉ vì đào cái hồ chứa nước này làm đường xá đứt đoạn hết, ngược lại bị Giang Tô ôm vào lòng. Ra khỏi nhà còn khó hơn lên trời, thà rằng hoạch quy Giang Tô cho xong." Nói một hồi, ánh mắt người lái đò rơi trên người Hà Bích Thu, hỏi: "Vị này nhìn lạ mặt nhỉ?" Có người biết chuyện liền nói thay: "Cô ấy là người nhà họ Vạn." Người lái đò hiểu ra: "Thảo nào trên mặt cô có chuyện, là cô muốn kiện Vương Trường Trụ phải không? Người xưa nói 'Cư gia mạc tụng', sao lại đến nông nỗi này?"

Hà Bích Thu nói: "Thôn trưởng quản một thôn, cũng như quản một gia đình lớn, người làm chủ quản người dưới, đánh, chửi đều được. Nhưng ông ta muốn lấy mạng người thì không đúng thể thống rồi. Thế thì thôi đi, tôi đến tận nhà hỏi, ông ta đến một lời giải thích cũng không có." Người lái đò nghe xong gật đầu: "Thế là Vương Trường Trụ sai rồi."

Trong lúc nói chuyện, thân thuyền chao đảo. Thuyền đã đến gần giữa nhánh hồ, trên mặt cảm thấy có vật gì cọ xát. Trên bờ thì rất yên bình, ra đến đây lại có gió. Cơn gió bám mặt nước bốc lên, dần dần lớn hơn, gió cũng trở nên lạnh lẽo, đâm vào da mặt căng cứng. Gió khuấy động nước hồ cuộn sóng, bọt sóng lật tung trắng xoá. Người lái đò nói: "Có nước thì sinh gió, có gió thì có sóng, qua khỏi đoạn khe sâu này sẽ êm thôi." Thu sào trúc lại, rút đôi mái chèo ra chèo. Gió rít lên từng hồi, ván thuyền dưới chân nhấp nhô không ngừng. Lời lẽ trong miệng mọi người chợt ít đi, chỉ còn vài câu thưa thớt, giọng nói không được tròn hơi. Hít một hơi sâu rồi chậm rãi thở ra, thả lỏng trái tim xuống. Chèo gấp thuyền nhanh, thế gió quả nhiên đã qua, nhưng thuyền đã tiến gần sang bờ bên này. Thuyền đi ngày càng êm, người lái đò thu chèo, đổi lại sào chống lên.

Mấy người này lại tiếp tục câu chuyện lúc nãy. Người lái đò nói: "Tôi nói nhé: Ở nhà mẹ đẻ cành xanh lá thắm, gạt đi lấy chồng mặt vàng má hóp. Không nhắc tới thì thôi, nhắc tới nước mắt chảy ròng." Đoán một hồi vẫn đoán không trúng. Nhìn vẻ mặt đầy tâm sự của Hà Bích Thu, nghi ngờ là cô. Người lái đò nói: "Này." Rồi giơ tay lên. Mọi người nhìn sào trúc trong tay ông ta ướt đẫm nước, bất giác vỡ lẽ, lại cảm thấy chưa đã thèm. Lúc này thuyền đã cập bờ, nói cười vài câu rồi nhảy xuống thuyền, ai nấy tự đi đường mình.

Trên xã không còn dáng vẻ như trước nữa. Đã có thêm một con đường cát mịn, hai bên đường trồng cây ngăn nắp, ven đường toàn là nhà dân, phóng hết tầm mắt mới nhìn từ đầu này sang đầu kia. Nhà dân cái ba tầng, cái hai tầng, cái một tầng cao thấp không đều. Hà Bích Thu từ một cổng lớn nhìn vào thấy một tòa nhà sáu tầng, tưởng là ủy ban xã, vào hỏi mới biết là nhà máy của xã. Vòng vèo mãi mới đến một góc hẻo lánh, lúc này mới tìm đúng chỗ. Thấy ủy ban xã so với trước kia đã xây thêm hai dãy nhà cấp bốn. Cô bước vào một cửa, nói vài câu, có người dẫn cô đến căn phòng ở đầu phía tây, bảo: "Đây là công an viên họ Lý, cô cứ nói chi tiết với anh ấy."

Công an viên họ Lý chừng gần bốn mươi tuổi, đường nét gương mặt bình thường, khó phân biệt được là trung hậu hay gian hảo. Thấy anh ta đang cầm một chiếc cốc trà thắt eo xem báo, lúc này quay đầu lại đón chào nói: "Vương Trường Trụ? Ông ấy nhờ cô nhắn tôi đến uống rượu hả? Cô về nói với ông ấy, nếu không sửa cái tính cộc cằn trên bàn rượu thì tôi không đến nữa đâu." Hà Bích Thu nói: "Tôi đến để tố cáo ông ta." Công an viên họ Lý ngạc nhiên: "Ồ?" Xem xong chứng nhân, xem xong chẩn đoán của bác sĩ, nhíu mày nói: "Sao lại là giấy chứng nhận của bệnh viện huyện? Lại còn là của tỉnh khác?" Hà Bích Thu nói: "Thôn Vương Kiều chúng tôi, đường sang tỉnh mình đều bị nước chặn hết, đành phải sang Giang Tô thôi."

Nói lại toàn bộ đầu đuôi câu chuyện một lượt, công an viên họ Lý nghe xong, cất giấy chứng nhận và bản chẩn đoán đi, nhìn đồng hồ rồi nói: "Nhà ăn mở cơm rồi, cô ăn ở đây luôn đi." Hà Bích Thu nói: "Không cần khách khí đâu." Công an viên họ Lý nói: "Tôi không phải mời cô đâu. Tôi có thể giúp cô mua phiếu cơm, bát đũa trong nhà ăn có sẵn, mượn được." Hà Bích Thu nói: "Khỏi cần ạ. Tôi đi một quãng đường qua đây thấy không ít quán ăn." Công an viên họ Lý nói: "Cơm nước ngoài quán chém đắt lắm." Hà Bích Thu nói: "Tôi có hỏi hai gian hàng mì, một bát mì năm sáu hào, đắt cũng chẳng đắt đi đâu được." Công an viên họ Lý liền đứng dậy: "Chiều nay tôi có cuộc họp. Này mai tôi sẽ đi xử lý việc này, cô ở nhà đợi đừng đi đâu."

Trưa ngày hôm sau, Hà Bích Thu thấy công an viên họ Lý vừa đi vừa hỏi đường sang bên này, liền bước tới chào hỏi: "Làm phiền anh quá. Anh đi bộ sang đây à?" Công an viên họ Lý nói: "Tôi đi xe đạp." Hà Bích Thu hỏi: "Rẽ từ đường đất mới sang ạ?" Công an viên họ Lý nói: "Đường đó xa quá. Tay lái tôi tốt, bờ ruộng đường này tôi cũng dám đi. Chỉ là qua đò xong, đến thôn các cô toàn là dốc lên, tôi đẩy xe đến nửa chừng thấy không lời lãi gì nên lại quay về, gửi xe nhờ người lái đò trông hộ, đi đi về về nên mới vừa tới đây." Hà Bích Thu kinh ngạc: "Anh vẫn chưa gặp thôn trưởng sao?" Công an viên họ Lý nói: "Tôi ghé nhà cô xem vết thương trước, giờ mới đi."

Vào nhà xem vết thương xong, liền chuyển hướng sang nhà thôn trưởng. Con chó sủa nhặng lên dữ dội, thôn trưởng chạy ra nạt nó, quát lớn: "Sit! Ngồi xuống!" Vừa ngoảnh đầu thấy Hà Bích Thu, liền ngừng quát, mặt sa sầm xuống. Công an viên họ Lý tự ngồi xuống ghế, mời thôn trưởng và Hà Bích Thu ngồi, nhưng cả hai đều không ngồi. Công an viên họ Lý ngồi trên ghế đẩu nói: "Chứng nhân, giấy chứng nhận bệnh viện tôi đều đã xem, tôi cũng xem cả vết thương rồi. Việc này là ông làm sai rồi." Thôn trưởng bốc hỏa nói: "Tôi sai? Tôi là vì bản thân mình sao? Cấp trên bố trí trồng cải dầu tập trung, các hộ đều thông suốt, chỉ có nhà nó là không thông. Mấy chục mẫu cải dầu kẹp một miếng lúa mì của nhà nó, nhìn như cái chốc đầu. Đoàn nghiệm thu xuống, còn chưa vào thôn, nhìn thấy cảnh này đã trừ điểm, đánh trượt không đạt yêu cầu, còn giới hạn thời gian khắc phục. Tôi bảo nó trồng bù cải dầu, nói một lần, hai lần, ba lần, không nghe! Dùng miệng không được thì không dùng chân thì dùng cái gì?" Công an viên họ Lý cười nói: "Thật ra ông vẫn nên dùng miệng thì hơn." Thôn trưởng nói: "Nên dùng miệng chứ, tôi chỉ thèm lấy răng cắn nó!" Công an viên họ Lý nghiêm mặt nói: "Dù nói thế nào, ông đánh người, lại còn đánh thương người ta, đây chính là cái sai của ông." Thôn trưởng liếc anh ta nói: "Câu này là cá nhân anh nói hay đại diện cho xã nói?" Công an viên họ Lý không trả lời, quay sang nói với Hà Bích Thu: "Thế này đi, cô tạm thời lánh mặt một chút, đừng đi đâu xa."

Đợi ở bên ngoài một lúc, công an viên họ Lý bước ra thương lượng với cô: "Tiền thuốc men do thôn thanh toán, cho thêm chút phí bồi dưỡng và tiền đền bù công lao động bị gián đoạn, phần này do cá nhân ông ấy và thôn mỗi bên chịu một nửa, cô thấy thế nào?" Hà Bích Thu nói: "Nói như vậy thì người ta chẳng coi tôi ra gì sao? Tôi không phải đòi tiền, chỉ cần ông ta có một lời giải thích." Công an viên họ Lý lại bàn bạc: "Tính tình ông ấy xưa nay cộc cằn, lại là thôn trưởng, thể diện là quan trọng nhất mà." Hà Bích Thu hỏi: "Vậy là không có lời giải thích nào sao?" Công an viên họ Lý suy nghĩ một chút rồi giải thích: "Tiền thuốc men, tiền bồi dưỡng và tiền công nghỉ làm do thôn và cá nhân ông ấy bỏ ra, thế chẳng phải chứng minh chuyện này cô đúng ông ấy sai, đó chẳng phải là một lời giải thích sao?" Hà Bích Thu ngẫm nghĩ thấy có lý nên đồng ý.

Trở lại trong nhà, công an viên họ Lý nói: "Mọi chuyện cứ như vậy đi. Không tính là xử lý, gọi là hòa giải, bắc cầu đều được. Mấy người nghe theo tôi thì tôi theo lệ cũ ăn cơm ở thôn; không nghe theo thì tôi để bụng đói đi bộ về." Ăn cơm xong ở thôn, công an viên họ Lý đến chào Hà Bích Thu một tiếng, lại khuyên lơn vài câu rồi trở về xã.

Bên này người chồng nằm trên giường hỏi: "Vừa rồi hai lần vào nhà là ai thế?" Hà Bích Thu nói: "Công an viên họ Lý trên xã. Em tố cáo thôn trưởng rồi." Người chồng sốt ruột: "Em chọi thắng nổi ông ta sao?" Hà Bích Thu nói: "Công an viên họ Lý đã chốt là em đúng ông ta sai rồi." Cô lại kể chuyện tiền thuốc men, tiền bồi dưỡng và tiền bù công lao động, "Chiều nay ông ta trả tiền, chẳng phải chính là lời giải thích sao?"

Đến chiều muộn, Hà Bích Thu quay lại nhà thôn trưởng, con chó trong sân sủa inh ỏi, thôn trưởng quát nó, giọng nói có chút tức giận. Hà Bích Thu nói: "Hóa đơn mang đến rồi, biên nhận cũng viết xong rồi." Thôn trưởng hỏi: "Tổng cộng bao nhiêu?" TĐối chiếu số tiền xong, thôn trưởng rút ra một xấp tiền mới tinh, dùng ngón tay miết ra, đếm một lần, lại đếm thêm lần nữa. Hà Bích Thu định đợi ông ta đưa tiền sang trước rồi mới trả lại và nói "Bỏ đi, chuyện cũng đến đây thôi", nhưng chưa kịp thốt ra lời thì đã thấy thôn trưởng tiện tay hất một cái, ném xấp tiền văng vãi xuống đất.

Hà Bích Thu ngơ ngác hỏi: "Ông làm cái gì vậy?" Thôn trưởng nhếch môi nói: "Đưa tiền cho cô đấy chứ?" Hà Bích Thu nói: "Ông đánh anh ấy, không cho một lời giải thích, giờ lại đến bẩn thỉu nhục mạ tôi!" Thôn trưởng nói: "Tôi là vì tốt cho cô thôi, trong đây có đạo lý cả đấy."

Thôn trưởng khựng lại một chút rồi thong thả nói: "Tôi vẫn là thôn trưởng, vẫn quản lý mọi chuyện lớn nhỏ trên mảnh đất này, vẫn khó tránh khỏi việc đè nén cơn giận mà hành hạ cái nhà họ Vạn các người. Tờ tiền dưới đất tổng cộng có ba mươi tờ, cô nhặt một tờ thì cúi đầu một lần, coi như tổng cộng cúi đầu nhận lỗi với tôi ba mươi lần, mọi ân oán đều xóa bỏ."

Nói xong như vậy, ông ta lại giục cô cúi lưng nhặt tiền. Hà Bích Thu tức giận nói: "Buổi sáng ông nói thế nào?" Thôn trưởng hỏi ngược lại: "Buổi sáng tôi có nói gì sao?" Hà Bích Thu nói: "Có nghe thấy ông vặn lại câu nào đâu!" Thôn trưởng cười nói: "Cô tưởng tôi mềm nắn rắn buông chắc? Công an viên họ Lý qua hồ trèo bờ sang đây một chuyến không dễ dàng, tôi là nể mặt anh ta. Với lại, tiền này cũng chẳng phải công tư mỗi bên một nửa, đều là của thôn cả."

Hà Bích Thu sững người, giẫm lên đống tiền dưới đất bước thẳng về nhà. Về đến nhà ngồi bên mép giường kể lại, người chồng nói: "Tôi đã bảo chọi không lại ông ta mà." Hà Bích Thu nói: "Sao anh không nói sớm?" Người chồng nói: "Tôi đâu có biết." Hà Bích Thu nhổ nước bọt: "Giờ thì anh biết rồi đấy?" Người chồng thở dài: "Đã xé rách mặt nhau rồi." Hà Bích Thu ngẩn người một hồi lâu: "Cái lý này mà không đòi lại bằng được thì sau này không sống nổi." Người chồng lo lắng: "Không kiện đổ được ông ta thì làm sao bây giờ?" Hà Bích Thu nghiến răng nói: "Tôi mang đủ tiền lộ phí, đố ai cản được tôi, tôi sẽ ở lại trên đó!" Hai vợ chồng trằn trọc trên giường suốt một đêm.