Kính gửi Ngài Bá tước Wharton cao quý nhất.

Thưa Ngài,

Tác giả của tờ Spectator, vốn đã đề danh nhân của một vài nhân vật vĩ đại nào đó lên những tập sách của mình để tỏ lòng biết ơn đối với những ân huệ đặc biệt, nay cũng xin đặt trọn niềm tin vào sự bảo trợ của Ngài với cùng một lý do ấy. Thưa Ngài, tôi phải thú nhận rằng, nếu bản thân chưa từng nhận được những ân huệ lớn lao từ Ngài, chắc hẳn tôi đã không dám mạo muội dâng một tác phẩm thế này để Ngài thưởng lãm. Ngài vốn am tường tận tường về tính cách con người và mọi khía cạnh của cuộc sống nhân sinh, đến mức chẳng mảy may sai lệch nào có thể lọt qua được sự quan sát sắc bén của Ngài. Điểm nổi bật nhất ở Ngài chính là sự thông tuệ toàn diện trong mọi công việc, và Ngài đã luôn tỏ ra xuất chúng trong từng lĩnh vực khác nhau. Chúng ta ngưỡng mộ người này vì sự uy nghiêm, kẻ khác vì phong thái gần gũi với quần chúng; người này vì sự minh triết trong phán đoán, kẻ khác vì sự uyển chuyển trong ngôn từ; người này vì tài lập kế hoạch, kẻ khác vì tài thi hành. Chỉ có duy nhất Ngài là người hội tụ trọn vẹn tất cả những tài năng ấy, lại thêm phần viên mãn chẳng kém gì những ai chỉ sở hữu riêng lẻ từng tài năng. Ngay cả những kẻ thù của Ngài cũng phải thừa nhận tầm vóc vĩ đại ấy trong nhân cách Ngài, dẫu cho họ vẫn đang dùng hết tâm sức và trí mưu để tìm cách hạ thấp nó. Nhưng thật vinh dự cho Ngài khi những kẻ thù hiện tại của Ngài xưa nay vẫn luôn là thế. Ngài đã luôn hành xử trước sau như một, và kiên định thúc đẩy lợi ích của đất nước một cách đồng nhất, đến nỗi ngay cả những kẻ muốn bóp méo những dự định cao cả của Ngài vì lợi ích chung, cũng không khỏi thán phục sự vững vàng và gan góc mà Ngài dùng để theo đuổi chúng. Thật là một niềm vui vô bờ bến cho tôi khi có được cơ hội này để tuyên bố mình là một trong những người ngưỡng mộ nhiệt thành nhất của Ngài, và đặc biệt hơn cả,

Thưa Ngài,

Tôi kính chúc Ngài,

Luôn mang ơn Ngài,

Và là người đầy tớ khiêm nhường,

Vâng lời nhất,

THE Spectator.

Contents, p.5

Số 322

Thứ Hai, ngày 10 tháng 3 năm 1712

Steele

Ad humum mærore gravi deducit et angit.

Hor.

Người ta thường nói sau khi nghe một câu chuyện với những tình tiết phi thường rằng: "Câu chuyện ấy rất hay nếu có thật"; nhưng riêng với câu chuyện dưới đây, tôi sẽ rất vui mừng nếu biết chắc rằng nó là bị đặt. Nó được kể lại với một sự mộc mạc và chứa đựng biết bao nét bi thương tự nhiên đến mức tôi e rằng nó xuất phát từ chính đáy lòng.

Ngài Spectator thân mến,

"Cách đây vài năm, tình cờ tôi trọ cùng một nhà với một thiếu gia tài đức; những phẩm chất tốt đẹp của chàng khiến tôi say mê đến mức tôi vẫn luôn tự nhủ phải cố gắng thể hiện bấy nhiêu đức tính ấy ở chính bản thân mình. Sự trò chuyện thân mật dần biến những phép lịch sự thông thường thành một tình cảm chân thành từ cả hai phía. Chàng tìm cơ hội để tỏ tình với tôi; và tôi, dẫu chẳng dám mong cầu một người giàu sang nhường ấy, vẫn đón nhận những lời tỏ tình ấy bằng thái độ không làm chàng phật ý, dù tôi cũng chẳng hề tỏ ra dễ dãi hơn mức đúng mực. Cha chàng là một con người cay nghiệt, thực dụng và kiêu ngạo; thế nên chẳng có lý do gì để tin rằng ông sẽ dễ dàng chấp nhận bất kỳ người phụ nữ nào có nhan sắc hay phẩm hạnh có thể bù đắp lại sự bất tương xứng về tài sản. Trong khi đó, chàng vẫn tiếp tục theo đuổi tôi, không bỏ lỡ cơ hội nào để chứng tỏ một tình yêu vô vụ lợi nhất có thể, và ngỏ lời thẳng thắn muốn kết hôn bí mật với tôi, giữ kín chuyện này cho đến khi chàng có được sự chấp thuận của cha hoặc tự mình thừa kế gia sản. Tôi yêu chàng đắm say, và chắc ngài cũng hiểu tôi không thể từ chối một người mà việc ưng thuận cũng mang lại lợi ích cho chính mình. Tuy nhiên, tôi không còn quá trẻ dại để quên đi sự cẩn trọng là phải dẫn theo một người trung thành từng là nhũ mẫu của mẹ tôi để chứng kiến buổi lễ. Khi nghi lễ hoàn tất, tôi đòi một tờ giấy chứng nhận do vị mục sư, chồng tôi, và người gia nhân tôi vừa nhắc đến cùng ký tên. Sau lễ cưới, chúng tôi vẫn sống chung một nhà và trò chuyện vô cùng thân thiết; nhưng những sự kìm nén thường trực cùng những cuộc gặp gỡ lén lút, ngắt quãng đã khiến cách đối xử giữa chúng tôi mang nét cuồng nhiệt nồng cháy của những kẻ yêu nhau, hơn là thứ tình cảm điều độ, viên mãn thường thấy ở các cặp vợ chồng. Sự quan sát này khiến người cha vô cùng lo lắng cho con trai, và thúc giục chàng nhận lời mối lái mà ông đã nhắm sẵn. Để giải cứu chồng tôi khỏi sự quấy rầy này và che giấu bí mật hôn nhân — điều mà tôi có lý do để biết rằng sẽ không thể giữ kín lâu ở chốn thị thành — chúng tôi quyết định tôi sẽ lui về một nơi hẻo lánh ở vùng quê, và giữ liên lạc qua thư từ với những cái tên giả. Chúng tôi cứ tiếp tục cách liên lạc ấy trong một thời gian dài; và tôi, với cây kim mũi chỉ, dăm cuốn sách cùng những bức thư của chồng đọc đi đọc lại, đã trải qua thời gian trong sự nhẫn nại chờ đợi những ngày tươi sáng hơn. Xin ngài lưu ý rằng, chỉ trong vòng bốn tháng sau khi rời xa chồng, tôi đã hạ sinh một tiểu công chúa, nhưng đứa bé đã qua đời chỉ vài giờ sau khi chào đời. Biến cố này, cùng với lối sống ẩn dật của tôi, đã nhen nhóm những hy vọng tội lỗi trong lòng một gã quý tộc nhà quê thô lỗ ở vùng lân cận — kẻ có sự ngu ngốc là nguồn cơn của mọi nỗi thống khổ đời tôi. Tên thôn phu này là một trong những kẻ giàu có thô tục, bù đắp sự thiếu hụt mọi phép tắc bằng cách phớt lờ chúng, và với sự vui vẻ ồn ào, cái đầu nửa vời cùng khối tài sản kếch xù, hắn cứ áp đặt bản thân lên người khác và mọi việc mà chẳng hề màng tới hoàn cảnh hay phép tắc. Những người dân quê nghèo khổ nơi tôi ẩn náu lúc bấy giờ vẫn tưởng tôi là một quả phụ, họ ngượng ngùng thắc mắc tại sao tôi lại quá xa cách và lạnh nhạt — theo cách họ gọi — với ngã quận công; và hắn đã mua chuộc họ để được vào nhà bất cứ khi nào hắn muốn. Tình cờ hôm ấy, tôi đang ngồi trong một căn phòng khách nhỏ thuộc phần nhà của mình, mải mê ngắm nghía bức thư đắm đuối nhất của chồng — nơi tôi luôn cất giữ tờ giấy chứng nhận hôn nhân — thì gã thô lỗ này bước vào, và với sự sàm sỡ đáng ghét của những kẻ vô học, hắn giật phăng những giấy tờ trên tay tôi. Tôi hoảng hốt vô cùng, liền quỳ sụp dưới chân hắn và nài nỉ trả lại. Hắn ta, với cái cớ đáng ghét về sự cởi mở và vui vẻ, thề bồi rằng sẽ đọc chúng. Tôi càng nài nỉ, hắn càng tò mò, cho đến cuối cùng, với sự phẫn nộ bùng lên từ một thứ cảm xúc mà lần đầu tiên tôi nhận thấy ở hắn, hắn ném thẳng những tài liệu ấy vào lò sưởi, và thề rằng vì hắn không được đọc chúng, thì người đàn ông đã viết ra chúng cũng đừng hòng có được hạnh phúc nhìn thấy tôi đọc lại chúng một lần nữa. Thật vô ích khi kể cho ngài nghe những giọt nước mắt và lời trách móc của tôi đã khiến tên tiểu yêu thô lỗ ấy phải rời khỏi phòng trong sự hổ thẹn và bẽ bàng, để rồi tôi có thời gian ngẫm nghĩ về tai họa này với nỗi buồn vô hạn. Mặc dầu vậy, niềm tin của tôi vào chồng lúc bấy giờ lớn đến mức tôi đã viết thư kể lại bất hạnh ấy cho chàng, và xin một tờ giấy chứng nhận khác tương tự. Chàng khất thư qua hai ba lần chuyển phát, và cuối cùng trả lời chung chung rằng lúc này chàng chưa thể gửi cho tôi những gì tôi đòi hỏi, nhưng khi tìm được cơ hội thuận tiện, chắc chắn tôi sẽ nhận được nó. Kể từ lúc đó, những bức thư của chàng mỗi ngày một lạnh nhạt hơn, và khi chàng trở nên hờ hững thì tôi lại đâm ra ghen tuông. Điều này cuối cùng đã kéo tôi về thị thành, nơi tôi phát hiện ra cả hai nhân chứng trong đám cưới của tôi đều đã qua đời, và rằng chồng tôi, sau ba tháng chung sống, vừa chôn cất một tiểu thư mà chàng đã kết hôn theo lệnh của cha. Tóm lại, chàng tránh mặt và chối bỏ tôi. Nếu tôi đến tận nhà để đối chất với chàng, người cha sẽ hùa vào bênh vực con trai chống lại tôi, dẫu ông có tin câu chuyện của tôi đi chăng nữa; còn nếu tôi đem chuyện này phơi bày ra thiên hạ, liệu tôi có thể mong chờ sự đền bù nào cho một tổn thương mà tôi chẳng thể chứng minh? Tôi tin rằng chàng có ý định dồn tôi vào bước đường cùng, buộc tôi phải từ bỏ quyền lợi của mình để đổi lấy một khoản cấp dưỡng sinh nhai; nhưng tôi thà chết còn hơn. Xin hãy bảo chàng hãy nhớ lại những gì đã nói, và cách chàng mê mẩn ra sao khi mỉm cười trước sự ngô nghê mà tôi thường bộc lộ; hãy bảo chàng nhớ lại dáng vẻ ngượng ngùng của tôi khi phải giả vờ lạnh nhạt với chàng trước mặt mọi người; hãy hỏi chàng rằng tôi — người chưa từng có thể giấu nổi tình yêu dành cho chàng theo chính thỉnh cầu của chàng — làm sao có thể buông tay chàng vĩnh viễn? Ôi, ngài Spectator thân mến, những tâm hồn nhạy cảm nào đâu biết đến sự hờ hững trong hôn nhân; vậy ngài nghĩ nỗi thống khổ xé lòng của tôi lớn đến nhường nào? — Tôi xin giao phó việc giãi bày nỗi bất hạnh của mình theo cách riêng của ngài, và mong ngài ra tay nhanh chóng nếu ngài còn chút lòng trắc ẩn dành cho sự ngây thơ đang bị vùi dập trước nỗi nhục nhằn.

Octavia.

T.

Contents, p.5

Số 323

Thứ Ba, ngày 11 tháng 3 năm 1712

Addison

Modo Vir, modo Fœmina.

Virg.

Nhật ký mà tôi đã trình bày với bạn đọc vào thứ Ba tuần trước, đã mang về cho tôi rất nhiều lá thư kể lại vô số cuộc đời riêng tư được viết theo thể loại ấy. Tôi đã nhận được nào là *Nhật ký của một gã ăn chơi*, *Nhật ký của một kẻ nát rượu*, *Nhật ký của một tên trác táng*, và cùng với nhiều bản khác là một tác phẩm vô cùng kỳ thú mang tựa đề *Nhật ký của một thành viên nhóm Mohock*. Qua những ví dụ này, tôi nhận thấy ý định trong bài viết thứ Ba tuần trước của tôi đã bị nhiều độc giả hiểu lầm. Tôi không có ý vạch trần tội ác nhiều bằng sự lười biếng, và mục tiêu của tôi là những kẻ phung phí thời gian vào những chuyện vặt vãnh, vô bổ thay vì phạm tội lỗi và điều đồi bại. Những hành vi phạm tội loại sau không thể xem là trò đùa hay đối xử theo cách quá đỗi buồn cười như thế. Nói ngắn gọn, nhật ký của tôi chỉ giương lọi sự ngớ ngẩn ra ánh sáng, và cho thấy sự khó chịu của những hành động vốn dĩ vô hại tự thân, nhưng lại đáng trách vì chúng xuất phát từ những sinh linh được ban cho lý trí.

Người cộng sự tiếp theo của tôi, tự xưng là Clarinda, chính là kiểu người viết nhật ký mà tôi đang tìm kiếm: Qua bức thư, nàng có vẻ đang chìm đắm trong trạng thái hờ hững thời thượng giữa thói hư và đức hạnh, và dễ nghiêng về bên nào hơn nếu có sự uốn nắn thích hợp. Giả như nhật ký của nàng tràn ngập những chuyện tình ái lăng nhăng, hoặc những sự kiện cho thấy nàng hoàn toàn đánh mất sự ngây thơ vốn có, thì dẫu nó có làm vừa lòng đại đa số độc giả đi nữa, tôi cũng sẽ không cho đăng; nhưng vì nó chỉ là bức tranh về một cuộc đời ngập tràn niềm vui thời thượng và sự lười biếng, tôi sẽ ghi lại năm ngày trong cuộc đời nàng, đúng như những gì tôi nhận được từ tay vị cộng sự xinh đẹp của mình.

Ngài Spectator thân mến,

"Vì ngài đã giao cho bạn đọc một bài tập trong tờ báo tuần trước, tôi đã hoàn thành phần của mình theo đúng chỉ thị của ngài và xin gửi kèm theo đây. Ngài phải biết rằng, ngài Spectator ạ, tôi là một thiếu nữ có gia thế, từng nhận được vài lờiạm hỏi trong mười năm qua, và hiện tại đang được một chàng trai vô cùng khôi ngô nhiệt tình theo đuổi. Vì tôi hoàn toàn tự chủ cuộc đời mình, tôi thường lên thành phố vào mỗi mùa đông và trải qua khoảng thời gian ở đây theo cách mà ngài sẽ thấy trong cuốn nhật ký dưới đây, thứ mà tôi bắt đầu viết ngay vào ngày hôm sau khi bài báo của ngài về chủ đề đó được phát hành.

Thứ Ba, Đêm.

Không tài nào chợp mắt được cho đến một giờ sáng vì cứ nghĩ về cuốn nhật ký của mình.

Thứ Tư, Từ tám đến mười giờ.

Uống hai tách sô-cô-la trên giường, và chìm vào giấc ngủ sau đó.

Từ mười đến mười một giờ.

Ăn một lát bánh mì bơ, uống một tách trà Bohea, đọc tờ Spectator.

Từ mười một đến một giờ.

Ngồi bàn trang điểm, thử kiểu tóc mới. Ra lệnh chải chuốt và tắm rửa cho con Veny. Tự nhắc nhở: Mình mặc màu xanh là đẹp nhất.

Từ một giờ đến hai giờ rưỡi.

Lái xe ra phố Change. Ngả giá mua một cặp quạt.

Đến bốn giờ.

Dùng bữa tối. Tự nhắc nhở: Ngài Froth đi ngang qua trong bộ đồng phục mới.

Từ bốn đến sáu giờ.

Thay trang phục, sang thăm cụ bà Blithe và chị của bà, dù trước đó đã nghe tin họ đã rời thành phố vào ngày hôm đó.

Từ sáu đến mười một giờ.

Chơi bài Basset. Tự nhắc nhở: Không bao giờ đặt cược vào con Át rô nữa.

Thứ Năm, Từ mười một giờ đêm đến tám giờ sáng.

Mơ thấy mình đánh bài với ngài Froth.

Từ tám đến mười giờ.

Sô-cô-la. Đọc hai hồi kịch *Aurengzebe* trên giường.

Từ mười đến mười một giờ.

Bàn trà. Sai người sang mượn con cúp-pít của phu nhân Faddle cho con Veny. Đọc các tờ quảng cáo kịch. Nhận được thư của ngài Froth. Tự nhắc nhở: Đã khóa nó vào tráp đựng đồ quý giá.

Khoảng thời gian còn lại của buổi sáng.

Bà Fontange, thợ làm tóc, kể chuyện về nước rửa mặt của phu nhân Blithe. Làm gãy một chiếc răng trên chiếc lược đồi mồi nhỏ của mình. Sai Frank đi thăm dò xem phu nhân Hectick nghỉ ngơi thế nào sau vụ con khỉ nhảy tót qua cửa sổ. Sắc mặt tái nhợt. Fontange bảo gương của tôi không chuẩn. Thay đồ xong lúc ba giờ.

Từ ba đến bốn giờ.

Bữa tối nguội ngắt trước khi tôi kịp ngồi xuống.

Từ bốn đến mười một giờ.

Tiếp khách. Ý kiến của ngài Froth về Milton. Chuyện kể của chàng về nhóm Mohock. Sở thích của chàng về chiếc gối cắm kim. Bức tranh vẽ trong nắp hộp đựng thuốc hít. Cụ bà Faddle hứa bảo người hầu đến cắt tóc giúp tôi. Thua năm đồng guinea ở ván bài Crimp.

Mười hai giờ đêm.

Đi ngủ.

Thứ Sáu, Tám giờ sáng.

Trên giường. Đọc lại tất cả các bức thư của ngài Froth. Cúp-pít và Veny.

Mười giờ.

Ở lỳ trong nhà cả ngày, không tiếp khách.

Từ mười đến mười hai giờ.

Bàn bạc với thợ may áo choàng. Sắp xếp lại dải ruy-băng. Làm vỡ chiếc tách sứ xanh.

Từ mười hai đến một giờ.

Tự giam mình trong phòng, luyện dáng đi lướt thướt của phu nhân Betty Modely.

Một giờ chiều.

Đòi chiếc khăn tay thêu hoa. Thêu được nửa chiếc lá hoa violet trên đó. Mỏi mắt và đau đầu. Gác lại việc thêu thùa, đọc nốt phần còn lại của vở *Aurengzebe*.

Từ ba đến bốn giờ.

Dùng bữa tối.

Từ bốn đến mười hai giờ.

Đổi ý, thay trang phục, ra ngoài và chơi bài Crimp cho đến nửa đêm. Thấy bà Spitely có nhà. Trò chuyện: Vòng cổ của phu nhân Brilliant toàn đá giả. Cụ bà Loveday sắp lấy một chàng trai trẻ rách mồng tơi. Cô Prue đã về quê. Tóc Tom Townley có màu đỏ. Tự nhắc nhở: Bà Spitely thì thầm vào tai tôi rằng bà có điều muốn kể về ngài Froth, tôi chắc chắn đó là chuyện bịa.

Giữa mười hai và một giờ.

Mơ thấy ngài Froth quỳ dưới chân tôi và gọi tôi là Indamora.

Thứ Bảy, Thức dậy lúc tám giờ sáng. Ngồi vào bàn trang điểm.

Từ tám đến chín giờ.

Thay đổi vị trí miếng ruồi dán suốt nửa tiếng mới quyết định được. Dán nó lên trên chân mày trái.

Từ chín đến mười hai giờ.

Uống trà và thay trang phục.

Từ mười hai đến hai giờ.

Đi lễ nhà thờ. Rất nhiều khách khứa lịch thiệp. Tự nhắc nhở: Khúc ca thứ ba trong vở opera mới. Phu nhân Blithe ăn mặc lố lăng làm sao.

Từ ba đến bốn giờ.

Dùng bữa tối. Cô Kitty ghé gọi tôi đi xem opera trước khi tôi kịp đứng lên khỏi bàn ăn.

Từ sau bữa tối đến sáu giờ.

Uống trà. Sa thải một tên đầy tớ vì dám hỗn láo với con Veny.

Sáu giờ chiều.

Đi xem opera. Tôi không thấy ngài Froth cho đến đầu hồi thứ hai. Ngài Froth nói chuyện với một quý ông đội tóc giả đen. Cúi chào một phu nhân ở lô ghế đầu. Ngài Froth và bạn của chàng vỗ tay tán thưởng Nicolini ở hồi thứ ba. Ngài Froth hét lên *Ancora*. Ngài Froth dìu tôi ra kiệu. Tôi nghĩ hình như chàng đã bóp nhẹ tay tôi.

Mười một giờ đêm.

Đi ngủ. Những giấc mơ u ám. Dường như Nicolini chính là ngài Froth.

Chủ Nhật

Không khỏe.

Thứ Hai, Tám giờ.

Bị cô Kitty đánh thức. Quyển *Aurengzebe* nằm trên chiếc ghế bành cạnh giường. Kitty đọc làu làu tám câu thơ hay nhất trong vở kịch. Cùng nhau đội mũ trùm đi tìm gã câm theo lịch hẹn. Hắn bảo tên người yêu của tôi bắt đầu bằng chữ G. Tự nhắc nhở: Tên gã phù thủy thiếu một chữ cái nữa là thành tên ngài Froth, v.v."

Nhìn lại cuốn nhật ký này của mình, tôi thấy bối rối chẳng biết mình đã trải qua thời gian tốt hay xấu, và quả thực chưa từng nghĩ đến việc xem xét lại bản thân trước khi đọc qua bài viết của ngài về chủ đề đó. Tôi hầu như chẳng tìm thấy một hành động đơn lẻ nào trong suốt năm ngày này mà mình có thể hoàn toàn tán thành, ngoại trừ việc thêu chiếc lá hoa violet mà tôi quyết định sẽ hoàn thành vào ngày đầu tiên rảnh rỗi. Còn về ngài Froth và con Veny, tôi không ngờ họ lại chiếm nhiều thời gian và tâm trí của tôi đến thế, như tôi nhận ra qua cuốn nhật ký này. Nếu ngài khăng khăng đòi hỏi, tôi sẽ sa thải con vật kia; và nếu ngài Froth không chịu đưa mọi thứ đến hồi kết thật nhanh chóng, tôi sẽ không để cuộc đời mình trôi tuột đi trong một giấc mơ.

Hầu cận khiêm nhường của ngài,

Clarinda.

Để tiếp nối một trong những bài học đạo đức từ bài viết đầu tiên của tôi, và củng cố những ý định tốt đẹp của Clarinda, tôi muốn nàng hãy ngẫm xem nàng sẽ tạo ra vóc dáng xinh xắn nhường nào trước hậu thế, giả sử lịch sử toàn bộ cuộc đời nàng được xuất bản giống như năm ngày vừa qua. Tôi sẽ khép lại bài viết của mình bằng một bài văn tế do một tác giả vô danh sáng tác dành cho người chị của ngài Philip Sidney, một quý cô dường như có tính cách hoàn toàn khác biệt so với Clarinda. Ý tưởng cuối cùng của bài thơ thật cao cả đến mức tôi dám chắc bạn đọc sẽ tha thứ cho tôi vì trích dẫn nó.

Viết về Nữ bá tước góa phụ xứ Pembroke.

Bên dưới chiếc quan tài cẩm thạch này

Là đối tượng của mọi vần thơ,

Chị gái của Sidney, mẹ của Pembroke:

Hỡi cái chết, trước khi ngươi kịp cướp đi một ai khác

Xinh đẹp, uyên bác, và hiền đức như nàng,

Thời gian sẽ ném một mũi lao vào ngươi.

Contents, p.5

Số 324

Thứ Tư, ngày 12 tháng 3 năm 1712

Steele

O curvæ in terris animæ, et cœlestium inanes.

Pers.

Ngài Spectator thân mến,

Những tư liệu mà ngài thu thập để viết nên lịch sử tổng quan về các Câu lạc bộ tạo nên một phần vô cùng rực rỡ trong các bài khảo luận của ngài, đến nỗi tôi nghĩ việc cung cấp cho ngài những tài liệu hỗ trợ nhằm thúc đẩy công trình hữu ích ấy là nghĩa vụ mà tất cả chúng ta đều nợ thế giới học giả. Vì lý do này, tôi không thể kìm lòng được mà phải gửi đến ngài một số thông tin chưa hoàn chỉnh về một nhóm người (nếu ngài cho phép họ đứng chung một loài với nhân loại) vừa tự lập ra một hội huynh đệ ban đêm dưới cái tên Câu lạc bộ Mohock, một cái tên dường như mượn từ một loại tộc người ăn thịt người ở Ấn Độ, sinh sống bằng nghề cướp bóc và tiêu diệt tất cả các quốc gia quanh họ. Người đứng đầu được phong là Hoàng đế tộc Mohock; và huy hiệu của nhóm là hình trăng lưỡi liềm Thổ Nhĩ Kỳ, thứ mà Hoàng đế bệ hạ hiện đang mang một cách rất kỳ lạ được khắc ngay trên trán. Đúng như tên gọi, mục đích công khai của tổ chức này là gây gổ và phá hoại; và trên nền tảng này, mọi quy tắc, trật tự của họ được vạch ra. Tham vọng ngút ngàn muốn gây ra mọi tổn hại có thể cho đồng loại chính là chất keo kết dính hội nhóm của họ, đồng thời cũng là tiêu chí duy nhất đòi hỏi ở các thành viên. Để phát huy nguyên tắc này đến mức tối đa và hoàn hảo nhất, họ cố gắng uống thật say, vượt qua cả ranh giới của lý trí và lòng nhân đạo; sau đó họ cùng nhau ồ ạt kéo ra đường và tấn công bất cứ ai kém may mắn đi trên những con phố mà họ tuần tra. Người này bị đánh gục, kẻ khác bị đâm, người thì bị chém và băm vằn vèo. Việc làm cho lực lượng tuần tra tan rã hoàn toàn và nhục mạ đội dân phòng vô hại đó được coi là một chiến tích lẫy lừng. Những tài năng đặc biệt giúp phân biệt những kẻ ghét bỏ nhân loại này với nhau nằm ở các hình thức dã man khác nhau mà chúng thực hiện trên các tù nhân của mình. Có kẻ nổi danh với sự khéo léo trong chiêu trò "lật mặt sư tử", thực hiện bằng cách bóp bẹt mũi dính vào mặt và móc mắt ra bằng ngón tay; kẻ khác được gọi là "Thầy dạy khiêu vũ", chuyên huấn luyện học trò nhảy nhót bằng cách đâm gươm xuyên qua chân họ — một phát minh mới mà tôi không rõ có phải xuất nguồn từ Pháp hay không: Loại thứ ba là "Những kẻ tung hứng", với nhiệm vụ bắt phụ nữ cắm đầu xuống đất và thực hiện những hành vi bất nhã, hoặc đúng hơn là dã man, trên đôi chân bị phơi bày của họ. Nhưng tôi xin phép không nhắc đến những điều này, bởi chúng hẳn sẽ gây sốc cho cả người đọc lẫn ngài Spectator. Bằng cách đó, chúng tiến hành một cuộc chiến chống lại nhân loại; và theo các nguyên tắc lập pháp bất di bất dịch của chúng, chúng không được kết thân với bất kỳ ai, ngoại trừ một liên minh tấn công và phòng thủ duy nhất với tất cả các nhà thổ nói chung, nơi chúng đã tuyên bố nhận làm người bảo vệ và bảo lãnh.

Tôi phải thú nhận, thưa ngài, đây chỉ là những bản ghi chép chắp vá, rời rạc về hội kín kỳ diệu này, nhưng chúng là những tài liệu tốt nhất mà tôi có thể thu thập được lúc này; vì mới được thành lập chưa lâu, hội chưa đủ chín muồi để viết thành một cuốn lịch sử đúng nghĩa; và nói nghiêm túc thì mục đích chính của lá thư này là ngăn chặn nó không bao giờ có thể thành hình như vậy. Vì lòng quan tâm đến phúc lợi của đồng bào, ngài đã đảm nhận vai trò Spectator, không chỉ đứng ngoài quan sát mà còn là người giám sát hành vi của họ; và bất cứ khi nào những tệ nạn như thế này hoành hành trong thành phố, chúng tôi lập tức tìm đến ngài để cầu cứu. Tôi có lý do để tin rằng một số thanh thiếu niên thiếu suy nghĩ, vì ngộ nhận sai lầm về lòng dũng cảm và niềm khao khát vô độ được nổi bật là những kẻ máu lửa, đã vô tình bị cuốn vào dự án vô nghĩa và đáng hổ thẹn này: Họ có lẽ sẽ được uốn nắn nhờ những lời quở trách của ngài, nhất là khi ngài cho họ biết rằng việc mươi mười tên say xỉn vì rượu và dục vọng xông vào tấn công hai ba người bình thường chẳng có gì là dũng cảm cả; và rằng phong thái của những kẻ dã man da đỏ không phải là những kỹ năng thích hợp cho một quý tộc lịch lãm người Anh. Còn những kẻ đã làm côn đồ, đầu gấu lâu năm, đã trở thành cự binh trong loại hình phục vụ này, tôi e rằng chúng đã quá chai lì để có thể tiếp thu bất kỳ lời răn đe nào từ ngài. Nhưng tôi xin ngài hãy giới thiệu cho chúng đọc bài khảo luận thuộc tập một của ngài: Ở đó chúng có thể được dạy cách rút kinh nghiệm từ Câu lạc bộ Đấu sĩ, và được nhắc nhở rằng số phận chung của những kẻ mang danh sĩ diện đó chính là bị treo cổ.

Tôi kính chào ngài,

Hầu cận khiêm nhường nhất của ngài,

Philanthropos

Ngày 10 tháng 3 năm 1711-12.

Lức thư tiếp theo mang một sắc thái hoàn toàn trái ngược; nhưng tôi thêm nó vào đây để bạn đọc có thể thấy rõ sự ngây thơ có thể đáng yêu nhường nào khi được bày tỏ trong sự mộc mạc, và đáng ghét ra sao trong sự dã man. Nó được viết bởi một người dân quê chân chất gửi cho người tình, và rơi vào tay một nữ quý nhân thông thái được dùng làm giấy gói chỉ, người đã cất giữ nó lâu nay như một biểu tượng của tình yêu chân chất.

Gửi người tôi vô cùng kính trọng, cô Margaret Clark.

"Người yêu dấu, và ôi ước gì tôi có thể viết là cô Margaret Clark đáng yêu, xin tình cảm hãy tha thứ cho sự mạo muội này. Được may mắn ngắm nhìn khuôn mặt ngọt ngào và vóc dáng xinh xắn của cô, đôi khi vào những dịp tôi có việc mua nhựa cây hoặc bột cam thảo tại tiệm thuốc, tôi đã say mê cô đến mức không thể kìm nén hơn được nữa ngọn lửa khát khao muốn trở thành người hầu của cô. Và tôi càng thêm mạnh dạn viết thư cho chính cô dịu dàng, bởi giờ đây tôi đã là chủ nhân của chính mình và có thể kết hôn với bất cứ ai tôi muốn; vì cha tôi đã qua đời, và giờ tôi đã được thừa hưởng sản nghiệp, bao gồm mười sào đất và một ngôi nhà; chẳng có sào đất nào trong thửa ruộng của chúng ta mà giá trị một năm không đáng mười bảng, giống như giá trị của một tên trộm đầu dây thừng; và tất cả các anh chị em tôi đều đã được lo liệu ổn thỏa: Hơn nữa, tôi có đồ đạc trong nhà đầy đủ, cả đồng và thiếc, vải lanh và vải dạ; và dù nhà tôi lợp tranh, nhưng nếu cô và tôi nên vợ nên chồng, tôi sẽ cố gắng bằng mọi giá để lợp ngói một nửa. Nếu cô thấy lời cầu hôn này ổn, tôi sẽ đến thăm ngay khi bộ quần áo mới của tôi được may xong và mùa gặt lúa đã thu hoạch xong. Tôi có thể —dù nói ra thì ngượng— lấy được những đám rất môn đăng hộ đối trong làng; nhưng mẹ tôi (cầu Chúa bình an cho bà) đã dặn dò tôi trên giường bệnh là phải lấy một nữ quý nhân, một người đã được rèn giũa kỹ càng về việc may vá và nấu nướng. Tôi tin chắc rằng nếu cô và tôi có thể đồng ý kết hôn và góp gạo thổi cơm chung, tôi sẽ được bầu làm đại bồi thẩm đoàn chỉ trong vòng hai ba năm tới, và điều đó sẽ mang lại vinh dự lớn lao cho chúng ta. Nếu tôi tìm được người đưa thư với giá sáu xu, tôi đã cử người đi riêng và mang theo chút quà vặt làm tín vật tình yêu; nhưng tôi hy vọng điều đó cũng không làm mất đi tình cảm. Mong rằng cô sẽ đón nhận bức thư này theo chiều hướng tốt và hồi âm cẩn thận, nhanh chóng nhất có thể, tôi xin dừng bút và vẫn là,

Của cô, nếu được là của chính tôi, ông Gabriel Bullock,

nay cha tôi đã mất.

Swepston, Leicestershire.

Khi xe chở than đến, tôi sẽ gửi thư thường xuyên hơn; và có thể tự mình ngồi trên một chiếc xe đó."

Phần còn lại đã bị xé rách; và hậu thế đành phải bằng lòng khi biết rằng cô Margaret Clark rất xinh xin, nhưng lại phải mù tịt về tên của người tình nàng.

T.

Contents, p.5

Số 325

Thứ Tư, ngày 13 tháng 3 năm 1712

Budgell

Quid frustra Simulacra fugacia captas?

Quod petis, est nusquam: quod amas avertere, perdes.

Ista repercussæ quam cernis imaginis umbra est,

Nil habet ista sui; tecum venitque, manetque,

Tecum discedet si tu discedere possis.

Ovid.

Will. Honeycomb đã làm chúng tôi giải trí tối qua bằng câu chuyện về lần đầu tiên một chàng trai thổ lộ tình cảm với người trong mộng. Thiếu nữ ấy hóa ra là người đã thầm mến chàng từ lâu, và vẫn luôn hy vọng một lúc nào đó chàng sẽ chủ động tiến tới. Một hôm, khi đang trò chuyện cùng nàng trước mặt hai người em gái, câu chuyện tình cờ xoay quanh chủ đề tình yêu, mỗi tiểu thư đều đùa cợt giới thiệu một người vợ cho chàng; thì trước sự ngỡ ngàng không nhỏ của người thiếu nữ đang thầm thương trộm nhớ chàng, anh ta với vẻ nghiêm túc hơn ngày thường đã tuyên bố rằng trái tim anh đã trót trao cho một người mà tên tuổi anh buộc phải giữ kín vì danh dự; nhưng anh có thể cho xem bức chân dung của nàng nằm ngay trên nắp hộp đựng thuốc hít. Thiếu nữ nọ, người cảm thấy bị chạm đến sâu sắc nhất bởi lời thú nhận này, chớp lấy cơ hội đầu tiên giật phăng chiếc hộp khỏi tay anh. Chàng trai có vẻ muốn lấy lại, nhưng khi thấy nàng quyết tâm nhìn vào bên trong nắp hộp, anh bèn nài nỉ rằng nếu lỡ nhận ra người đó, nàng tuyệt đối không được tiết lộ tên tuổi. Khi cầm chiếc hộp ra bên cửa sổ, nàng vô cùng kinh ngạc và thú vị khi thấy bên trong nắp hộp chẳng có gì ngoài một chiếc gương nhỏ, nơi sau khi ngắm nghía gương mặt chính mình với niềm hạnh phúc lớn lao chưa từng thấy trước đó, cô trả lại chiếc hộp cùng một nụ cười, bảo rằng cô không thể không thán phục sự lựa chọn của anh.

Will, tưởng tượng rằng câu chuyện của mình đã thành công rực rỡ, lập tức tuôn ra một bài diễn thuyết về sự hữu dụng của những chiếc gương, rồi quay sang hỏi tôi rằng vào thời Hy Lạp và La Mã có gương soi hay không; bởi anh từng nhận thấy trong các bản dịch thơ từ những ngôn ngữ đó, người ta thường nhắc đến việc nhìn thấy mình trong giếng, đài phun nước, hồ nước và sông ngòi: Hơn nữa, anh nói, tôi nhớ ngài Dryden trong bản dịch Ovid có kể về một gã khổng lồ mang tên Polypheme, kẻ đã dùng cả biển cả làm gương soi cho mình, và chẳng bao giờ có thể chải chuốt tươm tẤm nếu biển không lặng sóng.

Bạn tôi, Will, để thể hiện toàn bộ vốn hiểu biết uyên bác của mình về chủ đề này, còn cho chúng tôi biết thêm rằng trên thế giới vẫn có những quốc gia vô cùng dã man đến mức không có lấy một chiếc gương nào; và rằng anh mới đọc được một tập ký sự về Nam Hải, trong đó kể rằng các quý cô ở Chili luôn chải tóc soi mình qua một chậu nước.

Tôi càng kể chi tiết về bài giảng tối qua của Will về những chiếc gương tự nhiên này, là bởi nó dường như có liên quan nhất định đến bức thư sau đây mà tôi nhận được vào ngày hôm trước.

Thưa ngài,

Tôi đã đọc các quan sát của ngài vào thứ Bảy tuần trước về Quyển IV của Milton với sự hài lòng lớn lao, và vô cùng thích thú với lớp nghĩa đạo đức ẩn giấu mà ngài đã lưu ý ở nhiều phần trong bài thơ. Mục đích của bức thư này là thỉnh cầu ngài cho biết liệu có ẩn chứa bài học đạo đức nào trong đoạn thơ thuộc cùng quyển sách ấy, nơi nhà thơ cho chúng ta biết rằng người phụ nữ đầu tiên ngay sau khi được tạo ra đã chạy ngay đến một chiếc gương, và say mê khuôn mặt mình đến độ nàng sẽ chẳng bao giờ rời đi để ngắm nhìn những công trình khác của Tự nhiên, nếu không được dẫn dắt đến bên một người đàn ông. Nếu ngài thấy phù hợp để trích dẫn toàn bộ đoạn thơ của Milton, bạn đọc của ngài sẽ có thể tự phán đoán, và trích dẫn đó sẽ góp phần không nhỏ vào việc làm phong phú cho tờ báo của ngài.

Hầu cận khiêm nhường của ngài,

R. T.

Luận điểm cuối cùng do người đặt câu hỏi đưa ra quá đỗi thuyết phục, khiến tôi không thể không nhượng bộ. Đoạn thơ mà vị đó ám chỉ chính là một phần trong lời của Eve nói với Adam, và là một trong những đoạn thơ đẹp nhất trong toàn bộ tác phẩm.

Tôi thường nhớ mãi ngày đó, khi từ giấc ngủ

Tôi lần đầu tỉnh giấc, và thấy mình được nghỉ ngơi

Dưới bóng râm của các loài hoa, vô cùng ngạc nhiên không biết mình

Là ai và ở đâu, từ đâu tới đây, và bằng cách nào.

Không cách xa nơi đó là tiếng nước róc rách

Phát ra từ một hang động, rồi lan rộng

Thành một mặt phẳng lỏng, rồi đứng yên lặng

Tinh khiết như khoảng trời bao la: Tôi bước đến đó

Với tâm trí đầy bỡ ngỡ, và nằm xuống

Trên bờ cỏ xanh, để ngắm nhìn chiếc hồ

Trong vắt, phẳng lặng, với tôi trông như một bầu trời khác.

Khi tôi cúi xuống nhìn, ngay đối diện,

Một bóng hình xuất hiện trong ánh nước gợn lăn tăn

Cũng cúi xuống nhìn tôi; tôi giật mình lùi lại,

Hình bóng ấy cũng lùi lại; nhưng thích thú, tôi nhanh chóng quay về,

Nó cũng thích thú quay về ngay với ánh mắt đáp lại

Sự đồng cảm và tình yêu; tôi đã dán chặt đôi mắt

Vào đó đến tận bây giờ, và héo mòn vì niềm khao khát vô vọng,

Nếu một tiếng nói không cất lên cảnh báo tôi rằng: Những gì ngươi thấy,

Những gì ngươi thấy ở đó, hỡi sinh linh xinh đẹp, chính là bản thân ngươi,

Nó đi cùng với ngươi và cũng đi mất: nhưng hãy theo ta,

Và ta sẽ đưa ngươi đến nơi không có cái bóng nào cản trở

Sự xuất hiện và những cái ôm dịu dàng của ngươi, kẻ

Mà hình bóng ngươi thuộc về, ngươi sẽ tận hưởng hắn

Gắn bó không rời, và sinh ra cho hắn

Muôn vàn hậu duệ giống như ngươi, và từ đó được gọi là

Mẹ của loài người. Tôi biết làm gì hơn

Ngoài việc lập tức đi theo, được dẫn dắt một cách vô hình như thế?

Cho đến khi tôi nhận ra chàng, quả thực cao ráo và khôi ngô,

Dưới một gốc cây bồ đề, nhưng tôi ngẫm thấy kém phần xinh đẹp,

Kém phần ngọt ngào quyến rũ, kém phần dịu dàng đáng yêu

Hơn chiếc bóng mượt mà trên mặt nước ấy: tôi quay lưng bỏ đi,

Chàng đi theo kêu lớn lên: Hỡi Eve xinh đẹp, hãy quay về,

Ngươi trốn chạy ai? Kẻ mà ngươi trốn chạy, chính là người sinh ra ngươi,

Thịt của ngươi, xương của ngươi; để ban cho ngươi sự sống, ta đã rút

Từ sườn mình trao cho ngươi, gần nhất với trái tim ta,

Sự sống thực sự, để có ngươi bên cạnh ta

Từ nay về sau là niềm an ủi thiết tha không thể tách rời.

Một phần linh hồn ta, ta tìm kiếm và đòi lại ngươi

Như nửa kia của ta!—-Nói rồi bàn tay dịu dàng của chàng

Nắm lấy tay tôi, tôi nhượng bộ, và từ lúc đó hãy xem

Vẻ đẹp phải khuất phục trước nét uy nghi nam tính ra sao,

Và Trí tuệ, thứ duy nhất thực sự đẹp đẽ.

Người mẹ chung của chúng ta đã cất lời như thế,—

X.

Contents, p.5

Số 326

Thứ Sáu, ngày 14 tháng 3 năm 1712

Steele

Inclusam Danaen turris ahenea

Robustæque fores, et vigilum canum

Tristes exubiæ, munierant satis

Nocturnis ab adulteris;

Si non—

Hor.

Ngài Spectator thân mến,

Bức thư của cộng sự ngài viết về những kẻ săn tìm tài sản, cùng bài luận tiếp theo của ngài về chủ đề đó, đã khích lệ tôi gửi đến ngài hoàn cảnh của chính mình, qua đó ngài sẽ thấy rằng vấn đề bị phàn nàn là nỗi thống khổ chung của cả thành thị lẫn nông thôn.

"Tôi là một quý ông điền chủ ở nông thôn với mức thu nhập từ năm đến sáu nghìn bảng một năm. Khổ nỗi tôi lại có một khu vườn đẹp tuyệt trần và một cô con gái độc châu; chính vì thế tôi bị quấy rầy bởi những kẻ trộm nai và đám công tử bột đến mức suốt bốn năm qua tôi hầu như chẳng có lấy nổi một khoảnh khắc bình yên. Tôi coi bản thân mình đang ở trong tình trạng chiến tranh, và buộc phải cắt cử canh gác trong trang viên liên tục chẳng kém gì một viên thống đốc chỉ huy một thị trấn nơi biên giới đất nước kẻ thù. Quả thực tôi đã bảo vệ khá tốt khu vườn của mình, khi đã trang bị cho mục đích này bốn người canh gác thuận tay trái, những kẻ sử dụng gậy tạu giỏi hơn bất kỳ ai trong vùng. Và để bảo vệ dinh thự, bên cạnh một đội ngũ những phu nhân lương hưu và một người họ hàng nữ độc thân lớn tuổi tôi giữ túc trực liên tục, tôi luôn nạp đạn sẵn cho súng trường, đồng thời bố trí những chiếc bẫy cáo ở những góc khuất quanh khu vườn, điều mà tôi đã thông báo thường xuyên cho xóm giềng; thế nhưng sự tình là bất chấp mọi nỗ lực cẩn trọng của tôi, thỉnh thoảng vẫn có một tên vô lại hỗn láo cưỡi ngựa lảng vảng thám thính (như cách ngài gọi) ngay dưới cửa sổ nhà tôi, ăn vận bảnh bao như thể sắp sửa dự vũ hội. Tôi thừa hiểu chiêu trò tấn công người trong mộng trên lưng ngựa này, vì nghe nói đó là thông lệ phổ biến ở Tây Ban Nha; và do đó tôi đã cẩn thận chuyển phòng con gái ra xa mặt đường, xếp cho con bé ở căn phòng giáp với khu vườn. Nhưng vắn tắt lại câu chuyện, sau tất cả thì một người đàn ông có thể làm gì? Cuộc bầu cử nghị sĩ vừa rồi tôi chẳng dám ra tranh cử vì sợ những hậu quả tồi tệ do việc rời bỏ vị trí canh gác. Điều tôi muốn thỉnh cầu ở ngài lúc này là hãy hỗ trợ cho một dự án mà tôi đã khởi xướng, và đã viết thư cho vài người bạn; đó là làm sao để những đứa con gái của chúng ta được pháp luật bảo vệ giống như loài nai; và mong có vị quý ông chính trực, có tinh thần vì cộng đồng nào đó đứng ra đề xuất đưa vào dự án luật 'Bảo tồn tốt hơn loài thú cái'.

Tôi kính chào ngài,

Hầu cận khiêm nhường của ngài."

Mile-End-Green, ngày 6 tháng 3 năm 1711-12.

Ngài Spectator thân mến,

Có một thanh niên ngày nào cũng đi ngang qua cửa nhà chúng tôi vào lúc chập tối. Anh ta ngước nhìn lên cửa sổ nhà tôi như thể để ngắm tôi; và nếu tôi rón rén bước tới để liếc trộm, anh ta liền quay mặt đi hướng khác và tỏ ra hoảng hốt khi phát hiện ra điều mình đang tìm kiếm. Trời rất lạnh; xin ngài hãy nhắn cho anh ta biết rằng nếu anh ta gõ cửa, anh ta sẽ được mời vào sưởi bên lò sưởi phòng khách; và chẳng bao lâu sau tôi sẽ xuống để tạo cơ hội cho anh ta thổ lộ tâm tình.

Tôi kính chào ngài,

Hầu cận khiêm nhường của ngài,

Mary Comfitt.

Nếu thấy anh ta không nói nên lời, tôi sẽ cho anh ta thời gian trấn tĩnh lại rồi hỏi thăm sức khỏe.

Ngài thân mến,

Tôi nài xin ngài hãy cho in ngay bức thư này mà không chậm trễ, và nhân cơ hội đầu tiên hãy giải thích cho chúng tôi những nguyên nhân tự nhiên dẫn đến cơn thèm ăn kỳ quặc ở phụ nữ; hoặc hãy trấn an tôi khỏi nỗi sợ rằng vợ tôi rồi sẽ có ngày sinh ra một sinh linh quái dị chẳng kém gì những thứ từng xuất hiện trên đời; vì người ta đồn rằng đứa trẻ sẽ mang những nét giống hệt với thứ mà người mẹ thèm thuồng. Tôi đã kết hôn hơn sáu năm, có bốn đứa con, và vợ tôi hiện đang mang thai đứa thứ năm. Số tiền chi phí mà cô ấy bắt tôi phải chi ra để mua cho bằng được những thứ cô ấy thèm khát trong suốt các thai kỳ không chỉ đủ trang trải thoải mái cho tháng ở cữ mà còn cho cả việc học hành của lũ trẻ; lòng ham muốn của cô ấy trong một hai năm đầu quá đỗi hoang phí, chẳng thèm giới hạn ở những món ăn thức uống thông thường mà vươn tận đến xe ngựa, nội thất và những thứ xa hoa tương tự. Chỉ xin phiền ngài vài ví dụ: Khi mang thai thằng Tom, đứa con trai lớn của tôi, cô ấy một hôm về nhà trong trạng thái ngất xỉu, bảo rằng vừa đi thăm một người họ hàng có chồng mua tặng một chiếc xe ngựa cùng cặp tuấn mã uy nghi; và rằng cô ấy quả quyết mình không thể thở nổi thêm một tuần nào nữa nếu không được hít thở không khí trong một chiếc xe y hệt như thế. Để tránh việc mất đi đứa con nối dõi, tôi đành miễn cưỡng chiều theo. Kế đến, đồ đạc trong căn phòng đẹp nhất nhà phải được thay mới ngay lập tức, bằng không cô ấy sẽ làm đứa trẻ mang bớt những hình thù đáng sợ trong tấm thảm treo tường cổ lỗ. Thế là người thợ bọc nệm được gọi đến, và cơn thèm thuồng ấy đã được cứu vãn. Khi mang thai con Molly, tâm trí cô ấy lại bám chặt lấy một bộ đồ ăn bằng bạc mới tinh và lượng đồ sứ đủ để mở hẳn một cửa hàng Ấn Độ: Những thứ này tôi cũng vui vẻ đáp ứng, vì sợ sinh ra một bức tượng Phật Ấn Độ. Tới lúc này tôi nhận thấy những đòi hỏi của cô ấy ngày một leo thang theo mỗi lần nhượng bộ; và nếu cứ tiếp tục, tôi chắc chắn phá sản: Nhưng may mắn thay, ở lần mang thai thứ ba là con Peggy, đỉnh điểm trí tưởng tượng của cô ấy đã hạ xuống đến góc của một chiếc bánh patê thịt nai, thậm chí còn khiến cô quỳ sụp xuống để gặm nhấm tai của một con lợn đang quay trên lò. Việc chiều chuộng vị giác dễ dàng được ưu tiên hơn sự hoang phí; thế là thỉnh thoảng một con gà gô, chim cút, chim chiền chiện hay chiếc đùi chim sơn ca vẫn được vui vẻ mua về; thậm chí tôi sẵn sàng chấp nhận cả việc cho cô ấy ăn đậu Hà Lan xanh vào tháng Tư hay anh đào vào tháng Năm. Nhưng với đứa bé đang mang trong bụng lần này, cô ấy lại chứng nào tật nấy trở lại làm thiếu nữ, lăn ra ăn cả phấn viết với lý do sẽ làm cho da của đứa trẻ trắng trẻo; và cô ấy bắt buộc tôi phải ăn cùng để tránh việc đứa bé mang sắc da ngăm của tôi: Tuy nhiên, điều này thì tôi dã từ chối. Mới hôm qua đây thôi, khi chúng tôi đang trên đường về thành phố, cô ấy trông thấy một bầy quạ đang say sưa ăn một miếng thịt ngựa đến độ cô ấy khao khát đến phát cuồng được ăn chung với chúng, và (trước sự kinh ngạc vô hạn của tôi) nài nỉ người đánh xe cắt cho một lát như thể cắt cho chính anh ta, gã đánh xe đã làm thế; và ngay khi về đến nhà cô ấy ngấu nghiến nó với một sự thèm thuồng đến mức trông như đang nuốt chửng thay vì ăn. Lần nổi hứng tiếp theo của cô ấy sẽ là gì, tôi không sao đoán nổi: nhưng trong lúc này, thỉnh cầu của tôi gửi đến ngài là nếu có cách nào dùng lý lẽ và lập luận để uốn nắn những cơn bay bổng hoang tưởng kỳ quặc này, mong ngài hãy mau chóng giúp đỡ chúng tôi. Tình trạng này vượt xa cả khoản tiền chi tiêu riêng vặt vãnh, và tôi nghĩ trong mọi thỏa thuận hôn nhân nên có điều khoản quy định người cha phải chịu trách nhiệm cho những cơn thèm thuồng của vợ mình. Tôi sẽ mong mỏi chờ đợi suy nghĩ của ngài về vấn đề này và xin kính chào,

Thưa ngài,

Hầu cận vô cùng biết ơn và trung thành của ngài,

T. B.

Hãy cho tôi biết liệu ngài có nghĩ đứa con tiếp theo sẽ yêu ngựa nhiều như con Molly yêu đồ sứ Trung Hoa hay không.

T.

Contents, p.5

Số 327

Thứ Bảy, ngày 15 tháng 3 năm 1712

Addison

Major rerum mihi nascitur ordo.

Virg.

Chúng ta đã được kể trong quyển trước về cách ác ma đã tác động thế nào lên Eve khi nàng đang ngủ say, nhằm truyền vào lòng nàng những tư tưởng kiêu căng, tự phụ và tham vọng. Tác giả, người thể hiện một nghệ thuật tuyệt vời xuyên suốt toàn bộ tác phẩm trong việc chuẩn bị cho độc giả trước những sự kiện phát sinh, đã dựa vào tình huống kể trên để xây dựng phần đầu của quyển thứ năm.

Adam khi tỉnh giấc nhận thấy Eve vẫn đang ngủ, với vẻ bất an khác thường trên nét mặt. Tư thế mà ông ngắm nhìn nàng được miêu tả bằng một sự dịu dàng không lời nào tả xiết, cũng như lời thì thầm đánh thức nàng dậy là dịu dàng nhất từng lọt vào tai một người tình.

Nỗi ngạc nhiên của ông là tìm thấy nàng Eve chưa thức giấc

Với mái tóc rối bời, và đôi má ửng hồng,

Như thể qua một giấc ngủ không yên: nghiêng nửa người

Nâng dậy, với ánh mắt đong đầy tình yêu thương

Ông say đắm cúi nhìn nàng và ngắm nghía

Vẻ đẹp, dẫu lúc thức hay khi ngủ,

Vẫn tỏa ra những nét duyên dáng kỳ lạ: rồi, với giọng nói

Dịu dàng như khi gió Tây thổi qua loài hoa,

Nhẹ nhàng chạm vào tay nàng, ông thì thầm: Hãy thức dậy

Hỡi người đẹp nhất của anh, người vợ hiền, người cuối cùng anh tìm thấy,

Món quà tuyệt vời nhất cuối cùng của thiên đường, niềm vui luôn mới của anh!

Thức dậy đi: buổi sáng đang rực rỡ, và cánh đồng tươi mát

Đang gọi chúng ta, ta đang lỡ mất thời khắc đẹp nhất, để ngắm những mầm cây

Đang đâm chồi chăm sóc, những lùm chanh đang nở hoa,

Nhựa mộc dược nhỏ giọt, và sậy thơm tỏa hương,

Cách tự nhiên tô điểm sắc màu, cách chú ong

Đậu trên đóa hoa, rút lấy chất ngọt ngào.

Lời thì thầm ấy đánh thức nàng, nhưng với đôi mắt giật mình

Nhìn Adam, ôm lấy chàng, nàng cất lời:

Hỡi Đấng duy nhất, nơi suy nghĩ tôi tìm thấy mọi sự bình yên,

Vinh quang của tôi, sự hoàn hảo của tôi! Tôi vui mừng khi thấy

Khuôn mặt chàng và buổi sáng đã quay về—

Tôi không thể không lưu ý rằng Milton, trong các cuộc đối thoại giữa Adam và Eve, rất thường xuyên hướng mắt về Sách Nhã Ca, nơi chứa đựng tinh thần cao cả của thơ ca phương Đông; và rất thường xuyên có nét tương đồng với những gì chúng ta bắt gặp ở Homer, người thường được xếp sống gần thời đại với Solomon. Tôi nghĩ không còn nghi ngờ gì việc nhà thơ trong đoạn diễn ngôn trên đã nhớ lại hai đoạn thơ được cất lên trong dịp tương tự, và tràn ngập những hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp giống như vậy.

Người yêu của tôi đã cất tiếng và bảo tôi rằng: Hãy trỗi dậy, hỡi người yêu của tôi, người đẹp của tôi, và hãy cùng đi; vì này mùa đông đã qua, cơn mưa đã dứt và đi rồi, những đóa hoa xuất hiện trên mặt đất, thời điểm chim ca hót đã đến, và tiếng chim cu gù đã vang lên trong xứ sở chúng ta. Cây vả đã trổ những quả vả non, và những giàn nho với chùm nho chớm nở tỏa mùi hương ngào ngạt. Hãy trỗi dậy người yêu của tôi, người đẹp của tôi và hãy cùng đi.

Hãy đến, người yêu của tôi, chúng ta hãy ra đồng; chúng ta hãy dậy sớm đến những vườn nho, chúng ta hãy xem nho có đơm hoa kết trái không, chùm nho non có xuất hiện không, và những quả lựu có đang đâm chồi không.

Việc ông ưu ái khu vườn Eden hơn nơi

—Nơi vị Vua thông thái

Tán tỉnh người vợ Ai Cập xinh đẹp của mình,

cho thấy nhà thơ đã khắc ghi khung cảnh tuyệt diệu này trong tâm trí.

Giấc mơ của Eve tràn ngập những ý niệm cao ngạo sinh ra lòng kiêu hãnh, thứ mà chúng ta được biết là ác quỷ đã cố gắng tiêm nhiễm vào lòng nàng. Thuộc loại này là đoạn nàng tưởng tượng bản thân được Adam đánh thức qua những câu thơ tuyệt đẹp sau.

Sao em lại ngủ? Giờ là lúc tiết trời dễ chịu,

Mát mẻ, tĩnh mịch, ngoại trừ sự tĩnh mịch nhường chỗ

Cho loài chim ca hát ban đêm, giờ đang thức giấc

Cất lên bản hót lao động vì tình ngọt ngào nhất; giờ đang ngự trị

Mặt trăng tròn vành vạnh, và với ánh sáng dịu êm hơn

Làm nổi bật nét mờ ảo của muôn vật: Thật vô ích,

Nếu chẳng ai ngắm nhìn. Thiên đường thức giấc với muôn vạn đôi mắt,

Để ngắm nhìn ai ngoài em, niềm khao khát của Tự nhiên,

Trong tầm mắt em muôn vật hân hoan, với sự mê đắm,

Bị thu hút bởi sắc đẹp của em mà ngắm nhìn mãi!

Một nhà thơ thiếu tinh tế sẽ bắt Adam nói năng suốt toàn bộ tác phẩm bằng những tâm tư thế này: Nhưng nịnh hót và giả dối không phải là cách tán tỉnh của Adam trong tác phẩm của Milton, và không thể được lắng nghe bởi Eve trong trạng thái ngây thơ của nàng, ngoại trừ trong một giấc mơ được tạo ra có chủ ý để làm vẩn đục trí tưởng tượng của nàng. Những tư tưởng hão huyền tương tự trong lời kể về giấc mơ này sẽ hiển hiện rõ ràng với mọi độc giả. Dù cái kết của bài thơ được báo trước một cách tinh tế trong dịp này, các chi tiết được phủ bóng khéo léo đến mức chúng không làm lộ trước câu chuyện diễn ra ở quyển thứ chín. Tôi chỉ xin nói thêm rằng, dẫu bản thân thị kiến được xây dựng trên sự thật, các tình tiết của nó lại ngập tràn sự hoang dã và mâu thuẫn vốn có của một giấc mơ.

Adam, phù hợp với phẩm chất vượt trội về trí tuệ của mình, đã giảng giải và an ủi Eve trong dịp này.

Chàng an ủi người vợ xinh đẹp như thế, và nàng đã được an ủi,

Nhưng thầm lặng buông rơi một giọt nước mắt dịu dàng

Từ mỗi khóe mắt, và lau chúng bằng mái tóc;

Hai giọt tinh túy khác, đang sẵn sàng

Mỗi hạt trong chiếc cọc bằng pha lê của chúng, trước khi chúng rơi xuống chàng

Đã hôn lên, như dấu hiệu duyên dáng của sự ân hận ngọt ngào

Và sự kính sợ ngoan đạo, sợ rằng mình đã phạm tội.

Bài thánh ca buổi sáng được viết theo mô phỏng của một trong những bài thánh vịnh, nơi trong sự trào dâng của lòng biết ơn và tán tụng, người viết thánh vịnh kêu gọi không chỉ các thiên thần, mà cả những bộ phận nổi bật nhất của tạo vật vô tri, cùng tham gia với mình để ca ngợi Đấng Tạo Hóa chung. Những lời kêu gọi bản chất này lấp đầy tâm trí bằng những ý tưởng vĩ đại về công trình của Chúa, và đánh thức sự nhiệt thành thần thánh vốn rất tự nhiên đối với lòng sùng đạo. Nhưng nếu việc kêu gọi những phần vô tri của tự nhiên này luôn là một nghi thức tôn thờ thích hợp, thì nó lại đặc biệt phù hợp với tổ phụ chúng ta, những người vừa chứng kiến sự sáng tạo còn tươi mới trong tâm trí, chưa từng thấy qua các sự an bài khác nhau của Thiên Thư, và do đó không thể quen thuộc với vô số chủ đề tán dương có thể cung cấp chất liệu cho lòng sùng đạo của con cháu họ. Tôi không cần phải nhắc lại tinh thần thơ ca tuyệt đẹp xuyên suốt bài thánh ca này, cũng như sự thánh thiện của quyết tâm kết thúc nó.

Đã nhắc đến những lời thoại được giao cho các nhân vật trong bài thơ này, tôi chuyển sang phần miêu tả mà nhà thơ dành cho Raphael. Sự rời đi của vị thiên thần khỏi ngai vàng và chuyến bay xuyên qua các hàng ngũ thiên thần được hình dung vô cùng tinh tế. Vì Milton luôn lấp đầy bài thơ của mình bằng những tình tiết kỳ diệu và kinh ngạc, ông miêu tả cổng thiên đường được kiến tạo theo cách tự mở ra khi vị thiên thần chuẩn bị bước qua.

Cho đến khi đến trước Cổng

Thiên đường, cánh cổng tự mở rộng ra,

Xoay trên những bản lề bằng vàng, đúng như công việc

Thiêng liêng, Kiến trúc sư Tối cao đã tạo nên.

Nhà thơ dường như đã lưu tâm đến hai ba đoạn trong Quyển XVIII của Iliad, như đoạn cụ thể khi nói về Vulcan, Homer kể rằng ông đã chế tạo hai mươi chiếc kiềng ba chân chạy trên những bánh xe bằng vàng, khi cần thiết có thể tự động đi đến hội đồng các vị thần, và khi không còn dùng đến nữa, lại quay về theo cách tương tự. Scaliger đã mỉa mai Homer khá gay gắt về điểm này, trong khi M. Dacier nỗ lực bảo vệ nó. Tôi sẽ không mạo muội phán quyết liệu trong chi tiết này của Homer, yếu tố kỳ diệu có vượt qua ranh giới của tính hợp lý hay không. Vì công trình kỳ diệu của những cánh cổng trong Milton không quá phi thường như những chiếc kiềng ba chân kia, tôi tin chắc rằng ông sẽ không nhắc đến nó nếu không được hậu thuẫn bởi một đoạn trong Kinh Thánh, thứ nhắc đến những chiếc bánh xe trên thiên đường có sự sống và tự động chuyển động hoặc đứng yên, hòa nhịp cùng các tiểu thiên sứ đi kèm.

Không có gì phải bàn cãi khi Milton đã nghĩ đến tình tiết này, bởi trong quyển tiếp theo, ông miêu tả cỗ xe của Đấng Mêsia với những bánh xe có sự sống, dựa theo sơ đồ trong thị kiến của Ezekiel.

—Tua tủa lao ra với tiếng lốc xoáy

Cỗ xe của Đấng Cha tối cao

Lóe lên những ngọn lửa dày đặc, bánh xe lồng trong bánh xe không ai kéo,

Bản thân nó mang đầy linh hồn—

Tôi không nghi ngờ gì rằng Bossu và hai cha con nhà Dacier, những người luôn muốn biện hộ cho mọi thứ bị chỉ trích ở Homer bằng một điều tương đương trong Kinh Thánh, hẳn sẽ rất hài lòng nếu họ nghĩ đến việc đặt những chiếc kiềng ba chân của Vulcan đối trọng với những bánh xe của Ezekiel.

Chuyến hạ phái xuống Trái Đất của Raphael, cùng với vóc dáng của ông, được thể hiện bằng những sắc màu vô cùng sinh động. Vài nhà thơ Pháp, Ý và Anh đã thả lỏng trí tưởng tượng của mình khi miêu tả các thiên thần: Nhưng tôi không nhớ mình từng gặp bản miêu tả nào được vẽ tinh tế và phù hợp với các quan niệm được truyền thụ trong Kinh Thánh như thế này ở Milton. Sau khi miêu tả ông trong toàn bộ vẻ rực rỡ thiên đàng, và khắc họa ông hạ cánh xuống Trái Đất, nhà thơ khép lại bức tranh bằng một tình tiết hoàn toàn mới mẻ và được tưởng tượng với sức mạnh mãnh liệt của trí tưởng tượng.

—Như con trai của Maia ông đứng đó,

Và rũ nhẹ đôi cánh, thứ hương thơm thiên đàng lấp đầy

Cả một vùng rộng lớn.—

Sự đón tiếp dành cho Raphael bởi các thiên thần hộ mệnh; hành trình đi qua miền đất ngọt ngào hoang dã; dáng hình thấp thoáng của ông từ xa trước mắt Adam, đều mang tất cả những vẻ đẹp mà thơ ca có khả năng ban tặng. Tác giả sau đó phác họa cho chúng ta bức tranh chi tiết về Eve trong các công việc gia đình.

Nói rồi, với vẻ mặt thoăn thoắt vội vã

Nàng quay đi, tâm trí bận rộn với lòng hiếu khách,

Chọn món nào ngon nhất cho sự tinh tế,

Sắp xếp thế nào để không trộn lẫn

Những hương vị không hợp nhau, không thanh nhã, mà mang đến

Hết hương vị này đến vị khác; duy trì bằng sự thay đổi dịu êm nhất;

Rồi nàng bắt tay vào việc, v.v.—

Dù trong phần này và các phần khác của cùng quyển sách, chủ đề chỉ là công việc nội trợ của tổ phụ chúng ta, nó lại được tô điểm bằng vô số hình ảnh dễ chịu và biểu cảm mạnh mẽ, biến nó thành một trong những phần dễ chịu nhất trong công trình thần thánh này.

Sự uy nghiêm tự nhiên của Adam, đồng thời thái độ nhún nhường của ông trước Đấng Tối Cao, Đấng đã rủ lòng làm khách của ông; lời chào trang nghiêm mà vị thiên thần dành cho người mẹ nhân loại, cùng hình ảnh Eve phục vụ bên bàn tiệc, là những tình tiết xứng đáng được tán thán.

Hành vi của Raphael hoàn toàn phù hợp với phẩm giá bản chất của ông, và với nhân cách của một linh hồn ưa giao thiệp mà tác giả đã khéo léo giới thiệu. Ông nhận được chỉ thị trò chuyện với Adam như một người bạn trò chuyện với bạn, và cảnh báo ông về kẻ thù đang mưu toan sự hủy diệt mình: Do đó, ông được khắc họa là đang ngồi xuống bàn ăn cùng Adam và thưởng thức hoa quả ở địa đàng. Dịp này tự nhiên dẫn dắt ông đến bài diễn ngôn về thức ăn của các thiên thần. Sau khi bước vào cuộc trò chuyện với con người về các chủ đề bình thường hơn, ông cảnh báo con người về sự vâng phục, và tạo ra bước chuyển tự nhiên sang lịch sử của vị thiên thần sa ngã từng được giao nhiệm vụ lừa gạt tổ phụ chúng ta.

Nếu tôi tuân theo phương pháp của Monsieur Bossu trong bài viết đầu tiên về Milton, tôi hẳn đã tính thời gian hành động của Paradise Lost từ phần đầu bài phát biểu của Raphael trong quyển này, hệt như ông giả định hành động của Aeneid bắt đầu từ quyển thứ hai của bài thơ đó. Tôi có thể viện dẫn nhiều lý do cho việc rút ra hành động của Aeneid từ điểm bắt đầu trực tiếp của nó ở quyển thứ nhất, thay vì từ điểm bắt đầu xa xôi ở quyển thứ hai; và chỉ ra lý do tại sao tôi coi việc cướp phá thành Troia như một phân đoạn phụ, theo nghĩa thông thường của từ đó. Nhưng vì đây sẽ là một mảnh phê bình khô khan, tẻ nhạt và có lẽ không cần thiết đối với những ai đã đọc bài viết đầu tiên của tôi, tôi sẽ không bàn rộng thêm. Dù quan điểm nào là đúng, tính nhất quán trong hành động của Milton vẫn được bảo toàn theo cả hai phía; dù chúng ta xem sự sa ngã của con người từ điểm khởi đầu trực tiếp của nó, xuất phát từ các quyết định được đưa ra trong hội đồng địa ngục, hay từ điểm khởi đầu xa xôi hơn của nó, xuất phát từ cuộc nổi loạn đầu tiên của các thiên thần trên thiên đàng. Dịp mà Milton gán cho cuộc nổi loạn này, vì nó được xây dựng trên những gợi ý trong Kinh Thánh và trên quan điểm của một số nhà văn lớn, chính là điều phù hợp nhất mà nhà thơ có thể sử dụng.

Cuộc nổi loạn trên thiên đàng được miêu tả với sức mạnh to lớn của trí tưởng tượng và sự đa dạng tuyệt vời của các tình tiết. Bạn đọc uyên bác hẳn sẽ vô cùng thích thú với việc nhà thơ mô phỏng Homer trong những dòng cuối cùng dưới đây.

Cuối cùng vào tận vùng ranh giới phương Bắc

Họ tiến đến, và Satan chiếm lấy ngai vàng hoàng gia

Cao trên một ngọn núi, sáng rực rỡ, như một ngọn đồi

Mọc trên một ngọn đồi, với những kim tự tháp và tháp canh

Được đẽo từ mỏ kim cương, và những khối đá vàng,

Cung điện của Lucifer vĩ đại, (cấu trúc ấy được gọi là

Như thế trong phương ngữ loài người

Được giải thích)—

Homer nhắc đến những con người và sự vật, mà ông nói rằng trong ngôn ngữ của các vị thần được gọi bằng những cái tên khác với tên gọi trong ngôn ngữ loài người. Milton đã mô phỏng ông với sự phán xét quen thuộc của mình ở đoạn cụ thể này, nơi ông đồng thời có sự hậu thuẫn của Kinh Thánh để biện minh cho mình. Nhân vật Abdiel, người duy nhất trong vô số thiên thần giữ vững lòng trung thành với Đấng Tạo Hóa, trưng bày cho chúng ta thấy một bài học đạo đức cao cả về sự đơn độc tôn giáo. Sự nhiệt thành của các seraphim bùng nổ trong sắc thái ấm áp và biểu cảm đúng mực, trong khi nhân cách được gán cho ông biểu thị sự khinh miệt hào hiệp và sự gan góc đi kèm với đức hạnh anh hùng. Tác giả chắc chắn thiết kế nó như một tấm gương cho những ai đang sống giữa loài người trong trạng thái suy đồi và thối nát hiện tại.

Seraph Abdiel đã cất lời như thế, kẻ được tìm thấy là trung thành

Giữa những kẻ bất trung, chỉ duy nhất chàng là trung thành;

Giữa vô số kẻ giả dối, không nao núng,

Không lay chuyển, không bị cám dỗ, không khiếp sợ;

Chàng giữ vững lòng trung thành, tình yêu, sự nhiệt thành của mình:

Cả số lượng lẫn gương mẫu đều chẳng thể khiến chàng

Lệch khỏi chân lý, hay thay đổi tâm trí kiên định,

Dù đơn độc. Từ giữa họ, chàng bước ra,

Hành trình dài xuyên qua sự khinh miệt thù địch, thứ mà chàng chịu đựng

Một cách bề trên, chẳng hề sợ hãi bạo lực;

Và, với sự khinh miệt đáp trả, chàng quay lưng

Vào những ngọn tháp kiêu hãnh đó, nơi đã định sẵn sự diệt vong chớp nhoáng.

L.

Footnote 1: pleasant

Footnote 2: gives us

Contents, p.5

Số 328

Thứ Hai, ngày 17 tháng 3 năm 1712

Steele

Delectata illa urbanitate tam stulta.

Petron. Arb.

Phần kiến thức hữu ích bao gồm việc sửa đổi văn bản, am hiểu các dị bản và những thứ tương tự là điều mà qua mọi thời đại, những bậc trí giả vô cùng uyên bác luôn dành sự tôn sùng lớn lao. Vì lý do này, tôi không khỏi vui mừng trước bức thư sau đây, hé lộ cho chúng ta biết tác giả đích thực của bức thư gửi cô Margaret Clark, một phần trong đó tôi từng vinh dự xuất bản trong một bài báo trước. Tôi phải thú nhận rằng bản thân không có thiên hướng tự nhiên với học thuật phê bình; nhưng nhận thấy mình không được chú ý nhiều như bản thân vẫn huyễn hoặc rằng mình xứng đáng từ một số nhà bảo trợ văn học tự xưng, tôi không thể không tự đòi lại công bằng để chứng minh rằng tôi không xa lạ gì với thứ bác học mà họ mỉm cười tán thưởng, miễn là tôi được khích lệ đúng mức. Tuy nhiên, đây chỉ là để cho thế giới thấy tôi có thể làm gì; và tôi sẽ không cung cấp thêm cho bạn đọc bất kỳ tác phẩm loại này nào nữa, nếu họ tha thứ cho sự khoe khoang hiện tại của tôi.

Ngày 13 tháng 3 năm 1712.

Thưa ngài,

"Khi đọc bài báo của ngài hôm qua, tôi đã tốn công tìm lại một bản sao mà tôi từng chép lại trước đây, và nhớ rằng nó rất giống với bức thư cuối cùng của ngài: Khi so sánh, tôi thấy chúng hoàn toàn y hệt, và ở dưới đây tôi đã gửi cho ngài phần mà ngài nói là đã bị xé rách. Tôi hy vọng ngài sẽ chèn nó vào, để hậu thế biết rằng chính Gabriel Bullock là người đã bày tỏ tình yêu bằng thứ phong cách tự nhiên mà ngài có vẻ yêu thích. Nhưng để cho ngài thấy tôi vẫn còn những bản thảo khác theo lối này, tôi xin gửi kèm theo đây ba bản sao được chép lại trung thực bằng chính tay tôi từ bản gốc, được viết bởi một quý ông ở Yorkshire có gia sản lớn gửi cho phu nhân Mary, và một người chú của nàng, một hiệp sĩ rất nổi tiếng trong giới quý tộc lâu đời tại hạt đó và vài hạt khác ở Đại bất liệt khôn. Tôi đã tuân thủ chính xác thể thức và cách đánh vần. Tôi được tin đáng tin cậy rằng ngài William Bullock, danh hài nổi tiếng, chính là hậu duệ của Gabriel này, người đã sinh ra ông cố của ngài William Bullock trên thân thể của cô Margaret Clark nói trên. Nhưng vì cả Speed, Baker, lẫn Selden đều không ghi chép lại điều này, tôi không dám quả quyết; nhưng xin bức thư được in lại, và phần được khôi phục ở đây xin để chữ nghiêng.

Tôi kính chào ngài,

Độc giả hằng ngày của ngài."

Gửi người tôi rất kính trọng, cô Margaret Clark.

Xinh đẹp, và ôi ước gì tôi có thể viết là cô Margaret Clark đáng yêu, xin tình cảm hãy tha thứ cho sự mạo muội. Được may mắn ngắm nhìn khuôn mặt ngọt ngào và vóc dáng xinh xắn của cô, đôi khi vào những dịp tôi có việc mua nhựa cây hoặc bột cam thảo tại tiệm thuốc, tôi đã say mê cô đến mức không thể kìm nén hơn được nữa ngọn lửa khát khao muốn trở thành người hầu của cô. Và tôi càng thêm mạnh dạn viết thư cho chính cô dịu dàng, bởi giờ đây tôi đã là chủ nhân của chính mình và có thể kết hôn với bất cứ ai tôi muốn; vì cha tôi đã qua đời, và giờ tôi đã được thừa hưởng sản nghiệp, bao gồm mười sào đất và một ngôi nhà; chẳng có sào đất nào trong thửa ruộng của chúng ta mà giá trị một năm không đáng mười bảng, giống như giá trị của một tên trộm đầu dây thừng; và tất cả các anh chị em tôi đều đã được lo liệu ổn thỏa: Hơn nữa, tôi có đồ đạc trong nhà đầy đủ, cả đồng và thiếc, vải lanh và vải dạ; và dù nhà tôi lợp tranh, nhưng nếu cô và tôi nên vợ nên chồng, tôi sẽ cố gắng bằng mọi giá để lợp ngói một nửa. Nếu cô thấy lời cầu hôn này ổn, tôi sẽ đến thăm ngay khi bộ quần áo mới của tôi được may xong và mùa gặt lúa đã thu hoạch xong. Tôi có thể —dù nói ra thì ngượng— lấy được những đám rất môn đăng hộ đối trong làng; nhưng mẹ tôi (cầu Chúa bình an cho bà) đã dặn dò tôi trên giường bệnh là phải lấy một nữ quý nhân, một người đã được rèn giũa kỹ càng về việc may vá và nấu nướng. Tôi không nghĩ rằng nếu cô và tôi có thể đồng ý kết hôn và góp gạo thổi cơm chung, tôi sẽ không được bầu làm đại bồi thẩm đoàn chỉ trong vòng hai ba năm tới, và điều đó sẽ mang lại vinh dự lớn lao cho chúng ta. Nếu tôi tìm được người đưa thư với giá sáu xu, tôi đã cử người đi riêng và mang theo chút quà vặt làm tín vật tình yêu; nhưng tôi hy vọng điều đó cũng không làm mất đi tình cảm. Mong rằng cô sẽ đón nhận bức thư này theo chiều hướng tốt và hồi âm cẩn thận, nhanh chóng nhất có thể, tôi xin dừng bút và vẫn là,

Của cô, nếu được là của chính mình, ông Gabriel Bullock,

nay cha tôi đã mất.

Swepston, Leicestershire.

Khi xe chở than đến, tôi sẽ gửi thư thường xuyên hơn; và có thể tự mình ngồi trên một chiếc xe đó.

Gửi ngài William để đi đến Luân Đôn tại Westminster, hãy nhớ đến nghị viện.

Ngài William, tôi hy vọng ngài vẫn khỏe. Tôi viết để cho ngài biết rằng tôi đang gặp rắc rối về một tiểu thư là cháu gái ngài; và tôi tha thiết mong ngài sẽ làm bạn của tôi; vì khi tôi đến thăm nàng tại dinh thự của ngài, tôi đã bị sỉ nhục thậm tệ. Tôi rất muốn gặp ngài ở Topcliff, nhưng họ không cho phép tôi đến gặp ngài; tuy nhiên tôi mong ngài sẽ là bạn của chúng tôi, vì việc đó chẳng mang lại sự bất kính nào cho cả ngài lẫn nàng, bởi Chúa đã tạo ra tất cả chúng ta. Tôi ước gì mình có thể gặp ngài, vì người ta bảo ngài là một người tốt: và nhiều người ngạc nhiên về điều đó, nhưng phu nhân Norton đã bị sỉ nhục và lừa gạt hai lần tôi tin là thế. Tôi có thể lấy được nhiều tiểu thư, nhưng tôi không thể lấy ai ngoài nàng với một lương tâm trong sáng, vì có một Chúa Trời thấu hiểu lòng dạ chúng ta, nếu ngài và phu nhân Norton đến York, ở đó tôi sẽ gặp ngài nếu Chúa muốn và nếu ngài vui lòng, vậy xin đừng giận dữ cho đến khi ngài biết sự thật của mọi việc.

George Nelon, tôi gửi lời chào đến phu nhân của tôi, đến ngài Aysenby, và đến phu nhân Norton, ngày 19 tháng 3 năm 1706.

Thư này gửi phu nhân Mary Norton ở Disforth, quý cô đã đi York.

Phu nhân Mary. Người yêu dấu ngọt ngào, tôi hy vọng người vẫn khỏe. Xin chớ đến Luân Đôn, vì họ sẽ tống người vào tu viện; và đừng để ý đến những gì bà Lucy nói với người, vì mụ ta sẽ nói dối và lừa gạt người. Hãy rời nơi này đến nơi khác, và chúng ta sẽ nhanh chóng kết hôn, hãy ghi nhớ những gì tôi viết cho người, vì nếu họ tống được người đến Luân Đôn, họ sẽ giam người ở đó; và thế nên chúng ta hãy kết hôn đi, rồi cả hai sẽ cùng đi. Thế nên nếu người đến Luân Đôn, người đang tự hủy hoại chính mình, vậy đừng để ý đến những gì bất kỳ ai nói với người. Hãy kết hôn đi, rồi chúng ta sẽ được ở bên nhau bất cứ lúc nào. Tôi sẽ làm mọi thứ vì người trong khả năng nghèo nàn của mình. Tôi hy vọng ác quỷ sẽ đánh bại tất cả bọn chúng, vì chúng là một lũ người từ địa ngục. Khỏi những mưu mẹo và đường lối quỷ quái của chúng, xin Chúa từ bi phù hộ và giải cứu cả người lẫn tôi.

Tôi dự định có mặt ở York vào ngày 24.

Thư này dành cho phu nhân Mary Norton để đi Luân Đôn vì một quý cô thuộc về Dishforth.

Phu nhân Mary, tôi hy vọng người vẫn khỏe, tôi rất tiếc vì người đã rời khỏi York, người yêu dấu ngọt ngào, tôi viết để cho người biết rằng tôi vẫn giữ lòng trung thành; và nếu người có thể cho tôi biết nơi tôi có thể gặp người, tôi sẽ cưới người, và tôi sẽ làm mọi thứ trong khả năng nghèo nàn của mình; vì người là một người phụ nữ tốt, và sẽ là một nữ chủ nhân nhân hậu. Tôi đang gặp rắc rối vì người, thế nên nếu người chịu đến York tôi sẽ cưới người. Hãy mau chóng đến, và tôi sẽ chẳng lấy ai ngoài người. Thế nên, tình yêu ngọt ngào, đừng để ý những gì người ta nói với tôi, và hãy mau chóng đến: đừng bận tâm những gì bất kỳ ai nói với người; con hầu của người đang làm cho người tin lầm đủ thứ.

Thế nên hỡi tình yêu, hãy nghĩ đến ngài George Nillson cho nhanh chóng; tôi đã gửi cho người 2 hoặc 3 bức thư trước đây.

Tôi đã đưa cho bà Elcock vài mẩu giấy, và họ đã tống tôi vào tù suốt cả đêm vì công lao đó, chẳng ai biết tôi ở đâu, và tôi đã bị nhiễm lạnh.

Nhưng thật đáng cho bà Lucy đi thật xa nhà, vì ở York và khắp vùng ai nấy đều biết mặt mụ; nếu viết thêm về những hành động của mụ, thì chúng sẽ tố cáo linh hồn mụ đen tối bên trong, xác thịt mụ bốc mùi địa ngục.

Ngày 19 tháng 3 năm 1706.

R.

Contents, p.5

Số 328 (b)

Thứ Hai, ngày 17 tháng 3 năm 1712

Addison

Nullum me a labore reclinat otium.

Hor.

Ngài Spectator thân mến,

Vì tôi tin đây là lời phàn nàn đầu tiên từng được gửi đến ngài về vấn đề này, nên ngài cũng là người đầu tiên mà tôi thuyết phục được bản thân để giãi bày. Khi tôi nói rằng mình có một thể chất khỏe mạnh, vạm vỡ, gia sản phong phú, không có những ham muốn quá đà, và kết hôn với một người phụ nữ xinh đẹp, đức hạnh, người chẳng thiếu gì trí thông minh lẫn tính khí ôn hòa, và người đã sinh cho tôi một đàn con đông đúc để nối dõi tông đường, ngài hẳn sẽ tự nhiên kết luận tôi là một người đàn ông hạnh phúc. Nhưng bất chấp những bề ngoài hứa hẹn đó, tôi hoàn toàn không phải vậy; triển vọng bị phá sản và lụi bại bởi một loại hoang phí mà trong những năm gần đây đã ít nhiều len lỏi vào từng gia đình thời thượng, đã tước đi của tôi mọi niềm an ủi trong đời, và biến tôi thành kẻ khốn khổ, lo âu nhất trên đời. Vợ tôi, người từng là đứa con duy nhất và là cục cưng được nuông chiều của một người mẹ mực thước, đã dành những năm tháng tuổi trẻ để học hỏi mọi tài năng mà chúng ta thường hiểu là giáo dục lịch thiệp và phép xã giao tao nhã. Nàng biết hát, nhảy múa, chơi đàn lu-tô và harpsichord, vẽ khá đẹp, thông thạo tiếng Pháp và đạt tiến bộ đáng kể trong tiếng Ý. Ngoài ra, nàng còn vô cùng thành thạo mọi khoa học gia đình như làm mứt, muối dưa, làm bánh ngọt, nấu rượu từ trái cây tự trồng, thêu thùa và mọi loại công việc kim khuyết. Cho đến đây, ngài có lẽ sẽ nghĩ rằng có rất ít lý do để phàn nàn; nhưng hãy hoãn phán quyết lại cho đến khi tôi giải thích rõ hơn, và khi đó tôi chắc chắn ngài sẽ đứng về phía tôi. Ngài đừng vội nghĩ rằng tôi bắt bẻ việc nàng sở hữu hay tìm thấy niềm vui trong việc thực hành những kỹ năng mà tôi vừa nhắc đến; chính sự cưng chiều quá mức của nàng dành cho chúng mới là điều tôi than phiền, và việc những thứ vốn chỉ dành cho sự giải trí, thư giãn ngây thơ trong đời lại trở thành toàn bộ công việc và sự nghiệp của nàng. Sáu tháng chúng tôi ở thành phố (vì một năm được chia đều cho thành thị và nông thôn) từ gần rạng sáng cho đến trưa, toàn bộ buổi sáng được dành ra để luyện tập cùng các giáo viên; và để bù đắp cho những khoảng thời gian vắng bóng vào mùa hè, sự hiện diện của họ được yêu cầu vào mọi ngày trong tuần; và vì họ đều là những người xuất chúng trong nghề nghiệp, kỹ năng và thời gian của họ phải được đền bù tương xứng: Vậy những khoản này kéo dài đến đâu, xin để ngài tự phán xét. Vẽ tranh vốn dĩ không phải là một trò giải trí tốn kém, nhưng qua cách nàng xoay sở, nó lại là một khoản đóng góp đáng kể vào các khoản chi của nàng; điều mà ngài sẽ dễ dàng tin tưởng khi biết rằng nàng vẽ quạt cho tất cả bạn bè nữ và vẽ tranh tiểu họa cho mọi người họ hàng; loại thứ nhất không được lắp khung bởi ai ngoài Colmar, và loại thứ hai không được gắn đá bởi ai ngoài Charles Mather. Điều tiếp theo đây thậm chí còn tồi tệ hơn nhiều; vì như tôi đã nói, nàng là một nghệ nhân thêu thùa cừ khôi, thật không thể tin nổi những khoản tiền mà nàng ném vào việc thêu thùa; bởi ngoài những gì dành cho cá nhân như áo khoác, váy lót, yếm, khăn tay, ví, gối cắm kim và tạp dề thêu, nàng còn giữ liên tục bốn người theo đạo Tin lành gốc Pháp làm việc không ngừng nghỉ để tạo ra đủ loại vật dụng nội thất thừa thãi như chăn bông, khăn bàn trang điểm, rèm che hốc tường, giường, rèm cửa sổ, ghế bành và ghế đẩu: Tôi cũng chẳng có hy vọng nào về việc kéo nàng ra khỏi sự hoang phí này, khi nàng cứ cố chấp nghĩ rằng đó là một chiến tích nội trợ đáng nể, chỉ vì chúng được làm tại nhà và nàng có nhúng tay vào thực hiện. Sẽ chẳng bao giờ có hồi kết nếu tôi kể cho ngài nghe chi tiết về chi phí hàng năm để lấp đầy phòng trữ đồ của nàng bằng một lượng lớn dưa muối và mứt; vì nàng chẳng bao giờ thấy thỏa mãn với bất cứ thứ gì, trừ khi nó được làm bằng mọi cách, trong đó nàng tham khảo một cuốn sách công thức gia truyền; vì các nữ nhân đời trước của nàng luôn nổi tiếng là đảm việc nhà, trong đó có một người trở thành bất tử khi được đặt tên cho một loại nước nhỏ mắt và hai loại bánh pudding. Tôi không thể kể hết những bài thuốc Nam của nàng như thuốc mỡ, vải tẩm sáp, bột thuốc, kẹo dẻo, rượu bổ, rượu Ratafia, Persico, rượu hoa cam và anh đào, cùng vô số loại nước cất thảo mộc. Nhưng có một điều khiến tôi vô cùng đau đớn, chính là danh mục đáng ghét gồm những loại rượu giả mạo, vốn mang tên của những loại trái cây, thảo mộc hoặc cây cỏ mà nước cốt của chúng là thành phần chính: Chúng vừa khó uống lại vừa hại sức khỏe; và vì chúng hiếm khi tồn tại qua khỏi một năm rồi bị vứt đi với cái cớ giả tạo là tiết kiệm, tôi có thể khẳng định chúng ngốn của tôi nhiều hơn cả việc tôi thiết đãi toàn bộ khách khứa bằng những chai rượu Burgundy và Champaign thượng hạng nhất. Cà phê, sô-cô-la, trà xanh, Imperial, Peco và Bohea dường như chỉ là chuyện nhỏ; nhưng khi cộng thêm các dụng cụ đi kèm của bàn trà, chúng đội hóa đơn lên cao hơn mức ngài có thể tưởng tượng. Tôi không thể khép lại mà không làm đúng với nàng ở một điểm; nơi sự tiết kiệm của nàng nổi bật đến mức tôi không thể phủ nhận công trạng của nàng, đó chính là đối với những đứa con, khi tất cả bọn chúng, cả trai lẫn gái, bị nhốt chung vào một căn phòng rộng ở góc khuất nhất trong nhà, với then cài ở cửa và chấn song ở cửa sổ, dưới sự chăm sóc và dạy dỗ của một bà già từng là nhũ mẫu của bà ngoại chúng. Đây là nơi ở của chúng quanh năm; và vì chúng không bao giờ được phép xuất hiện, nàng một cách khôn ngoan nghĩ rằng chẳng cần phải tốn kém bất kỳ khoản nào cho quần áo hay học hành. Con gái lớn của nàng đến tận nay vẫn chưa biết đọc biết viết, nếu không nhờ người quản gia — vốn là con trai của một luật sư nông thôn — đã dạy cho con bé kiểu chữ thường dùng để soạn thảo các đơn kiện tại Tòa án Chancery. Đến đây tôi đã làm kiệt quệ sự kiên nhẫn của ngài bằng những nỗi khổ tâm trong gia đình; điều mà tôi hy vọng ngài sẽ đồng ý là không thể thu gọn hơn được nữa, khi ngài cân nhắc xem tôi đã dũng cảm chứng minh một nghịch lý thế nào vào đầu bức thư, thứ mà hiển nhiên lộ ra chỉ là một sự thật u sầu. Và giờ đây tôi chân thành hy vọng câu chuyện tôi vừa kể về những bất hạnh của mình sẽ mang lại hữu ích và lợi ích cho công cộng. Qua tấm gương mà tôi đã đặt ra trước mắt họ, những người vợ thực sự đức hạnh có thể học cách tránh xa những sai lầm từng khiến vợ tôi lầm đường lạc lối một cách tai hại như thế, và rõ ràng gồm ba điều sau. Đầu tiên, nhầm lẫn về các đối tượng đáng kính trọng, và đặt tình cảm vào những thứ chỉ là đồ trang hoàng bề ngoài của giới tính mình. Thứ hai, không phân biệt được điều gì phù hợp với các giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Và cuối cùng, sự lạm dụng và tha hóa của một số phẩm chất tuyệt vời vốn dĩ, nếu được kìm hãm trong giới hạn đúng đắn, sẽ là phúc lành và sự thịnh vượng của gia đình, nhưng qua một thái cực méo mó lại có nguy cơ trở thành mầm mống hủy hoại nó.

L.

Contents, p.5

Số 329

Thứ Ba, ngày 18 tháng 3 năm 1712

Addison

Ire tamen restat, Numa quo devenit et Ancus.

Hor.

Bạn tôi, ngài Sir Roger De Coverley, kể với tôi tối hôm trước rằng ông đã đọc bài viết của tôi về Tu viện Westminster, trong đó, ông bảo có rất nhiều ý tưởng khéo léo. Đồng thời, ông cũng nói rằng ông nhận thấy tôi đã hứa hẹn một bài viết khác về các Ngôi mộ, và ông rất sẵn lòng cùng tôi đến tham quan chúng, vì ông chưa từng ghé lại kể từ khi đọc lịch sử. Ban đầu tôi không thể tưởng tượng nổi điều này chui vào đầu vị hiệp sĩ từ đâu, cho đến khi nhớ ra rằng ông đã miệt mài nghiên cứu *Sử ký Baker* suốt mùa hè qua, tác phẩm mà ông đã trích dẫn vài lần trong các cuộc tranh cãi với ngài Sir Andrew Freeport kể từ khi lên thành phố lần trước. Theo đó, tôi hứa sẽ ghé qua đón ông vào sáng hôm sau để chúng tôi cùng đi đến Tu viện.

Tôi tìm thấy vị hiệp sĩ đang trong tay người quản gia, người vẫn thường cạo râu cho ông. Ngay khi diện kiến xong, ông đòi một ly nước của góa phụ Trueby, thứ mà ông bảo luôn uống trước khi ra ngoài. Ông đồng thời khuyên tôi nên làm một ngụm với sự nồng nhiệt đến mức tôi không thể từ chối. Ngay khi nuốt xuống, tôi thấy nó vô cùng khó uống; nhận thấy tôi nhăn mặt mấy bận, vị hiệp sĩ liền bảo ông biết ngay là tôi sẽ không thích nó vào lần đầu, nhưng đó là thứ thuốc tốt nhất trên đời để chữa bệnh sỏi thận.

Quả thực tôi ước gì ông cho mình biết công dụng của nó sớm hơn; nhưng đã quá muộn để phàn nàn, và tôi thừa biết những gì ông làm chỉ xuất phát từ thiện ý. Sir Roger còn bảo thêm rằng ông xem nó là thứ cực kỳ hữu ích cho một người khi ở thành phố nhằm tránh dịch bệnh, và ông đã gom góp một lượng lớn ngay khi hay tin dịch bệnh bùng phát ở Dautzick:

Khi đột ngột quay sang một người hầu đứng sau lưng, ông bảo hắn gọi một chiếc xe ngựa Hackney, và dặn phải chọn người đánh xe lớn tuổi.

Sau đó ông tiếp tục câu chuyện về nước của góa phụ Trueby, kể rằng góa phụ Trueby là người làm nhiều việc thiện hơn tất cả các bác sĩ và dược sĩ trong hạt: Rằng bà tự tay chưng cất mọi bông hoa anh túc mọc trong bán kính năm dặm quanh nhà; rằng bà phân phát nước thuốc miễn phí cho mọi tầng lớp người; vị hiệp sĩ nói thêm rằng bà sở hữu một khoản tiền thừa kế rất lớn, và cả vùng vẫn luôn muốn se duyên giữa ông và bà; và quả thực, Sir Roger nói, nếu tôi không vinh hạnh đính ước từ trước, có lẽ tôi khó mà tìm được mối nào tốt hơn.

Câu chuyện bị ngắt quãng bởi người hầu báo rằng xe đã gọi xong. Khi chúng tôi bước ra xe, sau khi liếc mắt ngắm nghía các bánh xe, ông hỏi người đánh xe trục xe có tốt không; khi nghe gã bảo đảm bảo, vị hiệp sĩ quay sang tôi, bảo rằng gã trông có vẻ là một người trung thực và bước lên xe mà chẳng cần giữ lễ nghĩa thêm.

Chúng tôi đi chưa được bao xa thì Sir Roger thò đầu ra gọi người đánh xe xuống khỏi ghế, và khi gã đến bên cửa sổ, ông hỏi gã có hút thuốc không; khi tôi đang tự hỏi chuyện này sẽ đi đến đâu, ông dặn gã trên đường ghé lại bất kỳ tiệm thuốc lá uy tín nào để mua một cuộn thuốc lá Virginia ngon nhất của họ. Không có sự kiện đáng chú ý nào xảy ra trong phần còn lại của hành trình cho đến khi chúng tôi xuống xe ở đầu phía Tây của Tu viện.

Khi chúng tôi bước vào gian chính của nhà thờ, vị hiệp sĩ chỉ tay vào những chiến lợi phẩm trên một trong những lăng mộ mới và thốt lên: "Một trượng phu dũng cảm, ta dám cá là thế!" Khi đi ngang qua lăng mộ Sir Cloudsly Shovel, ông vung tay về phía đó và kêu lên: "Sir Cloudsly Shovel! Một người rất hào hiệp!" Khi đứng trước lăng mộ Busby, vị hiệp sĩ lại cất lời tương tự: "Tiến sĩ Busby, một đại trượng phu! Hắn đã quất roi ông nội tôi; một đại trượng phu thực thụ! Lẽ ra tôi cũng nên đến chỗ hắn nếu không phải là một tên đần; một đại trượng phu thực thụ!"

Chúng tôi ngay lập tức được dẫn vào nhà nguyện nhỏ bên tay phải. Sir Roger đứng sát bên khuỷu tay người hướng dẫn lịch sử, vô cùng chú ý đến mọi điều ông ấy nói, đặc biệt là câu chuyện về vị lãnh chúa từng cắt đứt đầu vua Maroc. Giữa vô số bức tượng khác, ông vô cùng hài lòng khi thấy nhà chính trị Cecil đang quỳ gối; và kết luận tất cả bọn họ đều là những đại nhân vật, ông được dẫn đến bức tượng đại diện cho vị tử đạo vì sự nghiệp nữ trợ tài ba, người đã qua đời vì nhát kim đâm. Khi người hướng dẫn cho biết nàng là một cung nữ của Nữ hoàng Elizabeth, vị hiệp sĩ tò mò hỏi ngải tên tuổi và gia thế của nàng; và sau khi ngắm nghía ngón tay nàng một lúc, ông lẩm bẩm: "Tôi tự hỏi sao ngài Richard Baker lại không hề nhắc gì đến nàng trong sử ký của mình."

Chúng tôi sau đó được đưa đến hai chiếc ghế đăng quang, nơi người bạn già của tôi, sau khi nghe rằng khối đá đặt dưới chiếc ghế cổ xưa nhất (được mang từ Scotland sang) được gọi là Trụ đá Jacob, đã ngồi phịch xuống ghế; và trông chẳng khác nào bức tượng của một vị vua Gothic cổ đại, ông hỏi người hướng dẫn rằng họ lấy căn cứ nào để khẳng định Jacob từng đến Scotland? Gã hướng dẫn thay vì trả lời lại bảo rằng hy vọng "danh dự của ngài" sẽ trả tiền phạt vì trót ngồi lên ghế. Tôi nhận thấy Sir Roger có chút bực bội khi bị lừa phỉnh như thế; nhưng hướng dẫn viên không khăng khăng đòi hỏi, vị hiệp sĩ nhanh chóng lấy lại nụ cười và thì thầm vào tai tôi rằng nếu Will Wimble đi cùng chúng tôi và nhìn thấy hai chiếc ghế này, chắc chắn hắn sẽ tìm cách gọt lấy một khúc làm nút chặn thuốc lá cho bằng được.

Tiếp theo đó, Sir Roger đặt tay lên thanh gươm của Edward Đệ tam, và tì tay lên chuôi gươm, kể cho chúng tôi toàn bộ lịch sử về Hoàng tử Đen; để rồi kết luận rằng theo ý kiến của ngài Richard Baker, Edward Đệ tam là một trong những vị vua vĩ đại nhất từng ngự trị trên ngai vàng nước Anh.

Chúng tôi sau đó được cho xem lăng mộ của Edward Kẻ xưng tội; nhân đó Sir Roger kể cho chúng tôi rằng ông là người đầu tiên chạm tay chữa bệnh tràng nhạc; và kế đến là lăng mộ Henry Đệ tứ, nơi ông lắc đầu bảo rằng có rất nhiều bài học hay qua những biến cố trong triều đại đó.

Hướng dẫn viên sau đó chỉ vào lăng mộ có bức tượng của một vị vua Anh không có đầu; và khi cho chúng tôi biết rằng chiếc đầu vốn làm bằng bạc dát đã bị đánh cắp từ nhiều năm trước: "Hẳn là lũ Whig nào đó rồi, ta dám cá là thế," Sir Roger nói; "các người nên khóa kỹ các vị vua của mình lại; chúng sẽ khiêng luôn cả xác nếu các người không cẩn thận."

Những cái tên lừng lẫy của Henry Đệ ngũ và Nữ hoàng Elizabeth mang lại cho vị hiệp sĩ những cơ hội tuyệt vời để tỏa sáng, và để trả lại công bằng cho ngài Richard Baker — người mà như vị hiệp sĩ của chúng tôi nhận xét với chút ngạc nhiên, đã đề cập đến rất nhiều vị vua mà lăng mộ họ ông chưa từng thấy trong Tu viện.

Về phần mình, tôi không khỏi vui mừng khi thấy vị hiệp sĩ thể hiện một tình yêu chân thành đối với vinh quang của đất nước, và lòng biết ơn kính trọng đối với ký ức về các bậc đế vương.

Tôi không thể quên kể rằng lòng nhân ái của người bạn già tốt bụng, thứ luôn tuôn trào đối với bất kỳ ai ông trò chuyện cùng, đã khiến ông vô cùng ân cần với người hướng dẫn, người mà ông xem là một nhân vật phi thường; vì lý do này ông đã bắt tay từ biệt, bảo rằng ông rất vui được đón tiếp anh ta tại chỗ ở ở Norfolk-Buildings để cùng bàn luận thong thả hơn về những vấn đề này.

L.

Contents, p.5

Số 330

Thứ Tư, ngày 19 tháng 3 năm 1712

Steele

Maxima debetur pueris reverentia.

Juv.

Những bức thư dưới đây, được viết bởi hai người gửi có tư duy vô cùng chín chắn, cả hai đều chưa tròn đôi mươi, là những dẫn chứng xuất sắc về sự cần thiết phải xem xét thấu đáo vô số sự cố ảnh hưởng đến việc giáo dục thanh thiếu niên.

Thưa ngài,

Tôi đã chờ đợi từ lâu rằng trong chuỗi bài quan sát về các khía cạnh khác nhau của cuộc sống con người, thế nào cũng có lúc ngài đề cập đến một chủ đề mà vì ngài chưa làm thế, tôi mạo muội xin giới thiệu với ngài. Ý tôi muốn nói là sự bảo trợ của những thanh niên khiêm nhường đối với những ai có khả năng nâng đỡ và đưa họ bước chân ra thế giới. Thiếu đi sự hỗ trợ đó, một thiếu niên tài năng sẽ phải héo mòn trong sự tăm tối hoặc nghèo khó khi gia cảnh bần hàn, và trượt dài vào thói ăn chơi sa đọa khi có của ăn của để. Tôi không thể diễn tả rõ hơn ngoài việc gửi cho ngài câu chuyện của chính mình, thứ tôi mong ngài sẽ cho đăng trên tờ báo của mình, bởi đó là cách duy nhất tôi có thể bày tỏ lòng biết ơn đối với những ân huệ to lớn không thể tưởng tượng nổi.

Tôi là con trai của một thương gia tại Thành phố Luân Đôn, người do nhiều phen thua lỗ đã bị đẩy từ một công việc làm ăn phát đạt và uy tín xuống hoàn cảnh vô cùng túng thiếu so với sự giàu sang trước kia. Điều này đã tước đi sinh khí trong tâm trí ông, cũng như mọi sự quan tâm đến sản nghiệp mà giờ đây ông cho là đã tiêu tùng; đến mức ông qua đời mà không để lại di chúc, sau khi đã chôn cất mẹ tôi giữa muôn vàn bất hạnh khác. Tôi vừa tròn mười sáu tuổi khi mất cha; và một gia sản trị giá hai trăm bảng một năm rơi vào tay tôi, chẳng có lấy một người bạn hay người giám hộ nào hướng dẫn cách quản lý hay tận hưởng nó. Hệ quả tự nhiên của việc này (dù tôi chẳng thiếu người chỉ bảo, và chẳng mấy chốc đã có những gã bạn tìm đến như một công tử thông minh rồi kéo tôi vào mọi thói trác táng mà tôi có thể vướng vào) là tôi và đám bạn không thể duy trì nếu tôi không vay mượn, điều mà tôi vô tư làm cho đến khi bị bắt giữ, và bị áp giải với một đội vệ binh đủ sức đối phó với cả sát thủ liều lĩnh nhất, đến một căn nhà của trùm cho vay nặng lãi, nơi tôi nằm lì suốt bốn ngày, vây quanh bởi những kẻ vô cùng vui vẻ nhưng chẳng lấy gì làm dễ chịu. Ngay khi thoát khỏi cảnh giam cầm nhục nhã ấy, tôi nhìn nhận lại nó với sự kinh hoàng đến mức đoạn tuyệt với mọi quen thuộc cũ, và thuê phòng tại một khu nhà luật Inns of Court, với quyết tâm học luật bằng tất cả sự tập trung cao độ nhất. Nhưng tôi lại hoài phí cả một năm trời để ngó nghiêng hàng ngàn sự rắc rối phức tạp mà chẳng có lấy một người bạn để cậy nhờ trong bất kỳ nghi vấn nào; thế nên tôi chỉ sống ở đó giữa đám đông như những đứa trẻ được gửi đến trường trước khi chúng đủ khả năng tiếp thu, cốt chỉ để tránh xa rắc rối. Giữa lúc lửng lơ ấy, chẳng biết phải xoay sở ra sao với bản thân, tôi được một người họ hàng tìm đến; sau khi nhận thấy ở tôi phẩm chất tốt, ông đối xử với tôi vô cùng thân mật và đưa tôi về trang viên của ông ở nông thôn. Khi đến đó, tôi được giới thiệu với toàn bộ khách khứa lịch thiệp trong hạt; và ơn huệ lớn lao mà tôi mang nợ ông vì sự chú ý ân cần đó cùng việc được lưu lại nhà ông từ đó đến nay đã để lại ấn tượng mạnh mẽ đến mức ông có uy quyền của một người cha đối với tôi, được xây dựng trên tình cảm của một người anh em. Tôi có một phòng sách lớn, một chuồng ngựa luôn sẵn sàng phục vụ; và dù tôi lúc này chưa tròn mười A tuổi, những cuộc trò chuyện thân thiết từ phía ông và khao khát thể hiện từ phía tôi đã mang lại hiệu quả khiến tôi được đón nhận ở bất cứ nơi đâu. Thế nên, thưa ngài Spectator, nhờ sự ưu ái và bảo trợ của vị quý ông này, nếu tôi không trở nên khôn ngoan và giàu có hơn mỗi ngày sống trên đời thì đó hoàn toàn là lỗi của tôi. Tôi nói điều này vừa để ghi lại những chữ cái đầu trong tên tôi để cảm ơn ông, vừa để khích lệ những người khác noi theo đức hạnh của ông. Thật là một công việc đáng quý khi cho thấy bao việc thiện lớn lao có thể được thực hiện mà không tốn kém, và biết bao hành động cao cả bị lãng quên chỉ vì sự bất cẩn ở những người có khả năng thực hiện nếu họ được nhắc nhở. Giả như một quý ông có thế lực trong hạt biến gia đình mình thành tấm gương về sự tiết độ, trí tuệ và phép tắc, rồi tận tâm tìm cách gây ảnh hưởng đến việc học hành và tương lai của giới quý tộc trẻ xung quanh, tôi tin chắc điều đó sẽ giúp ông tiết kiệm được khối lượng lớn bia chua trong các dịp công cộng, và biến ông thành người dẫn dắt của cả xứ sở nhờ lòng biết ơn của họ, thay vì phải làm nô lệ cho những cuộc bạo động và náo loạn của họ chỉ để được bầu làm đại biểu. Điều tương tự cũng có thể gợi ý cho tất cả những ai đã đạt được tiến bộ trong các lĩnh vực tri thức hoặc đạt đến một học vị chuyên môn nào đó; kẻ khác có thể kiếm được bổng lộc và gia sản từ những người bảo trợ của họ, nhưng tôi hy vọng mình đã nhận được từ người bảo trợ của mình những thói quen tốt và đức hạnh. Tôi lặp lại lời thỉnh cầu được in bài viết này, để đáp lại mọi điều ác mà một đứa trẻ mồ côi bất lực sẽ may mắn tránh khỏi, và mọi điều thiện mà nó sẽ nhận được trong đời; tất cả những điều đó hoàn toàn nhờ vào ơn huệ của vị quý ông này dành cho,

Thưa ngài,

Hầu cận khiêm nhường vâng lời nhất của ngài,

S. P.

Ngài Spectator thân mến,

Tôi là một thiếu niên chừng mười bốn tuổi. Tôi tìm thấy niềm vui vô bờ bến trong việc học hành. Tôi đã theo học trường tiếng La-tinh được bốn năm. Tôi không nhớ mình từng trốn học hay lơ là bất kỳ bài tập nào thầy giáo giao trong đời. Tôi thường ngẫm nghĩ về những gì đọc được ở trường trên đường đi bộ về nhà vào buổi trưa và tối, chăm chú đến mức tôi thường đi vòng xa nửa dặm mà chẳng màng mình đang đi đâu. Người hầu gái bảo rằng cô thường nghe tôi nói tiếng La-tinh trong giấc ngủ. Và tôi mơ thấy mình đọc Juvenal và Homer hai ba đêm một tuần. Thầy giáo có vẻ hài lòng với thành tích của tôi chẳng kém gì bất kỳ nam sinh nào cùng lớp. Nếu tôi hiểu rõ tâm trí mình, tôi thà chọn làm một học giả còn hơn là một vị hoàng tử không có học thức. Tôi có một người cha rất mực yêu thương; nhưng dù rất giàu có, ông lại vô cùng keo kiệt đến mức xót xa cho chi phí học hành của tôi. Ông thường bảo tôi rằng ông tin việc học hành của tôi sẽ làm ông phá sản; rằng tôi ngốn của ông khối tiền không biết đâu mà lần vì sách vở. Tôi run rẩy mỗi khi phải nói với ông rằng mình cần một cuốn sách. Tôi buộc phải dành dụm tiền tiêu vặt, tự mua lấy một cuốn sách dăm thì ba bận mà ông chẳng hề hay biết. Ông đã cấm thầy giáo không được mua thêm sách cho tôi nữa, mà bảo sẽ tự tay mua lấy. Tôi xin ông cuốn Horace dạo nọ, và ông giận dữ quát lên rằng ông không tin tôi đủ trình độ đọc nó, mà chỉ vì thầy giáo muốn lừa ông tưởng rằng tôi đã tiến xa trong học vấn. Có đôi khi tôi chậm hơn những đứa trẻ khác cả tháng trời trong việc có được những cuốn sách do thầy giáo chỉ định. Tất cả nam sinh trong trường, trừ tôi, đều sở hữu những tác giả kinh điển in bản *In usum Delphini*, mạ vàng và có nhãn chữ ở gáy sách. Cha tôi thường tính toán tôi đã đi học bao lâu, và bảo ông sợ tôi chẳng làm được tích sự gì. Sự đối xử của cha khiến tôi nản lòng đến mức đâm ra lờ đờ và u sầu. Thầy giáo thắc mắc không hiểu chuyện gì xảy ra với tôi; tôi sợ không dám kể với thầy; vì thầy là người thích khuyến khích học vấn, hẳn sẽ quở trách cha tôi, và vì không hiểu tính khí của cha, có thể làm mọi chuyện tồi tệ hơn. Thưa ngài, nếu ngài có chút tình yêu nào với học vấn, tôi nài xin ngài hãy cho tôi vài lời khuyên trong hoàn cảnh này, và thuyết phục các bậc phụ huynh hãy khích lệ con cái khi họ thấy chúng chăm chỉ và ham học hỏi. Tôi từng nghe một số phụ huynh nói rằng họ sẵn sàng làm mọi thứ cho con cái nếu chúng chịu khó học hành: Tôi rất sẵn lòng được đổi chỗ với họ. Kính mong ngài tha thứ cho sự mạo muội này. Nếu ngài suy nghĩ và thương xót cho hoàn cảnh của tôi, tôi sẽ cầu nguyện cho sự thịnh vượng của ngài chừng nào tôi còn sống.

Luân Đôn, ngày 2 tháng 3 năm 1711.

Hầu cận khiêm nhường của ngài,

James Discipulus.

Ngày 18 tháng 3.

Ngài Spectator thân mến,

Sự khoe khoang mà ngài thể hiện ngày hôm qua sẽ được tha thứ nếu ngài chuẩn bị tốt hơn cho hai đầu bài viết của mình, đặt chữ R. ở một đầu và *Nescio quid meditans nugarum, et totus in illis* ở đầu kia. Một lời gợi ý cho người thông minh.

Tôi là hầu cận khiêm nhường nhất của ngài,

T. Trash.

Chiếu theo lời đính chính của bạn đọc trên, bạn đọc được thỉnh cầu trong bài báo ngày 17 hãy đọc là R. thay vì T.

T.

Contents, p.5

Số 331

Thứ Tư, ngày 20 tháng 3 năm 1712

Budgell

Stolidam praebet tibi vellere barbam.

Pers.

Khi tôi cùng người bạn Sir Roger đến Tu viện Westminster lần trước, tôi quan sát thấy ông đứng lâu hơn bình thường trước bức tượng bán thân của một cụ ông đáng kính. Tôi bối rối chẳng đoán ra lý do, cho đến khi một lúc sau ông chỉ vào bức tượng và hỏi tôi liệu có nghĩ rằng tổ tiên chúng ta trông có vẻ uy thái hơn nhiều với bộ râu so với chúng ta khi không có chúng không? Về phần mình, ông nói, khi tôi đi dạo trong hành lang nhà mình ở quê và ngắm nhìn các bậc tổ tiên, nhiều người trong số họ qua đời trước khi đạt đến độ tuổi của tôi, tôi không khỏi xem họ như những vị tộc trưởng lâu đời, đồng thời nhìn lại bản thân mình như một gã thanh niên mặt hoa da phấn vô tích sự. Tôi rất thích ngắm nhìn những Abraham, những Isaac và những Jacob của các vị, như chúng ta có trên những mảnh thảm treo tường cũ, với bộ râu dài thòng xuống dưới thắt lưng, che phủ nửa bức tường. Vị hiệp sĩ nói thêm rằng, nếu tôi chịu ca ngợi râu trong một bài báo và nỗ lực khôi phục lại phẩm giá cổ xưa cho gương mặt con người, thì chỉ cần báo trước một tháng, ông sẽ tự tay đứng đầu trào lưu nuôi ria mép.

Tôi mỉm cười trước ý thích của bạn mình, nhưng sau khi chia tay, tôi không khỏi ngẫm nghĩ về những sự biến hóa mà gương mặt chúng ta đã trải qua trong chi tiết này.

Bộ râu, phù hợp với quan niệm của người bạn Sir Roger, từng được xem là biểu tượng của trí tuệ qua nhiều thế kỷ. Lucian hơn một lần mỉa mai các triết gia thời ông, những kẻ nỗ lực cạnh tranh nhau về độ dài của râu, và khắc họa một học giả ứng cử vào ghế giáo sư triết học nhưng bị loại vì bộ râu quá ngắn.

Aelian, trong câu chuyện về Zoilus — kẻ phê bình tự xưng từng viết chống lại Homer và Plato, và tự cho mình khôn ngoan hơn tất cả những ai đi trước — kể rằng Zoilus này có một bộ râu rất dài rủ xuống ngực, nhưng hoàn toàn không có tóc trên đầu, nơi luôn được cạo trọc lóc, vì có lẽ ông ta xem những sợi tóc trên đầu như những cái vòi hút, nếu để chúng mọc dài, sẽ rút hết dưỡng chất từ cằm và do đó làm bộ râu bị thiếu ăn.

Tôi từng đọc được ở đâu đó rằng một vị Giáo hoàng từng từ chối nhận ấn bản tác phẩm của một vị thánh được dâng tặng, chỉ vì hình khắc vị thánh đó ở trang đầu cuốn sách bị vẽ không có râu.

Chúng ta thấy qua những ví dụ này thế giới trước kia đã dành sự tôn sùng nhường nào cho râu; và rằng một người thợ cạo hồi đó không được phép tàn phá gương mặt của giới học giả như những năm gần đây.

Tương ứng với điều đó, một số quốc gia khôn ngoan đã vô cùng nhạy cảm trước bất kỳ sự động chạm nào vào bộ râu của họ, đến mức họ dường như đặt điểm mút của danh dự chủ yếu vào bộ phận đó. Người Tây Ban Nha vô cùng nhạy cảm trong chi tiết này.

Don Quevedo, trong Thị kiến thứ ba về Ngày Phán Xét, đã đẩy sự hài hước đi rất xa khi kể rằng một người đồng hương kiêu ngạo của ông, sau khi nhận phán quyết, đã bị bắt giữ bởi một cặp ác ma; nhưng vì những kẻ dẫn đường lỡ làm rối bộ ria mép của hắn, chúng buộc phải chỉnh lại bằng một cặp kẹp uốn tóc trước khi có thể áp giải hắn xếp hàng.

Nếu nhìn vào lịch sử quốc gia chúng ta, chúng ta sẽ thấy bộ râu hưng thịnh dưới thời kỳ Thất vương quốc Anglo-Saxon, nhưng bị kìm hãm dữ dội dưới triều đại Norman. Tuy nhiên, nó vẫn mọc tủa ra qua từng thời kỳ dưới các hình thù khác nhau dưới các triều đại. Nỗ lực cuối cùng mà nó thực hiện có lẽ là dưới thời Nữ hoàng Mary, như bạn đọc tò mò có thể tìm đọc nếu muốn lướt qua những hình khắc của Hồng y Poole và Giám mục Gardiner; dù đồng thời tôi nghĩ cũng có thể đặt câu hỏi liệu lòng căm thù đạo Công giáo có xui khiến các họa sĩ theo phái Tin lành kéo dài bộ râu của hai kẻ bức hại này vượt quá kích thước tự nhiên của chúng, nhằm khiến họ trông đáng sợ hơn.

Tôi chỉ tìm thấy rất ít bộ râu đáng chú ý dưới triều đại Vua James Đệ nhất.

Trong thời gian Nội chiến, xuất hiện một bộ râu gây ấn tượng quá lớn trong lịch sử để có thể bỏ qua trong im lặng; ý tôi là bộ râu của dũng tướng Hudibras, thứ đã được Butler truyền lại cho hậu thế qua những câu thơ sau:

Bộ râu ngăm vàng của hắn là nét đẹp tương đương

Cả của trí tuệ lẫn gương mặt hắn;

Về kiểu cắt và màu sắc giống hệt một viên gạch,

Nhìn lướt qua sẽ dễ bị đánh lừa:

Phần trên của nó có màu váng sữa,

Phần dưới là màu cam pha lẫn xám.

Ria mép tiếp tục tồn tại trong chúng ta một thời gian sau khi râu bị xóa sổ; nhưng đây là chủ đề tôi sẽ không bàn đến ở đây, vì đã thảo luận kỹ lưỡng trong một chuyên luận riêng biệt về ria mép mà tôi đang giữ dưới dạng bản thảo.

Nếu dự án giới thiệu lại râu của người bạn Sir Roger thành công, tôi e rằng sự xa hoa của thời đại ngày nay sẽ biến nó thành một mốt vô cùng đắt đỏ. Không còn nghi ngờ gì việc đám công tử bột sẽ nhanh chóng trang bị cho mình những bộ râu giả có màu sắc sáng nhất và chiều dài quá khổ. Một bộ râu vàng óng, kích thước bằng tấm thảm mà Sir Roger có vẻ tán thành, chắc chắn không có giá dưới hai mươi đồng guinea. Bộ râu vàng nổi tiếng của Aesculapius khó lòng có giá trị hơn một bộ râu được làm theo sự hoang phí của mốt này.

Bên cạnh đó, chúng ta không chắc các quý cô sẽ không bắt chước trào lưu này khi họ ra ngắm cảnh trên lưng ngựa. Họ đã xuất hiện trong những chiếc mũ và lông vũ, áo khoác và tóc giả; và tôi chẳng thấy lý do gì để không cho rằng họ sẽ mang theo những bộ râu cưỡi ngựa trong những dịp tương tự.

Tôi có thể trình bày bài học đạo đức của bài viết này trong một bài báo khác.

X.

Contents, p.5

Số 332

Thứ Sáu, ngày 21 tháng 3 năm 1712

Steele

Minus aptus acutis

Naribus horum hominum

Hor.

Mặt Dẹt thân mến,

Trong bài khảo luận vào thứ Tư tuần trước, ngài đã kể cho chúng ta đôi điều về hội lũ man rợ Mohock đáng kính; trong đó ngài đã mô tả cụ thể màn trình diễn tài tình của những kẻ bẻ mũi sư tử, thầy dạy khiêu vũ và đám tung hứng; nhưng vì ngài thừa nhận lúc đó chưa có một lịch sử hoàn chỉnh về toàn bộ câu lạc bộ, ngài rất có thể đã bỏ sót một trong những nhánh đáng chú ý nhất của nó, đó là nhóm "Sweaters" (những kẻ bắt đổ mồ hôi), vốn cũng có thể được xem là một loại thầy dạy khiêu vũ. Hóa ra phong tục của nửa tá hoặc hơn thế những tên dã man thiện chí này là, ngay khi chúng vây kín người mà chúng định ban ơn cho một trận đổ mồ hôi, chúng liền rút kiếm ra, cầm song song với mặt đất và vẽ một vòng tròn ma thuật xung quanh nạn nhân bằng mũi kiếm. Ngay khi trò phù phép này hoàn tất và nạn nhân không còn nghi ngờ gì nữa đã bắt đầu thấy nóng người, để đẩy nhanh tiến độ, thành viên nào của vòng tròn mà nạn nhân vô tình quay lưng về phía đó trước tiên sẽ đâm thẳng kiếm vào đúng phần cơ thể mà lũ học sinh thường bị phạt đòn; và vì thật tự nhiên khi tưởng tượng điều này sẽ sớm khiến nạn nhân quay ngoắt về hướng khác, mỗi quý ông đều tự xử lý công bằng tương tự mỗi khi nhận được sự sỉ nhục. Sau khi điệu nhảy này quay vòng hai ba lần và nạn nhân được cho là đã đổ mồ hôi đủ mức, hắn sẽ được xoa bóp cực kỳ chu đáo bởi một số kẻ đi theo mang theo dụng cụ chuyên dụng, rồi được thả đi. Câu chuyện này tôi nghe được từ một người bạn của mình, kẻ gần đây vừa trải qua kỷ luật này. Cậu ta kể rằng mình có vinh dự được khiêu vũ trước chính hoàng đế, với sự tán thưởng và hoan hô của cả Hoàng đế bệ hạ lẫn toàn vòng tròn; dẫu tôi dám cá là tôi hay bất kỳ người quen nào của cậu ta chưa từng mơ rằng cậu ta sẽ giành được chút danh tiếng nào nhờ sự năng nổ ấy.

Tôi có thể đảm bảo với ngài, ngài SPEC thân mến, rằng tôi suýt chút nữa đã đủ tiêu chuẩn để tự mình kể cho ngài nghe một câu chuyện chân thực và đau đớn về cái nhà tắm di động này, nếu tôi có thể gọi nó là thế: Vì hôm nọ khi đi dọc đường Fleet-street, và vì tò mò, tôi vừa bắt chuyện với một ả lang thang đang đi cùng chiều, thì một cặp côn đồ tiến lại gần, rút kiếm ra và hét lên với nhau: "Một trận đổ mồ hôi! Một trận đổ mồ hôi!" Do đó, nghi ngờ chúng là những kẻ cầm đầu nhà tắm, tôi cũng rút kiếm và đòi đàm phán; nhưng thấy chẳng ai thèm đàm phán, lại nhận thấy những kẻ khác phía sau đang nhanh nhẹn tạt cánh để đánh úp mình bên sườn, tôi bắt đầu đổ mồ hôi vì sợ bị ép buộc phải tham gia: nhưng rất may mắn là tôi đã vắt giò lên cổ chạy, thứ mà tôi có lý do để tin rằng sẽ không làm mình thất vọng, tôi lập tức chiếm được một góc vô cùng ấm cúng trong con hẻm lân cận nằm phía sau; vị trí này tôi đã giữ vững hơn nửa giờ với sự kiên quyết và kiên định lớn lao, dù không để thành công ấy lấn át đến mức quên mất sự cẩn trọng cần thiết khi tiến ra đường trở lại; nhờ sự khôn ngoan và quản lý tốt đó, tôi đã rút lui một cách hào hùng và ngăn nắp, chẳng chịu tổn thất nào khác trong cuộc chạm trán này ngoài việc mất hành lý và trật khớp gót giày — thứ mà tôi vừa được tin là đang trên đà bình phục. Những kẻ bắt đổ mồ hôi này, qua những gì tôi tìm hiểu được từ bạn mình và qua tầm nhìn cận cảnh nhất có thể, dường như chỉ có một kỷ luật thô sơ vào lúc này. Có lẽ nếu ngài chịu khó bỏ chút công sức với chúng, chúng có thể được uốn nắn vào nề nếp hơn. Nhưng tôi xin nhường việc này cho sự tùy nghi của ngài; và chỉ xin bổ sung rằng, nếu ngài thấy việc đăng bài này đáng giá như một lời cảnh báo cho những ai muốn giữ nguyên vẹn bộ da trước kiểu giác hơi này, đồng thời cảnh báo họ về mối nguy hiểm khi giao thiệp với những kẻ lang thang ban đêm, ngài có lẽ sẽ làm vừa lòng những người khác cũng như,

Hầu cận rất khiêm nhường của ngài,

Jack Lightfoot.

P. S. Bạn tôi muốn tôi thông báo với ngài rằng, dẫu cậu ta không muốn hạ thấp công trạng của tay đấm cừ khôi ngài Sprightly, nhưng ý kiến thực sự của cậu ta là một vài tên được thuê làm thợ xoa bóp cho cái nhà tắm kiểu mới này cũng đã tung ra những cú đấm táo bạo không thua kém bất kỳ ai trong đời ông ta.

Tôi đã gửi bài này sớm hơn hai mươi tư tiếng, nếu không vướng phải bất hạnh là hoang mang tột độ về cách viết chính tả của từ Bagnio. Tôi đã tra cứu vài từ điển nhưng chẳng thấy cứu cánh nào; cuối cùng đành phải nhờ cậy cả Bagnio ở Newgate-street lẫn Bagnio ở Chancery-lane, và thấy các bản thảo gốc trên biển hiệu của cả hai đều trùng khớp hoàn toàn với cách đánh vần của tôi, tôi mới trở về nhà trong sự mãn nguyện để gửi đi bức thư này.

Ngài Spectator thân mến,

Vì ngài đã đưa hầu hết các khía cạnh của cuộc sống con người vào bài khảo luận của mình, chúng tôi, những người ký tên dưới đây, nghĩ rằng việc trình bày hoàn cảnh của mình với ngài cũng không có gì là không phù hợp. Chúng tôi là ba tiểu thư sống ở nông thôn, và sự cải thiện lớn nhất chúng tôi đạt được là nhờ đọc sách. Chúng tôi đã ghi chép một cuốn nhật ký nhỏ về cuộc sống của mình, và thấy nó hoàn toàn trái ngược với bài viết vào thứ Ba tuần trước của ngài. Chúng tôi thức dậy lúc bảy giờ, và dành phần đầu mỗi ngày cho việc sùng đạo cùng những công việc thuộc về đời sống ẩn dật; vào buổi chiều, đôi khi chúng tôi tận hưởng sự bầu bạn của bạn bè hay láng giềng, hoặc thêu thùa và đọc sách; đến tối chúng tôi lui về phòng và chào tạm biệt nhau cho cả đêm vào lúc mười giờ. Chúng tôi đặc biệt cẩn trọng để không bao giờ cảm thấy chán nản vào ngày Chủ Nhật. Ngài Spectator thân mến, chúng tôi đều là những thiếu nữ ngoan hiền, nhưng có tham vọng đạt được những danh hiệu mà chúng tôi nghĩ là đáng ca ngợi hơn, đó là làm những người vợ hiền. Nếu bất kỳ cộng sự nào của ngài tìm kiếm một hiền thê cho một quý ông nông thôn chân chất, người có gia sản không bị thế chấp và đang cần một người vợ biết tiết kiệm nửa thu nhập nhưng vẫn tạo ra vẻ bề ngoài đẹp hơn bất kỳ láng giềng nào có cùng gia sản và những người vợ được giáo dục kỹ lưỡng hơn, ngài sẽ nhận được thông báo tiếp theo từ,

Thưa ngài,

Độc giả lịch thiệp của ngài,

Martha Busie.

Deborah Thrifty.

Alice Early.

Contents, p.5

Số 333

Thứ Bảy, ngày 22 tháng 3 năm 1712

Addison

—vocat in Certamina Divos.

Virg.

Chúng ta đang bước vào Quyển VI của Paradise Lost, trong đó nhà thơ miêu tả trận chiến của các thiên thần, sau khi đã khơi dậy sự kỳ vọng của độc giả và chuẩn bị cho họ qua một vài đoạn ở các quyển trước. Tôi bỏ qua việc trích dẫn những đoạn này trong các quan sát về những quyển trước, vì đã chủ đích dành riêng chúng cho phần mở đầu của quyển này, chủ đề đã khơi nguồn cảm hứng cho chúng. Trí tưởng tượng của tác giả bùng cháy mãnh liệt với khung cảnh hành động vĩ đại này, đến mức bất cứ nơi nào nhắc đến nó, ông dường như vượt qua cả chính mình nếu có thể. Do đó, khi ông nhắc đến Satan ngay đầu bài thơ:

—Bị Đấng Toàn Năng hất cẳng

Đánh cắm đầu bốc cháy từ bầu trời thanh tao,

Với sự tàn phá kinh hoàng và lửa khói, rơi thẳng xuống

Nơi diệt vong vô tận, để sống ở đó

Trong những xiềng xích adamantine và ngọn lửa trừng phạt,

Kẻ dám thách thức vũ khí của Đấng Toàn Năng.

Chúng ta đồng thời có vài gợi ý cao cả về nó trong cuộc hội họp ở địa ngục.

Hỡi Hoàng tử! Hỡi thủ lĩnh của bao quyền lực ngự trên ngai,

Kẻ đã dẫn dắt các seraphim ra trận,

Tôi quá rõ và hối hận vì biến cố thảm khốc,

Thứ với sự lật đổ thê thảm và thất bại nhục nhã

Đã cướp mất thiên heaven của chúng ta, và toàn bộ đại quân hùng mạnh này

Ném xuống sự hủy diệt kinh hoàng nằm bẹp dí thế này.

Nhưng kìa Kẻ chiến thắng giận dữ đã triệu hồi

Các sứ giả báo thù và truy đuổi của ngài,

Quay về cổng thiên đường: Mưa đá lưu huỳnh

Bắn theo chúng ta như bão tố, đã qua đi, đã dập tắt

Con sóng lửa, thứ từ vách đá

Của thiên đường đón nhận chúng ta rơi xuống: Và sấm sét,

Mang đôi cánh chớp đỏ và cơn thịnh nộ bão táp,

Có lẽ đã cạn mũi tên, và giờ đây ngừng

Gầm thét xuyên qua vực sâu bao la vô tận.

Có một vài hình ảnh siêu việt khác về cùng chủ đề trong Quyển I, cũng như ở Quyển II.

Chuyện gì khi chúng ta tháo chạy tơi bời, bị truy đuổi và đánh gục

Bởi tiếng sấm giáng họa của Thiên đường, và nài xin

Vực sâu che chở cho chúng ta; Địa ngục này lúc đó tựa như

Một nơi trú ẩn khỏi những vết thương ấy—

Tóm lại, nhà thơ không bao giờ nhắc đến bất kỳ điều gì về trận chiến này ngoại trừ trong những hình ảnh vĩ đại và kinh hoàng phù hợp với chủ đề. Giữa nhiều đoạn khác, tôi không thể không trích dẫn đoạn văn nơi quyền lực được miêu tả là cai quản sự hỗn mang cất lời trong Quyển III.

Satan cất lời; và kẻ hỗn mang già cỗi ấy

Với giọng nói lắp bắp và gương mặt biến sắc,

Đã đáp lại rằng, ta biết ngươi, người lạ mặt, ngươi là ai,

Vị thiên thần lãnh đạo vĩ đại, kẻ mới đây

Đã chống lại Vua thiên đường, dù bị lật đổ.

Ta đã thấy và nghe, vì một đại quân đông đảo như thế

Đã không tháo chạy trong im lặng xuyên qua vực sâu đầy sợ hãi

Với sự đổ nát nối tiếp đổ nát, tháo chạy nối tiếp tháo chạy,

Sự hỗn loạn càng thêm hỗn loạn; và các cổng thiên đường

Đã tuôn ra hàng triệu binh đoàn chiến thắng

Đang truy đuổi—

Công trình này đòi hỏi sự phong phú lớn lao của phát minh và sức mạnh của trí tưởng tượng, để lấp đầy trận chiến này bằng những tình tiết có thể nâng cao và làm kinh ngạc tâm trí người đọc; đồng thời đòi hỏi sự chính xác trong phán đoán để tránh mọi thứ có thể trông có vẻ nhẹ nhàng hoặc tầm thường. Những ai tìm hiểu Homer đều ngạc nhiên khi thấy các trận chiến của ông liên tục leo thang chồng chất lên nhau, và ngày càng tăng tiến sự kinh hoàng cho đến tận cái kết của Iliad.

Trận chiến của các thiên thần trong Milton được nhào nặn với vẻ đẹp tương tự. Nó được mở đầu bằng những dấu hiệu giận dữ phù hợp với Đấng Toàn Năng đang nổi trận lôi đình. Giao tranh thứ nhất diễn ra dưới một vòm lửa, tạo ra bởi các đợt bắn của vô số phi tiêu và mũi tên bốc cháy được phóng ra từ cả hai đại quân. Cuộc đụng độ thứ hai thậm chí còn khủng khiếp hơn, vì nó tràn ngập những tiếng sấm nhân tạo, thứ dường như làm cho chiến thắng trở nên mong manh và tạo ra sự hoang mang ngay cả trong lòng các thiên thần thiện. Tiếp theo đó là việc nhổ bật các ngọn núi và mũi đất; cho đến tận cùng, Đấng Mêsia xuất hiện trong sự viên mãn của uy nghi và khủng bố. Sự hoành tráng trong sự xuất hiện của Ngài giữa tiếng gầm rú của sấm sét, những tia chớp lóe lên và âm thanh từ bánh xe cỗ xe của Ngài được miêu tả với những bước bay cao nhất của trí tưởng tượng con người.

Không có gì trong trận chiến của ngày đầu tiên và ngày cuối cùng trông không tự nhiên và khá phù hợp với những ý tưởng mà hầu hết độc giả hình dung về một trận chiến giữa hai quân đoàn thiên thần.

Giao tranh của ngày thứ hai dễ khiến trí tưởng tượng giật mình, nếu nó chưa được nâng lên và chuẩn bị cho một miêu tả như thế bằng việc đọc các nhà thơ cổ đại, đặc biệt là Homer. Quả thực đó là một tư tưởng vô cùng táo bạo của tác giả chúng ta khi quy kết việc sử dụng pháo binh đầu tiên cho các thiên thần nổi loạn. Nhưng vì một phát minh tồi tệ như vậy có thể được cho là bắt nguồn từ những tác giả như thế, nó đã lọt vào tâm trí của sinh linh từ lâu được miêu tả là khao khát ngai vàng của Đấng Tạo Hóa. Những cỗ máy như thế là công cụ duy nhất mà ông có thể sử dụng để bắt chước những tiếng sấm vốn trong mọi thơ ca, cả thiêng liêng lẫn phàm tục, đều được khắc họa là vũ khí của Đấng Tối Cao. Việc nhổ bật các ngọn đồi không hẳn là một tư tưởng táo bạo bằng điều trước. Chúng ta phần nào được chuẩn bị cho một sự cố như vậy qua miêu tả về cuộc chiến của những người khổng lồ mà chúng ta bắt gặp ở các nhà thơ cổ đại. Điều khiến tình tiết này càng trở nên thích hợp hơn cho việc sử dụng của nhà thơ, chính là quan điểm của nhiều học giả cho rằng huyền thoại về cuộc chiến của các người khổng lồ vốn tạo nên tiếng vang lớn trong thời cổ đại, và khai sinh ra miêu tả siêu việt nhất trong các tác phẩm của Hesiod, thực chất là một ngụ ngôn được xây dựng trên chính truyền thống về cuộc chiến giữa các thiên thần thiện và ác.

Có lẽ sẽ đáng giá khi cân nhắc xem Milton trong lời kể này đã khôn ngoan tránh né mọi thứ hèn m hạ, tầm thường trong các miêu tả của các nhà thơ La Mã và Hy Lạp ra sao; đồng thời cải thiện mọi gợi ý vĩ đại mà ông bắt gặp trong tác phẩm của họ về chủ đề này.

Homer trong đoạn văn được Longinus ca ngợi vì tính siêu việt, và được Virgil cùng Ovid mô phỏng lại, kể rằng những người khổng lồ đã ném ngọn Ossa lên đỉnh Olympus, và Pelion lên đỉnh Ossa. Ông thêm vào một tính từ cho Pelion làm phình to ý tưởng lên rất nhiều bằng cách gợi lên trong trí tưởng tượng của độc giả toàn bộ những khu rừng mọc trên đó. Hơn nữa, có một vẻ đẹp lớn lao trong việc ông chọn ra bằng tên gọi ba ngọn núi nổi bật này, vốn quá quen thuộc với người Hy Lạp. Vẻ đẹp sau này là điều mà bối cảnh chiến tranh của Milton không thể cung cấp cho ông.

Claudian, trong đoạn phác thảo về cuộc chiến của những người khổng lồ, đã thả phanh cho sự hoang dã của trí tưởng tượng vốn tự nhiên đối với ông. Ông kể rằng những người khổng lồ đã nhổ bật cả những hòn đảo từ gốc rễ và ném vào các vị thần. Ông miêu tả cụ thể một kẻ nhấc bổng Lemnos trong vòng tay và quay cuồng ném nó lên bầu trời, với toàn bộ xưởng của Vulcan nằm ở giữa. Kẻ khác nhổ bật Núi Ida, cùng con sông Enipeus chảy dọc sườn núi; nhưng nhà thơ, không bằng lòng với việc miêu tả hắn mang ngọn núi trên vai, còn kể rằng con sông chảy ngược xuống lưng khi hắn giữ tư thế đó. Mọi độc giả uyên bác đều thấy rõ rằng những ý tưởng như thế mang hơi hướng châm biếm nhiều hơn là siêu việt. Chúng xuất phát từ sự ngẫu hứng của trí tưởng tượng và làm tâm trí phân tâm thay vì làm nó kinh ngạc.

Milton đã hấp thụ mọi điều siêu việt trong những đoạn khác nhau này, và nhào nặn từ chúng hình ảnh vĩ đại sau đây.

Làm lỏng lẻo từ gốc rễ qua lại,

Họ nhổ bật những ngọn đồi kiên cố, cùng với toàn bộ đất đai,

Đá, nước, rừng cây; và bằng những tán lá xum xuê

Nâng lên và mang chúng trong tay—

Chúng ta có được toàn bộ sự uy nghi của Homer trong miêu tả ngắn gọn này, được nâng tầm bởi trí tưởng tượng của Claudian mà không mang theo những nét ngớ ngẩn của ông. Tôi không cần phải chỉ ra miêu tả về các thiên thần sa ngã nhìn thấy các mũi đất treo lơ lửng trên đầu họ một cách kinh hoàng như thế, cùng vô số vẻ đẹp khác trong quyển này, vốn hiển hiện rành rành đến mức không thể lọt qua sự quan sát của cả độc giả bình thường nhất.

Quả thực có rất nhiều nét cọ tuyệt vời của thơ ca trong quyển này, và một sự đa dạng lớn lao của các ý tưởng siêu việt, đến mức không thể nhồi nhét chúng vào trong khuôn khổ của bài báo này. Thêm vào đó, tôi nhận thấy điều này phần lớn đã được làm sẵn cho tôi ở phần cuối bài luận của Lãnh chúa Roscommon về Thơ dịch. Tôi xin giới thiệu bạn đọc đến đó để tìm hiểu vài nét cọ bậc thầy trong Quyển VI của Paradise Lost, dẫu đồng thời vẫn còn rất nhiều nét khác mà vị quý tộc kia chưa hề lưu ý đến.

Milton, bất chấp thiên tài siêu việt mà ông sở hữu, đã kéo đến hỗ trợ mình trong quyển này mọi sự trợ giúp có thể bắt gặp ở các nhà thơ cổ đại.

Thanh gươm của Michael, thứ gây ra sự tàn phá vô cùng lớn lao giữa các thiên thần ác, được cho là ban cho ông từ kho vũ khí của Chúa.

—Nhưng thanh gươm

Của Michael từ kho vũ khí của Chúa

Được trao cho ông được tôi luyện đến mức không độ bén nào

Hay độ cứng nào có thể chống lại lưỡi gươm đó: Nó chạm trán

Thanh gươm của Satan, giáng xuống với lực dốc đứng

Và chém đứt lìa làm đôi—

Đoạn này là bản sao của đoạn trong Virgil, nơi nhà thơ kể rằng thanh gươm của Aeneas, thứ được một vị thần trao cho, đã đánh vỡ thành từng mảnh thanh gươm của Turnus vốn ra lò từ thợ rèn phàm trần. Vì bài học đạo đức ở đây mang tính thần thánh, nhân tiện chúng ta có thể lưu ý rằng việc trao cho một người được thiên đường ưu ái một thứ vũ khí ngụ ngôn như thế rất phù hợp với lối tư duy cổ xưa của phương Đông. Không chỉ Homer sử dụng nó, mà chúng ta còn bắt gặp người hùng Do Thái trong Sách Maccabees, người từng chiến đấu trong các trận chiến của dân tộc được chọn với vô vàn vinh quang và thành công, nhận được một thanh gươm từ tay nhà tiên tri Jeremiah trong giấc mơ. Đoạn văn sau đây, nơi Satan được miêu tả là bị thương bởi thanh gươm của Michael, là sự mô phỏng theo Homer.

Thanh gươm sắc bén với vết thương đứt đoạn

Xuyên qua hắn; nhưng bản thể thanh tao khép lại

Chẳng lâu sau bị tách rời; và từ vết chém

Một dòng chất lỏng tựa mật hoa tuôn trào

Sẫm màu như máu, (thứ các linh hồn thiên đàng có thể đổ ra)

Và làm vấy bẩn toàn bộ giáp trụ—

Homer kể lại tương tự rằng khi Diomedes đả thương các vị thần, từ vết thương tuôn ra một thứ dịch nhờn hoặc dòng máu thuần khiết, không được nuôi dưỡng từ thực phẩm phàm trần; và dẫu cơn đau vô cùng tột cùng, vết thương nhanh chóng khép lại và lành lặn ở những sinh linh được ban cho sự bất tử.

Tôi không nghi ngờ gì rằng Milton trong miêu tả về Moloch cuồng nộ tháo chạy khỏi trận chiến, và gầm rú với vết thương hắn vừa nhận được, đã hướng mắt về Mars trong Iliad; kẻ khi bị thương được khắc họa là rút lui khỏi trận chiến và phát ra tiếng kêu lớn hơn cả một quân đoàn khi bắt đầu xung trận.

Homer thêm rằng người Hy Lạp và người Troia, những kẻ đang giao chiến trong một trận chiến tổng lực, đều bị khiếp sợ ở cả hai phía trước tiếng gầm rú của vị thần bị thương này. Độc giả sẽ dễ dàng nhận thấy Milton đã giữ lại toàn bộ sự kinh hoàng của hình ảnh này mà không sa vào sự nực cười của nó.

—Nơi sức mạnh của Gabriel chiến đấu,

Và với những cờ hiệu dữ dội đâm thủng đội hình sâu thẳm

Của Moloch, vị vua cuồng nộ! kẻ đã thách thức ông,

Và đe dọa kéo lê ông bị trói vào bánh xe cỗ xe của mình,

Chẳng kiêng dè miệng lưỡi báng bổ đối với Đấng Thánh của Thiên Đàng:

Nhưng chẳng mấy chốc bị chém đứt ngang lưng, với đôi tay dập nát

Và nỗi đau kỳ lạ, hắn tháo chạy gầm rú.—

Milton đồng thời nâng tầm miêu tả của mình trong quyển này với nhiều hình ảnh rút ra từ các phần thơ ca trong Kinh Thánh. Cỗ xe của Đấng Mêsia, như tôi đã lưu ý trước đó, được hình thành dựa trên thị kiến của Ezekiel, người, như Grotius nhận xét, mang rất nhiều tinh thần của Homer trong các phần thơ ca của lời tiên tri ông.

Những dòng sau đây trong sứ mệnh vinh quang được giao cho Đấng Mêsia nhằm tiêu diệt quân đoàn thiên thần nổi loạn được rút ra từ một đoạn siêu việt trong Sách Thánh Thi.

Hãy đi nào hỡi Đấng Dũng mãnh trong sức mạnh của Cha ngươi!

Hãy lên cỗ xe của ta, dẫn dắt những bánh xe tốc độ

Làm rung chuyển nền móng Thiên Đàng; mang ra toàn bộ binh đoàn của ta,

Cung của ta, sấm sét của ta, vũ khí toàn năng của ta,

Thắt gươm bên hông đầy uy lực của ngươi.

Độc giả sẽ dễ dàng khám phá ra nhiều nét cọ tương tự khác.

Không có gì bàn cãi khi Milton đã nung nóng trí tưởng tượng của mình với trận chiến của các vị thần trong Homer, trước khi bước vào cuộc giao chiến này của các thiên thần. Homer ở đó mang lại cho chúng ta khung cảnh của con người, anh hùng và thần linh hòa lẫn vào nhau trong chiến trận. Mars khích lệ các quân đoàn giao tranh và cất tiếng vang lừng sao cho nó được nghe rõ mồn một giữa mọi tiếng thét và hỗn loạn của cuộc chiến. Jupiter cùng lúc giấm giầm sấm sét trên đầu họ, trong khi Neptune tạo ra cơn bão lớn đến mức toàn bộ chiến trường và mọi đỉnh núi đều rung chuyển xung quanh họ. Nhà thơ kể rằng chính Pluto, người có chốn ngụ ở tận tâm trái đất, đã hoảng sợ trước cú sốc đó đến nỗi nhảy dựng lên khỏi ngai vàng.

Homer sau đó miêu tả Vulcan trút xuống một cơn bão lửa lên con sông Xanthus, và Minerva ném một hòn đá vào Mars; kẻ mà ông kể rằng ngã xuống che phủ diện tích bảy mẫu đất.

Cũng như Homer đã đưa vào trận chiến của các vị thần mọi điều vĩ đại và kinh hoàng trong tự nhiên, Milton đã lấp đầy cuộc chiến giữa các thiên thần thiện và ác bằng tất cả các tình tiết kinh hoàng tương tự. Tiếng thét của các quân đoàn, tiếng lách cách của cỗ xe bằng đồng, việc ném đá và núi, động đất, lửa, sấm sét, tất cả đều được sử dụng để nâng cao trí tưởng tượng của độc giả và mang lại cho họ ý tưởng phù hợp về một hành động vĩ đại như thế. Bằng sự khéo léo nhường nào nhà thơ đã khắc họa toàn bộ khối trái đất run rẩy, ngay cả trước khi nó được tạo ra.

Toàn bộ Thiên Đàng vang dội, và giả sử Trái Đất khi ấy đã tồn tại,

Toàn bộ Trái Đất đã rung chuyển đến tận tâm—

Với một cách thức siêu việt và chuẩn xác nhường nào sau đó ông miêu tả toàn bộ Thiên Đàng rung chuyển dưới bánh xe cỗ xe của Đấng Mêsia, với ngoại lệ dành cho Ngai vàng của Chúa?

—Dưới những bánh xe bốc cháy của Ngài

Vùng trời kiên cố rung chuyển từ đầu đến cuối,

Tất cả ngoại trừ chính Ngai vàng của Chúa—

Bất chấp việc Đấng Mêsia xuất hiện được bao bọc trong quá nhiều sự kinh hoàng và uy nghi, nhà thơ vẫn tìm ra cách để khiến độc giả hình dung ra một ý tưởng về Ngài vượt xa những gì bản thân ông có thể miêu tả.

Tuy nhiên Ngài không dùng hết một nửa sức mạnh, mà kiềm chế

Tiếng sấm giữa đợt bắn; vì Ngài không có ý định

Tiêu diệt, mà là nhổ tận gốc chúng khỏi Thiên Đàng.

Nói tóm lại, thiên tài của Milton, vốn vĩ đại tự thân và được củng cố bởi mọi sự trợ giúp của học thức, xuất hiện trong quyển này hoàn toàn xứng tầm với chủ đề của ông, thứ siêu việt nhất có thể bước vào tâm trí của một nhà thơ.

Vì ông am hiểu mọi nghệ thuật tác động đến tâm trí, ông biết rằng việc cung cấp cho nó những chốn dừng chân nhất định và cơ hội để tự hồi phục theo thời gian là cần thiết: Do đó, ông đã khéo léo đan xen nhiều bài phát biểu, phản chiếu, so sánh và những hình thức thư giãn tương tự nhằm đa dạng hóa lời kể và làm dịu sự chú ý của độc giả, để họ có thể tiếp cận hành động vĩ đại của ông trong trạng thái tươi mới, và qua sự đối lập của các ý tưởng đó, có được cảm nhận sống động hơn về các phần cao cả nhất trong miêu tả của ông.

L.

Footnote 1: is

Footnote 2: an

Contents, p.5

Số 334

Thứ Hai, ngày 24 tháng 3 năm 1712

Steele

Voluisti in suo Genere, unumquemque nostrum quasi quendam esse Roscium, dixistique non tam ea quæ recta essent probari, quam quæ prava sunt fastidiis adhærescere.

Cicero de Gestu.

Thật quá tự nhiên khi chúng ta mang suốt cuộc đời một ấn tượng nông cạn về một thứ vốn từ đầu đã rơi vào sự khinh miệt của mình chỉ vì thiếu sự cân nhắc. Giá trị thực sự của một phẩm chất nhất định (thứ mà phần khôn ngoan hơn của nhân loại xem tối đa là một điều bình thường, và nhìn chung là một chi tiết phù phiếm) cho thấy hậu quả tồi tệ của những định kiến như thế. Điều tôi muốn nói ở đây là nghệ thuật, kỹ năng, tài năng, hay bất cứ tên gọi nào bạn muốn đặt cho nó, đó là khiêu vũ. Tôi từng biết một quý ông có năng lực lớn lao, người từng than thở về sự thiếu hụt phần giáo dục này cho đến tận cuối một cuộc đời vô cùng đáng kính. Ông quan sát thấy rằng chẳng mấy khi có dịp sử dụng thông thường các tài năng vĩ đại; rằng chúng hiếm khi được nhu cầu; và rằng chính những tài năng vô cùng vĩ đại ấy thường bị biến thành vô dụng đối với một người chỉ vì thiếu những kỹ năng nhỏ nhặt. Một dáng vẻ lịch lãm (chuyển động, cử chỉ và diện mạo phù hợp) vốn tự nhiên ở một số người; nhưng ngay cả những người đó cũng sẽ trở nên uyển chuyển hơn rất nhiều trong phong thái của họ, nếu những gì họ làm từ sức mạnh của tự nhiên được củng cố và tôn lên từ sức mạnh của lý trí. Đối với ai chưa từng cân nhắc điều này, việc nhắc đến sức mạnh của lý trí về một chủ đề như thế sẽ có vẻ kỳ quặc; nhưng khi bạn chú ý một chút đến nó, một tập hợp những người đàn ông sẽ có một góc nhìn hoàn toàn khác: và họ sẽ nói với bạn rằng, rõ ràng từ các quy tắc đơn giản và không thể sai lầm, tại sao người này với những nét đẹp trên khuôn mặt và vóc dáng cân đối lại không thu hút bằng người ngồi cạnh anh ta mà không có bất kỳ lợi thế nào trong số đó. Khi chúng ta đọc, chúng ta làm điều đó mà không cần bất kỳ nỗ lực trí nhớ nào để gợi lại hình dáng của các chữ cái; nhưng thói quen khiến chúng ta làm điều đó một cách máy móc, không dừng lại như trẻ con để hồi nhớ và ghép nối các chữ cái đó lại. Một người không hề quan tâm đến cử chỉ của mình trong bất kỳ phần nào của giáo dục sẽ thấy bản thân không thể hành động một cách tự do trước mặt những người quen mới, giống như một đứa trẻ vừa mới học đọc sẽ gặp khó khăn khi đọc không vấp váp. Chính vì sự thăng hoa của niềm vui chúng ta nhận được khi hòa hợp với nhau trong cuộc sống bình thường, mà người ta ước gì nghệ thuật khiêu vũ được hiểu rộng rãi rằng nó thực sự đóng góp vào một phong thái ứng xử đúng mực trong những vấn đề có vẻ xa rời nó nhất. Một người có học thức và trí tuệ được phân biệt với những người khác ở chỗ anh ta là như vậy, dẫu anh ta không bao giờ chạm đến những điểm quá khó đối với phần còn lại của thế giới; tương tự như thế, cách dang tay và chuyển động thông thường nhất cũng hé lộ việc một người có từng học cách nhận biết sự hòa hợp và điềm tĩnh thực sự của chân tay và nét mặt hay không. Bất cứ ai từng chứng kiến Booth trong nhân vật Pyrrhus bước lên ngai vàng để đón tiếp Orestes, đều bị thuyết phục rằng những quan niệm vĩ đại và uy nghi được thể hiện ngay trong từng bước chân; nhưng có lẽ, dẫu không ai khác có thể thực hiện tình tiết đó xuất sắc như ông, chính bản thân ông sẽ thực hiện nó với một sự thăng hoa lớn hơn nữa nếu ông là một vũ công.

Đây là một chủ đề quá nguy hiểm để bàn bằng sự nghiêm túc, nên hiện tại tôi sẽ không đi sâu hơn vào nó; nhưng tác giả của bức thư dưới đây đã đối xử với nó trong bài luận mà ông nhắc đến theo cách khiến tôi mang ơn ông vì một quyết định rằng tôi sẽ không bao giờ nghĩ kém cỏi về bất kỳ điều gì, cho đến khi tôi nghe những ai có quan điểm khác về nó lên tiếng bảo vệ.

Ngài Spectator thân mến,

"Vì hầu như không có bất kỳ nghệ thuật hay khoa học nào chưa từng được giới thiệu với thế giới qua ngòi bút của các giáo sư, bậc thầy hoặc những người yêu mến chúng, qua đó tính hữu ích, sự xuất sắc và lợi ích phát sinh từ chúng, cả về mặt lý thuyết lẫn thực tiễn, đã được công bố rộng rãi nhằm mang lại lợi thế và sự cải thiện lớn cho các nghệ thuật và khoa học đó; tại sao khiêu vũ, một nghệ thuật được người xưa ca ngợi một cách phi thường như vậy, lại bị người hiện đại bỏ bê hoàn toàn và thiếu vắng ngòi bút nào ca ngợi những ưu điểm và giá trị thực sự của nó đối với nhân loại?

Sự sụt giảm tồi tệ mà nghệ thuật khiêu vũ đang gánh chịu hoàn toàn bắt nguồn từ sự im lặng này. Nghệ thuật chỉ được đánh giá như một trò tiêu khiển phù phiếm; nó hoàn toàn bị bỏ hoang, và không may rơi vào tiếng xấu là dốt nát và tầm thường; và hệt như Terence trong một lời mở đầu của mình đã phàn nàn về việc những nghệ sĩ đi dây lôi kéo toàn bộ khán giả khỏi vở kịch của ông, chúng ta cũng có thể nói rằng những màn nhảy nhót và tung hứng giờ đây được ưu ái hơn và thay thế cho nghệ thuật khiêu vũ chính thống, quy củ tại các nhà hát của chúng ta. Do đó, theo quan điểm của tôi, đã đến lúc cần có ai đó bước vào hỗ trợ, giải cứu nó khỏi vô số sai lầm nghiêm trọng và đang gia tăng đã len lỏi vào, che khuất đi vẻ đẹp thực sự của nó; và việc đặt nghệ thuật khiêu vũ vào đúng ánh sáng của nó sẽ cho thấy tính hữu ích và sự thanh nhã của nó, cùng với niềm vui và bài học được sản sinh từ đó; đồng thời đặt ra một số quy tắc nền tảng có xu hướng cải thiện cho các học viên và cung cấp thông tin cho khán giả, để nhóm thứ nhất có thể trang bị tốt hơn để biểu diễn, và nhóm thứ hai có khả năng đánh giá cao hơn những gì (nếu có gì) đáng giá trong nghệ thuật này.

Do đó, để khích lệ một ngòi bút tài năng có đủ năng lực cho một sứ mệnh cao cả như vậy, và phần nào giải cứu khiêu vũ khỏi những bất lợi mà nó đang gánh chịu, tôi — một giáo viên dạy khiêu vũ — đã thử sức với một chuyên luận nhỏ như một bài tiểu luận hướng tới lịch sử khiêu vũ; trong đó tôi đã tìm hiểu về tính cổ xưa, nguồn gốc và công dụng của nó, đồng thời cho thấy sự trân trọng mà người xưa dành cho nó; tôi cũng đã xem xét bản chất và sự hoàn hảo của tất cả các phần khác nhau của nó, cũng như mức độ mang lại lợi ích và niềm vui của nó, cả dưới góc độ phẩm chất lẫn bài tập; và nỗ lực giải đáp mọi phản đối mang tính ác ý từng được dựng lên chống lại nó. Tôi đã tiến hành kể lại các điệu múa cụ thể của người Hy Lạp và La Mã, dù là mang tính tôn giáo, chiến tranh hay dân sự; và đặc biệt chú ý đến phần khiêu vũ liên quan đến sân khấu cổ đại, nơi các diễn viên kịch câm nắm giữ vai trò vô cùng to lớn: Tôi cũng không quên cung cấp một bản tường thuật lịch sử về một số bậc thầy xuất sắc trong nghệ thuật đáng kinh ngạc đó. Sau đó, tôi đưa ra một số quan sát về nghệ thuật khiêu vũ hiện đại, cả về mặt sân khấu lẫn phần vô cùng thiết yếu để rèn luyện cho các quý ông và quý bà; và khép lại bằng một vài nhận xét ngắn gọn về nguồn gốc và sự tiến triển của hệ thống ký hiệu điệu múa, qua đó các điệu múa được viết lại và truyền đạt từ bậc thầy này sang bậc thầy khác. Nếu sau này có một thiên tài vĩ đại nào đó xuất hiện và nâng tầm nghệ thuật này lên mức độ hoàn hảo mà nó có khả năng đạt được, điều gì không thể kỳ vọng từ nó? Vì nếu chúng ta cân nhắc nguồn gốc của các nghệ thuật và khoa học, chúng ta sẽ thấy một số trong số chúng khởi nguồn từ những bước khởi đầu quá đỗi tầm thường và kém hứa hẹn đến mức thật đáng kinh ngạc khi nghĩ rằng những công trình tuyệt diệu như thế lại có thể được dựng lên trên những nền tảng bình thường như vậy. Nhưng điều gì mà một thiên tài vĩ đại không thể thực hiện? Ai có thể nghĩ rằng âm thanh vang dội từ những chiếc búa của thợ rèn lại có thể khơi nguồn cho âm nhạc? Thế nhưng Macrobius trong quyển thứ hai kể lại rằng Pythagoras, khi đi ngang qua một tiệm thợ rèn, đã phát hiện ra rằng âm thanh phát ra từ những chiếc búa trầm hơn hay bổng hơn tùy theo trọng lượng khác nhau của chúng. Vị triết gia, để cải thiện gợi ý này, đã treo các trọng lượng khác nhau bằng những sợi dây có cùng độ dày, và tương tự tìm thấy âm thanh đáp ứng với trọng lượng. Khi điều này được khám phá, ông tìm ra những con số tạo ra âm thanh hòa hợp: Chẳng hạn như hai sợi dây cùng chất liệu và độ căng, sợi này dài gấp đôi sợi kia, tạo ra khoảng cách gọi là quãng tám; điều tương tự cũng được thực hiện từ hai sợi dây có cùng chiều dài và kích thước, nhưng sợi này có độ căng gấp bốn lần sợi kia. Qua những bước tiến đó, từ một khởi đầu khiêm tốn như vậy, vị vĩ nhân này đã biến thứ vốn chỉ là tiếng ồn trước đó thành một trong những khoa học thú vị nhất, bằng cách kết duyên nó với toán học; và qua đó biến nó thành một trong những khoa học trừu tượng và chứng minh được nhất. Do đó, ai mà biết được liệu chuyển động, dù là trang trọng hay mang tính biểu tượng, có thể (như có vẻ rất khả thi) được xem xét bởi một người có khả năng quy nạp nó thành một khoa học quy củ, dẫu không mang tính chứng minh như khoa học phát xuất từ âm thanh, nhưng cũng đủ để trao cho nó một vị trí giữa các nghệ thuật được tôn vinh?

Giờ đây, ngài Spectator thân mến, vì ngài đã tự tuyên bố là người thăm nom các trường dạy khiêu vũ, và đây là một công việc liên quan trực tiếp hơn đến họ, tôi cảm thấy bản thân có nghĩa vụ không thể chối bỏ trước khi tiến hành xuất bản bài tiểu luận này là xin lời khuyên của ngài và thiết tha cho rằng việc có được sự chấp thuận của ngài là hoàn toàn cần thiết; nhằm giới thiệu chuyên luận của mình đến sự thưởng lãm của các bậc phụ huynh có con em học khiêu vũ, cũng như các thiếu nữ — những người mà với tư cách là người thăm nom, ngài phải gánh vác vai trò người giám hộ.

Tôi kính chào ngài,

Hầu cận khiêm nhường nhất của ngài."

Salop, ngày 19 tháng 3 năm 1711-12.

T.

Contents, p.5

Số 335

Thứ Ba, ngày 25 tháng 3 năm 1712

Addison

Respicere exemplar vitæ morumque jubebo

Doctum imitatorem, et veras hinc ducere voces.

Hor.

Người bạn Sir Roger De Coverley của tôi, khi chúng tôi gặp nhau lần cuối tại câu lạc bộ, đã nói rằng ông rất muốn đi xem vở bi kịch mới cùng tôi, đồng thời quả quyết rằng ông đã không bước chân vào nhà hát từ hai mươi năm nay. "Vở kịch cuối cùng tôi xem," Sir Roger nói, "là *The Committee*, mà tôi cũng chẳng đời nào đi xem nếu trước đó không được bảo đảm rằng đó là một vở hài kịch đúng chất Giáo hội Anh." Sau đó, ông tiếp tục gặng hỏi tôi người *Mẹ đau khổ* này là ai; và khi nghe rằng nàng là vợ góa của Hector, ông bảo chồng nàng là một dũng tướng, và hồi đi học ông từng đọc tiểu sử của chàng ở phần cuối cuốn từ điển. Bạn tôi hỏi tiếp liệu có nguy hiểm gì không khi về nhà muộn, nhỡ nhóm Mohock đang lảng vảng bên ngoài. "Tôi đảm bảo với ngài," ông nói, "tối qua tôi tưởng mình đã rơi vào tay chúng; vì tôi thấy hai ba gã da ngăm vạm vỡ bám theo tôi suốt nửa đường lên Fleet-street, và rảo bước phía sau tôi nhanh tương ứng với tốc độ tôi rảo bước để trốn chúng." Vừa nói vị hiệp sĩ vừa mỉm cười tiếp lời: "Ngài phải biết đấy, tôi cứ tưởng chúng muốn săn đuổi tôi; vì tôi nhớ có một quý ông tốt bụng ở vùng tôi từng bị chơi khăm một vố y hệt dưới thời Vua Charles Đệ nhị; và từ đó đến nay ông ấy chẳng dám bén mảng lên thành phố lần nào nữa. Lẽ ra tôi đã cho chúng một phen so tài ra trò nếu đó là dụng ý của chúng; vì là một tay săn cáo kỳ cựu, tôi hẳn sẽ quay ngoắt, lẩn tránh và chơi khăm chúng hàng ngàn chiêu mà chúng chưa từng thấy trong đời." Sir Roger nói thêm rằng nếu Đại úy Sentry chịu đi cùng chúng tôi vào tối mai, và nếu cả hai ngài ghé qua đón tôi lúc bốn giờ để chúng tôi đến nhà hát trước khi rạp chật kín, tôi sẽ chuẩn bị sẵn kiệu riêng để hộ tống các ngài, vì John bảo cậu ta đã sửa xong các bánh xe trước.

Đại úy, người đã không quên gặp tôi ở đó vào giờ hẹn, bảo Sir Roger cứ yên tâm vì ông đã mang theo đúng thanh gươm từng dùng trong trận Steenkirke. Những người hầu của Sir Roger, và trong số đó có cả người bạn già quản gia của tôi, hóa ra đã tự trang bị những cây gậy gỗ sồi chắc chắn để hộ tống chủ nhân trong dịp này. Khi ông đã ngồi vững trong kiệu, với tôi ở bên trái, Đại úy ở phía trước, và người quản gia dẫn đầu đám gia nhân đi phía sau, chúng tôi hộ tống ông an toàn đến nhà hát, nơi sau khi tiến vào sảnh theo đúng đội hình trật tự, Đại úy và tôi cùng vào với ông và xếp chỗ cho ông giữa chúng tôi ở khu ghế chính diện ghế băng dài (Pit). Ngay khi rạp chật kín người và đèn được thắp sáng, người bạn già của tôi đứng dậy đảo mắt nhìn quanh với niềm hân hoan mà một tâm trí thấm nhuần lòng nhân đạo tự nhiên cảm nhận được trong lòng, khi chứng kiến một đám đông con người trông có vẻ hài lòng lẫn nhau và cùng thưởng thức chung một tiết mục giải trí. Tôi không khỏi tưởng tượng, khi cụ ông đứng giữa khu vực ghế ngồi, rằng ông chính là tâm điểm vô cùng thích hợp cho một khán giả bi kịch. Khi Pyrrhus bước ra, vị hiệp sĩ bảo tôi rằng ông không tin chính Vua Pháp lại có dáng đi hiên ngang hơn thế. Quả thực tôi vô cùng chú ý đến những nhận xét của người bạn già, vì xem chúng như một bài phê bình tự nhiên, và rất vui tai khi nghe ông thốt lên ở cuối hầu hết mọi cảnh rằng ông không thể tưởng tượng nổi vở kịch sẽ kết thúc ra sao. Lúc thì ông tỏ ra vô cùng lo lắng cho Andromache; chốc lát sau lại lo lắng không kém cho Hermione; và cực kỳ bối rối không biết số phận Pyrrhus sẽ ra sao.

Khi Sir Roger chứng kiến Andromache kiên quyết từ chối những lời nài nỉ của người tình, ông thì thầm vào tai tôi rằng ông chắc chắn nàng sẽ không bao giờ lấy hắn; rồi nói thêm với một vẻ mãnh liệt hơn ngày thường: "Ngài không thể tưởng tượng nổi đâu, thưa ngài, việc phải đối phó với một góa phụ là thế nào đâu." Sau đó, khi Pyrrhus đe dọa bỏ rơi nàng, vị hiệp sĩ lắc đầu lẩm bẩm với chính mình: "Được chứ, cứ làm đi nếu anh có thể." Phần này in sâu vào trí tưởng tượng của bạn tôi đến mức khi khép lại Hồi thứ ba, lúc tôi đang mải nghĩ vẩn vơ, ông thì thầm vào tai tôi: "Những góa phụ này, thưa ngài, là những sinh linh ương bướng nhất trên đời. Nhưng xin ngài, với tư cách là một nhà phê bình, vở kịch này có tuân theo các quy tắc kịch nghệ như các ngài gọi không? Chẳng lẽ những nhân vật trong bi kịch của các ngài luôn nói năng để cho người ta hiểu sao? Chẳng có lấy một câu đơn lẻ nào trong vở kịch này mà tôi không hiểu nghĩa."

Hồi thứ tư rất may mắn bắt đầu trước khi tôi kịp trả lời cụ ông: "Thưa ngài," vị hiệp sĩ vừa nói vừa ngồi xuống với sự thỏa mãn lớn lao, "tôi đoán giờ chúng ta sắp được thấy hồn ma của Hector." Sau đó ông lại tiếp tục chú ý, và chốc lát lại cất lời ca ngợi người góa phụ. Quả thực ông có nhầm lẫn đôi chút về một trong những tiểu đồng, kẻ mà khi mới bước ra ông tưởng là Astyanax; nhưng ông nhanh chóng tự chỉnh lại trong chi tiết đó, dẫu đồng thời thừa nhận ông rất vui nếu được thấy đứa trẻ, thứ mà theo mô tả chắc chắn là một cậu bé khôi ngô. Khi Hermione bước ra với lời đe dọa dành cho Pyrrhus, khán giả vỗ tay vang dội; khiến Sir Roger phải bồi thêm: "Quả thật là một ả tiểu yêu đáng gờm!"

Vì sự im lặng và tĩnh mịch trong khán phòng được duy trì đáng chú ý trong suốt buổi diễn, họ tự nhiên tận dụng khoảng nghỉ giữa các hồi để bày tỏ quan điểm về các diễn viên và vai diễn tương ứng. Sir Roger nghe một nhóm khán giả tán dương Orestes liền chen vào và bảo rằng ông nghĩ bạn của hắn là Pylades là một người rất hiểu chuyện; khi họ tiếp tục tán thưởng Pyrrhus, Sir Roger góp lời lần thứ hai: "Và xin thưa với các ngài," ông nói, "dù hắn nói ít, tôi vẫn thích gã già để râu ria kia chẳng kém gì bất kỳ ai trong số họ." Đại úy Sentry trông thấy hai ba gã ranh con ngồi gần đó đang chồm người lắng nghe Sir Roger với vẻ chú ý, sợ rằng bọn chúng sẽ nhận ra hiệp sĩ liền kéo khuỷu tay ông và thì thầm vào tai ông điều gì đó kéo dài cho đến khi Hồi thứ năm mở màn. Vị hiệp sĩ vô cùng chú ý đến câu chuyện Orestes kể về cái chết của Pyrrhus, và khi kết thúc liền bảo với tôi rằng đó là một màn tẩm máu đến mức ông thấy mừng vì nó không được diễn ngay trên sân khấu. Khi sau đó chứng kiến Orestes hóa điên, ông trở nên nghiêm túc hơn thường lệ, và nhân cơ hội để rút ra bài học (theo cách riêng của mình) về một lương tâm tội lỗi, nói thêm rằng Orestes trong cơn điên trông như đang nhìn thấy điều gì đó.

Vì chúng tôi là những người đầu tiên bước vào rạp, chúng tôi cũng là những người cuối cùng bước ra, với quyết tâm dọn sạch lối đi cho người bạn già, kẻ mà chúng tôi không muốn mạo hiểm chen chúc giữa đám đông. Sir Roger bước ra hoàn toàn mãn mãn với buổi giải trí, và chúng tôi hộ tống ông về nhà trọ y như cách chúng tôi đưa ông đến nhà hát; về phần mình, tôi vô cùng hài lòng không chỉ với màn trình diễn của tác phẩm xuất sắc vừa được công chiếu, mà còn với sự thỏa mãn mà nó mang lại cho cụ ông tốt bụng.

L.

Contents, p.5

Số 336

Thứ Tư, ngày 26 tháng 3 năm 1712

Steele

—Clament periisse pudorem

Cuncti penè patres, ea cum reprehendere coner,

Quæ gravis Æsopus, quæ doctus Roscius egit:

Vel quia nil rectum, nisi quod placuit sibi, ducunt;

Vel quia turpe putant parere minoribus, et, quæ

Imberbes didicere, senes perdenda fateri.

Hor.

Ngài Spectator thân mến,

"Vì ngài là người hằng ngày nỗ lực thúc đẩy học vấn và lẽ phải, tôi nghĩ bản thân có nghĩa vụ gợi ý để ngài cân nhắc bất cứ điều gì có thể thúc đẩy hoặc làm tổn hại đến chúng. Có một tệ nạn tồn tại từ thế hệ này sang thế hệ khác, được duy trì bởi mái tóc bạc và sự độc đoán của thói quen; tôi hy vọng quyền lực Spectator của ngài sẽ giáng một đòn kịp thời chặn đứng sự lây lan của mầm bệnh này; ý tôi là việc những kẻ lớn tuổi dùng chính thói bề trên của thâm niên để áp đảo lập luận sắc bén nhất của thế hệ trẻ, khiến cho một thanh niên đang ở độ tuổi thanh xuân và sung sức dám đưa ra sự phản bác hợp lý trước các bậc trưởng bối lại bị xem là một sự hỗn láo không thể tha thứ, và bị coi như hành động đảo lộn các sắc luật của tự nhiên. Quả thực tôi còn trẻ, nhưng tôi tôn trọng mái tóc bạc chẳng kém gì bất kỳ ai; tuy nhiên, khi ở cùng những người lớn tuổi và nghe họ nói năng tối nghĩa hoặc suy luận ngược đời (những sự phi lý mà định kiến, sự kiêu ngạo hoặc tư lợi đôi khi đẩy cả những bậc trí giả vào), tôi không xem việc chỉnh đốn suy luận của họ là tội lỗi, trừ khi lương tâm phải cúi đầu trước lễ nghi và chân lý phải hy sinh cho sự xã giao. Những lập luận sắc bén nhất bị làm cho tê liệt, và những bằng chứng rực rỡ nhất biến mất trước những lý luận đáng sợ và phát hiện chói lóa của tuổi già đáng kính: 'Các ngươi là những gã trẻ tuổi đầu óc bồng bột, các ngươi chưa có kinh nghiệm trường đời.' Thế là chúng tôi, những người trẻ, thấy tham vọng của mình bị bóp nghẹt và sự lười biếng được dung túng, bởi khi còn trẻ, chúng tôi có rất ít không gian để thể hiện bản thân; và khi về già, sự yếu đuối của tự nhiên sẽ được ngụy trang thành sức mạnh của trí tuệ, và chúng ta hy vọng mái tóc bạc sẽ nâng chúng ta lên trên mọi sự công kích của sự phản bác. Giờ đây, thưa ngài, với tư cách là người khơi dậy sự năng nổ của chúng tôi trong hành trình theo đuổi học vấn, xin hãy đưa hoàn cảnh của chúng tôi vào cân nhắc; và với một lời bình về tâm tư của dũng tướng Elihu, hãy khẳng định các quyền lợi của tuổi trẻ, đồng thời ngăn chặn sự lấn chiếm tai hại của tuổi già. Những lập luận cao thượng của vị thiếu niên hào hiệp đó sẽ tô điểm cho bài báo của ngài; và tôi nài xin ngài hãy đăng chúng, không mảy may nghi ngờ rằng chúng sẽ mang lại sự giải trí tuyệt vời cho những độc giả thông thái nhất của ngài."

"Thế là ba người kia ngừng trả lời Gióp, vì ông tự cho mình là công chính. Khi ấy cơn thịnh nộ của Elihu, con trai của Barachel người Buzite, dòng dõi Ram, bùng lên: Cơn thịnh nộ của ông bùng lên chống lại Gióp, vì ông tự biện minh cho mình thay vì Chúa. Cơn thịnh nộ của ông cũng bùng lên chống lại ba người bạn của Gióp, vì họ không tìm ra câu trả lời nhưng vẫn kết án Gióp. Giờ thì Elihu đã chờ cho đến khi Gióp nói xong, bởi họ lớn tuổi hơn ông. Khi Elihu thấy không có câu trả lời trong miệng ba người kia, cơn thịnh nộ của ông bùng lên. Và Elihu, con trai của Barachel người Buzite, cất lời đáp rằng: Tôi còn trẻ, và các ngài đã quá già, thế nên tôi sợ hãi và không dám bày tỏ ý kiến của mình trước các ngài. Tôi tự nhủ, tuổi tác phải cất lời, và bề dày năm tháng phải dạy khôn trí tuệ. Nhưng có một linh hồn trong con người; và sự linh ứng của Đấng Toàn Năng ban cho họ sự hiểu biết. Những người vĩ đại không phải lúc nào cũng khôn ngoan: Những người lớn tuổi cũng chẳng hiểu được lẽ phải. Thế nên tôi bảo, hãy lắng nghe tôi, tôi cũng sẽ bày tỏ ý kiến của mình. Này, tôi đã chờ đợi những lời của các ngài; tôi đã lắng nghe những lập luận của các ngài, trong lúc các ngài tìm kiếm điều để nói. Phải, tôi đã chú ý lắng nghe các ngài: Và này, chẳng có ai trong số các ngài thuyết phục được Gióp, hay đáp lại những lời của ông; kẻo các ngài lại nói, chúng ta đã tìm ra trí tuệ: Chính Chúa đánh hạ ông, chứ không phải con người. Giờ thì ông không hướng lời nói của mình chống lại tôi: Tôi cũng sẽ không đáp lại ông bằng những lời lẽ của các ngài. Họ kinh ngạc, họ không đáp lại nữa: Họ ngừng nói. Khi tôi đã chờ đợi (vì họ không nói, mà đứng yên và không đáp lại nữa), tôi nói, tôi cũng sẽ đáp lại phần của mình, tôi cũng sẽ bày tỏ ý kiến của mình. Vì tôi đầy ắp sự tình, linh hồn bên trong ép buộc tôi. Này, bụng tôi như rượu chưa được khui, nó sắp nổ tung như những chiếc bình da mới. Tôi sẽ nói để được trút bỏ: Tôi sẽ mở môi và đáp lại. Xin chớ để tôi nể nang mặt mũi bất kỳ ai, hay thốt ra những lời nịnh hót với con người. Vì tôi không biết cách nịnh hót; nếu làm thế, Đấng Tạo Hóa của tôi sẽ cất mạng tôi đi chẳng muộn màng."

Ngài Spectator thân mến,

"Tôi từng đọc với sự hài lòng lớn lao các bài báo của ngài về các thần tượng, và hành vi của các quý ông tại những quán cà phê nơi phụ nữ phục vụ, và đã kiên nhẫn chờ đợi để thấy ngài đưa các cửa hàng Ấn Độ và Trung Hoa vào tầm ngắm: Nhưng từ khi ngài bỏ qua chúng tôi trong im lặng, hoặc vì ngài chưa xem chúng tôi đáng được chú ý, hoặc vì những nỗi khổ mà chúng tôi gánh chịu đã lọt qua đôi mắt tinh tường của ngài, tôi buộc phải gửi những lời phàn nàn của mình đến ngài, và được khích lệ làm điều đó vì ngài có vẻ rảnh rỗi đôi chút trong bài viết này. Thưa ngài kính mến, tôi là một trong những chủ tiệm đồ sứ hàng đầu ở khu này; và dẫu nói ra, tôi cũng giữ những món đồ tốt và đón tiếp khách khứa lịch thiệp chẳng kém gì bất kỳ ai ở đầu thành phố này, mặc cho kẻ khác là ai đi nữa: Tóm lại, tôi đang trên đà sống yên ổn, nếu không vì một câu lạc bộ những ả trác táng nữ giới, dưới vỏ bọc thực hiện những chuyến dạo chơi vô hại, hừm, để giải tỏa nỗi buồn, chẳng mấy khi bỏ lỡ cơ hội quấy rầy tôi hai ba lần một ngày chỉ để mặc cả trà hoặc mua một tấm bình phong; chúng còn có ý gì khác nữa? như chúng vẫn thường lặp đi lặp lại. Những kẻ trác táng này chính là đám tiểu thư thời thượng rảnh rỗi, những kẻ chẳng có việc gì làm, suốt ngày bới tung hàng hóa của tôi lên. Một trong những ả không-phải-khách-hàng này (vì nhân tiện chúng hiếm khi hoặc chẳng bao giờ mua gì) đòi xem một bộ tách trà, ả khác đòi chậu rửa mặt, ả thứ ba đòi trà xanh ngon nhất của tôi, và thậm chí đến cả tô đựng punch, hầu như chẳng có món nào trong tiệm của tôi không bị xê dịch, và toàn bộ kiến trúc dễ chịu đó bị đảo lộn; đến nỗi tôi chẳng thể ví chúng với gì ngoài những con yêu tinh ban đêm thích thú lật tung sự sắp xếp của bát đĩa trong nhà bếp của những cô hầu đảm đang. Nào, sau tất cả sự ồn ào náo loạn này, cái này thì quá đắt, cái kia là thứ chúng ghét cay ghét đắng; món khác thì đáng yêu nhưng không cần đến: Các tiểu thư đã chữa khỏi bệnh buồn bực, nhưng tôi chẳng kiếm được đồng xu cắc bạc nào. Chúa ơi! một hũ trà nghèo nàn có nghĩa lý gì, xét đến rắc rối mà chúng trút lên đầu tôi? Cơn suy nhược, ngài Spectator ạ, là những thứ khủng khiếp; vì dẫu bản thân tôi không bị chúng ám ảnh, tôi lại phải chịu đựng vì chúng nhiều hơn cả khi tôi bị. Giờ tôi nài xin ngài hãy răn đe tất cả những con yêu tinh ban ngày ấy hãy bớt ghé thăm lại, hoặc bớt gây phiền phức khi đến tiệm của người khác; và thuyết phục chúng rằng những người chủ tiệm chân chính như chúng tôi có những việc tốt hơn để làm, thay vì chữa bệnh suy nhược miễn phí cho thiên hạ. Con trai út của tôi, một học sinh, là thư ký của tôi, nên tôi hy vọng ngài thông cảm.

Tôi là độc giả thường xuyên của ngài, và là hầu cận vô cùng khiêm nhường,

Rebecca Nạn nhân.

Ngày 22 tháng 3.

T.

Contents, p.5

Số 337

Thứ Tư, ngày 27 tháng 3 năm 1712

Budgell

Fingit equum tenerâ docilem cervice Magister,

Ire viam quam monstrat eques—

Hor.

Gần đây tôi nhận được bức thư thứ ba từ vị quý ông từng cống hiến cho công chúng hai bài tiểu luận về giáo dục. Vì các suy nghĩ của ông có vẻ vô cùng chuẩn xác và mới mẻ về chủ đề này, tôi xin truyền đạt chúng đến bạn đọc.

Thưa ngài,

Nếu không bị cản trở bởi một số công việc đặc biệt, tôi hẳn đã gửi cho ngài những suy nghĩ tiếp theo của mình về giáo dục sớm hơn. Ngài có thể nhớ rằng trong bức thư trước, tôi đã nỗ lực đưa ra những lý lẽ tốt nhất có thể nhằm ủng hộ một nền giáo dục tư nhân hay công lập. Xét cho cùng, người ta có thể nghĩ rằng tôi có vẻ nghiêng về phương án sau, dù đồng thời tôi cũng thú nhận rằng đức hạnh — thứ nên là mối bận tâm đầu tiên và quan trọng nhất của chúng ta — thường được bồi đắp nhiều hơn ở phương án trước.

Do đó, trong bức thư này, tôi dự định đề xuất các phương pháp mà qua đó tôi hình dung các nam sinh có thể được cải thiện về đức hạnh, khi họ tiến bước trong học vấn.

Tôi biết rằng ở hầu hết các trường công lập của chúng ta, thói hư tật xấu đều bị trừng phạt và ngăn chặn bất cứ khi nào bị phát hiện; nhưng điều này còn lâu mới là đủ, trừ khi thanh thiếu niên đồng thời được dạy cách hình thành một phán đoán đúng đắn về sự việc, và biết thế nào là đức hạnh thực sự.

Vì mục đích này, bất cứ khi nào họ đọc tiểu sử và hành động của những nhân vật từng nổi danh trong thế hệ của họ, người ta không nên chỉ dừng lại ở việc bắt họ hiểu từng ấy câu tiếng Hy Lạp hay La Mã, mà họ phải được hỏi ý kiến về hành động hay lời nói đó, đồng thời buộc phải đưa ra lý do tại sao họ cho rằng nó tốt hay xấu. Bằng cách này, họ sẽ vô tình chạm đến những khái niệm đúng đắn về lòng dũng cảm, sự tiết độ, danh dự và công lý.

Cần phải hết sức cẩn trọng trong việc khuyến khích noi theo tấm gương của bất kỳ cá nhân cụ thể nào một cách chung chung; thay vào đó, họ phải được dạy rõ rằng một người dẫu vĩ đại ở mặt này lại có thể yếu đuối và sai lầm ở mặt khác. Thiếu đi sự cẩn trọng này, một nam sinh thường bị lóa mắt bởi ánh hào quang của một nhân vật lớn đến mức nhầm lẫn những nét đẹp với các tì vết, và nhìn ngay cả những phần sai lầm của nhân vật đó bằng ánh mắt ngưỡng mộ.

Tôi từng tự hỏi làm sao Alexander, vốn mang bản tính rộng lượng và nhân từ, lại có thể phạm phải một hành động dã man như việc kéo lê viên thống đốc thị trấn sau cỗ xe của mình. Tôi biết điều này thường được quy cho niềm đam mê của ông đối với Homer; nhưng tôi gần đây bắt gặp một đoạn trong Plutarch, nếu tôi không nhầm lẫn, mang đến cho chúng ta ánh sáng rõ ràng hơn về động cơ của hành động này. Plutarch kể rằng Alexander thời trẻ từng có một người thầy tên là Lysimachus, dẫu là một kẻ thiếu thốn mọi sự thanh lịch, đã lấy lòng cả Philip lẫn học trò của ông, đồng thời trở thành nhân vật quyền lực thứ hai ở triều đình bằng cách gọi nhà vua là Peleus, hoàng tử là Achilles, và tự gọi mình là Phoenix. Chẳng có gì ngạc nhiên nếu Alexander từng quen thuộc không chỉ với việc ngưỡng mộ mà còn hóa thân thành Achilles, lại nghĩ rằng thật vinh quang khi mô phỏng chàng trong tàn ác và ngông cuồng này.

Để đẩy suy nghĩ này đi xa hơn nữa, tôi xin giao phó để ngài cân nhắc xem, thay vì một bài luận văn hay một bài thơ — những bài tập thông thường theo thuật ngữ trường học — liệu có thích hợp hơn không nếu một nam sinh được giao nhiệm vụ viết ra ý kiến của mình một hoặc hai lần một tuần về những con người và sự việc xuất hiện trong quá trình đọc của cậu ta; rằng cậu ta nên bàn luận về hành động của Turnus và Aeneas, chỉ ra điểm xuất sắc hoặc khiếm khuyết của họ, phê bình hay tán thành một hành động cụ thể, quan sát cách nó có thể được đẩy lên mức độ hoàn hảo cao hơn, và cách nó vượt trội hoặc thua kém một hành động khác. Cậu ta đồng thời có thể đánh dấu điểm đạo đức trong bất kỳ bài phát biểu nào, và mức độ phù hợp của nó với tính cách của nhân vật đang cất lời. Bài tập này sẽ nhanh chóng củng cố phán đoán của cậu ta về điều đáng trách hay đáng khen, đồng thời mang lại cho cậu ta sự thấm nhuần sớm về đạo đức.

Bên cạnh những tấm gương bắt gặp trong sách vở, tôi vô cùng tán thành cách của Horace trong việc đặt trước mặt thanh thiếu niên những nhân vật tai tiếng hoặc đáng kính của những người đồng thời với họ: Nhà thơ ấy kể rằng đây là phương pháp cha ông từng sử dụng để hướng ông đến một đức hạnh cụ thể, hoặc tạo ra sự ghê tởm đối với một thói hư tật xấu cụ thể. Nếu, Horace nói, cha tôi khuyên tôi sống trong khuôn khổ và bằng lòng với gia sản ông để lại: "Há cậu không thấy," ông nói, "hoàn cảnh khốn khổ của Burrus và con trai của Albus sao? Hãy để những bất hạnh của hai kẻ khốn nạn đó dạy cậu tránh xa thói hoang phí và xa hoa." Nếu ông muốn truyền cho tôi sự ghê tởm đối với thói trác táng: "Đừng," ông nói, "biến bản thân thành ra như Sectanus, trong khi cậu có thể hạnh phúc tận hưởng những niềm vui hợp pháp." "Thật tai tiếng làm sao," ông nói, "nhân vật của Trebonius, kẻ mới đây bị bắt quả tang trên giường với vợ người khác?" Để minh họa sức mạnh của phương pháp này, nhà thơ bổ sung rằng, giống như một bệnh nhân bướng bỉnh không chịu tuân theo đơn thuốc của bác sĩ lúc đầu, lại trở nên ngoan ngoãn khi nghe tin hàng xóm xung quanh mình lần lượt qua đời; thanh thiếu niên thường bị dọa cho sợ hãi trước thói hư tật xấu, bằng cách nghe về tiếng xấu mà nó mang lại cho người khác.

'Các trường công lý của Xenophon trong tác phẩm Cuộc đời Cyrus Đại đế vốn đã đủ nổi tiếng: Ông kể rằng trẻ em Ba Tư đi học và dành thời gian siêng năng học hỏi các nguyên tắc công lý và sự tiết độ, hệt như thanh thiếu niên ở các quốc gia khác học hỏi những nghệ thuật và khoa học khó khăn nhất: các giáo viên của họ dành phần lớn thời gian trong ngày để lắng nghe những lời tố cáo lẫn nhau, dù là về bạo lực, gian lận, vu khống hay vô ơn; và dạy họ cách đưa ra phán quyết chống lại những kẻ bị phát hiện có tội trong các tội ác này. Tôi bỏ qua câu chuyện về chiếc áo khoác dài và ngắn, thứ mà chính Cyrus từng bị trừng phạt, như một vụ việc nổi tiếng chẳng kém bất kỳ điều gì trong Littleton.'

Phương pháp mà Apuleius kể rằng các nhà tu khổ hạnh Ấn Độ Gymnosophists dùng để giáo dục môn đồ của họ còn kỳ thú và đáng chú ý hơn nữa. Lời của ông như sau: Khi bữa tối đã sẵn sàng, trước khi được dọn lên, các thầy giáo hỏi từng học trò cụ thể rằng cậu ta đã sử dụng thời gian từ lúc mặt trời mọc ra sao; vài người trả lời rằng vì được chọn làm trọng tài giữa hai người, họ đã hòa giải sự bất hòa và kết nối họ thành bạn bè; người khác trả lời rằng họ đã thực hiện mệnh lệnh của cha mẹ; và những người khác nữa rằng họ hoặc đã tự mình tìm ra điều gì đó mới mẻ nhờ sự chuyên cần, hoặc học được từ sự chỉ dạy của bạn bè. Nhưng nếu tình cờ có bất kỳ ai trong số họ không thể chứng minh rằng mình đã tận dụng buổi sáng một cách hữu ích, cậu ta sẽ lập tức bị khai trừ khỏi nhóm và buộc phải làm việc, trong lúc những người khác dùng bữa tối.

Không loại trừ khả năng từ các phương pháp khác nhau này nhằm sản sinh đức hạnh trong tâm trí nam sinh, một phương pháp chung nào đó có thể được phát minh. Điều tôi cố gắng khắc sâu là thanh thiếu niên không thể được dạy các nguyên tắc đức hạnh quá sớm, vì những ấn tượng đầu tiên hằn sâu vào tâm trí luôn là mạnh mẽ nhất.

Tổng giám mục Cambray để Telemachus nói rằng dù tuổi còn trẻ, ông đã già dặn trong nghệ thuật giữ bí mật của chính mình và của bạn bè. "Khi cha tôi," hoàng tử nói, "lên đường tham gia cuộc vây hãm Troia, người đặt tôi lên đùi, và sau khi ôm ấp, ban phúc cho tôi giữa vòng vây của các nhà quý tộc Ithaca, đã nói: 'Hỡi các bạn, ta giao phó việc giáo dục con trai ta vào tay các ngươi; nếu các ngươi từng yêu mến cha nó, hãy thể hiện điều đó qua sự chăm sóc dành cho nó; nhưng trên hết, đừng quên rèn giũa nó thành một người công chính, chân thành và trung thành trong việc giữ bí mật.' Những lời của cha tôi," Telemachus nói, "được những người bạn của người liên tục nhắc lại trong lúc vắng bóng; họ chẳng ngần ngại chia sẻ với tôi sự bất an của họ khi thấy mẹ tôi vây quanh bởi những kẻ tán tỉnh, cùng những biện pháp họ dự định thực hiện trong dịp đó." Ông nói thêm rằng bản thân cảm thấy vô cùng mê mẩn khi được đối xử như một người trưởng thành và được đặt trọn niềm tin như thế, đến mức chưa từng một lần lạm dụng nó; cũng chẳng có lời rỉ tai nào từ những đối thủ của cha có thể dụ dỗ ông phản bội những gì được giao phó dưới con dấu bảo mật.

Hầu như chẳng có đức hạnh nào mà một nam sinh không thể học được qua thực hành và gương mẫu như thế.

Tôi từng nghe về một người tốt bụng, người vào những thời điểm nhất định thường tặng học trò của mình sáu xu mỗi người, để họ có thể kể lại vào ngày hôm sau rằng họ đã sử dụng nó ra sao. Một phần ba luôn phải được dùng làm việc thiện, và mỗi nam sinh sẽ bị quở trách hoặc khen ngợi tùy theo việc cậu ta có thể chứng minh mình đã chọn đúng đối tượng hay không.

Tóm lại, không có gì cần thiết hơn cho các trường công lập của chúng ta bằng việc các giáo viên ở đó sử dụng sự cẩn trọng tương tự trong việc uốn nắn tác phong của học trò, như trong việc rèn giũa ngôn ngữ của họ thành các thứ tiếng bác học. Bất cứ nơi nào điều trước bị bỏ quên, tôi không thể không đồng ý với ngài Locke rằng một người phải có cái nhìn vô cùng kỳ lạ về từ ngữ, khi ưu ái ngôn ngữ của người Hy La Mã hơn thứ ngôn ngữ đã biến họ thành những trượng phu dũng cảm, lại có thể nghĩ rằng việc mạo hiểm sự ngây thơ và đức hạnh của con trai mình để đổi lấy một ít tiếng Hy Lạp và La-tinh là đáng giá.

Vì chủ đề của bài tiểu luận này mang tầm quan trọng tối cao và là điều tôi không nhớ từng thấy tác giả nào đề cập, tôi đã gửi đến ngài những gì nảy sinh trong đầu từ sự quan sát hoặc đọc sách của chính mình, và ngài có thể tùy ý kìm lại hoặc xuất bản tùy theo thấy phù hợp.

Tôi kính chào ngài, v.v.

X.

Contents, p.5

Số 338

Thứ Sáu, ngày 28 tháng 3 năm 1712

—Nil fuit unquam

Tam dispar sibi.

Hor.

Tôi thấy vở bi kịch *The Distrest Mother* được xuất bản ngày hôm nay: Tác giả của lời mở đầu, tôi đoán vậy, viện cớ cũ mà tôi từng đọc ở đâu đó về việc cố tình viết dở; và quý ông viết lời kết, theo tôi được biết, có quá nhiều điều quan trọng hơn để tự hào, nên sẽ dễ dàng tha thứ cho tôi vì xuất bản những phản đối chống lại sự vui vẻ ở phần cuối của các giải trí nghiêm túc trong bức thư sau: Tôi thà không tha thứ cho bất kỳ ai khác còn hơn là một hành vi không thể mang lại hậu quả xấu nào ngoại trừ từ năng lực của kẻ phạm tội.

Ngài Spectator thân mến,

Tôi có niềm hạnh phúc tối qua được ngồi rất gần ngài và người bạn đáng kính Sir Roger tại buổi công diễn vở bi kịch mới, thứ mà ngài đã ca ngợi vô cùng chính xác trong một vài bài báo gần đây. Tôi vô cùng hài lòng với vị trí thuận lợi mà vận may mang lại khi đặt tôi ở gần hai vị quý ông, từ một người tôi chắc chắn sẽ nghe được những phản hồi về các tình tiết khác nhau của vở kịch nảy sinh từ chính tự nhiên thuần túy, và từ người kia là những phản hồi tuôn trào từ nghệ thuật và phán đoán chuẩn xác nhất; Dù tôi phải thú nhận rằng sự tò mò dẫn dắt tôi quan sát các phản hồi của vị hiệp sĩ nhiều đến mức tôi không có đủ thời gian để tự cải thiện bản thân từ những phản hồi của ngài. Tự nhiên, tôi nhận thấy, đã làm tròn vai trò của mình ở vị hiệp sĩ khá tốt, cho đến những dòng kết thúc cuối cùng thì nó hoàn toàn rời bỏ ông. Ngài phải biết đấy, thưa ngài, phong tục của tôi mỗi khi thưởng thức một vở bi kịch mới là rút lui trước khi lời kết trào phúng vang lên; không phải vì những đoạn đó thường được viết rất hay, nhưng đã bỏ ra nửa đồng tiền xu và mua trọn vẹn sự u sầu dễ chịu mà nghệ thuật của nhà thơ có thể mang lại hoặc bản chất tôi cho phép, tôi muốn mang theo một ít trong số đó về nhà; và không chịu nổi việc bị tước đoạt sạch sành sanh ngay lập tức, dẫu bằng thứ sự khéo léo dí dỏm nhất trên đời. Tuy nhiên, tôi vẫn giữ chỗ tối hôm nọ, với hy vọng tìm thấy quan điểm của chính mình về vấn đề này được bạn của ngài ủng hộ; khi đến sự ngỡ ngàng lớn lao của tôi, tôi thấy vị hiệp sĩ hào hứng tham gia vào cả hai phần như nhau, và thỏa mãn với sự vui vẻ của cô Oldfield chẳng kém gì trước đó với sự vĩ đại của Andromache. Liệu đây có phải là hệ quả từ lòng nhân đạo đặc biệt của vị hiệp sĩ, người vui mừng khi cuối cùng sau mọi bi kịch mọi chuyện đều an toàn và tốt đẹp hay không, tôi không rõ. Nhưng về phần mình, tôi phải thú nhận rằng tôi bất mãn đến mức thấy tiếc vì nhà thơ đã cứu Andromache, và thực lòng ước gì ông để nàng chết gục ngay trên sân khấu. Vì ngài không thể tưởng tượng nổi đâu, ngài Spectator, cái rắc rối mà nàng bị để dành để giáng lên tôi. Tôi cảm thấy tâm hồn mình trong suốt vở diễn được đẩy dần lên đỉnh cao nhất; và cảm nhận được thứ cảm xúc cao thượng mà mọi tâm hồn cao cả đều cảm nhận khi chứng kiến đức hạnh trong cơn khốn cùng. Ấn tượng đó, xin ngài hãy tin tôi, mạnh mẽ đến mức tôi tin chắc rằng nếu cứ để tôi một mình chìm đắm trong đó, tôi có thể trong tình thế ngặt nghèo dám đứng ra bảo vệ chính ngài và ngài Sir Roger chống lại mười tên côn đồ hung hãn nhất: Nhưng lời kết hài hước ở đoạn cuối đã dập tắt mọi ngọn lửa trong tôi, và khiến tôi nhìn nhận mọi chiến tích cao cả đó như một trò ngớ ngẩn và lãng mạn lố bịch. Những gì phần còn lại của khán giả cảm nhận, tôi không rõ lắm; về phần mình, tôi phải tuyên bố rằng vào cuối vở kịch tôi thấy tâm hồn mình đồng nhất và nguyên vẹn; nhưng vào cuối lời kết nó bị xáo trộn tung tóe và chia cắt giữa trò đùa và sự thật, đến mức nếu ngài tha thứ cho một sức tưởng tượng kỳ quặc, tôi sẽ ghi lại nó ở đây. Tôi không thể không tưởng tượng, giả sử tâm hồn tôi lúc đó rời khỏi cơ thể và lao xuống cõi âm của các nhà thơ trong tư thế lúc đó, nó sẽ tạo ra một vóc dáng kỳ dị nhường nào giữa bọn họ. Họ sẽ chẳng hiểu nổi con quái vật pha tạp của tôi, nửa hài nửa bi, trông y hệt như một gương mặt lố bịch vừa cười ở một bên vừa khóc ở bên kia. Sự biện hộ duy nhất mà tôi từng nghe được cho hành động gắn cái đuôi hài hước vào cái đầu bi kịch trông có vẻ phi tự nhiên nhất này là: tâm hồn khán giả cần được làm mới, và các quý ông, quý bà không nên bị tống về nhà với những suy nghĩ quá ảm đạm, u sầu trong đầu: Vì ai mà lường trước được hậu quả của điều này? Chúng ta thực sự mang ơn các nhà thơ vì lòng ân cần lớn lao mà họ thể hiện đối với sự an toàn của thân thể chúng ta, và chân thành cảm ơn họ vì điều đó. Nhưng nếu chỉ có thế, xin ngài, hãy bảo đảm với họ rằng không ai trong chúng ta có nguy cơ gặp bất kỳ tổn hại lớn nào; và rằng dù họ có cố gắng hết sức, chúng ta theo mọi xác suất vẫn sẽ sống trọn vẹn quãng đời của mình và lui tới các nhà hát nhiều hơn bao giờ hết. Điều khiến tôi càng khao khát có được một cuộc cải cách cho vấn đề này là vì một hai hệ quả tồi tệ đi kèm theo nó: Vì rất nhiều nhạc sĩ trong nhà thờ có họ hàng với nhà hát, họ đã mô phỏng các lời kết này, đưa vào những khúc dạo đầu chia tay một thể loại âm nhạc hoàn toàn xa lạ với mục đích của các buổi lễ nhà thờ, gây tổn hại lớn cho những người có thiện chí. Những gã thợ đàn đó nên được thông báo rằng họ phải điều chỉnh giai điệu cho phù hợp với địa điểm và công việc; và rằng nhạc sĩ buộc phải bám sát văn bản hệt như người giảng đạo. Vì thiếu điều này, tôi đã trải qua thực tế vô số rắc rối: Vì khi người giảng đạo thường xuyên, với lòng sùng đạo lớn và đủ nghệ thuật, xử lý chủ đề của mình, và vị thư ký thông thái với sự chăm chỉ tột cùng đã chọn ra hai đoạn thánh vịnh phù hợp với bài giảng, và tôi tìm thấy trong bản thân mình cùng phần còn lại của ghế ngồi những suy nghĩ và tâm trạng tốt đẹp, tất cả chúng lại tan biến trong chớp mắt chỉ bởi một điệu nhảy vui tươi phát ra từ gác đàn organ. Người ta không biết những hiệu ứng tồi tệ nào khác mà những lời kết tôi vừa nhắc đến có thể tạo ra theo thời gian; nhưng điều này tôi được tin đáng tin cậy rằng Paul Lorrain — đã quyết định thực hiện một cuộc cải cách rất nhanh chóng trong các vở bi kịch của mình; và rằng trong buổi diễn hàng tháng tiếp theo, thay vì một bài thánh vịnh sám hối, ông dự định cho khán giả ra về bằng một bản ballad mới tuyệt vời do chính ông sáng tác. Xin ngài, hãy làm bất cứ điều gì có thể để chặn đứng những tệ nạn đang gia tăng này, và ngài sẽ vô cùng làm vừa lòng,

Hầu cận khiêm nhường của ngài,

Physibulus.

Footnote 1: Servetur ad imum Qualis ab incepto processerit, et sibi constet. Hor.

Footnote 2: The Prologue was by Steele...

Footnote 3: Paul Lorrain was the Ordinary of Newgate...

Contents, p.5

Số 339

Thứ Bảy, ngày 29 tháng 3 năm 1712

Addison

—Ut his exordia primis

Omnia, et ipse tener Mundi concreverit orbis.

Tum durare solum et discludere Nerea ponto

Coeperit, et rerum pauliatim sumere formas.

Virg.

Longinus đã nhận xét rằng có thể có sự cao cả trong tư tưởng, ngay cả khi không có cảm xúc, và mang lại những dẫn chứng từ các tác giả cổ đại để củng cố quan điểm này của ông. Yếu tố cảm xúc, như vị nhà phê bình vĩ đại đó quan sát, có thể kích thích và làm bùng cháy sự siêu việt, nhưng không phải là yếu tố cốt thiết của nó. Tương ứng, như ông lưu ý thêm, chúng ta rất thường xuyên nhận thấy rằng những ai xuất sắc nhất trong việc khuấy động cảm xúc lại thường thiếu đi tài năng viết theo phong cách vĩ đại và siêu việt, và ngược lại.

Milton đã chứng minh bản thân là bậc thầy trong cả hai lối viết này. Quyển thứ bảy, mà chúng ta đang bước vào, là một ví dụ về sự siêu việt không bị pha trộn và nhào nặn cùng cảm xúc. Tác giả xuất hiện trong một vẻ uy nghiêm điềm đạm và trầm tĩnh; và dẫu các tư tưởng không tạo ra cảm xúc mãnh liệt như những tư tưởng ở quyển trước, chúng lại tràn ngập những ý tưởng vô cùng tráng lệ. Quyển thứ sáu, giống như một đại dương cuồng nộn, khắc họa sự vĩ đại trong tình trạng hỗn loạn; quyển thứ bảy tác động đến trí tưởng tượng hệt như đại dương trong một buổi chiều lặng gió, và lấp đầy tâm trí người đọc mà không tạo ra bất kỳ điều gì giống như sự náo động hay xáo trộn.

Vị nhà phê bình được nhắc đến bên trên, trong số các quy tắc mà ông đặt ra để thành công trong lối viết siêu việt, đề xuất với độc giả rằng anh ta nên mô phỏng các tác giả nổi tiếng nhất từng đi trước và tham gia vào những công trình cùng bản chất; như cụ thể là nếu anh ta viết về một chủ đề thơ ca, anh ta nên cân nhắc cách Homer sẽ cất lời trong một dịp như thế. Bằng cách này, một thiên tài vĩ đại thường bắt lấy ngọn lửa từ người khác, và viết theo tinh thần của họ mà không mô phỏng một cách servile theo họ. Có hàng ngàn đoạn thơ rực rỡ trong Virgil từng được thắp sáng bởi Homer.

Milton, dẫu sức mạnh thiên tài tự nhiên của bản thân đủ khả năng hoàn thiện một công trình hoàn hảo, không còn nghi ngờ gì nữa đã nâng tầm và tôn vinh các ý tưởng của mình lên rất nhiều nhờ sự mô phỏng giống như điều Longinus từng khuyến nghị.

Trong quyển này, mang lại cho chúng ta tường thuật về công trình sáu ngày, nhà thơ nhận được rất ít sự trợ giúp từ các nhà văn ngoại đạo, những kẻ vốn xa lạ với các kỳ quan của sự sáng tạo. Nhưng vì có vô số nét cọ rực rỡ về thơ ca về chủ đề này trong Kinh Thánh, tác giả có vô số ẩn dụ liên kết với chúng xuyên suốt toàn bộ tiến trình của quyển này. Vị nhà phê bình vĩ đại tôi vừa nhắc đến, dù là ngoại đạo, đã lưu ý đến phong cách siêu việt mà nhà lập pháp của người Do Thái đã miêu tả sự sáng tạo trong chương đầu tiên của Sách Sáng Thế; và có vô số đoạn khác trong Kinh Thánh vươn lên tầm uy nghi tương tự khi chủ đề này được chạm đến. Milton đã thể hiện sự phán xét của mình một cách vô cùng nổi bật khi sử dụng những đoạn phù hợp cho bài thơ của mình, và điều chỉnh hợp lý những giai điệu cao cả của thơ ca phương Đông vốn phù hợp với những độc giả có trí tưởng tượng được đặt ở mức cao hơn so với cư dân ở những vùng khí hậu lạnh giá hơn.

Lời thoại của Adam gửi thiên thần, nơi ông khao khát một bản tường thuật về những gì đã diễn ra trong các vùng đất của tự nhiên trước khi có sự sáng tạo, vô cùng vĩ đại và trang nghiêm. Những dòng thơ sau đây, nơi ông bảo rằng ngày chưa qua quá lâu để ông có thể bắt tay vào một chủ đề như thế, thật tuyệt vời trong thể loại của chúng.

Và ánh sáng vĩ đại của ngày vẫn cần phải chạy

Phần lớn chặng đường của mình, dẫu dốc đứng, lơ lửng trên thiên đường

Được giữ lại bởi tiếng nói của ngươi; chàng lắng nghe tiếng nói đầy quyền năng của ngươi,

Và sẽ trì hoãn lâu hơn, để nghe ngươi kể

Về nguồn gốc của chàng, v.v.

Sự khích lệ của vị thiên thần dành cho tổ phụ chúng ta trong cuộc theo đuổi tri thức một cách khiêm nhường, cùng các nguyên nhân mà ông gán cho sự sáng tạo thế giới, vô cùng chuẩn xác và đẹp đẽ. Đấng Mêsia, người mà như chúng ta được kể trong Kinh Thánh đã tạo ra các thế giới, xuất hiện trong uy quyền của Cha Ngài, vây quanh bởi một đoàn thiên thần, và khoác lên mình sự uy nghiêm xứng đáng với việc Ngài bước vào một công trình, theo quan niệm của chúng ta, xuất hiện như nỗ lực tối đa của Đấng Toàn Năng. Thật là một miêu tả đẹp đẽ được nhà thơ dựng lên dựa trên gợi ý trong một trong các sách tiên tri.

Và này có bốn cỗ xe phóng ra từ giữa hai ngọn núi, và những ngọn núi ấy là những ngọn núi bằng đồng.

Xung quanh cỗ xe của Ngài tuôn ra vô số

Tiểu thiên thần và đại thiên thần, các bậc quyền năng và ngôi vị,

Cùng các đức hạnh, các linh hồn có cánh, và những cỗ xe có cánh,

Từ kho vũ khí bằng vàng, nơi từ xưa vẫn đứng

Hàng vạn người ẩn trú giữa hai ngọn núi đồng

Đối lập với một ngày trang nghiêm, đã được harness sẵn sàng;

Đội ngũ thiên đàng! và giờ bước ra

Tự nguyện, vì bên trong họ mang sự sống linh hồn,

Hầu hạ Chúa tể của họ: Thiên đường mở rộng hoác

Những cánh cổng vĩnh cửu của nó, Âm thanh hài hòa!

Di chuyển trên những bản lề vàng—

Tôi đã lưu ý trước đó về những cỗ xe này của Chúa, và những cánh cổng này của thiên đường; và ở đây chỉ xin bổ sung rằng Homer mang lại cho chúng ta ý tưởng tương tự về những cánh cổng sau, như tự động mở ra; dẫu sau đó ông làm giảm bớt nó bằng cách kể rằng các Nữ thần Thời gian trước tiên đã dọn dẹp những đống mây khổng lồ vốn nằm làm hàng rào cản trở trước chúng.

Tôi không biết có điều gì trong toàn bộ bài thơ siêu việt hơn miêu tả tiếp theo, nơi Đấng Mêsia được khắc họa ở đầu các thiên thần của Ngài, nhìn xuống vực thẳm hỗn mang, làm dịu đi sự hỗn loạn của nó, cưỡi ngựa lao vào giữa nó và phác thảo đường nét đầu tiên của sự sáng tạo.

Họ đứng trên mặt đất thiên đàng, và từ bờ biển

Họ ngắm nhìn vực thẳm vô tận bao la,

Hung dữ như biển cả, tối tăm, hoang vu, hoang dại;

Bị bới tung từ đáy bởi những cơn gió cuồng nộ

Và những con sóng cuồn cuộn, như những ngọn núi tấn công

Đỉnh cao của thiên đường, và trộn lẫn cực với tâm.

Hãy im lặng, hỡi những con sóng bão táp, và ngươi, hỡi Vực sâu, hãy bình yên!

Lời tạo hóa cất tiếng khi ấy, hãy chấm dứt sự bất hòa của các ngươi:

Chẳng dừng lại; nhưng trên đôi cánh của tiểu thiên thần

Được nâng lên, ngài cưỡi trên vinh quang của người Cha

Tiến sâu vào hỗn mang và thế giới chưa sinh ra;

Vì hỗn mang lắng nghe tiếng nói của Ngài. Tất cả đoàn tùy tùng của Ngài

Đi theo phía sau trong đoàn rước rực rỡ, để chứng kiến

Sự sáng tạo và những kỳ quan từ sức mạnh của Ngài.

Khi ấy những bánh xe bồng bềnh dừng lại, và trong tay Ngài

Ngài cầm Chiếc compa vàng, được chuẩn bị sẵn

Trong kho chứa vĩnh cửu của Chúa, để khoanh vùng

Vũ trụ này, và mọi vật được tạo ra:

Ngài đặt một chân ở tâm và xoay chân kia

Vòng quanh, xuyên qua vực sâu tối tăm bao la;

Và phán rằng, Hãy vươn tới đây, hãy vươn tới đây giới hạn của ngươi,

Đây sẽ là chu vi chính đáng của ngươi, hỡi Thế giới!

Ý tưởng về Chiếc compa vàng hoàn toàn được conceived theo tinh thần của Homer, và là một tình tiết vô cùng cao cả trong miêu tả tuyệt diệu này.

Homer, khi nói về các vị thần, quy kết cho họ vài thứ vũ khí và dụng cụ với cùng sự vĩ đại của trí tưởng tượng. Độc giả chỉ cần đọc qua miêu tả về tấm khiên Aegis của Minerva trong Quyển thứ năm, với ngọn giáo có thể lật nhào cả các tiểu đội, và chiếc mũ giáp đủ để che phủ một quân đoàn xuất phát từ một trăm thành phố: Chiếc compa vàng trong đoạn văn được nhắc đến bên trên xuất hiện như một dụng cụ vô cùng tự nhiên trong tay Đấng mà Plato ở đâu đó gọi là Nhà hình học thần thánh. Vì thơ ca thích thú khoác lên những ý tưởng trừu tượng trong lớp áo ngụ ngôn và những hình ảnh hữu hình, chúng ta bắt gặp miêu tả tráng lệ về sự sáng tạo được hình thành theo cách tương tự trong một trong các sách tiên tri, nơi ông miêu tả Kiến trúc sư toàn năng đang đo lường nước trong lòng bàn tay, đong đếm các tầng trời bằng sải tay, bao trùm bụi của trái đất trong một chiếc đấu, cân các ngọn núi bằng cân và các ngọn đồi bằng đĩa cân. Một vị khác miêu tả Đấng Tối Cao trong công trình sáng tạo vĩ đại này, khắc họa Ngài đặt nền móng cho trái đất và căng dây trên đó; và ở nơi khác miêu tả Ngài tô điểm các tầng trời, căng phương bắc qua khoảng trống, và treo trái đất trên hư không. Ý tưởng cao cả cuối cùng này đã được Milton diễn tả trong câu thơ sau:

Và Trái Đất tự cân bằng treo trên tâm điểm của mình.

Những vẻ đẹp miêu tả trong quyển này dày đặc đến mức không thể liệt kê hết chúng trong bài báo này. Nhà thơ đã sử dụng toàn bộ năng lượng của ngôn ngữ chúng ta vào chúng. Các khung cảnh vĩ đại khác nhau của sự sáng tạo lần lượt hiện lên trước mắt theo cách khiến độc giả có cảm giác như đang hiện diện tại công trình tuyệt vời này, và tham gia vào hàng ngũ các thiên thần, những kẻ là khán giả của nó. Thật rực rỡ làm sao phần kết thúc của ngày đầu tiên.

—Như thế ngày đầu tiên Chiều và Sáng

Đã trôi qua không phải không được ca tụng hay không được hát

Bởi các đội hợp xướng thiên đàng, khi Ánh sáng phương Đông

Tỏa ra lần đầu từ bóng tối mà họ chứng kiến;

Ngày sinh nhật của Thiên Đàng và Trái Đất! Với niềm vui và tiếng thét

Họ lấp đầy quả cầu rỗng vĩnh cửu.

Chúng ta có cùng sự thăng hoa của tư tưởng trong ngày thứ ba, khi các ngọn núi được sinh ra và vực sâu được tạo thành.

Ngay lập tức những ngọn núi khổng lồ xuất hiện

Nổi lên, và nhô những chiếc lưng trần rộng lớn của chúng

Vào những đám mây, các đỉnh của chúng vươn tới bầu trời:

Cao bao nhiêu những ngọn đồi sưng phồng nhô lên, thấp bấy nhiêu

Chìm xuống một cái đáy trũng, rộng và sâu,

Cái giường chứa nước dung chứa rộng lớn—

Chúng ta cũng có sự trỗi dậy của toàn bộ thế giới thực vật được miêu tả trong công trình của ngày này, vốn tràn ngập tất cả những vẻ đẹp mà các nhà thơ khác từng phung phí vào miêu tả về mùa xuân, và dẫn dắt trí tưởng tượng của độc giả vào một nhà hát vừa đáng ngạc nhiên vừa đẹp đẽ.

Những vinh quang khác nhau của các tầng trời xuất hiện vào ngày thứ tư.

Đầu tiên ở phương Đông của nó ngọn đèn rực rỡ được nhìn thấy,

Chủ nhân của ban ngày; và toàn bộ đường chân trời xung quanh

Được bao bọc bằng những tia sáng rực rỡ, vui tươi rảo bước

Quỹ đạo của nó qua con đường cao của thiên đàng: Bình minh xám xịt,

Và quần sao Pleiades nhảy múa trước mặt nó,

Tỏa ra ảnh hưởng ngọt ngào. Kém rực rỡ hơn là Mặt Trăng,

Nhưng đối diện ở phía Tây bằng phẳng được đặt làm

Gương của nó, với khuôn mặt đầy đặn mượn ánh sáng của nó

Từ nó, vì nó chẳng cần ánh sáng nào khác

Ở góc nhìn đó, và vẫn duy trì khoảng cách đó

Cho đến đêm; rồi ở phương Đông đến lượt nó tỏa sáng,

Xoay tròn trên trục vĩ đại của thiên đàng, và nắm giữ vương quyền của mình

Với hàng ngàn ánh sáng nhỏ hơn có thể phân chia,

Với hàng ngàn hàng ngàn ngôi sao! Lúc đó xuất hiện

Lấp lánh khắp bán cầu—

Người ta sẽ tự hỏi làm sao nhà thơ có thể ngắn gọn đến thế trong miêu tả về công trình sáu ngày, khi gói gọn chúng trong khuôn khổ của một phân đoạn phụ, và đồng thời cụ thể đến mức mang lại cho chúng ta một ý tưởng sống động về chúng. Điều này càng đáng chú ý hơn trong bản tường thuật về ngày thứ sáu và ngày thứ năm, nơi ông phác họa trước mắt chúng ta toàn bộ thế giới động vật, từ loài bò sát cho đến Behemoth.

Vì sư tử và cá voi leviathan là hai trong số những sản phẩm vĩ đại nhất trong thế giới sinh vật, độc giả sẽ tìm thấy tinh thần thơ ca vô cùng tinh tế trong bản tường thuật mà tác giả chúng ta dành cho chúng. Ngày thứ sáu khép lại với sự hình thành con người, nhân cơ hội đó vị thiên thần, hệt như sau trận chiến trên thiên đàng, nhắc nhở Adam về sự vâng phục, vốn là mục đích chính trong chuyến thăm này của ông.

Tác giả sau đó khắc họa Đấng Mêsia quay trở lại thiên đường và quan sát công trình vĩ đại của mình. Có điều gì đó siêu việt không thể diễn tả trong phần này của bài thơ, nơi tác giả miêu tả khoảng thời gian vĩ đại đó, ngập tràn những tình tiết vinh quang; khi thiên đàng và trái đất hoàn tất; khi Đấng Mêsia khải hoàn thăng thiên qua những cánh cổng vĩnh cửu; khi Ngài nhìn xuống với niềm vui ngập tràn vào tạo vật mới của mình; khi mọi phần của tự nhiên dường như hân hoan trong sự tồn tại của chúng; khi các vì sao mai cùng hát vang, và tất cả các con trai của Chúa hò reo vì vui sướng.

Chiều và sáng đã hoàn thành ngày thứ sáu:

Tuy nhiên không phải cho đến khi Đấng Tạo Hóa ngừng công việc của mình,

Dù không mệt mỏi, quay trở lại,

Lên thiên đàng của những tầng trời, chốn ngụ cao cả của Ngài;

Từ đó để ngắm nhìn thế giới mới được tạo ra này,

Sự bổ sung cho đế chế của Ngài, nó trông ra sao

Từ ngai vàng của Ngài, nó tốt đẹp nhường nào, công chính nhường nào,

Đáp ứng ý tưởng vĩ đại của Ngài: Ngài phi ngựa lên,

Được theo sau bởi tiếng hoan hô, và âm thanh

Hài hòa của hàng vạn chiếc harp, điều chỉnh

Những giai điệu thiên đàng; Trái Đất, bầu trời

Vang dội (ngươi nhớ chứ, vì ngươi đã nghe)

Các tầng trời và tất cả các chòm sao ngân vang;

Các hành tinh đứng lắng nghe tại vị trí của mình,

Trong lúc đoàn rước rực rỡ bay lên trong niềm hân hoan.

Hãy mở ra, hỡi những cánh cổng vĩnh cửu, họ hát,

Hãy mở ra, hỡi các tầng trời, những cánh cửa có sự sống của các ngươi; hãy đón vào

Đấng Tạo Hóa vĩ đại trở về từ công trình của mình

Trang nghiêm, công trình sáu ngày của Ngài, một thế giới!

Tôi không thể khép lại quyển sách về sự sáng tạo này mà không nhắc đến một bài thơ vừa xuất hiện dưới tựa đề đó. Công trình được khởi xướng với thiện ý lớn lao và được thực hiện với sự uyên bác cao độ, xứng đáng được xem là một trong những sản phẩm hữu ích và cao cả nhất trong thơ ca tiếng Anh. Độc giả không khỏi hài lòng khi tìm thấy những chiều sâu của triết học được thổi bùng sức sống với mọi bùa mê của thơ ca, và chứng kiến sức mạnh vô song của lý lẽ giữa sự dồi dào đẹp đẽ của trí tưởng tượng. Tác giả đã cho chúng ta thấy thiết kế trong mọi công trình của tự nhiên, thứ nhất quán dẫn dắt chúng ta đến nhận thức về nguyên nhân đầu tiên của nó. Tóm lại, ông đã minh họa, qua vô số ví dụ không thể chối cãi, trí tuệ thần thánh ấy, thứ mà con trai của Sirach đã ca ngợi một cách cao cả đối với Đấng Tối Cao trong việc Ngài tạo ra thế giới, khi ông bảo rằng Ngài đã tạo ra nó, và nhìn thấy nó, và đếm nó, và tuôn trào nó lên mọi công trình của mình.

L.

Footnote 1: pleasant

Footnote 2: gives us

Contents, p.5

Số 340

Thứ Hai, ngày 31 tháng 3 năm 1712

Steele

Quis novus hic nostris successit sedibus Hospes?

Quem sese Ore ferens! quam forti Pectore et Armis!

Virg.

Tôi xem việc mang những phẩm chất lớn lao mà không bộc lộ bất kỳ sự ý thức nào trong hành vi của một người rằng mình vượt trội so với phần còn lại của thế giới là biểu hiện cao cả nhất của một tâm hồn cao thượng. Hay nói cách khác, đó là nghĩa vụ của một vĩ nhân là phải cư xử sao cho dù có bất kỳ tài năng nào đi chăng nữa, ông ta cũng tỏ ra không tự hào về bất kỳ phẩm chất nào ngoài những thứ mà bất kỳ ai cũng có thể đạt được: Ông ta không nên xem trọng bất kỳ ai ngoại trừ vì tinh thần công ích, công lý và sự chính trực; và mọi tài năng khác chỉ được xem xét ở mức độ chúng đóng góp vào việc phát huy những đức hạnh đó. Một người như thế, nếu khôn ngoan hay dũng cảm, thừa nhận rằng việc mình sở hữu điều đó chẳng có ý nghĩa gì đối với người khác, ngoại trừ khi ông ta sử dụng những tài năng cao cả ấy cho lợi ích và sự phục vụ của họ. Kẻ nào khao khát sự tán thưởng và lời chào mời của đám đông, hoặc tự cho mình sự vượt trội dựa trên bất kỳ lý do nào khác, sẽ nhanh chóng biến sự ngưỡng mộ thành sự khinh miệt. Chắc chắn rằng không thể có công trạng ở bất kỳ ai không nhận thức được nó; nhưng ý thức rằng nó chỉ có giá trị tùy theo cách ứng dụng của nó khiến cho sự vượt trội vốn dĩ dễ gây ghen tỵ trở thành đáng yêu. Dưới ánh sáng này, nó được xem xét như một thứ mà mọi người đều chia sẻ phần trong đó: Nó gắn kết các ý tưởng về phẩm giá, quyền lực và danh tiếng một cách dễ chịu và quen thuộc với kẻ sở hữu nó; và tất cả những người xa lạ với ông ta đều tự nhiên bị kích thích để thỏa mãn sự tò mò khi ngắm nhìn con người, phong thái, nét mặt và vóc dáng của kẻ mà trong nhân cách có lẽ mỗi người từng hình thành nên thứ gì đó chung với chính mình.