Nếu những nỗ lực truyền bá tư tưởng của Đại tá cho Liên đoàn Phục vụ Quốc gia không gây được mấy ấn tượng với quần chúng ở khu Đông End, thì ông lại thành công một cách đáng kinh ngạc đối với tầng lớp lao động tại Phố Cổ. Về mặt ý thức chính trị, vùng này chậm lại sau năm mươi năm so với người hàng xóm náo nhiệt nằm sát vùng đầm lầy, và mãi đến tận thế kỷ này vẫn giữ được phần lớn bầu không khí của một ngôi làng đồng quê. Ở đó, Giáo hội vẫn là một thế lực về mặt chính trị, còn giới công nhân thì chưa được tổ chức. Nhà máy bia ở Moot và Công ty Vận tải Southdown là hai chủ sử dụng lao động lớn duy nhất; và ông Pigott là kẻ ngáng đường cứng đầu duy nhất chống lại chương trình của Liên đoàn.

Phó tế trưởng Willcocks hết lòng hậu thuẫn Đại tá với một nhiệt huyết sục sôi, đồng thời cho ông mượn sự phục vụ của Mục sư Spink. Vị mục sư này vốn lấy làm hãnh diện khi được cộng tác với một vị Đại tá từng được trao huân chương D.S.O., nên tỏ ra vô cùng hăng hái, tháo vát, và ngỏ ý muốn điều hành chi nhánh Phố Cổ của Liên đoàn kết hợp với Hội Nam giới Giáo hội Anh.

"Tôi đã kiếm được một thư ký hạng nhất để khởi đầu đấy," ông ta ra vẻ quan trọng nói với Đại tá.

"Ai thế?"

"Caspar."

"Ernest Caspar!" Đại tá kêu lên. "Lão thợ rèn búa lớn ấy á!"

"Không, em trai hắn. Giỏi gấp đôi. Alfred — tài xế của ông Trupp cơ."

Mấy ngày sau, khi vừa rời khỏi nhà trọ của vị mục sư tập sự, Đại tá đụng mặt Ernie ở Phố Church.

"Em trai anh đã gia nhập liên đoàn với chúng tôi rồi đấy," ông bảo cậu ta. "Cậu có định tham gia không?"

Gương mặt duyên dáng của Ernie bỗng trở nên âm trầm ngay tức khắc.

"Tôi cũng muốn lắm chứ, thưa ngài," cậu đáp. "Chỉ vì chuyện đó thôi."

"Chỉ vì chuyện gì?"

"Thằng Alf."

"Cậu không chịu tham gia vì anh trai cậu tham gia đấy phỏng!" Đại tá cười toe toét.

Ernie ngượng ngùng lắc đầu ra chiều ngây ngô.

"Tại vợ tôi cơ, thưa ngài," cậu lẩm bẩm. "Anh thấy đấy, hắn hành hạ cô ấy khổ sở hết biết."

Chiều hôm sau, Đại tá đang băng qua Saffrons Croft trên đường tới nhà lớn để uống trà, thì một phụ nữ trẻ đài các, bồng trên tay một đứa bé, đang thong thả dạo bước dưới bóng những hàng cây du để ngắm trận đấu cricket, bỗng mỉm cười với ông.

Ông dừng bước, không tài nào nhớ ra đó là ai.

"Tôi là vợ anh Caspar đây ạ, thưa ngài," cô giải thích. "Hôm nọ chúng ta vừa gặp nhau trên đồi Head đấy ạ — nhà tôi với tôi ấy."

"À, ra cô đây!" Đại tá đáp, liếc nhìn đứa bé đang ngước khuôn mặt xinh xắn tựa đóa hồng còn ngậm sương lên bầu trời. "Chà! — con bé trôngmới kháu khỉnh làm sao."

Ruth rúc rích cười thỏa mãn: "Nó lớn nhanh lắm ạ. Chúng tôi cho cháu ra ngoài hít thở không khí bất cứ lúc nào có thể. Thế nên chiều thứ Bảy nào phần lớn chúng tôi cũng dắt lũ trẻ ra đây để hít chút gió mát. Ở đây thoáng khí hơn ở khu Moot nhiều."

Đại tá hỏi: "Caspar đâu rồi?"

"Đằng kia kìa, thưa ngài, dướiấy bóng mấy cây du cùng với một người bạn. Tôi nghe nói họ bàn chuyện lớp học hay cái gì đại loại thế."

Đại tá lạnh lùng hỏi: "Lớp học đấu tranh giai cấp à?"

Ruth đáp: "Không đâu ạ. Lớp học để dạy chữ nghĩa ấy mà, thưa ngài. Tôi nghe nói có người từ miền Bắc đến. Nói năng buồn cười lắm — tôi cứ gọi là tiếng nước ngoài."

Đúng lúc ấy, ánh mắt Đại tá chợt rơi vào một đứa trẻ mảnh mai như cọng cúc, mang nét xanh xao khỏe khoắn của loài hoa gió rừng, đang nép sau tà váy của Ruth và lén nhìn người khách lạ bằng đôi mắt xanh trong veo, không chút sợ hãi mà chẳng hiểu sao lại mang nét gì đó vô cùng quen thuộc.

Ông vui mừng hỏi: "Thế tiểu thư trốn tìm đây tên là gì nào?"

"Bé Alice ạ," con bé đáp lại, bạo dạn và thanh tú như một chú chim cổ đỏ.

Việc đứa bé rõ ràng đã tầm bốn tuổi trong khi Ernie kết hôn chưa được nửa khoảng thời gian ấy hoàn toàn không khiến Đại tá thấy có gì lạ lùng. Ông liếc nhìn người mẹ trẻ, với những đường nét kiêu sa cùng vẻ đẹp da ngăm má đỏ đậm chất miền Nam, trông hoàn toàn chẳng có điểm nào giống đứa trẻ.

Với sự vô tâm bất cẩn vốn có của đàn ông, ông nhận xét: "Con bé chẳng giống bố mẹ nó tẹo nào nhỉ."

Đoạn, ông nhận ra mình đã lỡ lời. Ruth liền phát tín hiệu bối rối. Ernie lúc này đã bước đến kịp thời, và như mọi khi, cậu ta tỏ ra cực kỳ tháo vát trong những tình huống nguy cấp liền nhanh nhẹn ứng cứu.

Cậu ta cất lời: "Nó giống bà ngoại đấy ạ, thưa ngài."

Đại tá bèn lảng chuyện để chữa thẹn: "Giống hệt thằng cu nhà tôi. Hồi nó gia nhập trung đoàn với chúng tôi ở Pindi năm 1904, chắc chẳng ai dám nhận thằng Jock là con của bố nó đâu — phải thế không, Caspar?"

Hai cựu thợ rèn búa lớn cùng ôn lại chuyện xưa ở Ấn Độ. Sau đó, Đại tá tiếp tục bước lên đồi, trong tâm trí vẫn vương vấn đôi mắt của đứa trẻ nãy giờ.

Khi Đại tá bước đến, nhóm khách ở nhà lớn đang dùng trà trên bãi cỏ dưới tán cây đậu tía, nhìn qua hàng rào chìm sang khu Saffrons Croft phía bên kia. Bà Lewknor đã có mặt từ trước; cùng với chàng thanh niên trẻ tuổi Stanley Bessemere, ứng viên đảng Bảo thủ tranh cử vùng Beachbourne East. Cậu ta và Bess đang quan sát một nhóm người nhỏ đang xúm quanh một người đàn ông đứng trên chiếc ghế dài ở Saffrons Croft để diễn thuyết.

Cậu bạn đồng hành háo hức lên tiếng: "Cô Trupp, cho tôi mượn ống nhòm xem chim của cô với."

Cậu đứng thẳng dậy, vóc dáng một trang nam nhi tuấn tú, y phục may đo hoàn hảo.

"Đúng rồi," cậu ta nói. "Tôi đoán không sai. Bạn tôi đây mà."

Đại tá hỏi: "Ai thế?"

Người kia đáp: "Ngôi sao sáng chói đặc trưng cho phong trào Xã hội chủ nghĩa ở địa phương chúng ta chứ ai. Hàng mới coóng vừa xuất xưởng từ trường Ruskin College đấy. Tôi cứ tưởng hắn chỉ quanh quẩn ở khu Đông End thôi chứ, nhưng thật vui khi thấy thỉnh thoảng hắn lại ghé qua chiếu cố cả mấy người ở Phố Cổ đấy chứ, cô Trupp. Và tôi hy vọng hắn sẽ không quên ghé thăm cả vùng Meads của ngài nữa đấy, Đại tá ạ."

Bess tò mò hỏi: "Hắn tên gì thế?"

Người kia đáp: "Burt. Hắn đến từ miền Bắc — và nếu là tôi thì cứ việc quăng hắn về lại trỏng ngay ngày mai luôn cũng được chẳng sao."

Bà Trupp nhắc nhở: "Chính cậu cũng xuất thân từ miền Bắc đấy thôi, cậu Bessemere."

Chàng thanh niên đáp: "Vâng, đúng thế, và tôi lấy làm tự hào về điều đó. Nhưng vì mục đích chính trị, tôi thích miền Nam hơn. Đó là lý do vì sao tôi ra tranh cử ở Beachbourne East."

Chỉ vài phút sau, cậu ta cáo từ ra về. Đại tá nhe răng cười mỉa mai nhìn theo bóng cậu ta khuất dần. Dù có ra dáng triết gia đến đâu đi nữa, ông vẫn không tránh khỏi một số định kiến vốn có của quân nhân, và mang nặng trong mình cái nhìn đặc trưng của quân đội đối với mọi chính trị gia — xem họ là kẻ thù chung của nhân loại và là kẻ thù riêng của các lực lượng vũ trang.

Bess vẫn đang dùng ống nhòm quan sát nhóm người tụ tập quanh kẻ đứng trên ghế dài.

Cô kêu lên: "Kìa, có Ruth — và cả Ernie nữa!"

Đại tá bước đến nhập cùng cô và hỏi: "Đang nghe diễn thuyết đấy phỏng?"

Bess đáp lại với vẻ khinh miệt ra mặt: "Không đời nào có chuyện đó đối với Ruth, xin cảm ơn! — Hắn diễn thuyết cái nỗi gì chứ, cô ấy đang bận dỗ con bé thì có. Để cho Ernie nghe hắn nói thì vừa vặn hơn."

Đại tá cầm lấy ống nhòm và nhìn thấy Ruth cùng Ernie tách khỏi đám đông, thong thả bước lên đồi hướng về phía đường Borough Lane.

Ông quay sang nói với chủ nhà: "Quả thật cô vợ của Caspar là một người phụ nữ tuyệt mỹ."

Vị bác sĩ già đáp: "Triệu người mới có một đấy."

Vợ ông chen vào: "William vẫn luôn say đắm cô ấy mà."

Bà Lewknor vừa nói vừa liếc chồng một cái đầy khiêu khích: "Đàn ông khối kẻ mê chứ lị."

Đại tá hỏi: "Anh ta vớ được viên ngọc quý này ở đâu thế nhỉ? Tôi thích cái giọng ngân nga kéo dài của cô ấy làm sao. Nghe cứ như tiếng chim quạ kêu trong rừng."

Bess khúc khích cười: "Thích thế nào thì khi nổi hứng cô ấy cũng chát chỏi với người ta cho được. Ngài cứ phải nghe lúc cô ấy mắng đứa bé cơ!"

Bà Trupp cho biết: "Một cô gái gốc Aldwolston. Cô ấy mang đậm chất Sussex thuần túy — lại pha chút dòng máu Tây Ban Nha mà rất nhiều người ở vùng này thường có." Bà nói thêm với vẻ vô cùng rành mạch: — "Hồi trước cô ấy từng có thời gian làm việc ở khách sạn Hohenzollern đấy, theo cách nói của tụi mình ở vùng này."

Bess chợt đỏ bừng mặt và cúi xuống nhìn đôi giày của mình. Ngoại trừ Jocko và cậu con trai Jock của cô, trung đoàn chính là điều thiêng liêng nhất trên đời này. Nhưng sự đã rồi. Bí mật mà cô chôn giấu bao lâu nay ngay cả với chồng mình đã bị phơi bày. Cô hiểu rằng cái tên Hohenzollern đã mở toang cánh cửa bí ẩn trước mặt ông.

Ngay lập tức, Đại tá nhớ lại quãng thời gian Đại úy Royal lưu lại khách sạn trên vùng Crumbles vài năm về trước... việc Ernie Caspar từng làm việc ở đó... cuộc đụng độ giữa hai người đàn ông ngay trên bậc thềm ngôi nhà mà ông đang ngồi uống trà lúc này... sự bỏ trốn bất ngờ của Royal, cùng những lời đồn thổi truyền đến tai ông về nguyên nhân của vụ việc ấy.

Đôi mắt vừa ngước lên nhìn ông cách đây vài phút tại Saffrons Croft từ dưới vầng trán thanh tú của bé Alice chính là đôi mắt của viên sĩ quan phụ tá cũ của ông.

Đúng lúc đó, giọng nói của ông Trupp cắt đứt dòng suy tưởng của ông.

Vị bác sĩ già lên tiếng: "À, tôi thấy anh đã rõ sự tình."

Bà Trupp nhận xét với chất giọng mang âm hưởng hằn học đầy cay đắng vốn thỉnh thoảng vẫn xuất hiện ở người phụ nữ dịu dàng này: "Và tôi rất mừng vì anh đã biết."

Bess nhẹ nhàng đan lời: "Ai mà chẳng biết, mẹ ơi..."

Khi Đại tá và vợ cùng nhau đi bộ qua sân golf để về nhà, ông quay sang hỏi vợ.

"Rachel, em có biết chuyện đó không?"

Bà cứ thế nhìn thẳng về phía trước bước đi.

"Em biết chứ, anh Jocko thân yêu của em... Bà Trupp đã kể cho em."

Đại tá trầm ngâm suy nghĩ.

Ông thốt lên: "Thật là một bước ngoặt lớn! — từ Royal sang Caspar!"

Bà ngước nhìn ông.

Bà nhẹ nhàng nói: "Anh không hiểu đâu, Jocko. Ruth chưa bao giờ là tình nhân của Royal cả. Cô ấy khi ấy chỉ là một hầu phòng ở tầng ba tại khách sạn Hohenzollern. Hắn ta đã cưỡng bức cô ấy rồi tẩu thoát."

Đại tá nhún vai.

Ông bảo: "Đúng là đồ đê tiện."

Hai người đi bộ thêm một quãng. Rồi Đại tá cất lời, giống như đang tự lẩm bẩm với chính mình hơn là nói với người bên cạnh:

"Không biết cô ấy có mãn nguyện không nhỉ?"

Người phụ nữ nhỏ nhắn bên cạnh ông nhún vai vẻ mặt đầy ngụ ý — như muốn bảo rằng: "Có người phụ nữ nào trên đời này được mãn nguyện chứ?"

Nhưng tất cả những gì bà nói chỉ là:

"Cô ấy là một người phụ nữ tốt."

Đại tá đáp lời: "Cũng từng có một lần sa chân lỡ bước đấy thôi."

Người kia liền vặn lại với giọng điệu gần như sắc bén: "Cô ấy bị chơi xỏ chứ. Chứ cô ấy có ngã đâu."