Nhưng than thỉ thay, than chưỡng chửa tày đày,

Hỡi Vận Mệnh, nào giấu niềm vui ấy!

Kẻ tưởng chân tình, lại kẻ chuyên lừa gạt,

Cất khúc ca đường mật với những kẻ khờ khạo,

Đặng bắt bớ, quáng quà, quân gian giảo dối gian;

Ðể khi ai ngã xuống từ vành xe vận mệnh,

Thì ả mỉm cười, bỡn cợt phũ phàng.

Khỏi Troilus, ả vội quay mặt sáng ngời,

Chẳng màng đoái hoài, chẳng chút bận tâm,

Dứt khoát đày đọa chàng khỏi lòng sủng ái,

Rồi trên vành xe, ả đặt Diomede lên ngồi;

Bởi thế hỡi lòng ta nay chực rỉ máu,

Và ngây ngất hỡi ngòi bút ta đang run rẩy,

Vì nỗi kinh hoàng của điều ta sắp viết nên.

Bởi vì chuyện Criseyde phụ bạc Troilus,

Hay chí ít, chuyện nàng đã vô tình nhường nào,

Từ nay về sau phải là đề tài cho trang sách của ta,

Như người đời đã chép để lưu truyền mãi trong tâm trí.

Khốn thay! Cớ sao họ luôn tìm ra lý do

Để bàn tán điều tổn hại nàng; và nếu họ thêu dệt điều gian,

Thì chính họ, quả thực, sẽ tự gánh lấy điều nhơ nhớp.

Hỡi các ngươi, các Nữ thần Báo thù, ba chị em Đêm tối,

Những kẻ mãi than van trong nỗi khổ đau vô tận,

Megaera, Alecto, và cả Tisiphone nữa;

Cả ngươi nữa, hỡi thần Mars tàn nhẫn, đấng sinh thành Quirinus,

Hãy giúp ta hoàn thành trọn vẹn quyển thứ tư này,

Để nỗi đau mất mát cả sinh mệnh lẫn tình yêu

Của Troilus được bày tỏ trọn vẹn nơi đây.

Lời mở đầu chấm dứt.

Bắt đầu Quyển Tư.

Đóng quân ngoài thành, như ta từng thuật lại trước đây,

Đạo quân hùng mạnh của người Hy Lạp vây hãm thành Troye,

Xảy ra vào lúc ánh dương Phé-bút chiếu rọi

Trên ngực Sư tử của Hercules,

Rằng Hector, cùng với vô số nam tước hào hiệp,

Một ngày nọ quyết định nghênh chiến với người Hy Lạp,

Như thói quen gây tổn hại cho quân thù hết mức có thể.

Ta nào biết khoảng thời gian từ ý định đó

Đến ngày họ thực sự giao tranh là ngắn hay dài;

Nhưng vào một ngày giáp trụ rền vang, rực rỡ huy hoàng,

Hector cùng nhiều dũng sĩ kiệt xuất bước ra,

Tay lăm lăm giáo mác và giương cao cung nỏ;

Và chẳng chần chừ lâu giữa chốn đồng hoang,

Kẻ thù liền đối mặt nhau ngay trên chiến trường.

Suốt ngày dài, với những ngọn giáo mài sắc nhọn,

Cùng cung tên, lao phóng, gươm giáo và chùy hung túng,

Họ giao tranh quật ngã cả ngựa lẫn người xuống đất,

Và dùng rìu chiến đập nát cả óc phàm.

Nhưng ngặt nỗi, ở trận giao tranh cuối cùng mà nói,

Người Troye đã tự hành động sai lầm,

Khiến họ phải tháo chạy về thành trong đêm tối với thế yếu hơn.

Vào ngày hôm đó, Antenor đã bị bắt làm tù binh,

Bất chấp sự bảo vệ của Polydamas hay Monesteo,

Santippe, Sarpedon, Polynestor,

Polyte, hay cả vị tôn ông người Troye tên là Ripheo,

Cùng những người dân thường khác như Phebuseo.

Thế nên, vì tổn thất ấy, ngày hôm đó thần dân thành Troye

Đã vô cùng kinh hoàng sợ hãi sẽ đánh mất một phần lớn niềm vui của mình.

Theo lời thỉnh cầu của người Hy Lạp, vua Priamus

Đã ban hành một khoảng thời gian hưu chiến, và rồi họ bắt đầu thương lượng,

Để đổi chác tù binh cho nhau, từ cao sang đến thấp hèn,

Và trả những khoản tiền lớn cho phần nhân sự chênh lệch.

Sự việc này nhanh chóng lan truyền khắp mọi ngóc ngách,

Cả ngoài vòng vây, trong thành phố, và ở muôn nơi,

Và lọt vào tai Calchas ngay từ những phút đầu.

Khi Calchas hay tin cuộc thương lượng này sẽ thành hiện thực,

Lập tức giữa hội đồng các bậc trưởng lão người Hy Lạp,

Lão chen chúc bước lên cùng các bậc quý tộc lớn,

Và ngồi vào chỗ ngồi vốn quen thuộc của mình;

Với sắc mặt đã đổi khác, lão khẩn cầu họ một ân huệ,

Vì lòng kính sợ Chúa, xin hãy làm ơn

Hãy dập tắt tiếng ồn ào và ban cho lão sự lắng nghe.

Đoạn lão cất lời rằng: “Hỡi các vị chúa công, ta từng là

Người Troye, điều này ai cũng rõ chẳng có gì phải ngờ vực;

Và nếu các ngài còn nhớ, ta chính là Calchas,

Kẻ đầu tiên mang lại sự an ủi cho nhu cầu của các ngài,

Và tiên đoán chính xác cách các ngài giành phần thắng.

Bởi vì chắc chắn rằng, nhờ các ngài, chẳng mấy chốc

Thành Troye sẽ bị thiêu rụi và san bằng thành bình địa.

“Và bằng hình thức nào, hay theo cách thức ra sao

Để tàn phá thành phố này, và thỏa mãn mọi ham muốn của các ngài,

Các ngài đã từng nghe ta bàn tính từ trước;

Ta tin rằng các chúa công đều rõ điều này.

Và bởi vì người Hy Lạp vô cùng quý mến ta,

Ta đã tự thân thân hành đến đây,

Để hiến kế xem điều gì là tốt nhất cho các ngài;

“Chẳng màng màng gì đến tài sản hay bổng lộc của mình,

Chẳng màng đến sự an nhàn để đếm xỉa tới.

Thế nên ta đã bỏ lại toàn bộ gia tài và đến với các ngài,

Với hy vọng làm vui lòng các bậc chúa công.

Nhưng toàn bộ sự mất mát đó chẳng khiến ta phiền muộn.

Ta sẵn lòng, xin thề có niềm vui chứng giám,

Mất hết mọi thứ ở Troye vì lợi ích của các ngài,

“Ngoại trừ đứa con gái, hỡi ôi, ta đã để lại

Đang say giấc nồng ở nhà khi ta trốn khỏi thành Troye.

Ôi người cha tàn nhẫn, lạnh lùng dường nào là ta!

Sao ta có thể mang một trái tim sắt đá nhường ấy?

Khốn thay! Sao ta không mang nó theo dù chỉ là mảnh áo mỏng!

Vì nỗi đau đớn ấy, ta sẽ chẳng thiết sống đến ngày mai,

Trừ phi các chúa công rủ lòng thương xót cho nỗi sầu của ta.

“Chính vì ta chưa tìm được thời điểm thích hợp cho đến nay

Để đón con bé về, nên ta mới giữ im lặng;

Nhưng nay hoặc không bao giờ, nếu các ngài thuận lòng,

Chắc chắn chẳng mấy chốc ta sẽ được đoàn tụ với nó.

Ôi xin hãy ban ơn phu phước! Giữa chốn đông đảo này,

Hãy rủ lòng thương xót kẻ khốn khổ đang sầu não,

Khi mà ta phải gánh chịu mọi nỗi muộn phiền này chính vì các ngài!

“Các ngài giờ đây đã bắt giữ và xiềng xích trong ngục tối

Biết bao người Troye; và nếu các ngài vui lòng,

Đứa con của ta có thể dùng một người trong số họ để đổi lấy sự tự do.

Giờ đây vì tình yêu dành cho thần linh và lòng nhân đức,

Ôi xin hãy trao nó cho ta, một người trong số đông đúc ấy, hỡi ôi!

Cớ gì các ngài phải từ chối lời thỉnh cầu này,

Khi mà chẳng mấy chốc các ngài sẽ chiếm được cả con người lẫn thành trì?

“Dù có phải đánh cược sinh mạng, ta cũng chẳng dám dối gạt,

Chính thần Apollo đã tiên tri điều đó một cách chân xác;

Ta cũng đã tìm ra điều đó qua chiêm tinh học,

Qua điềm gieo quẻ, và cả qua điềm bói toán một cách chuẩn xác,

Và ta dám chắc rằng, thời điểm ấy đã cận kề,

Khi lửa và ngọn lửa sẽ lan tràn khắp toàn thành phố;

Và cứ thế thành Troye sẽ biến thành tro tàn lạnh lẽo.

“Bởi vì chắc chắn rằng, cả Phé-bút và Neptune,

Những đấng từng xây nên những bức tường thành,

Vẫn luôn căm phẫn người dân thành Troye đến độ

Họ muốn mang lại sự diệt vong cho nơi này,

Chính để phỉ báng vua Laomedon.

Bởi vì hắn đã từ chối trả thù lao cho các vị thần ấy,

Nên thành Troye sẽ bị thiêu rụi trong biển lửa.”

Vừa thuật lại câu chuyện của mình, lão già râu tóc bạc phơ ấy,

Với điệu bộ khiêm nhường cùng ánh mắt sầu bi,

Những giọt nước mắt mặn chát từ đôi tròng mắt

Cứ tuôn rơi xối xả đầm đìa trên cả hai gò má.

Lão cứ tha thiết khẩn nài sự cứu giúp từ họ lâu đến nỗi,

Để xoa dịu nỗi đau đớn tột cùng trong lòng lão,

Họ đã trao Antenor cho lão mà chẳng chần chừ thêm nữa.

Nhưng còn ai vui mừng hơn Calchas vào lúc ấy chứ?

Và lão nhanh chóng trao gởi yêu cầu của mình về việc này

Đến những kẻ sẽ đi sứ cho cuộc thương lượng,

Và hết lần này đến lần khác nài nỉ họ đổi Antenor

Để mang vua Toas và Criseyde về nhà;

Và khi vua Priamus phái giấy thông hành đến,

Các sứ thần liền thẳng tiến hướng về Troye.

Khi mục đích chuyến đi đã được trần tình, vị vua già

Priamus liền lập tức triệu tập triều đình đại hội toàn dân,

Mà kết quả của nó ta sẽ tường thuật lại cho các ngươi nghe.

Các sứ thần đã nhận được câu trả lời chung quyết,

Việc trao đổi tù binh và toàn bộ nhu cầu ấy

Đã làm họ vô cùng hài lòng, và họ tiến hành thực hiện.

Troilus lúc bấy giờ có mặt tại nơi chốn đó,

Khi Criseyde được cất lời đòi đổi lấy Antenor,

Khiến cho sắc mặt chàng thay đổi đột ngột,

Tựa như kẻ suýt ngất lịm đi vì những lời nói ấy.

Tuy nhiên, chàng chẳng thốt ra dù chỉ một lời,

Kẻo người đời nhìn thấu tình cảm sâu kín của mình;

Bằng một trái tim kiên cường của đấng nam nhi, chàng cố nén nỗi đau.

Và ngập tràn trong nỗi thống khổ cùng sự kinh hoàng tột độ,

Chàng chờ xem các vị quý tộc sẽ đưa ra phán quyết gì;

Và nếu họ chấp thuận việc trao đổi nàng, — chúa chẳng cho phép điều đó —

Thì chàng đã nghĩ đến hai việc,

Đầu tiên là làm sao bảo vệ danh tiếng cho nàng, và bằng cách nào

Chàng có thể ngăn chặn việc trao đổi nàng một cách tốt nhất;

Chàng vắt óc suy tính thật nhanh xem mọi chuyện có thể xoay xở ra sao.

Tình yêu khiến chàng sẵn sàng làm mọi thứ để giữ nàng ở lại,

Và thà chết chứ chẳng đời nào để nàng ra đi;

Nhưng lý trí lại thì thầm với chàng ở một hướng ngược lại:

“Đừng hành động như thế nếu không có sự đồng thuận của nàng,

Kẻo vì sự nhúng tay của nàng mà nàng sẽ trở thành kẻ thù của ngươi,

Và bảo rằng chính sự xen vào của ngươi đã làm lộ tẩy

Mối tình của cả hai, vốn trước đó chưa hề ai hay biết.”

Vì thế chàng đi đến quyết định cho là khôn ngoan nhất,

Rằng dù các quý tộc có muốn nàng ra đi đi nữa,

Chàng cũng sẽ để họ chấp thuận theo ý muốn của họ,

Và trước hết sẽ thổ lộ với người thương về ý định của họ.

Và khi nàng bày tỏ tâm tư của mình với chàng,

Chàng sẽ hành động thật nhanh chóng dựa theo đó,

Dù cho cả thế giới có quay cuồng chống lại.

Hector, người đã lắng nghe rõ mồn một ý đồ của người Hy Lạp,

Về việc họ muốn đổi Antenor lấy Criseyde như thế nào,

Đã đứng lên phản đối và điềm đạm đáp lời: —

“Thưa chư vị, nàng ấy không phải là tù binh,” chàng nói;

“Ta chẳng rõ ai đã giao trọng trách này cho các ngài,

Nhưng về phần ta, các ngài có thể nhắn lại với họ lần nữa,

Rằng ở đây chúng ta không có thói quen đem phụ nữ ra để mua bán.”

Tiếng la ó của đám đông bỗng chốc bùng lên cùng một lúc,

Hung hăng chẳng khác nào ngọn lửa bùng cháy rơm rạ;

Bởi vì sự bất hạnh muốn trớ trêu thay vào lúc đó,

Là họ lại mong muốn sự diệt vong của chính mình.

“Hỡi Hector,” họ gào lên, “thần linh nào đã xúi giục ông

Bênh vực người phụ nữ này để rồi bắt chúng ta phải đánh mất

Tôn ông Antenor? — Quả là ông đang chọn nhầm một con đường sai lầm —

“Người vừa khôn ngoan lại vừa là một nam tước dũng cảm biết bao,

Và như mọi người đều thấy, chúng ta đang rất cần lực lượng;

Hơn nữa ông ấy lại là một trong những nhân vật vĩ đại nhất thành này;

Ôi Hector, hãy dẹp bỏ những hoang tưởng ấy đi!

Hỡi vua Priamus,” họ nói tiếp, “chúng thần xin tâu rằng,

Toàn thể tiếng nói của chúng thần đều là để từ bỏ Criseyde;

Và họ khẩn khoản đòi trao trả Antenor.”

Hỡi nhà thơ vĩ đại Juvenal! Lời phán của ngài quả là chân xác,

Rằng người đời hiểu biết quá ít về những điều họ khát khao,

Đến mức họ chỉ tìm thấy sự bất trắc trong chính khao khát của mình;

Bởi màn sương mù của sự lầm lạc khiến họ chẳng thể nhận ra

Đâu là điều tốt nhất; và kìa, tấm gương rành rành ngay trước mắt.

Đám đông này giờ đây đang khát khao sự giải thoát

Cho Antenor, kẻ đã đẩy họ vào cảnh lầm than tột độ!

Bởi vì sau đó hắn đã trở thành kẻ phản bội thành Troye;

Khốn thay! Họ lại chuộc hắn về quá ư vội vã;

Ôi thế gian khờ khạo, kìa sự sáng suốt của ngươi đấy!br>Criseyde, người chưa từng gây tổn hại cho họ một chút nào,

Giờ đây sẽ chẳng còn được đắm mình trong hạnh phúc nữa;

Trái lại, Antenor sẽ được trở về thành phố,

Còn nàng thì phải bước ra đi; kẻ tung người hứng đều phán như vậy.

Vì thế hội đồng đã đưa ra nghị quyết

Đổi Criseyde để lấy Antenor,

Và được vị chủ tọa tuyên bố trước đại chúng,

Mặc cho Hector đã khẩn khoản thốt lên hai tiếng ‘không’ rất nhiều lần.

Và tóm lại, bất kể kẻ nào có lên tiếng phản đối,

Thì mọi nỗ lực cũng chỉ là công cốc, sự việc phải và bắt buộc phải xảy ra;

Bởi vì đó là ý muốn của đa số thành viên trong hội đồng.

Mỗi người rời khỏi hội đồng,

Chàng Troilus chẳng buồn thốt thêm một lời nào nữa,

Vội vã một mình rảo bước thật nhanh về phòng của mình,

Ngoại trừ một hoặc hai tên gia nhân,

Những kẻ bị chàng quát tháo bắt phải lui ra ngay lập tức,

Bởi vì chàng viện cớ muốn đi ngủ,

Và vội vã ngả mình xuống chiếc giường.

Và tựa như những chiếc lá mùa đông bị tước đoạt

Hết chiếc này đến chiếc khác cho đến khi trơ trụi cả cành cây,

Chỉ trơ lại vỏ cây và những nhánh khô,

Troilus nằm đó, bị tước đoạt mọi niềm hạnh phúc,

Bị giam cầm trong lớp vỏ đen tối của nỗi muộn phiền,

Sẵn sàng hóa điên phát dại đến mất trí,

Bởi sự thay đổi của Criseyde đè nặng lên tâm can đau đớn biết bao.

Chàng chồm dậy, khóa chặt mọi cánh cửa lại

Và cả khung cửa sổ nữa, rồi vị nam nhân sầu khổ ấy

Ngồi thụp xuống bên mép giường,

Trông chẳng khác nào một pho tượng chết chóc nhợt nhạt và xanh xao;

Và nỗi đau khổ chất chứa trong lồng ngực bỗng chốc

Phá vỡ tung ra, và chàng bắt đầu hành động thế này

Trong cơn điên loạn, như ta sẽ thuật lại cho các ngươi rõ.

Tựa như chú bò rừng hoang dã bắt đầu lồng lộn

Hết nơi này đến nơi khác khi mũi lao đã cắm ngập vào tim,

Và rống lên trong tiếng than vãn cho cái chết của mình,

Cũng y như thế, chàng lao đi quanh căn phòng,

Hết dùng đôi bàn tay đấm mạnh vào ngực đến đau điếng;

Đập đầu vào vách tường, quăng quật thân thể xuống sàn nhà

Hết lần này đến lần khác để tự hành hạ chính mình.

Vì lòng trắc ẩn dành cho trái tim đau thương, đôi tròng mắt của chàng

Tuôn trào xối xả như hai dòng suối xiết;

Những tiếng nấc nghẹn ngào từ nỗi sầu muộn nhức nhối

Cướp đi tiếng nói của chàng, đến nỗi chàng thầm thì chẳng nên lời:

“Ôi cái chết, hỡi ôi! Sao ngươi mãi chẳng chịu cướp đi mạng sống của ta?

Nguyền rủa thay cái ngày mà tạo hóa

Đã nhào nặn ta thành một sinh linh sống trên đời này!”

Nhưng sau đó, khi cơn cuồng nộ và thịnh nộ

Đang bóp nghẹt và xiết chặt lấy trái tim chàng

Qua thời gian dài cũng dần dịu xuống,

Chàng ngả mình xuống giường để nghỉ ngơi;

Nhưng lúc đó những giọt nước mắt lại bắt đầu tuôn trào nhiều hơn,

Đến mức thật kỳ lạ khi thân xác phàm trần này có thể chịu đựng nổi

Nửa phần nỗi đau đớn mà ta đang thuật lại cho các ngươi nghe.

Đoạn chàng cất lời than rằng: “Hỡi Vận Mệnh! Thật đớn đau thay khoảng thời gian này!

Ta đã làm gì sai, ta đã phạm tội lỗi gì cơ chứ?

Sao ngươi lại nhẫn tâm lừa gạt ta vì lòng thương hại?

Chẳng lẽ không còn chút ân huệ nào, và ta cứ thế phải bị hủy diệt sao?

Phải chăng Criseyde cứ thế mà rời đi chỉ vì đó là ý muốn của ngươi?

Hỡi ôi! Sao trong lòng ngươi có thể nhẫn tâm đến thế

Khi tỏ ra tàn nhẫn và vô tình với ta nhường này?

“Chẳng phải suốt cả cuộc đời này ta luôn tôn kính ngươi,

Như ngươi thừa biết, vượt lên trên tất cả các vị thần sao?

Cớ sao ngươi lại nỡ tước đoạt niềm vui của ta thế này?

Hỡi Troilus, giờ đây người ta có thể gọi ngươi là gì

Nếu không phải là kẻ khốn cùng trong những kẻ khốn cùng, kẻ đã rơi từ đỉnh cao danh vọng

Vào chốn lầm than, nơi ta sẽ mãi than khóc

Criseyde, hỡi ôi! Cho đến khi hơi thở cuối cùng cạn kiệt?

“Hỡi ôi, Vận Mệnh! Nếu cuộc sống ngập tràn niềm vui của ta

Đã từng làm phật lòng sự đố kỵ bỉ oổi của ngươi,

Sao ngươi không cướp đi sinh mạng của cha ta, vị vua Troye,

Hay sát hại những người anh em của ta,

Hoặc giết chết chính ta, kẻ đang ngày đêm than khóc và gào thét này,

Ta, kẻ gánh nặng cho trần gian, chẳng thể làm được gì ích lợi,

Chỉ biết mãi mãi chết đi mà chẳng bao giờ thực sự lụi tàn?

“Nếu chỉ riêng Criseyde được để lại cho ta,

Ta sẽ chẳng màng đến việc ngươi muốn dẫn dắt ta đi đâu;

Vậy mà hỡi ôi, ngươi lại cướp đi nàng khỏi ta rồi.

Nhưng xưa nay, kìa! Đó vẫn luôn là bản tính của ngươi:

Tước đoạt đi của một người thứ mà họ trân quý nhất,

Để qua đó chứng minh thói bạo ngược thất thường của ngươi.

Thế là ta đã mất tất cả, chẳng còn chút sự phòng thủ nào cứu vãn nổi!

“Hỡi vị chúa tể đích thực của tình yêu, hỡi thần linh, hỡi ôi!

Đấng thấu hiểu rõ nhất trái tim và mọi suy nghĩ của ta,

Cuộc đời sầu muộn của ta sẽ phải làm gì trong hoàn cảnh này

Nếu ta đánh mất người mà ta đã phải đánh đổi bằng cả tâm can?

Khi chính các ngài đã đưa Criseyde và ta hoàn toàn

Vào lòng sủng ái của các ngài, và khắc dấu đôi tim của cả hai,

Hỡi ôi, sao các ngài lại đành lòng để nó bị hủy bỏ cơ chứ?

“Ta có thể làm gì, ta sẽ làm nấy chừng nào ta còn có thể duy trì

Sự sống trong nỗi đày ải và sự đau đớn tàn nhẫn này,

Khoảnh khắc bất hạnh hay tai ương này,

Ta sẽ đơn độc than khóc đúng như khi ta vừa chào đời;

Và ta sẽ chẳng bao giờ muốn nhìn thấy ánh nắng hay mưa rơi nữa;

Nhưng ta sẽ kết thúc cuộc đời sầu muộn của mình trong bóng tối,

Tựa như Oedipus, và chết đi trong cảnh khốn cùng.

“Hỡi linh hồn mệt mỏi, kẻ cứ lang thang nay đây mai đó,

Sao ngươi mãi chẳng chịu bay vút ra khỏi cái thân xác

Đầy đau khổ nhất từng bước đi trên mặt đất này?

Hỡi linh hồn đang ẩn náu trong nỗi thống khổ này, hãy rời khỏi chiếc tổ,

Hãy bay vút ra khỏi lồng ngực ta, và làm cho nó vỡ tan đi,

Rồi mãi mãi bay theo Criseyde, người nữ chúa ái mộ của ngươi;

Nơi thuộc về ngươi giờ đây không còn ở đây nữa!

“Hỡi đôi mắt sầu muộn, khi niềm vui duy nhất của các ngươi

Chỉ là ngắm nhìn đôi mắt rực rỡ của Criseyde,

Các ngươi còn biết làm gì hơn ngoài việc, vì sự tuyệt vọng của ta,

Mà đứng chết trân vô ích rồi khóc đến cạn khô cả tầm nhìn?

Khi ngọn lửa ấy đã lụi tàn, thứ vốn quen soi sáng cho các ngươi,

Thì từ nay về sau ta mang đôi mắt này để làm gì nữa,

Khi sức mạnh của các ngươi đã hoàn toàn biến mất?

“Hỡi Criseyde của tôi, hỡi nữ chúa tối cao

Của linh hồn sầu muộn đang cất tiếng kêu gào này,

Ai sẽ là kẻ mang lại sự an ủi cho nỗi đau đớn đây?

Hỡi ôi, chẳng có một ai; nhưng khi trái tim ta lịm tắt,

Xin hãy đón nhận linh hồn ta đang hướng về Người với tất cả lòng bao dung,

Bởi vì nó sẽ mãi mãi phụng sự Người;

Thế nên dẫu thân xác này có lụi tàn thì cũng chẳng còn gì quan trọng nữa.

“Hỡi các ngươi, những kẻ si tình đang ngự trị trên đỉnh cao vành xe

Của Vận Mệnh, giữa chốn vận may ngập tràn,

Cầu mong trời ban cho các ngươi tìm thấy một tình yêu vững như sắt đá,

Và cuộc đời các ngươi sẽ chìm đắm trong niềm vui dài lâu!

Nhưng khi các ngươi đi ngang qua nấm mồ của ta,

Hãy ghi nhớ rằng người đồng hành của các ngươi đang yên nghỉ nơi đó;

Bởi vì ta cũng từng yêu, dẫu bản thân chẳng xứng đáng.

“Hỡi con người già nua, độc ác và sống sai lầm,

Ý ta muốn nói là ngươi đấy, Calchas, hỡi ôi! Điều gì đã xui khiến ngươi

Lại đi làm người Hy Lạp, trong khi ngươi sinh ra là người Troye?

Hỡi Calchas, kẻ sẽ mang lại cái chết cho ta,

Ngươi đã sinh ra vào thời khắc bị nguyền rủa đối với cuộc đời ta!

Ước gì vị thần tối cao vì niềm vui của ngài,

Đã để ta bắt được ngươi ngay tại nơi ta muốn, ở trong thành Troye!”

Hàng ngàn tiếng thở dài, nóng bỏng hơn cả than hồng,

Hết tiếng này đến tiếng khác thoát ra từ lồng ngực chàng,

Hòa lẫn với những lời than vãn mới để nuôi dưỡng nỗi đau,

Khiến cho những giọt nước mắt sầu muộn chẳng khi nào ngơi nghỉ;

Và tóm lại, những nỗi thống khổ cứ xé nát tâm can chàng,

Đến mức chàng mụ mẫm đi, chẳng còn cảm nhận được

Bất kỳ niềm vui hay sự dằn vặt nào nữa, mà cứ nằm bất động trong cơn mê sảng.

Pandarus, kẻ vừa nghe thấy ở hội đồng

Tất cả những gì các vị quý tộc và thị dân đã bàn bàn,

Và việc toàn thể đồng thuận trao trả Criseyde để đổi lấy Antenor,

Đã gần như phát điên phát dại đến mất cả trí khôn,

Đến nỗi vì quá đau đớn, hắn chẳng biết mình đang nghĩ gì nữa;

Nhưng hắn vùng chạy một mạch đến chỗ Troilus trong cơn cuồng nộ.

Một hiệp sĩ nọ, kẻ đang canh gác cửa phòng vào lúc ấy,

Liền mở toang cửa cho hắn ngay lập tức;

Và Pandarus, với đôi dòng lệ đầm đìa vô cùng xót xa,

Bước vào căn phòng tối tăm, lặng lẽ tựa pho tượng đá,

Chậm rãi bước về phía chiếc giường,

Bối rối đến mức chẳng biết phải thốt lên lời nào;

Bởi vì nỗi đau đớn tột cùng đã khiến trí tuệ hắn gần như bay mất.

Và với vẻ mặt cùng ánh mắt ruồi ro rối bời,

Vì nỗi đau đớn cho chuyện này, với hai tay khoanh trước ngực,

Hắn đứng trước mặt chàng Troilus sầu khổ ấy,

Và đăm đăm nhìn vào gương mặt đầy vẻ thương cảm của chàng;

Nhưng chúa ơi, trái tim hắn cứ lạnh băng đi từng cơn,

Khi chứng kiến người bạn thân thiết chìm trong nỗi đau đớn tột cùng,

Mà hắn có cảm giác nỗi thống khổ ấy đang bóp nghẹt trái tim mình.

Con người sầu khổ ấy, Troilus này, khi cảm nhận được

Người bạn Pandarus đã đến thăm mình,

Liền tan chảy như tuyết trước ánh mặt trời,

Khiến cho Pandarus sầu muộn vì lòng trắc ẩn,

Cũng bắt đầu khóc lóc thảm thiết chẳng kém gì chàng;

Và cả hai cứ thế đứng lặng câm không nói nên lời,

Đến mức chẳng ai thốt nổi dù chỉ một từ vì quá đỗi đau thương.

Nhưng cuối cùng thì Troilus sầu khổ ấy,

Suýt ngất lịm vì đau đớn nhức nhối, bỗng bật lên tiếng gào thét,

Và cất lời bằng một âm thanh đầy sầu thảm,

Giữa những tiếng nấc nghẹn ngào và những tiếng thở dài xót xa:

“Hỡi Pandarus! Ta đã chết rồi, chẳng cần phải nói thêm nữa.

Chẳng lẽ ngươi không nghe thấy ở hội đồng,” chàng nói,

“Rằng Criseyde của ta đã bị tước đoạt vì Antenor hay sao?”

Pandarus này, với vẻ mặt tái mét và xanh xao như người chết,

Vô cùng xót xa đáp lời và rằng: “Phải, ta có nghe!

Mong cho những gì tai ta đã nghe và tường tận mọi nhẽ ấy

Là giả dối biết bao nhiêu thì hay bấy nhiêu.

Ôi lạy chúa từ bi, ai mà lại có thể ngờ được điều này?

Ai có thể tưởng tượng rằng chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi thế,

Vận Mệnh lại có thể lật nhào niềm vui của chúng ta chứ?

“Bởi vì theo thiển ý của ta, trên thế gian này chẳng có sinh linh nào

Từng chứng kiến một thảm kịch nào kỳ lạ hơn thế này,

Do sự tình cờ hay cơ may đưa đẩy.

Nhưng ai có thể né tránh hay đoán trước được tất cả chứ?

Thế gian vốn là vậy; thế nên ta đúc kết thế này,

Đừng mong đợi tìm thấy sự bền vững mãi mãi nơi Vận Mệnh;

Những món quà của ả ta vốn thuộc về chung cho thiên hạ.

“Nhưng hãy nói cho ta nghe, cớ sao giờ đây ngươi lại hóa điên

Mà chìm đắm trong nỗi sầu muộn thế này? Cớ sao ngươi lại nằm thế kia,

Khi mà ngươi đã có được trọn vẹn khao khát của mình,

Đến mức theo lẽ phải, bấy nhiêu đó đáng lẽ phải làm ngươi thỏa mãn rồi chứ?

Còn ta, kẻ chưa từng cảm nhận được trong cuộc đời phục vụ tình yêu của mình

Dù chỉ một ánh nhìn hay cử chỉ thân thiện nào,

Hãy để ta khóc lóc và than van thế này cho đến lúc chết.

“Và hơn thế nữa, chính ngươi cũng thừa biết rằng,

Thành phố này quanh năm suốt tháng đầy rẫy những tiểu thư khuê nữ;

Và theo ý kiến của ta, ta sẽ tìm thấy trong một đám đông nào đó

Những người xinh đẹp hơn gấp mười hai lần

So với bất kỳ người nào nàng từng là, vâng, dẫu là một hay hai người đi nữa, chẳng có gì phải nghi ngờ.

Thế nên hãy vui lên, hỡi người anh em thân thiết của ta,

Nếu nàng ấy mất đi, chúng ta sẽ tìm lại được người khác.

“Chúa cớ gì lại bắt mọi niềm vui

Phải dồn hết vào một thứ và không ở một người nào khác chứ?

Nếu người này biết hát, thì người kia lại biết múa rất tài;

Nếu người này đoan trang, thì người kia lại vui tươi và rạng rỡ;

Và người này xinh đẹp, còn người kia lại rất giỏi giang.

Mỗi người đều được trân trọng nhờ vào phẩm chất riêng của mình,

Cả chim cắt ăn thịt lẫn chim ưng săn mồi trên sông nước.

“Và thêm nữa, như nhà hiền triết Zanzis từng viết,

‘Tình yêu mới thường xua đuổi tình yêu cũ;’

Và trước hoàn cảnh mới sẽ có những mưu lược mới.

Hãy nghĩ rằng, nhiệm vụ của ngươi là phải tự bảo vệ lấy chính mình;

Ngọn lửa như thế, theo thời gian, tự khắc sẽ lụi tàn.

Bởi vì suy cho cùng đây chỉ là một niềm vui ngẫu nhiên,

Một sự tình cờ nào đó sẽ xóa nhòa nó khỏi ký ức thôi.

“Bởi vì chắc chắn như ngày nối tiếp sau đêm,

Tình yêu mới, công việc bận rộn hay nỗi buồn khác,

Hay thậm chí là việc ít gặp mặt một ai đó,

Sẽ làm phai mờ tất cả những tình cảm cũ.

Và về phần ngươi, ngươi sẽ có được một trong số những điều đó

Để xoa dịu đi những đớn đau nhức nhối cay đắng của mình;

Sự vắng mặt của nàng sẽ đánh bật nàng ra khỏi trái tim ngươi.”

Hắn thốt ra những lời này cốt để làm mọi cách,

Giúp đỡ người bạn của mình kẻo hắn chết vì đau buồn.

Bởi vì chắc chắn, để làm vơi đi nỗi sầu muộn của bạn,

Hắn chẳng màng đến việc mình thốt ra những lời nhảm nhí cỡ nào.

Nhưng Troilus, kẻ suýt chết vì đau đớn,

Chẳng thèm bận tâm đến những gì hắn hàm ý;

Tai này lọt vào, tai kia bay ra ngoài:

Nhưng rồi cuối cùng chàng cũng cất lời đáp: “Hỡi bạn hiền,

Phương thuốc chữa bệnh này, hay cách được chữa lành như thế,

Sẽ vô cùng thích hợp nếu ta là một con quỷ,

Đi phản bội người vẫn luôn chân thành với ta!

Ta cầu xin chúa, nguyện đừng bao giờ để lời khuyên này mang lại phúc lộc cho ngươi;

Thà rằng ngươi cứ để ta chết ngay tại đây

Còn hơn là làm theo những gì ngươi muốn dạy bảo ta.

“Người mà ta phụng sự, xin thề có chúa, dù ngươi có nói gì đi nữa,

Nơi ngự trị đích thực của trái tim ta,

Sẽ chiếm trọn vẹn con người ta cho đến lúc ta lâm.

Bởi vì, hỡi Pandarus, khi ta đã thề nguyền chung thủy với nàng,

Ta sẽ chẳng bao giờ làm kẻ bất lương vì bất kỳ ai;

Mà sẽ mãi sống và chết như kẻ bề tôi của nàng,

Và chẳng bao giờ phụng sự bất kỳ sinh linh nào khác.

“Còn chỗ ngươi bảo rằng ta sẽ tìm được người xinh đẹp

Tựa như nàng, thôi đi, đừng đem so sánh

Với tạo vật được tạo hóa nhào nặn nên nơi trần thế này.

Hỡi Pandarus thân mến, tóm lại một câu,

Ta sẽ không đồng quan điểm với ngươi

Về tất cả những điều này; vì thế ta nài xin ngươi,

Hãy giữ im lặng đi; ngươi đang giết chết ta bằng những lời nói của ngươi đấy.

“Ngươi bảo ta hãy đem lòng yêu một người khác

Hoàn toàn mới mẻ, và hãy để Criseyde ra đi!

Chuyện đó không nằm trong tầm tay ta đâu, người anh em thân thiết ạ.

Và dù ta có thể làm được, ta cũng chẳng đời nào làm thế.

Nhưng ngươi có biết chơi trò đánh vợt qua lại không, hỡi Pandarus,

Túm lấy cây tầm ma rồi vứt cây ngưu bàng, hết chuyện này đến chuyện khác?

Giờ thì tai họa hãy giáng xuống đầu ngươi, kẻ mang lại nỗi đau cho ta!

“Ngươi đối xử với ta cũng chẳng khác nào, hỡi Pandarus,

Kẻ mà khi một người đang chìm trong biển khổ,

Hắn ung dung bước đến và cất lời thế này:

‘Đừng nghĩ đến nỗi đau nữa, và ngươi sẽ chẳng cảm thấy đau đớn nào.’

Ngươi phải biến ta thành đá trước đã,

Và tước đi toàn bộ những xúc cảm của ta,

Rồi hẵng mong làm vơi đi nỗi buồn của ta một cách dễ dàng như thế.

“Cái chết có thể tước đoạt sinh mạng

Khỏi lồng ngực ta, nếu nỗi sầu muộn này cứ kéo dài mãi;

Nhưng mũi tên của Criseyde sẽ chẳng bao giờ

Có thể rời khỏi linh hồn ta; mà cùng với Proserpina,

Khi ta đã chết, ta sẽ đến sống trong chốn ngục hình;

Và ở đó ta sẽ vĩnh viễn than khóc

Nỗi đau của mình, và việc đôi ta đã bị chia cắt ra sao.

“Ngươi vừa đưa ra một lý lẽ, kết luận rằng

Việc từ bỏ Criseyde sẽ là một nỗi đau nhỏ hơn,

Bởi vì nàng từng là của ta,

Và sống trong sự an nhàn cùng hạnh phúc.

Cớ sao ngươi lại nói dối khi thốt lên với ta rằng

‘Kẻ bị rơi từ chốn sung túc xuống sẽ cảm thấy tồi tệ hơn

Kẻ chưa từng biết mùi vị sung túc trước đó’?

“Nhưng hãy nói cho ta nghe, vì ngươi nghĩ rằng việc thay đổi trong tình yêu

Cứ lật qua lật lại qua lại thật dễ dàng,

Cớ sao ngươi không đem hết sức lực của mình ra

Để thay đổi người phụ nữ đang gây ra mọi nỗi đau khổ cho ngươi?

Cớ sao ngươi không để nàng ta rời khỏi trái tim mình?

Cớ sao ngươi không yêu một tiểu thư ngọt ngào nào khác,

Người có thể mang lại sự bình yên cho trái tim ngươi?

“Nếu ngươi vẫn luôn gặp phải xui xẻo trong tình yêu,

Và không thể xua đuổi nó ra khỏi trái tim mình,

Thì ta, kẻ từng sống trong đam mê và niềm vui

Bên người thương nhiều hơn bất kỳ sinh linh nào đang sống,

Làm sao có thể quên đi điều đó, lại còn nhanh chóng đến thế chứ?

Ôi ngươi đã trốn ở xó xỉnh nào lâu đến thế hỡi Pandarus,

Mà lại có thể biện luận rành mạch và trôi chảy đến vậy?

“Không, không, chúa biết rõ, mọi lời khuyên của ngươi chẳng có giá trị gì đâu,

Bởi thế cho nên, bất chấp điều gì có xảy ra đi nữa,

Chẳng cần nói thêm lời nào, ta sẽ chọn cái chết.

Hỡi cái chết, kẻ đặt dấu chấm hết cho mọi nỗi sầu muộn,

Hãy đến ngay đi, khi ta đã cất tiếng gọi ngươi bấy lâu,

Bởi vì cái chết thật phước hạnh làm sao, nói thật đấy,

Kẻ được gọi tên nhiều lần sẽ đến và chấm dứt mọi đớn đau.

“Ta thừa biết rằng, khi cuộc đời ta còn đang yên bình,

Trước khi ngươi giết chết ta, ta đã sẵn sàng dâng hiến cả bổng lộc;

Nhưng giờ đây sự xuất hiện của ngươi đối với ta lại ngọt ngào đến mức

Trên thế gian này ta chẳng tha thiết điều gì hơn thế.

Ôi cái chết, khi ta đang bốc cháy trong nỗi sầu muộn này,

Ngươi hãy hoặc nhấn chìm ta ngập trong dòng nước mắt ngay lập tức,

Hoặc dùng nhát chém lạnh giá của ngươi để dập tắt ngọn lửa nóng bỏng này đi!

“Khi ngươi đã tước đoạt mạng sống của biết bao kẻ bằng đủ mọi cách

Trái với ý muốn của họ, chẳng cần ai cầu xin, cả ngày lẫn đêm,

Hãy làm ơn thực hiện giúp ta theo thỉnh cầu này,

Hãy giải thoát thế giới đi, như thế mới là phải đạo,

Khỏi ta, kẻ là sinh linh khốn khổ nhất

Từng tồn tại; vì đã đến lúc ta phải từ giã cõi đời,

Khi mà ta chẳng còn chút giá trị ích lợi nào trên thế gian này nữa.”

Troilus cứ thế tuôn trào những giọt nước mắt,

Tựa như giọt chất lỏng nhỏ giọt xối xả từ chiếc bình chưng cất;

Và Pandarus vẫn giữ im lặng đôi môi,

Đăm đăm hướng ánh nhìn xuống mặt đất.

Tuy nhiên, cuối cùng hắn thầm nghĩ trong đầu:

“Chà, thà để người bạn của ta sống

Còn hơn là nhìn cậu ấy chết, ta phải nói thêm vài điều với cậu ấy mới được:”

Và hắn cất lời: “Bạn hiền, vì ngươi đang chìm trong nỗi đau đớn nhường này,

Và vì ngươi thích chê bai những lý lẽ của ta,

Cớ sao ngươi không tự giúp mình tìm lại sự đền bù,

Và dùng lòng dũng cảm của nam nhi để dập tắt mọi hờn giận này?

Hãy đi cướp nàng về đi — hay ngươi không dám vì sợ hổ thẹn cơ chứ?

Và hoặc để nàng rời khỏi thành phố này,

Hoặc giữ nàng lại, và chấm dứt cái thói hành xử ngớ ngẩn đó đi.

“Ngươi đang ở trong thành Troye, và không có lấy chút gan dạ nào

Để chiếm lấy một người phụ nữ yêu ngươi,

Và bản thân nàng cũng muốn thuận theo ý ngươi sao?

Chẳng phải đây là một sự hoang phí ngớ ngẩn hay sao?

Hãy đứng phắt dậy, và dẹp bỏ thói khóc lóc này đi,

Và chứng tỏ rằng ngươi là một đấng nam nhi, vì vào giờ phút này

Ta thà chịu chết chứ quyết không để nàng rơi vào tay kẻ khác.”

Đáp lại lời này, Troilus cất giọng vô cùng dịu dàng

Và nói rằng: “Lạy Chúa, hỡi người anh em thân thiết yêu quý,

Chính bản thân ta cũng đã từng suy nghĩ điều này rất nhiều lần,

Và còn nhiều điều hơn những gì ngươi đang bày tỏ ở đây.

Nhưng lý do vì sao việc này bị gác lại, ngươi sẽ sớm được nghe rõ;

Và khi ngươi đã ban cho ta sự lắng nghe,

Lúc đó ngươi có thể thấu tỏ toàn bộ quan điểm của ta.

“Đầu tiên, vì ngươi rõ thành phố này đang chịu đựng toàn bộ cuộc chiến này

Chỉ vì tội danh cướp đoạt phụ nữ bằng vũ lực,

Nên ta sẽ không được phép làm điều sai trái

Như hoàn cảnh hiện tại, hay gây ra một điều bất công lớn đến thế.

Hơn nữa ta sẽ hứng chịu lời khiển trách từ tất cả mọi người,

Nếu ta chống lại sắc lệnh của phụ thân,

Khi nàng đã bị đem ra đánh đổi vì lợi ích chung của thành phố.

“Ta cũng đã suy tính đến chuyện, miễn là được sự đồng thuận của nàng,

Sẽ xin ơn phu phước từ phụ thân;

Nhưng rồi ta lại nghĩ, đây sẽ là một sự buộc tội chính nàng,

Vì ta thừa biết mình không thể chuộc lại được nàng.

Bởi vì khi phụ thân ta, tại một nơi cao quý

Như hội đồng, đã đóng dấu phê chuẩn việc trao đổi nàng,

Ngài sẽ chẳng đời nào vì ta mà thu hồi lại sắc lệnh đó.

“Tuy nhiên, điều khiến ta lo sợ nhất là làm tổn thương trái tim nàng

Bằng bạo lực, nếu ta gây ra một vụ việc ồn ào như thế;

Bởi vì nếu ta công khai phá rối việc này,

Nó chắc chắn sẽ mang lại tiếng nhơ cho tên tuổi của nàng.

Và ta thà chết chứ tuyệt đối không làm tổn hại danh tiếng của nàng,

Nguyện xin chúa phù hộ để ta luôn đặt

Danh dự của nàng lên trên cả việc bảo toàn sinh mạng của mình!

“Thế là ta đã trắng tay, theo bất kỳ góc nhìn nào ta có thể thấy;

Bởi vì chắc chắn rằng, khi ta là hiệp sĩ của nàng,

Ta buộc phải đặt danh dự của nàng lên trên bản thân mình

Trong mọi trường hợp, đúng như bổn phận của một kẻ si tình.

Thế là ta bị giằng xé giữa khát khao và lý trí;

Khát khao xui giục ta hãy phá vỡ việc đi của nàng,

Nhưng lý trí lại ngăn cản, vì trái tim ta vô cùng sợ hãi.”

Cứ thế khóc lóc đến mức chẳng bao giờ dứt,

Chàng thốt lên: “Hỡi ôi! Kẻ khốn nạn này sẽ phải sống ra sao đây?

Bởi vì ta cảm nhận rõ tình yêu của mình cứ lớn dần lên từng ngày,

Và hy vọng thì ngày một cạn dần, hỡi Pandarus ạ!

Những nguyên nhân gây ra nỗi sầu muộn của ta cũng theo đó mà tăng lên;

Ôi đớn đau thay, sao lồng ngực ta mãi chẳng chịu vỡ tung đi?

Bởi vì trên đường tình duyên, chẳng có mấy lúc được bình yên.”

Pandarus đáp rằng: “Bạn hiền, tùy ngươi thôi,

Muốn làm gì thì làm; nhưng nếu ta mà nóng lòng như thế,

Và ở vị trí của ngươi, nàng ấy đã đi cùng với ta rồi;

Dù cho cả thành phố này có gào thét chỉ trích đi chăng nữa,

Ta cũng chẳng thèm đếm xỉa đến những lời xì xào đó dù chỉ một xu.

Bởi vì khi người ta đã gào thét chán chê, họ sẽ chuyển sang thì thầm;

Chẳng có kỳ quan nào ở cái thành phố này kéo dài quá chín đêm đâu.

“Đừng có suy diễn lý trí quá mức sâu xa

Hay quá ư lịch sự làm gì, hãy tự giúp mình ngay lập tức đi;

Thà để người khác phải khóc còn hơn là để bản thân mình phải rơi lệ,

Nhất là khi hai người chỉ là một.

Hãy đứng dậy, vì xin thề có đầu ta, nàng sẽ không đi đâu cả;

Và thà chịu mang tiếng một chút ít

Còn hơn là chết khô tại đây như một con muỗi chẳng vướng chút vết thương nào.

“Chẳng có gì là hổ thẹn hay tội lỗi đối với các ngươi cả

Khi giữ lại người phụ nữ mà ngươi yêu thương nhất.

Biết đâu chừng, nàng lại coi ngươi là kẻ ngốc

Nếu để nàng ra đi đến chỗ quân doanh của người Hy Lạp như thế.

Hãy nghĩ xem, Vận Mệnh, như chính ngươi thừa biết,

Luôn giúp đỡ những kẻ gan dạ thực hiện hoài bão của họ,

Và quay lưng với những kẻ hèn nhát vì sự nhát gan của chúng.

“Và dù người thương của ngươi có giận hờn đôi chút đi nữa,

Ngươi cũng sẽ dễ dàng làm hòa với nàng sau này thôi;

Nhưng về phần ta, quả thực ta không thể tin được

Rằng nàng lại ôm mối hận trong lòng lúc này.

Cớ sao trái tim ngươi lại phải run rẩy vì sợ hãi cơ chứ?

Hãy nghĩ xem Paris, người anh em của ngươi, cũng đang có

Một mối tình; cớ sao ngươi lại không thể có người khác?

“Và Troilus, ta dám thề với ngươi một điều,

Rằng nếu Criseyde, người thương của ngươi,

Giờ đây cũng yêu ngươi tha thiết như ngươi yêu nàng,

Xin chúa phù hộ cho ta, nàng sẽ chẳng mảy may giận hờn đâu,

Dù ngươi có ra tay hành động ngay lúc ngặt nghèo này đi nữa.

Và nếu nàng khao khát muốn rời xa ngươi,

Thì nàng là kẻ giả dối; vậy hãy bớt yêu nàng lại đi.

“Thế nên hãy lấy lại can đảm, và suy nghĩ đi, tựa như một hiệp sĩ,

Tình yêu vốn dĩ có thể phá vỡ mọi luật lệ bất cứ lúc nào.

Hãy bày tỏ sự can đảm và sức mạnh của ngươi đôi chút xem nào,

Hãy rủ lòng thương lấy chính mình, bất chấp mọi nỗi sợ hãi.

Đừng để nỗi sầu muộn khốn khổ này gặm nhấm trái tim ngươi nữa,

Mà hãy hiên ngang làm đảo lộn thế gian này đi;

Và nếu ngươi có chết như một vì tử đạo, thì hãy lên thiên đàng.

“Chính ta sẽ sát cánh bên ngươi trong việc này,

Dù cho ta và toàn bộ họ hàng của ta, trong một khoảnh khắc nào đó,

Phải nằm chết phơi thây như những con chó ngoài đường phố,

Bị đâm thủng bởi vô số vết thương sâu hoắm và đẫm máu đi nữa.

Trong bất kỳ hoàn cảnh nào ta cũng sẽ là một người bạn đích thực.

Và nếu ngươi thích chết như một kẻ khốn khổ ở đây,

Thì xin chào nhé, cầu mong ác quỷ mang kẻ nào không màng tới nó đi!”

Troilus bỗng bừng tỉnh lại sau những lời nói ấy,

Và cất lời: “Bạn hiền, đa tạ lòng tốt của ngươi, ta đồng ý;

Nhưng quả thực ngươi không thể thúc ép ta,

Và chẳng có sự đày ải nào có thể hành hạ ta đến mức

Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, ý định của ta lại là

Tóm lại, dù cho ta có phải chết đi chăng nữa,

Đi cướp nàng đi, trừ phi chính bản thân nàng muốn thế.”

“Ồ, đó chính là điều ta vẫn luôn ngụ ý,” Pandarus nói, “suốt cả ngày nay.

Nhưng hãy nói cho ta nghe, ngươi đã dò la ý muốn của nàng chưa,

Khi cứ ngồi đó than vãn thế này?” Và chàng đáp: “Chưa.”

“Thế thì ngươi còn sợ hãi điều gì,” Pandarus bảo,

“Khi ngươi còn chưa biết liệu nàng có cảm thấy khó chịu hay không

Trước việc cướp nàng đi, vì ngươi vốn chưa từng đến đó,

Trừ phi thần Jupiter thì thầm vào tai ngươi chắc?”

“Thế nên hãy đứng phắt dậy, cứ như chẳng có chuyện gì xảy ra,

Và rửa mặt đi, rồi đến diện kiến nhà vua,

Kẻo ngài lại thắc mắc không biết ngươi đã đi đâu.

Ngươi phải dùng sự khôn ngoan để qua mặt ngài và những người khác;

Hoặc ngài có thể phái người tìm ngươi

Trước khi ngươi kịp đề phòng; và tóm lại, người anh em thân thiết ạ,

Hãy vui lên, và để ta nhúng tay vào việc này.

“Bởi vì ta sẽ sắp xếp mọi chuyện sao cho chắc chắn rằng

Đêm nay, vào một lúc nào đó, bằng một cách nào đó,

Ngươi sẽ đến gặp người thương của mình trong không gian riêng tư,

Và qua những lời nói cũng như cử chỉ của nàng,

Ngươi sẽ sớm nhận thức và lắng nghe rõ ràng

Toàn bộ tâm tư của nàng, và đâu là giải pháp tốt nhất trong hoàn cảnh này;

Và giờ thì tạm biệt nhé, vì ta sẽ quyết định dừng ở điểm này.”

Nữ thần Danh tiếng chớp nhoáng, người chuyên đem những tin đồn nhảm

Đồn thổi y như những câu chuyện có thật,

Đã bay khắp thành Troye với đôi cánh vội vã

Từ người này sang người khác, và thêu dệt nên câu chuyện mới này,

Rằng ái nữ của Calchas, với gương mặt rạng ngời,

Tại buổi họp hội đồng, chẳng cần nói thêm lời nào nữa,

Đã được chuẩn y để đổi lấy Antenor.

Ngay khoảnh khắc vừa nghe được câu chuyện ấy,

Criseyde — người vốn chẳng thèm đếm xỉa gì đến người cha

Trong hoàn cảnh này, hay kể cả khi ông ta qua đời —

Đã khẩn khoản cầu xin thần Jupiter

Giáng tai họa xuống đầu những kẻ đã mang cuộc thương lượng này đến.

Nhưng tóm lại, kẻo những câu chuyện này là sự thật,

Nàng chẳng dám hỏi bất kỳ ai vì quá sợ hãi.

Vốn là người đã đặt trọn vẹn trái tim và tâm trí của mình

Vào Troilus một cách sâu sắc đến kỳ lạ,

Đến mức cả thế giới này cũng chẳng thể gỡ bỏ tình yêu của nàng,

Hay gạt Troilus ra khỏi trái tim mình;

Nàng nguyện sẽ làm người của chàng chừng nào cuộc đời nàng còn kéo dài.

Và vì thế nàng vừa chìm đắm trong tình yêu vừa ngập tràn trong nỗi sợ hãi,

Đến mức nàng chẳng biết đâu mới là phương kế tốt nhất.

Nhưng như người ta vẫn thường thấy trong thành phố và khắp mọi nơi,

Phụ nữ thường có thói quen đi thăm hỏi bạn bè,

Đã có một nhóm phụ nữ kéo đến chỗ Criseyde

Vì niềm vui đầy xót thương, nghĩ rằng sẽ mang lại niềm vui cho nàng;

Và với những câu chuyện chẳng đáng một xu của họ,

Những người phụ nữ này, những kẻ cư ngụ trong thành phố,

Đã ngồi xuống và cất lời như ta sắp tường thuật đây.

Người đầu tiên cất lời: “Quả thực, ta rất vui

Vì ngươi sẽ được gặp lại cha mình.”

Người khác lại bảo: “Quả thật, ta thì không,

Bởi vì nàng ấy ở lại với chúng ta quá ít.”

Người thứ ba cất lời: “Ta hy vọng rằng, quả thực, nàng ấy

Sẽ mang lại hòa bình cho chúng ta trên mọi mặt trận,

Và khi nàng ra đi, xin cầu nguyện ơn trên phù hộ cho nàng!”

Những lời nói và những cử chỉ đậm chất đàn bà ấy,

Nàng lắng nghe cứ như thể mình đang ở một nơi nào khác;

Bởi vì, chúa mới biết rõ, trái tim nàng đang hướng về một thứ khác,

Mặc dù thể xác nàng vẫn đang ngồi giữa bọn họ ở đó.

Tâm trí nàng lúc nào cũng hướng về những phương trời xa xôi;

Bởi vì linh hồn nàng đang tha thiết tìm kiếm Troilus;

Chẳng cần thốt nên lời, lúc nào nàng cũng nghĩ về chàng.

Những người phụ nữ này, những kẻ tưởng rằng đang làm nàng vui lòng,

Đã uổng công phung phí tất cả những câu chuyện của họ;

Sự nhảm nhí ấy chẳng thể mang lại chút thoải mái nào cho nàng,

Bởi vì trong suốt khoảng thời gian này, nàng đang bùng cháy

Bởi một nỗi niềm khác hẳn với những gì họ tưởng tượng,

Đến mức nàng cảm thấy trái tim mình như muốn vỡ tung

Vì nỗi buồn và sự chán chường trước nhóm người ấy.

Chính vì thế nàng chẳng thể kìm nén thêm được nữa

Những giọt nước mắt cứ chực trào dâng lên đôi tròng mắt,

Mang theo những dấu hiệu của nỗi đau đớn cay đắng

Nơi linh hồn nàng đang trú ngụ và buộc phải ở lại;

Khi nàng nhớ lại mình đã rơi từ thiên đường xuống địa ngục nào

Kể từ lúc nàng phải đánh mất tầm nhìn

Về Troilus, và nàng thở dài ngao ngán trong sầu muộn.

Và những kẻ khờ khạo ngồi xung quanh nàng lúc ấy

Lại cứ tưởng rằng nàng khóc lóc và thở dài thườn thượt

Chỉ vì nàng sắp phải rời khỏi chốn hội ngộ ấy

Và chẳng bao giờ được vui đùa cùng họ nữa.

Và những người từng quen biết nàng từ lâu

Nhìn thấy nàng khóc lóc như thế, liền nghĩ đó là tình cảm thắm thiết,

Và mỗi người trong số họ cũng khóc theo vì nỗi khốn khổ của nàng;

Và họ nhiệt tình an ủi nàng

Về một chuyện mà, chúa mới biết, nàng chẳng mấy bận tâm;

Và dùng những câu chuyện để dỗ dành nàng giải khuây,

Và liên tục nài nỉ nàng hãy vui lên.

Nhưng sự thoải mái mà họ mang lại cho nàng lúc ấy

Cũng giống y như việc một người bị đau đầu

Lại đi gãi vào gót chân để mong được dễ chịu vậy!

Nhưng sau tất cả sự vô vị ngớ ngẩn ấy,

Họ chào tạm biệt rồi tất cả cùng kéo nhau ra về.

Criseyde, ngập tràn trong niềm xót xa sầu muộn,

Từ phòng khách bước lên căn phòng của mình,

Và ngả mình ngất lịm xuống chiếc giường tựa như đã chết,

Với quyết định sẽ chẳng bao giờ chồm dậy từ nơi đó nữa;

Và nàng đã hành động như thế, như ta sẽ thuật lại cho các ngươi rõ.

Mái tóc xoăn gợn sóng, mang sắc màu óng ả của ánh mặt trời,

Nàng bứt tung ra, và những ngón tay thon dài nhỏ nhắn của nàng

Cứ vò cấu liên tục, cầu xin chúa rủ lòng thương

Và dùng cái chết để chấm dứt nỗi đớn đau tột cùng này.

Sắc mặt nàng, vốn từng rạng ngời, nay bỗng trở nên nhợt nhạt,

Đã làm chứng cho nỗi sầu muộn và sự kiềm nén trong lòng;

Và giữa tiếng nấc nghẹn ngào, nàng cất lời than khóc:

“Khốn thay!” nàng thốt lên, “rời khỏi vùng đất này

Ta, kẻ khốn khổ sầu muộn và mang số phận hẩm hiu,

Sinh ra dưới chòm sao bị nguyền rủa,

Phải ra đi, và cứ thế chia tay với người hiệp sĩ của mình;

Nguyền rủa thay, hỡi ôi, ánh sáng của ngày hôm đó

Nơi ta lần đầu nhìn thấy chàng bằng đôi tròng mắt,

Thứ đã gây ra cho ta, và cho cả chàng, toàn bộ nỗi đớn đau này!”

Cùng lúc đó, những giọt nước mắt từ đôi mắt nàng

Tuôn rơi ào ạt như trận mưa rào giữa tháng Tư;

Nàng đấm vào bộ ngực trắng ngần, và vì nỗi sầu muộn

Đã gọi tên cái chết ngàn lần,

Khi kẻ từng quen xoa dịu nỗi buồn cho nàng,

Nay nàng buộc phải rời xa; vì tai ương đó

Nàng tự coi mình là một sinh linh đã lầm đường lạc lối.

Nàng cất lời: “Chàng sẽ sống ra sao, và ta phải tính thế nào đây?

Làm sao ta có thể sống nếu phải rời xa chàng?

Hỡi người thương dấu, người mà ta yêu tha thiết đến thế,

Ai sẽ dập tắt nỗi sầu muộn đang giày vò các người đây?

Hỡi Calchas cha ta, tội lỗi này hoàn toàn thuộc về ông!

Hỡi thân mẫu của con, người từng mang tên Argyve,

Nguyền rủa thay cái ngày người đã sinh ra con trên cõi đời này!

“Ta sống và đau khổ thế này với mục đích gì chứ?

Làm sao một con cá có thể tồn tại nếu thiếu nước?

Criseyde sẽ có giá trị gì khi rời xa Troilus?

Làm sao một mầm cây hay sinh linh sống

Có thể tồn tại nếu thiếu đi dưỡng chất tự nhiên của nó?

Chính vì thế ta thường nhắc đến câu tục ngữ ở đây,

Rằng ‘Không có rễ, chồi non ắt sẽ sớm lụi tàn.’

“Ta sẽ làm thế này, khi gươm hay mũi lao

Ta chẳng dám cầm lấy vì sự tàn nhẫn của chúng,

Thì vào ngày ta rời xa chàng,

Nếu nỗi buồn ấy không cướp đi mạng sống của ta,

Thì sẽ chẳng có thức ăn hay thức uống nào lọt qua cổ họng ta

Cho đến khi ta rút linh hồn mình ra khỏi lồng ngực;

Và bằng cách ấy ta sẽ tự kết liễu đời mình.

“Và hỡi Troilus, tất cả trang phục của em

Sẽ mang một màu đen tuyền, hỡi người thương dấu,

Để làm minh chứng cho việc em đã rời xa thế gian này,

Người từng quen mang lại sự bình yên cho anh;

Và tuân theo lề lối của em, cho đến khi cái chết tìm đến,

Mọi sự tuân thủ trong suốt thời gian anh vắng bóng,

Sẽ là nỗi sầu muộn, sự than khóc và sự kiêng khem.

“Trái tim em và cả linh hồn sầu muộn trong đó

Em xin phó thác cho linh hồn anh để cùng than khóc

Vĩnh viễn, bởi vì chúng sẽ chẳng bao giờ chia lìa.

Bởi vì dẫu trên mặt đất này đôi ta có bị chia cắt,

Thì nơi cánh đồng từ bi, thoát khỏi mọi đớn đau,

Nơi mang tên Elysos, chúng ta sẽ đoàn tụ bên nhau,

Hư hệt như Orpheus và người bạn đời Eurydice của ông ấy.

“Thế nên, hỡi người thương của em, vì Antenor, hỡi ôi!

Chẳng mấy chốc em sẽ bị thay thế, theo như em nghĩ.

Nhưng các anh sẽ xoay xở ra sao trong hoàn cảnh sầu muộn này,

Làm sao trái tim mỏng manh của anh có thể chịu đựng nổi?

Nhưng hỡi người thương dấu, hãy quên đi nỗi buồn phiền này đi,

Và quên luôn cả em; bởi vì nói một cách thành thật,

Miễn là anh được bình an, em chẳng màng đến chuyện chết đi.”

Làm sao người ta có thể đọc hay ca tụng nổi

Những lời than vãn mà nàng cất lên trong nỗi khốn cùng?

Ta nào biết; nhưng về phần mình, cái lưỡi nhỏ bé của ta,

Nếu muốn miêu tả nỗi sầu muộn của nàng,

Chỉ làm cho nỗi buồn ấy có vẻ nhỏ bé hơn

Thực tế của nó, và xúc phạm một cách trẻ con

Đến khúc ca bi tráng của nàng, thế nên ta xin lướt qua.

Pandarus, người được Troilus phái đến

Gặp Criseyde, như các ngươi đã nghe tường thuật,

Rằng mọi việc đã được thống nhất là làm theo phương án tốt nhất,

Và bản thân hắn rất sẵn lòng làm tròn sứ mệnh đó,

Đã đến gặp Criseyde một cách hết sức kín đáo,

Nơi nàng đang nằm trong cơn thống khổ và cuồng nộ,

Để thuật lại toàn bộ thông điệp của hắn,

Và phát hiện ra rằng nàng đang tự hành hạ bản thân

Vô cùng thảm thiết; bởi vì ngực và gương mặt nàng

Đã đầm đìa ướt đẫm bởi những giọt nước mắt mặn chát;

Những lọn tóc dày dặn mang sắc màu ánh mặt trời,

Buông xõa tung tóe rủ xuống quanh đôi tai nàng;

Điều đó đã mang lại cho hắn dấu hiệu đích thực của sự đọa đày

Và của cái chết mà trái tim nàng đang khao khát.

Khi nhìn thấy hắn, nàng lập tức vì quá đau khổ

Mà giấu gương mặt đẫm lệ vào giữa đôi tay,

Khiến cho Pandarus cảm thấy vô cùng khốn khổ,

Đến mức hắn khó lòng đứng vững nổi trong căn phòng,

Hắn là kẻ mang lòng trắc ẩn ở mọi góc nhìn.

Bởi vì nếu trước đó Criseyde đã từng than khóc thảm thiết,

Thì giờ đây nàng càng gào khóc ngàn lần hơn thế.

Và trong tiếng than vãn xé lòng, nàng cất lời:

“Pandarus ơi, kẻ từng là nguyên nhân mang lại cho ta muôn vàn niềm vui,

Hỡi Criseyde, nguyên nhân sâu xa của ta,

Giờ đây đã hóa thành nỗi đau đớn tột cùng.

Ta có nên chào đón ngươi hay không đây,

Hỡi kẻ đầu tiên đã dẫn dắt ta bước vào chốn phục vụ

Của tình yêu, hỡi ôi! Thứ lại kết thúc trong hoàn cảnh thế này?

“Phải chăng tình yêu kết thúc trong nỗi đau? Đúng vậy, hoặc là người đời đang nói dối!

Và mọi hạnh phúc ở thế gian này, theo ta nghĩ cũng thế.

Điểm tận cùng của hạnh phúc luôn bị chiếm lĩnh bởi nỗi sầu muộn;

Và kẻ nào không tin là sự thật diễn ra như thế,

Hãy nhìn vào ta, kẻ khốn khổ sầu muộn này,

Kẻ tự căm ghét chính mình, và mãi nguyền rủa ngày sinh ra đời,

Khi cảm nhận rõ ràng rằng từ tồi tệ ta lại bước sang tồi tệ hơn.

“Kẻ nào nhìn thấy ta, hắn sẽ nhìn thấy toàn bộ nỗi sầu muộn cùng một lúc,

Đau đớn, đày ải, tiếng than vãn, sỗi sầu, sự khốn cùng.

Trong thân xác sầu muộn của ta chẳng còn lại gì ngoài những tai ương,

Như sự thống khổ, nỗi u sầu, sự cay đắng tột cùng,

Nỗi phiền muộn, nhức nhối, sợ hãi, cuồng nộ và cả bệnh tật nữa.

Ta tin chắc rằng, từ thiên đường những giọt nước mắt đang tuôn rơi,

Vì lòng trắc ẩn dành cho nỗi đau đớn cay đắng tột cùng của ta!”

“Còn cô, người chị em của ta, kẻ ngập tràn trong sự bất hạnh,”

Pandarus cất lời, “cô đang định làm gì vậy?

Cớ sao cô không tự nghĩ lại cho bản thân mình một chút,

Cớ sao cô lại nhẫn tâm tự hủy hoại bản thân thế này, hỡi ôi?

Hãy dẹp bỏ mọi việc này sang một bên và lắng nghe cho kỹ

Những gì tôi sắp nói, và hãy chú ý với toàn bộ tâm ý,

Thông điệp này, do chính Troilus gửi đến cô qua lời tôi.”

Criseyde quay người lại, cất lên tiếng than khổng lồ

Đến mức nhìn thấy nó chẳng khác nào đối mặt với cái chết: —

“Khốn thay!” nàng thốt lên, “các người mang đến những lời gì thế?

Người thương dấu của tôi sẽ nói gì với tôi đây,

Người mà tôi vô cùng sợ hãi sẽ chẳng bao giờ được gặp lại nữa?

Chàng muốn nghe những lời than khóc hay nước mắt trước khi tôi lên đường?

Nếu chàng muốn thế, tôi có thừa thãi để đáp ứng!”

Gương mặt nàng lúc ấy trông hệt như

Kẻ mà người ta chuẩn bị khiêng lên giàn hoả táng;

Gương mặt nàng, vốn tựa như hình ảnh nơi Thiên đàng,

Đã hoàn toàn biến dạng thành một sắc thái khác.

Những trò chơi đùa, những tiếng cười mà người ta từng thấy

Nơi nàng, cùng toàn bộ những niềm vui của nàng,

Đã bay biến mất, và giờ đây Criseyde nằm đó đơn độc.

Xung quanh đôi tròng mắt nàng là một vòng tròn sắc tím

Hiện lên rõ rệt như bằng chứng xác thực cho nỗi đau,

Đến mức ngắm nhìn nó quả là một điều chết chóc,

Khiến cho Pandarus chẳng thể kìm nén nổi

Những giọt nước mắt tuôn rơi từ đôi mắt mình.

Nhưng dẫu sao đi nữa, trong khả năng tốt nhất, hắn truyền đạt lại

Những lời của Troilus từ giãi bày với Criseyde.

“Kìa, thưa cháu gái, tôi tin là cháu đã nghe toàn bộ câu chuyện

Nhà vua, cùng các vị quý tộc khác, vì lợi ích tốt nhất,

Đã thực hiện việc trao đổi Antenor lấy cháu,

Thứ là nguyên nhân gây ra nỗi sầu muộn và bất an này.

Nhưng nỗi hoạn nạn này đang đày ải Troilus ra sao,

Thì chẳng một cái lưỡi phàm trần nào có thể thốt lên nổi;

Bởi vì vì nỗi đau tột cùng mà trí khôn của chàng đã bay mất.

“Chính vì thế cả chàng và tôi đã đau buồn đến mức

Suýt chút nữa thì nỗi buồn ấy đã giết chết cả hai;br>Nhưng nhờ vào lời khuyên của tôi vào ngày hôm nay, tột cùng lại,

Chàng đã phần nào nguôi ngoai việc khóc lóc.

Và đối với tôi có vẻ như chàng đang khao khát thiết tha

Được ở bên cháu suốt đêm nay, để bàn tính

Biện pháp khắc phục trong chuyện này, nếu có bất kỳ cách nào.

“Đó là tóm tắt ngắn gọn và rõ ràng thông điệp của tôi,

Trong khả năng hiểu biết của trí tuệ tôi.

Bởi vì cháu, người đang chìm trong cơn cuồng nộ của sự đày ải,

Chẳng thể tập trung vào những lời mở đầu dài dòng vào lúc này;

Và cháu có thể gửi câu trả lời lại cho chàng.

Và vì tình yêu của chúa, thưa cháu gái yêu quý,

Xin hãy dứt bỏ nỗi buồn này đi trước khi Troilus đến.”

“Nỗi đau của tôi quá lớn,” nàng thốt lên và thở dài thườn thượt,

Như kẻ đang cảm nhận nỗi thống khổ sắc nhọn như dao cứa;

“Nhưng nỗi đau của chàng đối với tôi còn lớn lao hơn nhiều,

Kẻ yêu chàng còn hơn cả bản thân chàng, tôi đoán vậy.

Hỡi ôi! Vì tôi mà chàng phải chịu đựng sự nặng nề nhường này sao?

Chàng có thể vì tôi mà than khóc thảm thiết đến thế ư?

Quả thực, nỗi buồn của chàng làm nhân đôi mọi đớn đau của tôi.

“Chúa mới biết, việc phải chia lìa thật vô cùng cay đớn với tôi,”

Nàng nói, “nhưng điều tồi tệ hơn đối với tôi

Chính là chứng kiến nỗi sầu muộn mà chàng đang gánh chịu;

Bởi vì tôi thừa biết, nó sẽ cướp đi mạng sống của tôi;

Và chắc chắn tôi sẽ chết,” lúc ấy nàng thốt lên;

“Nhưng hãy bảo chàng đến đi, trước khi cái chết đang đe dọa tôi thế này

Đánh bật linh hồn đang đập loạn nhịp trong lồng ngực tôi ra ngoài.”

Thốt lên những lời ấy, nàng úp mặt gục xuống đôi tay

Nằm sấp trên giường và khóc lóc thảm thiết.

Pandarus cất lời: “Hỡi ôi! Cớ sao cô lại làm thế,

Khi cô thừa biết thời gian đã cận kề

Để chàng đến? Hãy đứng phắt dậy mau lên,

Kẻo chàng nhìn thấy cô khóc lóc thảm thương thế này,

Trừ phi cô muốn làm chàng phát điên mất trí!”

“Bởi vì nếu chàng biết cô cư xử theo cách này,

Chàng sẽ tự kết liễu đời mình; và nếu tôi biết trước

Sẽ có cảnh tượng này, chàng đã chẳng đời nào đặt chân đến đây

Đánh đổi bằng tất cả tài sản mà Priamus có thể vung ra.

Bởi vì mục đích cuối cùng mà chàng sẽ hướng đến ngay lập tức,

Tôi thừa biết rõ điều đó; và thế nên tôi nhắc lại lần nữa,

Hãy dứt bỏ nỗi buồn này đi, bằng không chàng sẽ chết chắc.

“Và hãy chuẩn bị tinh thần để xoa dịu nỗi buồn của chàng,

Chứ đừng làm nó tăng thêm, hỡi cháu gái ngọt ngào;

Hãy đóng vai trò là nguồn nước xoa dịu thay vì ngọn lửa bén

Và dùng một chút khôn ngoan để đánh tan nỗi sầu muộn của chàng.

Việc khóc lóc ngập cả đường phố có ích lợi gì chứ,

Hay dẫu cả hai có chết chìm trong dòng nước mắt mặn chát?

Thà tìm cách chữa trị vẫn hơn là ngồi đó than vãn.”

“Ý tôi là thế này; khi tôi đưa cậu ta đến đây,

Vì cháu rất khôn ngoan, và cả hai đều đồng thuận,

Hãy tìm cách ngăn chặn cuộc ra đi của cháu lại,

Hoặc trở về ngay sau khi cháu đã đi rồi.

Phụ nữ thường rất khôn ngoan trong những quyết định ngắn ngủi;

Và hãy để xem trí tuệ của cháu phát huy tác dụng ra sao;

Và bất cứ điều gì tôi có thể giúp đỡ, sẽ không đời nào thất bại.”

“Hãy đi đi,” Criseyde nói, “và thưa chú, quả thực

Cháu sẽ đem hết khả năng để kiềm chế bản thân

Khỏi khóc lóc trước mặt chàng, và nỗ lực hết sức

Để làm chàng vui lòng, cháu sẽ dốc toàn lực,

Và sục sạo từng ngóc ngách trong trái tim mình;

Nếu có thể tìm thấy phương thuốc cho vết thương này,

Chắc chắn về phần cháu, nó sẽ không hề thiếu sót.”

Pandarus ra đi, và hắn đi tìm Troilus,

Cho đến khi tìm thấy chàng cô độc trong một ngôi đền,

Như một kẻ chẳng còn thiết tha gì đến sinh mạng của mình nữa;

Nhưng chàng hết lời thiết tha cầu nguyện

Và than khóc trước tất cả các vị thần từ bi,

Cầu xin họ nhanh chóng mang chàng ra khỏi cõi đời này;

Bởi vì chàng đinh ninh rằng chẳng còn chút ân huệ nào khác.

Và tóm lại, để nói lên toàn bộ sự thật,

Chàng đã rơi vào cảnh tuyệt vọng đến độ vào ngày hôm đó,

Chàng tuyệt đối quyết định sẽ tìm đến cái chết.

Bởi vì lý lẽ của chàng lúc nào cũng xoay quanh điều này:

Chàng tự nhủ rằng mình chỉ còn nước tiêu đời, hỡi ôi!

“Bởi vì tất cả mọi chuyện xảy ra đều do định mệnh bắt buộc;

Việc phải lụi tàn như thế, chính là số phận của ta.”

“Bởi vì chắc chắn, điều này ta thừa biết,” chàng nói,

“Rằng sự tiên liệu của sự quan phòng thiêng liêng

Đã luôn nhìn thấy trước việc ta sẽ đánh mất Criseyde,

Khi chúa nhìn thấu mọi thứ, không còn nghi ngờ gì nữa,

Và sắp đặt chúng thông qua sắc lệnh của ngài,

Để chúng diễn ra đúng theo công trạng thực sự của chúng,

Y hệt như cách chúng sẽ đến theo định mệnh.

“Tuy nhiên, hỡi ôi! Ta nên tin vào ai đây?

Bởi vì có rất nhiều bậc học giả vĩ đại,

Những kẻ chứng minh định mệnh thông qua những lý lẽ;

Và một số người lại bảo rằng chẳng có cái gọi là định mệnh tất yếu;

Mà ý chí tự do được ban cho tất cả chúng ta.

Ôi, thật đớn đau thay! Các bậc học giả đời xưa quá ư ranh mãnh,

Đến mức ta chẳng biết nên bấu víu vào quan điểm của ai.

“Bởi vì một số người bảo rằng, nếu chúa nhìn thấy mọi thứ từ trước,

Và chúa không thể bị lừa dối, thưa các ngài,

Thì mọi chuyện buộc phải xảy ra, dẫu người ta có thề thốt đi nữa,

Điều mà sự quan phòng đã nhìn thấy trước từ trước.

Đó là lý do ta nói, nếu từ cõi vĩnh hằng ngài

Đã biết trước suy nghĩ cũng như hành động của chúng ta,

Chúng ta chẳng có chút ý chí tự do nào, theo như lời các học giả này giảng dạy.

“Bởi vì không một suy nghĩ hay hành động nào khác nữa

Có thể xảy ra, ngoại trừ những gì mà sự quan phòng,

Thứ không bao giờ có thể bị lừa dối,

Đã cảm nhận được từ trước, hoàn toàn tường tận.

Bởi vì nếu có thể tồn tại một sự sai lệch

Để thoát khỏi sự quan phòng của chúa,

Thì sẽ chẳng có sự tiên tri nào về những sự việc sắp xảy ra;

“Mà thay vào đó nó chỉ là một quan điểm

Không chắc chắn, chứ không phải sự thấy trước kiên định;

Và quả thực, điều đó sẽ là một sự lố bịch,

Khi cho rằng chúa không có sự hiểu biết minh bạch hoàn hảo

Hơn chúng ta, những kẻ mang sự ngờ vực.

Nhưng việc gán một sai lầm như thế cho chúa

Lại là một điều giả dối, tồi tệ và vô cùng tội lỗi.

“Hơn nữa đây cũng là quan điểm của một số người

Mang phần đỉnh đầu cạo nhẵn nhụi và bóng loáng;

Họ khẳng định chắc nịch rằng, một sự việc không phải sẽ xảy ra

Chỉ vì sự tiên tri đã nhìn thấy từ trước

Rằng nó sẽ xảy ra; mà thay vào đó họ bảo rằng chính vì

Nó sẽ xảy ra, nên sự quan phòng

Mới biết trước điều đó một cách tường tận không lầm lẫn;

“Và theo cách này, sự tất yếu này

Lại quay vòng ngược lại theo hướng đối lập.

Bởi vì không nhất thiết phải bắt buộc

Rằng những sự việc chắc chắn sẽ xảy ra

Đúng như những gì đã được tiên liệu; nhưng chắc chắn, theo như họ nói,

Buộc phải xảy ra rằng những sự việc sắp diễn ra,

Tất cả đều được tiên liệu một cách chắc chắn.

“Ý ta muốn nói là dường như ta đang tự nhọc công trong việc này,

Để tra cứu xem sự việc nào là nguyên nhân của sự việc nào;

Liệu rằng sự tiên tri của chúa có phải là

Nguyên nhân chắc chắn dẫn đến sự tất yếu

Của những sự việc sắp xảy ra, thưa chư vị;br>Hay sự tất yếu của sự việc sắp xảy ra

Mới là nguyên nhân chắc chắn của sự tiên liệu đó.

“Nhưng giờ đây ta không ép mình vào việc chứng minh

Trật tự của các nguyên nhân diễn ra như thế nào; nhưng ta thừa biết rằng,

Việc xảy ra của các sự việc

Đã được tiên liệu trước một cách chắc chắn

Là một điều tất yếu, dù thoạt nhìn có vẻ như không phải vậy

Rằng sự tiên tri áp đặt sự tất yếu phải xảy ra

Đối với sự việc sắp tới, dù nó có kết cục tồi tệ hay tốt đẹp.

“Bởi vì nếu có một kẻ ngồi trên chiếc ghế kia kìa,

Thì chắc chắn điều đó buộc phải xảy ra

Rằng quan điểm của ngươi là đúng,

Kẻ đang phỏng đoán hay suy đoán rằng hắn đang ngồi đó;

Và hơn thế nữa, ngược lại cũng thế,

Kìa, hoàn toàn tương tự ở vế ngược lại,

Như thế này; (giờ thì hãy lắng nghe, vì ta sẽ không chần chừ):

“Ta nói rằng, nếu quan điểm của ngươi

Là đúng, chỉ vì hắn đang ngồi, thì ta xin tuyên bố thế này,

Rằng hắn buộc phải ngồi vì tính tất yếu;

Và vì thế tính tất yếu xuất hiện ở cả hai vế.

Bởi vì ở hắn có nhu cầu phải ngồi, quả thực là vậy,

Và ở ngươi có nhu cầu phải nói đúng; và vì thế, quả thực,

Tính tất yếu buộc phải có ở cả hai người.

“Nhưng ngươi có thể nói rằng, con người không ngồi chỉ vì

Quan điểm về việc ngồi của ngươi là đúng;

Mà đúng hơn, vì con người đã ngồi ở đó trước rồi,

Nên quan điểm của ngươi mới trở thành sự thật, quả thực là thế.

Và ta xin nói rằng, dẫu nguyên nhân của tính đúng đắn này

Xuất phát từ việc hắn ngồi, thì tính tất yếu

Vẫn được hoán đổi cho nhau, ở cả hắn và ở ngươi.

“Cứ theo cách tương tự như thế này, không chút nghi ngờ,

Ta hoàn toàn có thể xây dựng, theo như ta thấy,

Lý luận của mình về sự quan phòng của chúa,

Và về những sự việc sẽ xảy ra;

Thông qua lý luận đó, người ta có thể dễ dàng nhận thấy

Rằng những sự việc xảy ra trên trái đất này,

Tất cả đều đến từ tính tất yếu.

“Bởi vì dẫu cho, một sự việc chắc chắn sẽ xảy ra,

Nên nó mới được tiên liệu một cách chắc chắn,

Chứ không phải nó xảy ra chỉ vì nó được tiên liệu:

Tuy nhiên, điều đó vẫn buộc phải xảy ra một cách tất yếu,

Rằng sự việc sắp tới phải được tiên liệu, quả thực là thế;

Bằng không, những sự việc đã được tiên liệu đó,

Sẽ xảy ra thông qua tính tất yếu.

“Và điều này hoàn toàn đủ rõ ràng, quả thực,

Để phá hủy hoàn toàn ý chí tự do của chúng ta. —

Nhưng giờ đây, thật là một sự lố bịch khi nói rằng

Việc xảy ra của các sự việc tạm thời

Lại là nguyên nhân dẫn đến sự tiên tri vĩnh hằng của chúa.

Giờ thì thực sự, đó là một phán quyết sai lầm,

Rằng sự việc sắp tới lại đi gây ra sự tiên tri của ngài.

“Ta có thể suy diễn thế nào, nếu ta mang một suy nghĩ như thế,

Nào khác ngoài việc chúa tiên liệu sự việc sắp tới

Chỉ vì nó sẽ xảy ra, chứ không vì lý do nào khác?

Cứ đà đó ta có thể suy diễn rằng tất cả mọi sự việc,

Những thứ từng xảy ra trong quá khứ và qua đi,

Lại là nguyên nhân dẫn đến sự quan phòng tối cao đó,

Thứ thấu suốt mọi sự mà không hề có bất kỳ sự thiếu sót nào.

“Và hơn thế nữa, ta xin nói thêm điều này,

Rằng y hệt như khi ta biết chắc có một sự việc,

Quả thực, sự việc đó buộc phải diễn ra như thế;

Hơn thế nữa, y hệt như khi ta biết một sự việc sắp xảy ra,

Thì nó buộc phải xảy ra; và cứ thế việc xảy ra

Của những sự việc được biết trước trước thời điểm diễn ra,

Chúng hoàn toàn không thể bị né tránh bằng bất kỳ cách nào.”

Đoạn chàng cất lời: “Hỡi thần Jupiter tối cao ngự trên ngai vàng,

Đấng thấu tỏ sự thật chân xác của toàn bộ sự việc này,

Hãy rủ lòng thương cho nỗi sầu muộn của ta, hoặc bắt ta phải chết ngay lập tức,

Hoặc mang Criseyde và ta thoát khỏi nỗi khốn khổ này.”

Và trong lúc chàng đang chìm đắm trong nỗi nặng nề ấy,

Tự tranh luận với chính mình về vấn đề này,

Pandarus bước vào, và cất lời như các ngươi sắp nghe đây.

“Hỡi vị thần quyền uy,” Pandarus nói, “ngự trên ngai vàng,

Trời ạ! Ai từng chứng kiến một kẻ khôn ngoan lại hành xử thế này cơ chứ?

Cớ sao, hỡi Troilus, ngươi đang định làm gì vậy?

Ngươi có ham muốn trở thành kẻ thù của chính mình đến thế sao?

Chà, ơn Chúa, Criseyde vẫn chưa đi đâu cả!

Cớ sao ngươi lại thích tự hủy hoại bản thân vì sợ hãi đến thế,

Đến mức trong đầu ngươi, đôi mắt trông có vẻ như đã chết rồi?

“Chẳng phải ngươi từng sống bao nhiêu năm trước đây

Mà không có nàng, và vẫn sống vô cùng thảnh thơi đó sao?

Phải chăng ngươi sinh ra chỉ vì nàng và không vì ai khác?

Phải chăng tạo hóa nhào nặn ra ngươi chỉ để làm hài lòng một mình nàng?

Thôi đi, và hãy suy nghĩ thế này trong lúc hoạn nạn.

Rằng trong trò chơi súc sắc, xúc sắc rơi xuống những mặt nào,

Thì trong tình yêu cũng y như thế, niềm vui có lúc đến lúc đi.

“Và điều này vẫn là điều kỳ diệu nhất trong tất cả,

Cớ sao ngươi lại sầu muộn thế này, khi ngươi còn chưa biết rõ,

Liên quan đến việc ra đi của nàng, mọi chuyện sẽ diễn ra ra sao,

Hay liệu nàng có thể tự mình ngăn chặn nó lại hay không.

Ngươi vẫn chưa thử thách hết trí tuệ của nàng.

Người ta chỉ đưa cổ ra chịu chém

Vào đúng lúc lưỡi dao kề cận, và than vãn khi thực sự cần thiết.

“Thế nên hãy chú ý đến những gì ta sắp nói;

Ta đã trò chuyện với nàng và ở lại đó khá lâu,

Đúng như những gì đã thỏa thuận giữa đôi ta.

Và ta vẫn luôn có cảm giác rằng nàng

Đang che giấu một điều gì đó kín đáo trong thẳm sâu trái tim,

Thứ mà nàng có thể dùng nó, nếu ta đoán không lầm,

Để ngăn chặn toàn bộ chuyện này, thứ đang khiến ngươi sợ hãi.

“Vì thế lời khuyên của ta là, khi màn đêm buông xuống,

Ngươi hãy đến gặp nàng, và đặt dấu chấm hết cho chuyện này;

Và nữ thần Juno hồng phúc, bằng quyền năng vĩ đại của mình,

Hy vọng sẽ ban ơn phu phước đến cho chúng ta.

Trái tim ta mách bảo rằng: ‘Chắc chắn rồi, nàng sẽ không đi đâu cả;’

Và thế nên hãy để trái tim ngươi được nghỉ ngơi một lát;

Và hãy giữ vững quyết định này, bởi đó là điều tốt nhất.”

Troilus đáp lời, và thở dài thườn thượt:

“Ngươi nói rất đúng, và ta sẽ làm y như thế;”

Và chàng nói thêm những gì mình muốn nói nữa.

Và khi đến thời điểm phải khởi hành,

Chàng vô cùng kín đáo, đi một mình chẳng có ai theo,

Đến gặp nàng, như thói quen vẫn làm lâu nay;

Và họ đã hành động ra sao, ta sẽ thuật lại cho các ngươi rõ ngay đây.

Sự thật là khi họ lần đầu gặp gỡ,

Nỗi đau đớn bỗng bóp nghẹt lấy trái tim họ mạnh mẽ đến mức

Chẳng ai trong số họ có thể cất lời chào hỏi đối phương,

Mà chỉ lao vào vòng tay nhau rồi ôm hôn thắm thiết.

Kẻ ít sầu muộn hơn trong số hai người hoàn toàn không biết

Mình đang ở đâu, và chẳng thể thốt nổi dù chỉ một lời,

Như ta từng nói lúc nãy, vì quá đỗi đau thương và nấc nghẹn.

Những giọt nước mắt sầu muộn mà họ tuôn rơi

Cay đắng vô cùng, vượt xa vị đắng thông thường của nước mắt,

Vì nỗi đau đớn, chẳng khác gì nhựa cây lô hội hay mật đắng.

Nữ nhân sầu muộn Myrrha từng khóc những giọt nước mắt đắng ngắt,

Dưới lớp vỏ cây và lớp da xù xì, cũng chẳng bằng một góc,

Đến mức trên thế gian này chẳng có trái tim nào cứng rắn đến thế

Mà lại không rủ lòng thương trước những đớn đau nhức nhối của họ.

Nhưng khi hai linh hồn sầu muộn mệt mỏi của họ

Đã quay trở về chốn mà chúng đáng lẽ phải trú ngụ,

Và nỗi đau đớn bắt đầu dịu đi đôi chút

Nhờ khoảng thời gian than khóc, và dòng suối nước mắt

Của họ bắt đầu cạn dần, và lồng ngực bớt phập phồng,

Với giọng nói đứt quãng, khản đặc vì gào thét quá độ, Criseyde

Đã cất những lời này với Troilus:

“Hỡi thần Jupiter, em sắp chết rồi, xin ngài hãy xót thương!

Cứu em với, Troilus!” Và cùng lúc đó gương mặt nàng

Gục lên ngực chàng, và nàng lịm đi mất tiếng nói;

Linh hồn sầu muộn của nàng dường như sắp rời bỏ thể xác,

Ngay tại khoảnh khắc đó, chực chờ bay vụt đi.

Và cứ thế nàng nằm đó với sắc mặt nhợt nhạt và xanh xao,

Người từng tươi tắn và xinh đẹp nhất thuở nào.

Troilus này, kẻ đang đăm đăm nhìn nàng,

Gọi tên nàng, (còn nàng thì nằm đó tựa như đã chết,

Chẳng đáp lại lời nào, và chàng cảm thấy các khớp xương của nàng lạnh ngắt,

Đôi tròng mắt trợn ngược lên phía đỉnh đầu),

Vị nam nhân sầu khổ này giờ đây chẳng biết phải tính sao hơn,

Hết lần này đến lần khác chàng hôn lên đôi môi lạnh ngắt của nàng;

Chúa và chính bản thân chàng mới biết rõ chàng đau đớn đến mức nào!

Chàng chồm dậy, rồi nhẹ nhàng đặt thẳng người nàng nằm xuống;

Để tìm dấu hiệu của sự sống, bằng mọi cách có thể,

Chàng chẳng thể tìm thấy bất kỳ phản ứng nào ở Criseyde,

Khiến cho khúc ca của chàng thường trực hai tiếng ‘thay cho lời đành đoạn!’

Nhưng khi chàng nhìn thấy nàng nằm đó bất động chẳng nói năng gì,

Với giọng điệu sầu muộn và trái tim hoàn toàn trống rỗng niềm vui,

Chàng thốt lên rằng nàng đã giã từ cõi đời này rồi!

Thế là sau khi đã than khóc nàng hồi lâu,

Vò bứt đôi tay, và thốt lên những lời cần phải nói,

Và dùng những giọt nước mắt mặn chát đẫm ướt bầu ngực nàng,

Chàng bắt đầu lau khô những giọt nước mắt ấy,

Và cất lời cầu nguyện xót xa cho linh hồn nàng,

Và nói rằng: “Hỡi chúa tể ngự trên ngai vàng,

Xin hãy rủ lòng thương cả ta nữa, vì ta sẽ đi theo nàng chẳng mấy chốc!”

Nàng lạnh ngắt và hoàn toàn mất đi mọi cảm giác,

Theo như chàng biết, vì chàng chẳng cảm nhận được hơi thở nào;br>Và đây đối với chàng chính là một bằng chứng rõ mồn một

Rằng nàng đã đi khuất khỏi cõi đời này rồi;

Và khi chàng nhận ra chẳng còn phương kế nào khác,

Chàng bắt đầu sắp xếp các bộ phận cơ thể của nàng

Giống như cách người ta làm cho những ai sắp được khiêng lên quan tài.

Và sau đó, với một trái tim kiên quyết và tàn nhẫn,

Chàng rút phắt thanh gươm của mình ra khỏi vỏ,

Để tự kết liễu đời mình, dẫu nỗi đau đớn có nhức nhối đến đâu,

Sao cho linh hồn chàng có thể dõi theo linh hồn nàng,

Đến nơi mà phán quyết của Minos sẽ định đoạt;

Khi tình yêu và Vận Mệnh tàn nhẫn không cho phép

Chàng được tiếp tục sống lâu hơn trên thế gian này.

Đoạn chàng cất lời, tràn ngập sự khinh miệt tột cùng:

“Hỡi thần Jupiter tàn nhẫn, và ngươi, Vận Mệnh nghịch cảnh,

Tóm lại là các ngươi đã tàn nhẫn sát hại

Criseyde, và vì các ngươi chẳng thể làm gì ta tồi tệ hơn được nữa,

Hãy quăng tro tàn vào quyền năng và những hành vi tráo trở của các ngươi đi!

Các ngươi sẽ chẳng bao giờ hèn nhát khuất phục được ta đâu;

Sẽ chẳng có cái chết nào chia cắt được ta khỏi người thương.

“Bởi vì thế gian này, khi các ngươi đã sát hại nàng như thế,

Ta sẽ từ bỏ, và dõi theo linh hồn nàng dù xuống thấp hay lên cao;

Sẽ chẳng có kẻ si tình nào dám nói rằng Troilus

Quá hèn nhát không dám chết cùng người thương của mình;

Bởi vì chắc chắn, ta sẽ đi theo để bầu bạn với nàng.

Nhưng khi các ngươi không chịu để chúng ta sống ở đây,

Thì ít ra hãy cho phép linh hồn đôi ta được đoàn tụ bên nhau.

“Và hỡi thành phố, nơi ta đang sống trong nỗi sầu muộn,

Và hỡi Priamus, cùng tất cả những người anh em chí cốt,

Và hỡi thân mẫu của ta, hãy vĩnh biệt nhé! Vì ta sắp đi đây;

Và Atropos, hãy chuẩn bị sẵn sàng chiếc quan tài cho ta!

Và hỡi Criseyde, hỡi người thương ngọt ngào,

Xin hãy đón nhận linh hồn ta!” — chàng cất lời,

Với thanh gươm kề sát ngực, sẵn sàng chết đi.

Nhưng ơn chúa, vừa lúc đó nàng bừng tỉnh khỏi cơn ngất lịm,

Và cất tiếng thở dài, rồi gọi tên “Troilus;”

Và chàng đáp lời: “Hỡi người thương Criseyde của anh,

Em vẫn sống đấy chứ?” rồi để tuột thanh gươm xuống.

“Vâng, hỡi người thương dấu của em, tạ ơn thần Cupido!”

Nàng thốt lên, và cùng lúc đó nàng thở dài thườn thượt;

Còn chàng thì bắt đầu dỗ dành nàng trong khả năng có thể;

Ôm lấy nàng vào vòng tay và hôn nàng không biết bao nhiêu lần,

Và dốc toàn lực để mang lại niềm vui cho nàng;

Khiến cho linh hồn nàng, vốn cứ dập dờn bay lơ lửng bên trên,

Lại quay trở về lồng ngực sầu muộn của nàng.

Nhưng cuối cùng, khi đôi mắt nàng liếc nhìn

Sang một bên, nàng lập tức nhìn thấy thanh gươm của chàng

Nằm phơi trần ở đó, và hoảng hốt kêu lên vì sợ hãi,

Đồng thời gặng hỏi chàng lý do vì sao lại rút nó ra?

Và Troilus ngay lập tức kể cho nàng nghe toàn bộ sự tình,

Và việc chàng đã định dùng nó để tự kết liễu đời mình ra sao.

Nghe xong, Criseyde đăm đăm nhìn chàng,

Và siết chặt lấy chàng trong vòng tay,

Rồi thốt lên: “Ôi lạy chúa, kìa một hành động thế này!

Hỡi ôi! Suýt chút nữa là cả hai chúng ta đã cùng chết rồi!

“Thế ra nếu em không cất tiếng nói, nhờ ơn phu phước,

Là anh sẽ tự sát ngay lập tức ư?” nàng hỏi.

“Vâng, chắc chắn rồi;” và nàng đáp: “Hỡi ôi!

Bởi vì vị thần đã tạo ra em,

Em thà chẳng sống nổi dù chỉ một khoảng thời gian bằng khoảnh khắc ngắn ngủi

Sau cái chết của anh, để rồi được tôn làm nữ vương

Của toàn bộ vùng đất mà ánh mặt trời rọi chiếu huy hoàng.

“Nhưng bằng chính thanh gươm này đang ở đây,

Em cũng đã tự kết liễu đời mình! — nàng thốt lên lúc ấy;

“Nhưng thôi đủ rồi, vì chúng ta đã nói quá nhiều về chuyện này,

Và hãy đứng dậy, đi thẳng lên giường

Và ở đó chúng ta sẽ bàn về nỗi sầu muộn của mình.

Bởi vì nhìn vào ngọn đèn dầu đang cháy kia,

Em thừa biết rằng ban ngày đã cận kề rồi.”

Khi họ đã ở trên giường, quấn chặt lấy nhau trong vòng tay,

Mọi chuyện chẳng còn giống như những đêm trước đó nữa;

Bởi vì họ đăm đăm nhìn nhau đầy xót xa,

Như những kẻ đã đánh mất toàn bộ niềm hạnh phúc,

Và cứ mãi than khóc cho ngày họ chào đời.

Cho đến cuối cùng, người con người sầu muộn Criseyde ấy

Đã cất những lời này với Troilus: —

“Kìa, hỡi người thương dấu, anh thừa biết rõ điều này,” nàng nói,

“Rằng nếu một người lúc nào cũng than khóc cho nỗi sầu muộn của mình,

Và chẳng chịu tìm kiếm cách để được cứu rỗi,

Thì đó chỉ là sự ngu ngốc và làm tăng thêm nỗi đau;

Và vì đôi ta đã tề tựu nơi đây

Để tìm phương thuốc chữa lành nỗi sầu muộn mà đôi ta đang mắc phải,

Thì đã đến lúc nên bắt đầu ngay thôi.

“Em là một phụ nữ, như anh thừa biết rõ,

Và theo những gì em đột ngột nghĩ ra,

Em sẽ thuật lại cho anh nghe khi nó còn đang nóng hổi.

Em nghĩ thế này, rằng cả anh và em

Đều không nên tạo ra quá nửa nỗi sầu muộn này một cách vô lý.

Bởi vì có thừa trí tuệ để khắc phục

Những gì vẫn còn đang sai sót, và tiêu diệt nỗi nặng nề này.

“Sự thật là nỗi sầu muộn mà đôi ta đang mắc phải,

Theo như em biết, chẳng vì lý do gì khác

Ngoài lý do đôi ta sắp phải chia lìa.

Xét cho cùng, chẳng còn điều gì sai sót nữa.

Nhưng đâu là phương thuốc cho việc này,

Nếu không phải là chúng ta lên kế hoạch để sớm gặp lại nhau?

Tóm lại là thế, hỡi người thương ngọt ngào của em.

“Giờ đây việc em có thể xoay xở thành công

Để quay trở lại, ngay sau khi em đi rồi,

Là điều em hoàn toàn chắc chắn, không chút nghi ngờ.

Bởi vì chắc chắn, trong vòng một hoặc hai tuần,

Em sẽ có mặt ở đây; và để điều đó có thể diễn ra

Một cách hoàn toàn đúng đắn, và chỉ trong vài lời ngắn ngủi,

Em sẽ bày cho anh một lô những cách.

“Thế nên em sẽ không dài dòng văn tự nữa,

Bởi vì thời gian đã mất đi thì chẳng thể tài nào lấy lại được;

Nhưng em sẽ đi thẳng đến kết luận,

Và hướng đến phương án tốt nhất, trong tầm nhìn của em.

Và vì tình yêu của chúa, xin hãy tha thứ cho em

Nếu em thốt ra điều gì đi ngược lại sự bình yên trong tim anh;

Bởi vì quả thực, em nói điều đó là vì muốn tốt cho anh;

“Và luôn đưa ra một lời khẳng định rằng,

Những lời mà em sắp thốt ra ngay sau đây

Chẳng gì khác ngoài việc bày tỏ suy nghĩ của em,

Để tìm ra phương án tốt nhất nhằm cứu vãn chúng ta;

Và xin đừng hiểu theo ý nào khác, em van anh.

Bởi vì về cơ bản, bất cứ điều gì anh ra lệnh cho em,

Em đều sẽ làm, điều đó là hiển nhiên.

“Giờ thì hãy lắng nghe điều này, anh đã hiểu rõ,

Việc ra đi của em đã được hội đồng chuẩn thuận

Đến mức nó không thể bị ngăn cản

Bằng bất cứ giá nào trên đời này, theo phán đoán của em.

Và khi chẳng còn mưu lược nào có thể giúp

Ngăn cản nó nữa, hãy để nó trôi qua tâm trí;

Và hãy cùng nhau lên kế hoạch tìm ra một con đường tốt hơn.

“Sự thật là việc chia lìa của đôi ta

Sẽ mang lại sự khó chịu và nỗi bực dọc tột cùng cho chúng ta.

Nhưng kẻ phụng sự tình yêu đôi khi buộc phải chịu đựng một chút đau đớn,

Nếu hắn muốn có được niềm vui.

Và vì em sẽ không đi đâu xa khỏi thành Troye

Hơn khoảng cách em có thể cưỡi ngựa quay về trong nửa buổi sáng,

Nó đáng lẽ nên khiến chúng ta ít sầu muộn hơn.

“Và vì em sẽ không bị giấu kín mít trong xó xỉnh nào

Đến mức ngày qua ngày, hỡi người thương dấu của em,

Khi anh thừa biết hiện đang là thời gian hưu chiến,

Anh sẽ không thể nghe ngóng tường tận toàn bộ tình hình của em.

Và trước khi lệnh hưu chiến kết thúc, em sẽ có mặt ở đây,

Và lúc đó anh vừa giành lại được Antenor

Và cả em nữa; hãy vui lên đi, nếu anh có thể;

“Và hãy nghĩ thế này: ‘Criseyde giờ đã đi rồi,

Nhưng kệ chứ! Nàng sẽ sớm quay trở lại;’

Và khi nào, hỡi ôi? Lạy Chúa, vâng, ngay lập tức,

Trước mười ngày nữa, điều này em dám chắc chắn tuyên bố.

Và rồi lần đầu tiên chúng ta sẽ vô cùng hạnh phúc,

Đến mức chúng ta sẽ chung sống bên nhau mãi mãi,

Đến nỗi cả thế giới này cũng chẳng thể kể hết niềm vui của chúng ta.

“Em thấy rằng thường thì, ở nơi chúng ta đang ở lúc này,

Để che giấu kế hoạch của mình cho thật tốt,

Anh không trò chuyện với em, và em cũng chẳng trò chuyện với anh

Trong suốt nửa tháng trời; chẳng thấy anh đi hay cưỡi ngựa.br>Chẳng lẽ anh không thể chờ đợi mười ngày đó,

Vì danh dự của em, trong một hoàn cảnh thế này sao?

Quả thực, nếu không thì anh chẳng thể chịu đựng nổi lấy một chút ít!

“Anh cũng thừa biết tất cả họ hàng của em đều ở đây,

Ngoại trừ mỗi mình phụ thân em ra;

Và cả tất cả những đồ đạc khác của em nữa,

Và đặc biệt nhất là anh, hỡi người thương dấu của em,

Người mà em thà không bao giờ được nhìn thấy nữa

Còn hơn là đánh đổi bằng cả thế giới rộng lớn này;

Bằng không, nguyện xin em không bao giờ nhìn thấy gương mặt thần Jupiter!

“Anh nghĩ vì sao phụ thân em lại tha thiết

Muốn gặp em đến thế, nếu không phải vì sợ hãi

Rằng người dân trong thành này sẽ khinh miệt em

Vì lỗi lầm không may của ông ấy?

Phụ thân em nào biết em đang có cuộc sống tốt đẹp thế nào trong thành Troye?

Bởi vì nếu ông ấy biết em sống sung sướng ra sao ở Troye,

Chúng ta đã chẳng cần phải bận tâm lo lắng về chuyến đi này của em.

“Anh thấy rằng mỗi ngày trôi qua, người ta

Lại bàn về chuyện hòa bình; và người ta cho rằng

Nữ hoàng Helen sẽ được trao trả,

Và người Hy Lạp sẽ trả lại cho chúng ta những gì đã mất.br>Thế nên dù chẳng có sự an ủi nào khác ngoài điều này,

Rằng người ta đang hướng đến hòa bình ở mọi mặt trận,

Anh hoàn toàn có thể an tâm chờ đợi.

“Bởi vì nếu đó là hòa bình, hỡi người thương dấu của em,

Bản chất của hòa bình ắt phải thúc đẩy

Mọi người giao thương qua lại lẫn nhau,

Và cưỡi ngựa đi lại tấp nập không ngừng nghỉ

Suốt cả ngày đông đúc như ong vỡ tổ từ trong tổ bay ra;

Và mọi người đều có sự tự do được ở lại

Bất cứ nơi nào họ thích mà chẳng cần phải xin phép.

“Và dẫu cho có thể chẳng có nền hòa bình nào đi nữa,

Thì dẫu chiến tranh có kéo dài mãi đi chăng nữa, em vẫn phải đến đây;

Bởi vì em biết đi đâu, hay bằng tai họa nào

Em lại có thể sống ở đó giữa những kẻ mang gươm giáo luôn sợ hãi?

Thế nên, xin lạy chúa soi đường chỉ lối cho linh hồn em,

Em chẳng thấy có lý do gì để anh phải lo lắng cả.

“Hãy cầm lấy phương án này, nếu có vẻ như

Tất cả những điều này vẫn chưa đủ làm anh thỏa mãn.

Phụ thân em, như anh thừa biết rõ, đã già,

Và tuổi già thì đầy rẫy sự tham lam,

Và em vừa mới tìm ra toàn bộ mưu kế,

Không cần lưới, để tóm gọn lấy ông ấy;

Và hãy lắng nghe cách thức ra sao, nếu anh đồng thuận.

“Kìa Troilus, người ta vẫn thường nói thật khó

Vừa muốn sói no mà cừu lại nguyên vẹn;

Điều này có nghĩa là, quả thực, người ta thường

Phải hy sinh một phần để bảo toàn phần còn lại.

Bởi vì bằng vàng, người ta luôn có thể khắc ghi trái tim

Của kẻ vốn bị lòng tham che mờ;

Và ý của em là gì, em sẽ tường thuật lại cho anh nghe.

“Toàn bộ tài sản di động em đang có trong thành phố này

Em sẽ mang đến chỗ phụ thân, và nói rằng

Chính vì sự tin tưởng và để bảo toàn an toàn

Nó được gửi từ một hoặc hai người bạn của ông ấy,

Những người bạn đang tha thiết nài nỉ ông ấy

Hãy gửi thêm nữa, và phải gửi thật gấp,

Trong lúc thành phố này đang đứng trước tình thế hiểm nghèo.

“Và đó sẽ là một số lượng khổng lồ,

Em sẽ nói thế, nhưng để tránh bị người ta dòm ngó,

Nó không thể được gửi đi bởi ai khác ngoài em;

Em cũng sẽ chỉ cho ông ấy thấy, nếu hòa bình diễn ra,

Những người bạn mà em có ở khắp mọi nơi

Hướng về phía triều đình, để làm dịu đi cơn giận

Của vua Priamus, và giúp ông ấy được sủng ái trở lại.

“Thế nên gộp đủ mọi chuyện lại với nhau, anh yêu ạ,

Em sẽ dùng lời lẽ ngọt ngào để yểm bùa ông ấy,

Đến mức ông ấy sẽ tưởng tượng linh hồn mình đang bay lên thiên đàng!

Bởi vì dẫu có thần Apollo, hay luật lệ của các giáo sĩ,

Hay các phép tính toán cũng chẳng đáng ba xu hột mít;

Lòng tham sắc vàng sẽ che mờ tâm trí ông ấy,

Đến mức, đúng như ý em muốn, em sẽ kết thúc nó một cách tốt đẹp.

“Và nếu ông ấy muốn dùng quẻ bói để chứng minh

Rằng em đang nói dối, chắc chắn em sẽ tìm cách

Ngăn cản ông ấy, giật lấy tay áo ông ấy,

Làm rối tung quẻ bói, và khẳng định với ông ấy rằng,

Ông ấy đã không hiểu đúng ý các vị thần.

Bởi vì các vị thần thường nói bằng những lời lẽ mập mờ,

Và nói một sự thật nhưng thêu dệt đến hai mươi lời dối trá.

“Hơn nữa nỗi sợ hãi chính là thứ tạo ra các vị thần đầu tiên, em cho là thế,

Em sẽ nói thế, và rằng sự hèn nhát trong tim ông ấy

Đã khiến ông ấy diễn giải sai lời phán của các vị thần,

Khi ông ấy vì sợ hãi mà trốn chạy khỏi thành Delphi của mình.

Và trừ phi em khiến ông ấy sớm quy phục,

Và làm theo lời khuyên của em chỉ trong một hoặc hai ngày,

Em xin thề sẽ tự kết liễu đời mình để đền tội trước anh.”

Và quả thực, như ta tìm thấy trong các bản chép tay,

Tất cả những điều này đều được thốt ra với thiện chí;

Và rằng trái tim nàng vô cùng chân thành và tốt bụng

Đối với chàng, và nói đúng những gì nàng suy nghĩ,

Và rằng nàng suýt chết vì đau buồn khi phải rời đi,

Væ nàng vẫn luôn ấp ủ quyết định giữ trọn sự chung thủy;

Đó là những gì các sử gia am hiểu về hành động của nàng đã ghi chép lại.

Troilus này, với đôi tai và tấm lòng rộng mở,

Đã lắng nghe toàn bộ sự việc được bày vẽ xuôi ngược;

Và quả thực chàng cảm thấy dường như chính mình

Cũng có cùng trí tuệ ấy; nhưng việc để nàng ra đi

Vẫn luôn khiến trái tim chàng cảm thấy bất an không dứt.

Nhưng cuối cùng, chàng cũng cố gắng nén chặt trái tim mình lại

Để đặt trọn niềm tin vào nàng, và coi đó là phương án tốt nhất.

Vì thế cơn cuồng nộ dữ dội của nỗi đau đớn

Đã bị dập tắt bởi niềm hy vọng, và ngay giữa họ lúc đó

Điệu múa ái tình bắt đầu rộn ràng niềm vui.

Và giống như loài chim, khi ánh mặt trời rực rỡ,

Hân hoan cất tiếng hót giữa những tán lá xanh tươi,

Y hệt như thế, những lời họ trò chuyện cùng nhau

Đã mang lại niềm vui cho cả hai, và làm trong sáng tâm hồn họ.

Nhưng dẫu vậy, chuyện ra đi của Criseyde,

Dù có thế nào đi nữa, vẫn không tài nào bay khỏi tâm trí chàng;

Chính vì thế hết lần này đến lần khác chàng thiết tha nài nỉ nàng,

Rằng chàng có thể tìm thấy sự chân thành nơi lời hứa của nàng,

Và nói với nàng rằng: “Chắc chắn, nếu nàng tỏ ra vô tình,

Và không chịu quay về Troye vào đúng ngày đã hẹn,

Ta sẽ chẳng bao giờ có được sự bình an, danh dự hay niềm vui nào nữa.

“Bởi vì chắc chắn như mặt trời mọc vào buổi sáng,

Và hỡi chúa! Mong ngài hãy rủ lòng thương mang kẻ khốn khổ này

Thoát khỏi sự nghỉ ngơi để chấm dứt nỗi sầu muộn tàn nhẫn này,

Ta sẽ tự kết liễu đời mình nếu nàng chần chừ trì hoãn.

Nhưng cái chết của ta dẫu chẳng đáng để bận tâm,

Tuy nhiên, trước khi nàng khiến ta phải đau đớn đến thế,

Thà rằng nàng cứ ở lại đây, hỡi người thương ngọt ngào của ta!

“Bởi vì quả thực, hỡi người nữ chúa yêu quý của ta,

Những mưu kế mà nàng vừa bày tỏ

Hoàn toàn có nguy cơ thất bại toàn tập.

Bởi vì người đời vẫn thường nói: ‘Kẻ săn gấu tính một đằng,

Nhưng người dẫn đường lại tính một nẻo.’

Phụ thân nàng rất khôn ngoan, và người ta vẫn thường nói, không chút nghi ngờ:

‘Người ta có thể chạy nhanh hơn kẻ khôn ngoan, nhưng chẳng thể dùng mưu trí qua mặt được hắn.’

“Quả thực rất khó để lén lút đi khập khiễng

Trước mặt một kẻ thọt, bởi hắn quá rành nghề;

Phụ thân nàng xảo quyệt chẳng kém gì thần Argus mang trăm mắt;

Bởi dẫu tài sản của ông ấy đã bị tước đoạt,

Nhưng sự xảo quyệt lâu năm vẫn còn nguyên vẹn ở ông ấy,

Nàng sẽ không thể qua mặt ông ấy chỉ bằng vẻ nữ tính của mình,

Hay giả vờ cho trót lọt, và đó là điều khiến ta vô cùng sợ hãi.

“Ta chẳng biết liệu hòa bình có bao giờ diễn ra hay không;

Nhưng hòa bình hay không, dù cho là nghiêm túc hay đùa cợt,

Ta thừa biết, một khi Calchas đã đứng về phía người Hy Lạp

Và đánh mất danh tiếng một cách ê chề như thế,

Ông ta sẽ chẳng dám quay trở lại đây vì xấu hổ;

Chính vì thế con đường đó, theo như mọi phỏng đoán của ta,

Đặt niềm tin vào nó chẳng khác nào một sự hoang tưởng.

“Nàng cũng sẽ thấy, phụ thân nàng sẽ phỉnh nịnh nàng

Trở thành một người vợ, và với khả năng thuyết giáo sẵn có,

Ông ấy sẽ ca ngợi và tán dương một gã Hy Lạp nào đó

Đến mức hắn sẽ bắt cóc nàng bằng những lời nói của mình,

Hoặc ép nàng phải dùng vũ lực làm theo những gì hắn dạy bảo.

Và Troilus, kẻ mà nàng chẳng mảy may thương xót,

Sẽ phải chết trong sự chung thủy của mình một cách oan uổng!

“Và hơn thế nữa, phụ thân nàng sẽ khinh miệt

Tất cả chúng ta, và nói rằng thành phố này đã tiêu đời;

Và rằng cuộc vây hãm sẽ chẳng bao giờ được dỡ bỏ,

Bởi vì người Hy Lạp đã thề độc

Cho đến khi tất cả chúng ta bị tàn sát và những bức tường thành bị san bằng.

Và cứ thế ông ấy sẽ dùng lời lẽ để dọa dẫm nàng,

Đến mức ta cứ mãi sợ hãi rằng nàng sẽ ở lại đó.

“Nàng cũng sẽ thấy biết bao hiệp sĩ hào hoa

Giữa lòng người Hy Lạp, đầy rẫy sự tài ba xuất chúng,

Và mỗi người trong số họ đều dùng cả trái tim, trí tuệ và sức mạnh

Để làm mọi cách làm hài lòng nàng,

Đến mức nàng sẽ cảm thấy chán ngấy trước sự thô kệch

Của những người Troye tội nghiệp chúng ta, trừ phi sự trắc ẩn

Hoặc đức tính chung thủy của nàng đánh thức nỗi niềm thương cảm.

“Và điều này đối với ta thật đớn đau đến mức

Nó muốn xé toạc linh hồn ra khỏi lồng ngực ta;

Và chẳng còn nghi ngờ gì nữa, trong ta không thể tồn tại

Một quan điểm tốt đẹp nào nếu nàng bỏ đi;

Bởi vì sự xảo quyệt của phụ thân nàng sẽ tàn phá chúng ta.

Và nếu nàng ra đi, như ta đã từng nói với nàng từ lâu,

Thì ta nghĩ mình chỉ còn nước chết, chẳng cần phải bàn thêm.

“Chính vì thế, với một trái tim khiêm nhường, chân thành và đầy thương cảm,

Ta van nài nàng dâng ngàn lần sự xót thương;

Xin hãy rủ lòng thương cho những đớn đau nhức nhối cay đắng của ta,

Và làm một chút gì đó như ta sắp bảo nàng đây,

Và hãy cùng nhau lén lút trốn đi;br>Và hãy nghĩ rằng thật ngu ngốc khi người ta có thể lựa chọn

Mà lại đi đánh mất toàn bộ cơ nghiệp chỉ vì một sự cố ngẫu nhiên.

“Ý ta là thế này, vì trước khi trời sáng chúng ta có thể

Lén lút trốn đi và đoàn tụ bên nhau,

Thì dại gì lại phải đem ra thử thách,

Trong trường hợp nàng đi gặp phụ thân,

Liệu nàng có thể quay lại hay không?

Ý ta là như thế, đó sẽ là một sự ngu ngốc tột độ

Khi đem sự an toàn đó ra đặt cược vào chốn hiểm nguy.

“Và nói theo ngôn ngữ thông thường về bản chất

Của tài sản, chúng ta hoàn toàn có thể mang theo mình

Đủ lượng của cải để sống trong danh dự và sung túc,

Cho đến tận thời điểm chúng ta qua đời;

Và bằng cách đó chúng ta có thể né tránh toàn bộ nỗi sợ hãi này.

Bởi vì đối với bất kỳ phương án nào khác mà nàng đưa ra,

Quả thực, trái tim ta không tài nào đồng tình nổi.

“Và cứ mạnh dạn lên, đừng sợ nghèo đói,

Bởi vì ta còn có họ hàng và bạn bè ở những nơi khác

Đến mức dẫu chúng ta có đến đó với bàn tay trắng,

Chúng ta cũng sẽ chẳng thiếu thốn vàng bạc hay trang thiết bị,

Mà vẫn được tôn kính chừng nào chúng ta còn sinh sống ở đó.

Và hãy lên đường ngay đi, bởi theo ý kiến của ta,

Đó là phương án tốt nhất, nếu nàng đồng thuận.”

Criseyde, với một tiếng thở dài, ngay lúc ấy

Đã đáp lời: “Quả thực, hỡi người thương chân thành của em,

Chúng ta hoàn toàn có thể lén lút trốn đi, như anh vừa bày vẽ,

Và tìm ra những con đường nghèo nàn tồi tệ mới mẻ ấy;

Nhưng sau đó, chúng ta sẽ phải hối hận vô cùng.

Và mong chúa phù hộ cho em vào lúc ngặt nghèo nhất

Giống như việc anh đang chịu đựng toàn bộ nỗi sợ hãi vô căn cứ này!

“Bởi vì ngày nào mà vì sự cưng chiều

Hay nỗi sợ hãi người cha, hoặc bất kỳ ai khác,

Hay vì địa vị, sự vui thú, hoặc vì hôn nhân,

Mà em tỏ ra bất trung với anh, hỡi Troilus, hiệp sĩ của em,

Thì nguyện xin ái nữ của thần Saturn là Juno, bằng quyền năng của mình,

Nổi giận lôi đình hệt như Athamas, đày đọa em

Sống vĩnh viễn trong dòng sông Styx, cái hố của địa ngục!

“Và điều này em xin thề trước mọi vị thần thiên giới;

Và cả trước mỗi vị nữ thần, trên mọi Nymphe và các vị thần địa ngục,

Trước các vị thần rừng Satyr và Faun lớn nhỏ,

Những kẻ cai quản một nửa chốn hoang dã;

Và xin thần Atropos cắt đứt sợi chỉ cuộc đời em

Nếu em bất trung; giờ thì hãy tin em nếu anh muốn!

“Và hỡi con sông Simoys, kẻ chảy cuồn cuộn như mũi tên rọi sáng

Xuyên qua thành Troye hướng thẳng ra biển lớn,

Hãy làm chứng cho lời thề được thốt ra nơi đây,

Rằng ngày nào mà em tỏ ra bất trung

Với Troilus, người tự do của trái tim em,

Thì ngươi hãy chảy ngược trở về nguồn của mình,

Và em xin mang theo cả thể xác lẫn linh hồn chìm xuống địa ngục!

“Nhưng chuyện anh bàn đến, việc bỏ trốn thế này

Và bỏ mặc tất cả bạn bè, chúa xin cớ cho điều đó,

Vì bất kỳ người phụ nữ nào, mà anh lại làm thế,

Nhất là khi Troye đang rất cần

Sự giúp đỡ; và thêm một điều nữa hãy chú ý,br>Nếu chuyện này bị phơi bày, mạng sống của em sẽ ngàn cân treo sợi tóc,

Và cả danh dự của anh nữa; xin chúa cứu rỗi chúng ta khỏi tai họa!

“Và nếu sau này hòa bình được thiết lập,

Y như chuyện thường ngày, sau giông bão là trời quang mây tạnh,

Chúa ơi! Nỗi sầu muộn và đau đớn mà anh sẽ phải gánh chịu,

Khi anh không dám quay về vì quá hổ thẹn!

Và trước khi anh đem danh dự của mình ra đặt cược mạo hiểm như thế,

Đừng quá vội vàng trong hành động nóng vội này;

Bởi vì kẻ hấp tấp sẽ chẳng bao giờ thoát khỏi rắc rối.

“Anh nghĩ mọi người xung quanh cũng sẽ

Nói gì về chuyện đó? Thật dễ dàng để đoán biết.

Họ sẽ nói, và thề độc rằng, không chút nghi ngờ,

Rằng tình yêu không hề thúc đẩy anh làm hành động này,

Mà là ham muốn nhục dục và sự hèn nhát đầy nhút nhát.

Thế là sẽ tiêu đời tất cả, hỡi người thương dấu của em,

Danh dự của anh, thứ đang rạng ngời huy hoàng lúc này.

“Và cũng hãy nghĩ đến danh tiếng của em,

Vẫn đang nở rộ, em sẽ tàn phá nó tệ hại đến mức nào,

Và nó sẽ bị vấy bẩn bởi sự nhơ nhớp ra sao,

Nếu em bỏ trốn cùng anh dưới hình thức này.

Dù em có sống đến tận tận cùng của thế gian đi chăng nữa,

Em cũng sẽ chẳng bao giờ lấy lại được danh tiếng của mình;

Thế là em đã tiêu đời, và đó sẽ là một sự tàn nhẫn và tội lỗi.

“Chính vì thế hãy dùng lý trí để dập tắt ngọn lửa nóng bỏng này đi;

Người ta vẫn thường nói: ‘Kẻ kiên nhẫn sẽ chiến thắng,’ quả thực là thế;

Cả câu ‘Kẻ nào muốn có người thương, kẻ đó phải biết buông tay;’

Thế là biến sự tất yếu thành đức hạnh

Thông qua sự kiên nhẫn, và hãy nghĩ rằng kẻ làm chủ

Vận Mệnh chính là kẻ chẳng màng đến sự phũ phàng của ả;

Và ả sẽ chẳng bao giờ khuất phục được ai ngoài kẻ hèn nhát.

“Và hãy tin điều này, rằng chắc chắn, hỡi người thương ngọt ngào,

Trước khi người chị của Phé-bút là nàng Lucina rạng rỡ,

Chòm sao Sư tử rời khỏi chòm sao Bạch Dương,

Em sẽ có mặt ở đây, chẳng còn chút nghi ngờ nào.

Ý em là, xin lúy nữ của Juno, nữ hoàng thiên đường chứng giám,

Vào ngày thứ mười, trừ phi cái chết giáng xuống đời em,

Em sẽ đến gặp anh mà không có bất kỳ sự sai sót nào.”

“Và giờ đây, nếu mọi chuyện thực sự là thế,” Troilus nói,

“Anh sẽ hoàn toàn kiên nhẫn chờ đợi cho đến ngày thứ mười,

Khi anh thấy rằng mọi chuyện bắt buộc phải diễn ra như thế.

Nhưng vì tình yêu của chúa, nếu có thể được,

Xin hãy để chúng ta lén lút trốn đi một cách kín đáo;

Bởi vì lúc nào cũng vậy, để có thể sống trong sự bình yên,

Trái tim anh mách bảo rằng đó sẽ là phương án tốt nhất.”

“Ôi lạy chúa từ bi, đây là cuộc sống quái gì thế?” nàng nói;

“Hỡi ôi, anh đang giết em bằng nỗi bực dọc tột cùng thế này!

Bây giờ em nhìn rõ là anh đang hoài nghi em;

Bởi vì qua những lời nói của anh, điều đó đã hiện lên rất rõ.

Giờ đây, vì tình yêu của nữ thần Cynthia rạng rỡ,

Xin đừng hoài nghi em vô cớ như thế, vì lòng trắc ẩn;

Khi em đã thề nguyền chung thủy để trở thành người của anh.

“Và hãy suy nghĩ kỹ, đôi khi việc hy sinh một khoảng thời gian

Chính là sự khôn ngoan để giành lại một khoảng thời gian sau đó;

Và quả thực, em vẫn chưa bị tách rời khỏi anh đâu,

Dù cho đôi ta có phải xa nhau một hay hai ngày đi chăng nữa.

Hãy xua đuổi những hoang tưởng bên trong anh đi;

Và hãy tin tưởng em, đồng thời dứt bỏ nỗi sầu muộn của anh đi,

Hoặc nghe lời thề của em, em sẽ chẳng sống nổi đến ngày mai.

“Bởi vì nếu anh biết nó làm em đau đớn nhức nhối nhường nào,

Anh sẽ chấm dứt chuyện này; vì chúa thừa biết,

Linh hồn tinh tuyết đang khóc lóc trong lồng ngực em,

Khi nhìn thấy anh khóc lóc, người mà em yêu thương nhất,

Và việc em buộc phải đến chỗ quân doanh của người Hy Lạp.

Vâng, nếu không phải vì em biết rõ phương thuốc

Để quay trở lại, em sẵn sàng chết ngay tại đây!

“Nhưng chắc chắn, em không phải là một kẻ khờ khạo

Đến mức không thể tưởng tượng ra một con đường

Để quay trở lại vào đúng ngày em đã hẹn.

Bởi vì ai có thể kìm giữ được thứ muốn bỏ trốn chứ?

Phụ thân em thì không thể, dẫu cho ông ấy có dùng mọi mưu kế xảo quyệt.

Và thề có gia tài của em, việc em rời khỏi thành Troye

Vào một ngày nào đó sẽ mang lại toàn bộ niềm vui cho chúng ta.

“Chính vì thế, bằng toàn bộ trái tim, em nài nỉ anh,

Nếu anh muốn làm điều gì vì lời thỉnh cầu của em,

Và vì tình yêu mà em cũng dành cho anh nữa,

Rằng trước khi em rời xa anh ở nơi đây,

Hãy ban cho em một sự an ủi và niềm vui lớn lao

Để em có thể được nhìn thấy anh, thứ sẽ mang lại sự bình yên

Cho trái tim em, vốn đang đứng trước bờ vực vỡ tan.

“Và hơn thế nữa, em xin anh,” lúc ấy nàng thốt lên,

“Sự thỏa mãn chân thành của trái tim em,

Vì em đã hoàn toàn thuộc về anh, chẳng vì ai khác,

Rằng trong lúc em vắng bóng, xin chớ để niềm vui nào

Của những kẻ khác khiến anh quên đi hình bóng em.

Bởi vì em vẫn luôn hoảng sợ, vì người ta thường truyền tai nhau rằng

‘Tình yêu là thứ luôn ngập tràn sự sợ hãi bận rộn.’

“Bởi vì trên thế gian này chẳng có vị tiểu thư nào sống sót,

Nếu anh bất trung, — xin chúa ngăn điều đó xảy ra! —

Lại bị phản bội hay chìm trong khốn khổ

Như em, kẻ đặt trọn vẹn sự chung thủy vào anh.

Và chắc chắn, nếu em nghĩ đến điều ngược lại,

Em chỉ còn nước chết; và trước khi anh tìm ra nguyên nhân,

Vì tình yêu của chúa, xin chớ đối xử bất trung với em.”

Đáp lại lời này, Troilus cất lời và rằng:

“Giờ đây xin chúa, đấng chẳng có lý do nào phải che giấu,

Hãy ban phước cho anh, hệt như việc anh chưa từng phản bội Criseyde,

Kể từ ngày đầu tiên anh nhìn thấy nàng bằng đôi mắt,

Và sẽ chẳng bao giờ cho đến lúc anh chết.

Tóm lại, anh có thể tin tưởng hoàn toàn vào em;

Anh chẳng thể nói gì hơn, mọi chuyện sẽ được chứng minh qua thực tế.”

“Đa tạ anh, người thương dấu của em, quả thực,” nàng nói,

“Và nguyện xin nữ thần Venus hồng phúc không bao giờ để em lụi tàn

Cho đến khi em đạt được mức độ vui sướng

Để đền đáp xứng đáng cho người xứng đáng nhường ấy;

Và chừng nào chúa còn ban cho em trí tuệ,

Em sẽ làm sao cho, qua sự chung thủy mà anh đã tìm thấy ở em,

Danh dự sẽ mãi mãi quay trở lại thuộc về phía em.

“Bởi vì hãy tin chắc rằng, địa vị hoàng gia của anh

Hay sự hoang phí vô nghĩa, hay sự tài ba duy nhất

Của anh trong chiến tranh, hay các giải đấu võ nghệ,

Hay sự phô trương, trang phục, sự cao quý hay cả sự giàu có,

Cũng chẳng hề khiến em rủ lòng thương cho nỗi khốn khổ của anh;

Mà chính đức tính đạo đức, được bám rễ sâu vào sự chung thủy,

Đó mới là nguyên nhân khiến em lần đầu tiên rủ lòng thương anh!

“Cả trái tim cao thượng và sự nam tính mà anh sở hữu,

Và việc anh luôn tỏ ra, theo như em nghĩ, khinh miệt

Mọi thứ hướng về sự xấu xa,

Như sự thô kệch và sự thèm khát mang tính quần chúng;

Và việc lý trí của anh kìm hãm sự ham muốn,

Những điều này đã khiến em, vượt lên trên mọi sinh linh,

Đã trở thành của anh, và sẽ mãi như thế chừng nào em còn có thể tồn tại.

“Và điều này năm tháng trôi qua sẽ không thể tàn phá,

Cũng chẳng thể bị phai mờ bởi vận mệnh đổi thay;

Nhưng nguyện xin thần Jupiter, đấng bằng quyền năng của mình có thể biến

Kẻ sầu muộn thành người vui vẻ, ban phước cho chúng ta,

Trước mười đêm nữa, được gặp nhau tại nơi này,

Sao cho nó có thể thỏa mãn trái tim cả anh và em;

Và giờ thì hãy tạm biệt nhé, vì đã đến lúc anh phải đứng dậy rồi.”

Và sau khi họ đã than khóc hồi lâu,

Và ôm hôn không biết bao nhiêu lần, siết chặt lấy nhau trong vòng tay,

Ban ngày bắt đầu rạng rỡ, và Troilus khoác áo lên người,

Và đầy xót xa đăm đăm nhìn người thương của mình,

Như kẻ đang cảm nhận những nỗi đau buốt giá của cái chết,

Và chàng phó thác bản thân mình vào lòng sủng ái của nàng;

Chàng đau đớn nhường nào, ta khỏi cần phải nhắc lại nữa.

Bởi vì trí óc phàm trần không tài nào tưởng tượng nổi,

Cả tâm trí cũng chẳng thể cân nhắc, và lưỡi cũng chẳng thể thốt lên

Những nỗi đau đớn tột cùng của người đàn ông sầu muộn này,

Vượt qua mọi sự đày ải dưới tầng sâu địa ngục.

Bởi vì khi chàng nhìn thấy nàng không thể ở lại,

Người đang xé toạc linh hồn ra khỏi lồng ngực chàng,

Chẳng cần nói thêm lời nào, chàng bước ra khỏi căn phòng.

Chấm dứt Quyển Tư.