Dẫn nhập

Vì sao Lưu Cầu lại bị cuốn vào vòng xoáy chính trị thế giới cận đại?

Chiếm lĩnh nơi này, có thể nắm giữ vững chắc Trung - Nhật - Hàn và Đông Nam Á.

Trong lịch sử kháng cự ngoại xâm, bảo vệ quê hương đất nước của nơi này có những câu chuyện truyền kỳ nào?

Ba chữ C màu đen ghi lại chiến tích anh hùng ca ngợi đến rơi nước mắt của người Hoa họ Trịnh khi hỗ trợ Lưu Cầu.

Ngày nay, chúng ta lại phải tìm kiếm bóng dáng thần bí ấy ở chốn nào?

Bây giờ rất ít người còn biết rằng Lưu Cầu từng là một quốc gia độc lập.

Satsuma xâm lược

Buổi giảng trước đã nói, giữa Trung Quốc và Lưu Cầu qua lại nhộn nhịp, vô cùng vui vẻ, vương quốc Lưu Cầu đang đắc ý với thân phận "Vạn quốc tân lương" của mình, thì lịch sử xuất hiện một bước ngoặt lớn, vận mệnh của Lưu Cầu cũng theo đó mà thay đổi, bước vào trạng thái "bị động thời đại", giống như trào lưu "bị có việc làm", "bị đại diện", "bị quyên góp" thịnh hành trong hai năm qua của chúng ta, Lưu Cầu cũng bước lên con đường không thể quay về nhà. Rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì? Cái gì đã phá vỡ sự yên bình của mảnh đất kỳ diệu này?

Trung Quốc có câu cổ ngữ "Người sợ nổi danh, heo sợ mập". Câu chuyện phải bắt đầu từ ngày 4 tháng 3 năm 1609, Mạc phủ Edo của Nhật Bản từ lâu đã dòm ngó sự giàu có của vương quốc Lưu Cầu, ngày hôm nay, hắn hạ lệnh cho đảo chủ Shimazu Iehisa của phiên Satsuma ở Kyushu xuất binh ba ngàn, vũ trang xâm lược Lưu Cầu. Shimazu Iehisa dẫn theo ba ngàn tinh binh, chia làm một trăm chiến thuyền xuất phát từ cảng Yamakawa, đổ bộ lên đảo Amami Oshima vào ngày 8 tháng 3, bắt đầu công cuộc chinh phục vương quốc Lưu Cầu. Ngày 26 tháng 3, bọn chúng đánh đến kinh thành Shuri của vương quốc Lưu Cầu. Phía Lưu Cầu xuất binh bốn ngàn để chống trả. Đúng như chúng ta đã nói ở phần trước, đến Napoléon còn phải kinh ngạc vì quốc gia này, một quốc gia sao có thể không có quân đội, sao có thể không có cảnh sát, mà lại bình yên đến thế? Cho dù quốc gia này có bốn ngàn quân đội, thì làm sao chịu nổi đòn tấn công của Shimazu Iehisa - kẻ quen việc trận mạc, hung ác tột độ, ưa dùng dũng lực tranh đấu chứ? Cuối cùng, đối mặt với tinh binh mãnh tướng của Shimazu Iehisa, Lưu Cầu hoàn toàn không có sức phản kháng, thành Shuri đã bị công phá. Quốc vương Lưu Cầu là Shō Nei cũng bị ép ra khỏi thành cầu hòa, Shimazu chiếm được thành Shuri vào ngày 5 tháng 4. Hắn giam cầm quốc vương Shō Nei của thành Shuri tại Kagoshima, mưu đồ thôn tính vương quốc Lưu Cầu một mẻ lưới. Về sau do áp lực từ vương triều Đại Minh, thêm nữa là nội bộ chia chác chiến lợi phẩm không đều nên mưu đồ này không thành, nhưng Shimazu Iehisa vẫn ép vương Shō Nei ký kết hiệp ước, quy định vương quốc Lưu Cầu mỗi năm phải nộp tám nghìn thạch lương thực cho phiên Satsuma. Bản thân vương quốc Lưu Cầu còn chẳng có lương thực, mà mỗi năm vẫn phải cống nạp cho hắn tám nghìn thạch. Sau này, Nhật Bản lại lấy đây làm cái cớ để nói rằng hàng năm Lưu Cầu chủ động tiến cống cho họ tám nghìn thạch lương thực, nhằm chứng minh mảnh đất này từ xưa đã là lãnh thổ Nhật Bản. Cho nên có thể thấy, việc Nhật Bản ngăn cản cống phẩm không phải là hứng khởi nhất thời, mà vốn đã có tiền án từ trước. Sở dĩ Nhật Bản để mắt tới mảnh đất rộng hơn ba nghìn năm trăm kilômét vuông của Lưu Cầu không phải vì khẳng định mảnh đất này có thể sản sinh ra cái gì, sản xuất ra cái gì, mà là vì tầm quan trọng về mặt quân sự của nó. Chiếm lĩnh nơi này, có thể nắm giữ vững chắc giao thông huyết mạch giữa Trung, Nhật, Hàn và Đông Nam Á. Hơn thế nữa, nó chính là tiền đồn cho việc Nhật Bản xâm lược Trung Quốc sau này. Nhưng vào lúc đó, một nước Nhật nhỏ bé vẫn chưa có phương pháp và năng lực để tính toán Trung Quốc, cho nên bọn họ đành chôn sâu ý nghĩ này trong lòng, thế nhưng thời gian dường như trôi đi rất nhanh, cơ hội tốt trong tưởng tượng của người Nhật đã nhanh chóng đến.

"Có ngọc rước họa vào thân." Lưu Cầu nhỏ bé vì sở hữu vị trí địa lý vô cùng đắc địa nên đã rước lấy sự dòm ngó của kẻ láng giềng ác độc, không thể tự bảo vệ mình trong dòng chảy lịch sử. Vào lúc này, Trung Quốc với tư cách là nước tông chủ của nó buộc phải đứng ra, bảo vệ hiệu quả và hỗ trợ đạo lý. Vậy, Trung Quốc đã giúp đỡ Lưu Cầu thế nào?

Quốc huy Lưu Cầu chứng minh nhân dân Trung - Lưu máu thịt liền một dải

Ngày 28 tháng 12 năm 1673, vương triều Đại Thanh xảy ra một cuộc nội loạn, kẻ cầm đầu cuộc bạo động này tổng cộng có ba người, thứ nhất là Bình Tây Vương Ngô Tam Quế, thứ hai là Bình Nam Vương Thượng Khả Hỉ, thứ ba là Tĩnh Nam Vương Cảnh Tinh Trung, đây chính là "Loạn Tam Phiến" trong lịch sử nhà Thanh. Sau khi "Loạn Tam Phiến" xảy ra, Trung Quốc rất có khả năng sẽ bị chia cắt, phía Nhật Bản thấy cơ hội tốt của mình đã đến, bèn hạ lệnh cho vương quốc Lưu Cầu tập trung toàn bộ lưu huỳnh có trong khắp các nơi trên cả nước, đem tặng cho Cảnh Tinh Trung đang làm phản. Mặc dù Lưu Cầu chịu sự kìm kẹp của Nhật Bản, nhưng vẫn dùng đủ mọi lý do để ngăn cản dã tâm của người Nhật. Cuối cùng, vào thời điểm trước thềm "Loạn Tam Phiến" được bình định vào năm 1680, vị vương nhân nghĩa của Lưu Cầu đã nhận được phần thưởng từ Khang Hi hoàng đế. Toàn văn phần thưởng này chúng ta đã nói ở phần trước. Năm 1681, Khang Hi hoàng đế lại một lần nữa khen thưởng quốc vương Lưu Cầu, để bày tỏ sự khẳng định đối với hành vi trung thành tuyệt đối này của ông.

Nói đến đây, chúng ta phải chú ý. Thật ra, trong khoảng thời gian này, Lưu Cầu còn từng vài lần chống lại Nhật Bản, trong đó có một chuyện rất cổ vũ tinh thần. Chuyện nổi tiếng nhất chính là việc người Hoa hỗ trợ Lưu Cầu. Nhắc đến chuyện Nhật Bản xâm lược Lưu Cầu năm xưa, một người gốc Hoa đến Lưu Cầu từ năm 1392 theo lệnh của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, là hậu duệ họ Trịnh trong "Mân nhân tam thập lục tính", đã từng làm nên một hành động anh hùng. Nhật Bản không phải đang đánh Shuri sao? Người này dẫn đầu toàn bộ tông tộc chống trả, cuối cùng thất trận bị bắt làm tù binh, người Nhật tàn nhẫn muốn dùng chảo dầu cực hình để nấu chín ông, bèn dựng lên vương chảo dầu lớn, kéo ngay người họ Trịnh bị bắt vào trong chảo dầu, ở trong chảo dầu họ Trịnh vẫn đang giãy giụa, dồn hết sức bú sữa mẹ kéo theo hai tên người Nhật đang đè mình cùng ngã vào chảo dầu, cuối cùng, ba người đồng thời đi vào chảo dầu. Chuyện này nhanh chóng lan truyền khắp nơi trong lãnh thổ Lưu Cầu, người Lưu Cầu từ đó cũng thay đổi quốc huy của mình. Cho đến tận ngày nay, chúng ta vẫn có thể biết được, chính giữa quốc huy Lưu Cầu là một vòng tròn màu đỏ, bên trong vòng tròn màu đỏ có ba chữ C màu đen, tượng trưng cho cảnh tượng ba người bị rán chết trong chảo dầu, ba chữ C màu đen ghi lại chiến tích anh hùng ca ngợi đến rơi nước mắt của người Hoa họ Trịnh khi hỗ trợ Lưu Cầu.

Chuyện này thuần túy là nội bộ sự vụ của Trung Quốc, không phiền người Nhật nhọc lòng xen vào.

Đài Loan từ xưa đã là lãnh thổ Trung Quốc, các ngươi hãy ngoan ngoãn cút đi cho ta, bằng không, ta nói cho các ngươi biết, quân đội dưới tay ta không phải kẻ ăn chay đâu.

Tục ngữ Trung Quốc có câu: "Không sợ giặc trộm, chỉ sợ giặc nhớ". Sự uy hiếp của Nhật Bản đối với Lưu Cầu không những không dừng lại vì vấp phải sự kháng cự, mà trái lại còn ngày càng trầm trọng hơn, thậm chí còn kéo dài tranh chấp sang cả đảo Đài Loan vốn thuộc lãnh thổ Trung Quốc, gây ra một sự kiện trọng đại trong lịch sử vong quốc của Lưu Cầu. Sự kiện này là gì? Lại sinh ra kết quả như thế nào?

Sự kiện Mẫu Đơn Xã và "Bắc Kinh chuyên điều"

Mặc dù dưới sự hợp sức kiên quyết của hai bên Trung - Lưu, âm mưu của người Nhật tạm thời chưa thực hiện được. Thế nhưng, "không sợ giặc trộm, chỉ sợ giặc nhớ". Tên tiểu Nhật này dùng một kế không thành lại sinh kế khác, cuối cùng vào năm 1871, người Nhật đã đạt được cơ hội thứ hai mà chúng hằng mong ước.

Lại nói vào tháng 12 năm 1871, có hai chiếc thuyền của vương quốc Lưu Cầu gặp bão lớn trên biển, bạn nói có lạ không, tháng 12 mà vẫn còn có bão táp, kết quả là hai chiếc thuyền này trôi dạt đến bờ biển phía đông Đài Loan, trong đó một chiếc gặp nạn được cứu giúp, được đưa an toàn đến phủ Đài Loan, chiếc còn lại va vào đá chìm ở Lang Kiều phía nam Đài Loan, tức là vị trí Bắc Dao Vàn dưới chân Hằng Xuân Đài Loan hiện nay. Sau khi các thủy thủ lên bờ, đã xảy ra xung đột với cư dân thổ sơn địa phương của Mẫu Đơn Xã, kết quả là năm mươi tư ngư dân Lưu Cầu bị sát hại nhầm, đây chính là "Sự kiện Mẫu Đơn Xã" trong lịch sử.

Có người nói, chuyện này thì có gì ghê gớm? Vùng đất thuộc quyền của vương quốc Lưu Cầu là nước triều cống nhà Thanh xảy ra xung đột với thành viên của Mẫu Đơn Xã thuộc phủ Đài Loan tỉnh Phúc Kiến nhà Thanh, thuần túy là việc nội bộ của Trung Quốc. Chúng ta cảm thấy đây là việc nội bộ của Trung Quốc, nhưng người Nhật thích gây sự vô cớ thì không nghĩ vậy. Đương nhiên, lúc đó người Nhật hoàn toàn không biết gì về chuyện này, một năm rưỡi sau bọn chúng mới rốt cuộc hay biết. Thế nên, Nhật Bản bèn cử sứ thần Fukushima Chủng Thần đến Bắc Kinh Nha môn Tổng lý Các quốc Sự vụ để kháng nghị, kháng nghị việc cư dân thuộc phiên Lưu Cầu vốn thuộc quốc gia của họ đã phải chịu những hành vi phi nhân đạo ở Trung Quốc. Chính quyền nhà Thanh cử hai đại biểu, một vị đại thần Nha môn Tổng lý tên là Mao Sưởng Hi, một vị tên là Đổng Tuân, tuyên bố nghiêm khắc rằng:

"Dân "phiên" giết dân Lưu, đã nghe nói về chuyện này, còn việc hãm hại người nước quý thì chưa từng nghe thấy. Vả lại hai hòn đảo đều thuộc đất của ta, người thuộc đất đai phái sinh lẫn nhau tề tựu chém giết, việc tài quyết vốn dĩ ở ta. Ta xót thương người Lưu, tự có biện pháp xử lý, can gì đến việc nước quý, mà phải nhọc lòng can thiệp?"

Tức là nói chuyện này thuần túy là việc nội bộ của Trung Quốc, không phiền người Nhật nhọc lòng xen vào. Lại nói tiếp rằng:

Kẻ sát nhân đều thuộc "sinh phiên", cho nên tạm thời coi như ngoài vòng giáo hóa, chưa tiện tra cứu đến cùng. "Hạ Dịch" của Nhật Bản, "Hồng Phiên" của Mỹ, đều không phục vương hóa, đây cũng là chuyện muôn nước thỉnh thoảng đều có.

Nói đến đây, chư vị phải chú ý câu nói này của họ, "Kẻ sát nhân đều thuộc 'sinh phiên', tạm thời coi như ngoài vòng giáo hóa, chưa tiện tra cứu đến cùng". Ý là, những kẻ giết người đều thuộc về cư dân chưa được tiến hóa tốt trong lãnh thổ Trung Quốc của chúng ta, họ gọi các dân tộc thiểu số chưa tiến hóa tốt là "sinh phiên". Tất cả mọi người đều hiểu điều này có nghĩa là gì, giống như việc Trung Quốc chúng ta trước đây gọi các dân tộc thiểu số là "Di Man Rừng Địch". Các anh cũng có "Hạ Dịch" (chỉ người Ainu ở Hokkaido), Mỹ cũng có "Hồng Phiên" (chỉ người da đỏ), quốc gia nào cũng có những người chưa tiến hóa tốt như vậy. Nhưng người Nhật không nghĩ như thế, người Nhật nghe xong mừng rỡ trong lòng. "Sinh phiên" chưa tiến hóa, ta không thèm hiểu theo nghĩa đó đâu, tức là không thuộc quyền quản lý của Trung Quốc. Thế là vào ngày 6 tháng 2 năm 1874, bọn chúng soạn thảo ra một bản "Đài Loan 'phiên' địa chinh phạt yếu lược", ngụy biện một cách vô lý rằng:

Bộ lạc "thổ phiên" Đài Loan, là nơi chính quyền triều đình nhà Thanh không vươn tới được... Cho nên việc báo thù cho những nhân dân Lưu Cầu thuộc phiên tộc của chúng ta đã bị sát hại, là nghĩa vụ của chính quyền Đế quốc Nhật Bản, mà công lý chinh phạt "phiên" cũng có thể thu được căn cứ chủ chốt từ trong đó.

Nếu quốc gia nhà Thanh lấy lý do Lưu Cầu từng sai sứ sang triều cống quốc gia đó, phát huy thuyết hai nước thuộc về, để ngó lơ không đếm xỉa tới, không đáp lại những bàn luận đó thì tốt hơn. Phàm là thực quyền kiểm soát Lưu Cầu nằm ở đế quốc chúng ta, việc ngăn cản Lưu Cầu sai sứ triều cống là trái phép, có thể xếp vào nhiệm vụ sau khi chinh phạt Đài Loan, hiện tại không thể tranh luận vô ích với chính quyền Trung Quốc.

Nói cách khác là gì? Chính là nói bộ lạc ở Đài Loan này là nơi chính quyền triều đình nhà Thanh không với tới được, cho nên việc tiến hành hành động báo thù đối với việc bọn chúng sát hại nhân dân Lưu Cầu thuộc phiên thuộc của chúng ta là nghĩa vụ của chúng ta, là đường đường chính chính hợp tình hợp lý. Ngoài ra còn bổ sung thêm rằng, nếu chính quyền nhà Thanh lấy lý do Lưu Cầu triều cống cho họ để nói Lưu Cầu thuộc về cả hai nước, thì chúng ta cứ phớt lờ, mặc kệ, coi như không nghe thấy. Bước tiếp theo của chúng ta là sẽ ngăn cản Lưu Cầu triều cống nhà Thanh, nhưng đây là chuyện sau khi chinh phạt Đài Loan, hiện tại hãy gác lại đã. Việc cấp bách trước mắt, chính là khẳng định Đài Loan không phải lãnh thổ Trung Quốc trước đã, rồi chúng ta - người Nhật có thể xâm chiếm, thế nên vào năm 1874 bọn chúng mới ngang nhiên xâm lược Đài Loan, bởi vì bọn chúng cho rằng Đài Loan không thuộc quyền quản lý của Trung Quốc. Đối mặt với cuộc xâm lược vũ trang của Nhật Bản, chính quyền nhà Thanh sao có thể bỏ qua dễ dàng, khoanh tay đứng nhìn mặc kệ, lập tức quyết định cử cháu ngoại kiêm con rể của Lâm Tắc Từ là Thẩm Bảo Trinh làm "Khâm sai biện lý Đài Loan đẳng xứ hải ngoại kiêm lý các quốc sự vụ đại thần", mang theo hạm đội tuần tra Đài Loan. Sau khi đến Đài Loan, Thẩm Bảo Trinh làm hai việc, một mặt cầm "Đài Loan phủ chí" bản tiếng Trung, đối chất ngay tại chỗ với nguyên trung tướng lục quân Nhật Bản - "Tổng đốc sự vụ phiên địa Đài Loan" do chính phủ Nhật Bản đơn phương đặt tên là Saigo Tsugudo. Mặt khác, Lý Hồng Chương giao thiệp với công sứ Nhật Bản mới nhậm chức tại Trung Quốc là Liễu Nguyên Tiền Quang, dưới đây là một đoạn đối thoại giữa hai người bọn họ lúc bấy giờ.

---❊ ❖ ❊---

Hỏi: Các ông nói sinh phiên Đài Loan không phải là đất của Trung Quốc là thế nào?

Đáp: Ấy là nơi chính giáo của Trung Quốc không vươn tới được, lần xuất binh này tiến về trước, cũng có căn cứ.

Hỏi: Các ông có căn cứ gì?

Chưa trả lời.

Đáp: Sinh phiên Đài Loan giống như kẻ vô chủ vậy, không dính dáng gì đến Trung Quốc.

Hỏi: Sinh phiên há lại tính là một nước sao?

Đáp: Không tính là một nước, chỉ là dã man.

Hỏi: Thuộc về một đảo Đài Loan của ta, sao lại không phải là đất của ta?

Đáp: Quốc gia các ông đã biết sinh phiên qua nhiều năm đã giết hại rất nhiều người, sao không xử lý?

Hỏi: Tra cứu xử lý hung thủ có khó dễ chậm mau, sao ông biết ta không xử lý? Vả chăng kẻ sinh phiên giết là người Lưu Cầu chứ có phải người Nhật đâu, cần gì người Nhật phải xen vào việc của người khác?

Đáp: Quốc vương Lưu Cầu từng có người đến Nhật Bản kêu oan.

Hỏi: Lưu Cầu là nước phiên thuộc của ta, sao không đến Trung Quốc tố cáo?

Đáp: Lúc ban đầu khi chưa đổi hiệp ước, chư hầu Satsuma của bổn quốc đã có ý định động binh rồi.

Dù các ông có ngụy biện thế nào, khéo ăn khéo nói ra sao, chính quyền nhà Thanh vẫn tuyên bố nghiêm khắc rằng Đài Loan từ xưa đã là lãnh thổ Trung Quốc, các ngươi phải ngoan ngoãn cút xéo đi cho ta, bằng không, ta nói cho các ngươi biết, quân đội dưới tay ta không phải kẻ ăn chay đâu.

Đối mặt với tư thế cứng rắn này của triều đình nhà Thanh, Saigo Tsugudo lý cùng từ quẫn, nhưng hắn tuyên bố Nhật Bản rút lui cũng được, các ngươi phải bồi thường cho ta. Tin này truyền đến Nha môn Tổng lý, người đứng đầu Nha môn Tổng lý Các quốc sự vụ là Lý Hồng Chương nén giận cầu toàn, cảm thấy việc thu hồi lại Đài Loan mới là thật, thế nên đừng bàn phải trái đúng sai nữa, đàm phán thôi.

Sự kiện Nhật Bản ngăn cản cống phẩm

Trải qua đàm phán, ngày 31 tháng 11 năm 1874, hai nước Trung - Nhật đã ký kết "Bắc Kinh chuyên điều" tại Bắc Kinh. Bản "Bắc Kinh chuyên điều" này rất đáng ghét, quy định rằng: Việc xuất binh lần này của Nhật Bản, là vì "sinh phiên Đài Loan từng đem dân thuộc quốc Nhật Bản ra vã vức hãm hại vô cớ", "vốn dĩ xuất phát từ nghĩa cử bảo vệ dân chúng, Trung Quốc không chỉ trích là sai"; tất cả gia đình nạn nhân bị nạn trước đó, Trung Quốc phải cấp tiền trợ cấp mười vạn lượng, chi phí làm đường, xây nhà v.v. của Nhật Bản tại Đài Loan, Trung Quốc trù bị bù đắp bốn mươi vạn lượng bạc. Nghe rõ chưa, năm mươi vạn lượng bạc trắng này vốn dĩ có mười vạn lượng nên được giao cho gia đình năm mươi tư người chết nạn ở Lưu Cầu, nay lại biến thành giao cho "quốc gia Nhật Bản"; hơn nữa chi phí quân sự mà Nhật Bản tiêu tốn khi xâm lược Đài Loan của Trung Quốc chúng ta còn phải bồi thường tiền cho nó, vốn dĩ là Nhật Bản xâm lược Lưu Cầu trước, rồi sau đó mới chiếm đóng Đài Loan, những điều này đều phải bị công khai lên án, thế mà Nha môn Tổng lý dưới quyền Lý Hồng Chương lại không cho là sai, người ta lại là "nghĩa cử bảo vệ dân chúng", bạn nói xem đây là lời gì thế này. Điều này đã để lại cái cớ cho Nhật Bản thôn tính Lưu Cầu về sau. Phản ứng của Nhật Bản rất nhanh, Nội vụ đại trưởng Nhật Bản Okubo Toshimichi liền lập tức chính thức đề xuất một kế hoạch thôn tính Lưu Cầu, trong đó có một phần nói thế này:

Trạng thái hai nước thuộc về của Lưu Cầu, từ thời trung cổ đến nay, đã tuân theo từ lâu, rất khó để đột ngột cải cách, dẫn đến việc chần chừ cho đến tận ngày nay. Nay Trung Quốc thừa nhận việc chúng ta chinh phạt phiên là nghĩa cử, lại còn trợ cấp nạn nhân, tuy có vẻ đủ để biểu thị thực tích Lưu Cầu thuộc về bản đồ nước ta, nhưng ranh giới hai nước vẫn chưa phân định rõ ràng. Nay vì cớ nạn nhân Lưu Cầu, ta từng tốn kém vạn vàng, tử vong nhiều người để bảo vệ, phiên vương của họ đáng lý ra phải nhanh chóng tự mình đến triều đình, biểu thị lòng thành tạ ơn, thế mà cho đến nay vẫn chưa nghe nói có chuyện đó, nguyên nhân có lẽ là vì sợ hãi Trung Quốc. Nay nếu lấy lệnh triều đình để triệu tập phiên vương, nếu họ không đến, về tình thế buộc phải quở trách gay gắt. Thế nên tạm thời gác lại tính sau, có thể triệu tập các đại thần trọng yếu của họ trước, dụ dỗ bằng nguyên nhân chinh phạt phiên và đầu đuôi việc đi sứ Trung Quốc, đồng thời khiến cho phiên vương nên tự phấn đấu, đến triều kiến tạ ơn, và đoạn tuyệt quan hệ của họ với Trung Quốc. Thiết lập phân doanh Trấn đài ở Naha, từ hình pháp, giáo dục cho đến trăm ngàn chế độ, dần dần cải cách, để đạt được hiệu quả thực tế thuộc về bản đồ của chúng ta.

Ý là gì? Chính là nói chính quyền nhà Thanh chẳng phải đã thừa nhận ta là "nghĩa cử bảo vệ dân chúng" rồi sao? Ta vì chuyện nạn nhân Lưu Cầu mà tiêu tốn bao nhiêu tiền, chết bao nhiêu người, Lưu Cầu nên đến biểu thị một chút mới phải chứ, sao cho đến nay vẫn không thấy động tĩnh gì, có lẽ là vì sợ hãi Trung Quốc chăng. Các ngươi không đến chứ gì? Ta hạ lệnh bắt các ngươi đến. Thế nên, Nhật Bản bèn gọi Tam ti quan Lưu Cầu là Ikeguro Anki đến Tokyo, Okubo Toshimichi nói với ông ta rằng:

Từ khi duy tân đến nay, các việc giao thiệp với nước ngoài thảy đều dựa theo công pháp quốc tế, thế nhưng phiên Lưu Cầu vẫn thành hình thức hai nước thuộc về, ngày nay nếu không cải cách, thì sẽ chịu sự can thiệp của Trung Quốc, lại sẽ trở thành nhân tố tranh chấp trong ngày khác. Thế nên chính phủ chúng ta suy nghĩ đến điều này, nên thiết lập phân doanh Trấn đài ở Naha để bảo vệ nhân dân Lưu Cầu.

Okubo Toshimichi nói, các ngươi hiện nay thuộc về cả hai bên, các ngươi phải cải cách, nếu không thì sẽ lại chịu sự can thiệp của Trung Quốc. Chúng ta nghĩ trước nghĩ sau, vì sự hòa bình ổn định, phồn vinh cường thịnh của các ngươi, chúng ta đành phải thiết lập doanh trại quân đội ở Naha để bảo vệ các ngươi. Thế nhưng, Ikeguro Anki của Lưu Cầu không phải đứa trẻ ba tuổi, không phải các ngươi nói vài câu hay ho là có thể lừa phỉnh được đâu, trong lòng ông ta hiểu rõ mười mươi, Lưu Cầu tuy là "hai nước thuộc về" Trung - Nhật, nhưng vẫn là một quốc gia tự chủ, cho nên đã từ chối.

Okubo Toshimichi thấy dỗ dành không được, bèn dùng biện pháp cứng rắn luôn.

Có người nói, "Sự kiện Mẫu Đơn Xã" vốn không được giải quyết một cách công bằng và công chính, chính là điểm mút mang ý nghĩa phân định ranh giới trong lịch sử Đài Loan, nó đã sinh ra ảnh hưởng sâu xa đối với sự phát triển của Nhật Bản sau Minh Trị Duy Tân, sự quản lý Đài Loan của chính quyền nhà Thanh, đặc biệt là tương lai của Lưu Cầu. Vậy sau khi sự kiện xảy ra, đối với vấn đề quy thuộc vận mệnh của vương quốc Lưu Cầu, chính quyền nhà Thanh đã đưa ra sách lược thế nào?

Năm 1875, cũng chính là năm thứ hai sau khi "Bắc Kinh chuyên điều" Trung - Nhật được ký kết, quốc vương Lưu Cầu nhận được một tài liệu thần bí đến từ Đại Chính cung của Nhật Bản, chính là do Okubo Toshimichi này phát hành.

Thứ nhất, các lệ như phái sứ tiết để triều cống Trung Quốc và chúc mừng hoàng đế nhà Thanh lên ngôi, thảy đều bãi bỏ.

Thứ hai, bãi bỏ quán Lưu Cầu ở Phúc Châu, nghiệp vụ mậu dịch thảy đều quy về quyền quản lý của Lãnh sự quán Nhật Bản đặt tại Hạ Môn.

Thứ ba, từ trước đến nay cứ mỗi lần thay đổi phiên vương, đều do Trung Quốc phái thuyền quan đến, nhận sự sách phong của Trung Quốc, lấy đó làm lệ, từ nay về sau thảy đều bãi bỏ.

Thứ bốn, nay phiên vương đến triều kiến, sau khi nghiên cứu về phương pháp cải cách chính trị và phương pháp xây dựng thì sẽ quyết định.

Thứ năm, giao thiệp giữa Lưu Cầu và Trung Quốc từ nay về sau, thảy đều do Bộ Ngoại giao Nhật Bản quản lý xử lý.

Tài liệu thần bí này khiến cho trên dưới nước Lưu Cầu vô cùng hoảng sợ bất an. Tài liệu thần bí này còn viết những gì nữa? Nó viết rằng: Từ nay về sau cấm triều cống Trung Quốc, chịu sự sách phong của nhà Thanh, phải tuân theo niên hiệu Minh Trị, thực hiện lễ nghi, hình pháp của Nhật Bản v.v. Nói cách khác, Nhật Bản cảnh cáo Lưu Cầu, sau này ngươi phải đoạn tuyệt tất cả quan hệ ngoại giao với nhà Thanh Trung Quốc, ngươi là một phần dưới sự thống trị của ta. Chính phủ Nhật Bản đặc biệt phái Nội vụ đại thần Matsuda Michiyuki đến Lưu Cầu, hơn nữa mượn cớ thúc đẩy cải cách chính trị, ép buộc Lưu Cầu đoạn tuyệt mọi quan hệ với Trung Quốc, nhưng lập tức bị từ chối. Chính phủ Nhật Bản không chịu buông tha, lập tức phái binh khống chế tất cả các bộ phận yếu hại của Lưu Cầu. Đối mặt với hành vi cướp bóc này của Nhật Bản, quân thần Lưu Cầu đã tiến hành kiên quyết chống cự. Lúc bấy giờ, quốc vương Lưu Cầu là Shō Tai đổ bệnh, thế nhưng vừa nghe thấy tin này, ông lập tức có tinh thần trở lại, không phải là khỏi bệnh đâu, mà là tức quá hóa giận đấy, chính là dù có bệnh thì ta cũng phải kháng nghị, các đại thần bên dưới cũng đều kiên quyết tuyên bố "không thể đoạn tuyệt với Trung Quốc và không thể cải cách chính trị phiên". Ikeguro Anki đó bèn đi tìm Okubo Toshimichi, lần gặp mặt này không phải bị gọi đi, mà là tự ông ta đi tìm tên họ Đại này và nói rằng:

Phiên Lưu Cầu từ lâu mang nặng ân nghĩa của Trung Quốc, nay không thể vô cớ bội bạc vứt bỏ. Triều đình nếu muốn giao thiệp với Trung Quốc, nếu được Trung Quốc thừa nhận, thì đương nhiên sẽ phụng mệnh.

Ý là, quan hệ của chúng ta với Trung Quốc đã từ bao nhiêu năm nay rồi, người ta có ơn với chúng ta, mười tám đời tổ tông của chúng ta đều đã thụ ơn rồi, các ông đột nhiên kêu chúng ta tuyệt giao, chuyện này không hợp tình lý, hay là các ông bàn bạc với Trung Quốc đi, nếu Trung Quốc đồng ý, chúng ta phụng mệnh là được chứ gì. Kết quả tên họ Đại này nói không bàn bạc gì hết. Tiếp theo đó, Nhật Bản câu lưu quốc vương Lưu Cầu là Shō Tai cùng các thành viên hoàng thất khác và giải đi Tokyo, lại còn thi hành một chế độ hộ chiếu hải ngoại, quy định phàm là người Lưu Cầu vượt biển sang Trung Quốc, bắt buộc phải xin cấp hộ chiếu Nhật Bản. Bằng cách này, Nhật Bản đã thành công khống chế nội chính ngoại giao của vương quốc Lưu Cầu, và cưỡng chế Lưu Cầu sử dụng niên hiệu Nhật Bản.

Chẳng bao lâu sau, Nhật Bản lại thành công thiết lập chế độ cảnh sát, chế độ giám sát của mình tại Lưu Cầu. Lưu Cầu lúc này cũng không muốn quốc gia diệt vong giống loài tiêu vong, cho nên quốc vương Shō Tai đang ở trong tù vào tháng 10 năm 1876 đã bí mật phái em rể của mình là Shō Toku - người đảm nhiệm chức Tử cân quan của vương quốc Lưu Cầu cùng thông sự Lưu Cầu Hayashi Sekiko, đô thông sự Cai Dinh ba người ngồi một chiếc thuyền nhỏ, bí mật đi tới Bắc Kinh. Chúng ta đã nói ở phần trước, nước Lưu Cầu muốn phái người ra ngoài, phải đợi đến Đông Chí, nhưng lần này Shō Tai phái người đến Trung Quốc, lại không phải vào dịp Đông Chí, sớm một ngày cũng không được. Cho nên chiếc thuyền nhỏ này trải qua muôn vàn khó khăn trắc trở, cho đến tận ngày hai mươi chín tháng hai âm lịch năm sau, mới đến được Phúc Kiến, gặp được Tuần vũ Phúc Kiến Đinh Nhật Xương, dâng lên trần tình thư trong ngục của quốc vương Lưu Cầu Shō Tai, khẩn cầu chính quyền nhà Thanh đứng ra giao thiệp với Nhật Bản. Đối mặt với sự kiện bất ngờ này, lại là một chuyện lớn như vậy, Đinh Nhật Xương cũng không biết nên xử lý thế nào cho phải, vô cùng tiến thoái lưỡng nan. Một mặt lo lắng "Lưu Cầu đất cằn dân nghèo, trơ trọi một hòn đảo, vốn không phải là nơi hiểm yếu giữ biên ải, không có ích lợi phòng thủ biên thùy, lại có mối lo nước láng giềng gây hấn", lại cho rằng "nếu từ chối quá mức, lại sợ các nước Thái Tây nói ta không thể bảo vệ nước thuộc bang, càng khơi mào mầm móng hai lòng cho các quần đảo". Tức là cho rằng Lưu Cầu ở xa ngoài biển, không phải là nơi quá quan trọng đối với chúng ta, nhưng nếu không giúp, thì các nước phiên thuộc khác sẽ cho rằng chúng ta không bảo vệ nước phiên thuộc của mình, sẽ sinh ra hai lòng, ảnh hưởng rất không tốt. Khó xử thì vẫn phải xử lý, không thể không xử lý. Phải làm sao đây? Đinh Nhật Xương tâu lên triều đình, kiến nghị để Công sứ mới nhậm chức tại Nhật Bản là Hà Như Chương ra tay xử lý.

Nhân tiện đi sứ Nhật Bản, đem việc Lưu Cầu từ xưa lệ thuộc phiên thuộc, nước đó không nên ngăn cản triều cống, cùng với họ lý luận rạch ròi, đồng thời mời các sứ thần Thái Tây trú tại Nhật Bản, chiếu theo "Vạn quốc công pháp", cùng phân xử đúng sai.

Lúc bấy giờ, Hà Như Chương được triều đình nhà Thanh bổ nhiệm làm Công sứ đầu tiên trú tại Nhật Bản, đang chuẩn bị đi Nhật Bản nhậm chức. Đinh Nhật Xương bèn nói, ông ấy vừa hay phải đi Nhật Bản, cứ để ông ấy thương lượng việc này với phía Nhật Bản là được. Triều đình xem xong bản tâu của Đinh Nhật Xương, cảm thấy khả thi, bèn hạ lệnh vào ngày 14 tháng 5 cùng năm phái Công sứ trú Nhật Hà Như Chương xử lý việc này.

Hà Như Chương là một người vô cùng có đầu óc, vô cùng điềm tĩnh. Ông không vội vàng nói phải giải quyết thế nào, mà trước tiên điều tra chi tiết đầu đuôi ngọn nguồn của toàn bộ sự việc. Trong đó còn phân tích chi tiết tình hình trong và ngoài nước của Nhật Bản, nắm rõ vấn đề Lưu Cầu trong lòng. Ông cho rằng "nước Nhật nhỏ mà nghèo, tự phòng thủ còn không xuể, lấy đâu ra thời gian mưu tính người khác", hơn nữa trong nước khủng hoảng tứ phía, "thời thế gian nguy, tính toán tự thủ mà thôi", "hôm nay bọn chúng cố tình không dám vì thế mà gây chiến đâu". Thế nên, ông viết thư cho Lý Hồng Chương nói rằng đối với vấn đề Lưu Cầu chúng ta phải "tranh".

Ngăn cản cống phẩm không ngừng, ắt sẽ diệt Lưu Cầu; Lưu Cầu đã diệt, sẽ lan tới Triều Tiên. Bằng không, lấy điều ta khó làm, Nhật cứ đòi hỏi, nghe theo, thì còn thể thống quốc gia gì nữa? Từ chối, là nhượng một Lưu Cầu, họa biên giới rốt cuộc vẫn không thể tránh khỏi. Muốn tìm kiếm kẽ hở gây sự, không lo không có cớ, người Nhật nếu hoành hành, hà tất phải mượn cớ này? Vả chăng Lưu Cầu sát gần Đài Loan, ta mà vứt bỏ nó... giữa Đài Loan và Bành Hồ, sẽ mong tìm lấy một đêm an giấc cũng không thể được. Tính cho Đài Loan vậy, hôm nay tranh thì mối họa còn được giải tỏa, hôm nay vứt bỏ thì mối họa càng sâu hơn. Thế thì cho dù vì thế mà sinh chiến sự, vẫn không thể không tranh, huống chi chiếu theo thời thế quyết không phải là vậy ư?

Ba sách lược Lưu Cầu của Hà Như Chương

Hà Như Chương sau khi suy nghĩ cẩn mật, đã kiên định lập trường, đề xuất ba sách lược thượng, trung, hạ. Sách lược thượng là phái thuyền binh trách vấn Lưu Cầu, bắt sứ cống của họ, ám chỉ với Nhật Bản rằng ta nhất định phải tranh, nói đơn giản là "nhất định phải tranh"; sách lược trung là trước tiên dùng lý lẽ tranh luận mạnh mẽ, nếu họ không nghe, thì ước hẹn với Lưu Cầu dùng vũ lực chống lại Nhật Bản, nói đơn giản chính là "nhất định phải cứu"; sách lược hạ chính là hoàn toàn áp dụng đàm phán ngoại giao và phân định phải trái với nó. Ba sách lược thượng, trung, hạ, bản thân Hà Như Chương hoàn toàn nghiêng về hai sách lược thượng và trung, còn về sách lược hạ, ông cho rằng chỉ dựa vào dăm ba tấc lưỡi thì khó mà khiến Nhật Bản tâm phục khẩu phục, miếng mồi ngon đã đến miệng mà bắt nó nhả ra là chuyện không thể nào. Đối với phương án cụ thể, Hà Như Chương lại đề xuất ba phương án.

Nếu hai phương án trước thực sự không thành, buộc phải đi theo sách lược hạ, Hà Như Chương đề xuất phương án ba bước, phương án thứ nhất: lùi một bước, duy trì quan hệ ở tầng thứ phụ thuộc giữa Lưu Cầu và Trung Quốc, "hoặc cống mà không sách phong", năm năm tiến cống, đời đời triều kiến, ta không sách phong ngươi làm vương quốc Lưu Cầu nữa; hoặc "sách phong mà không cống", ngươi không cần đến, ta đời đời sách phong ngươi làm vương quốc Lưu Cầu. Để duy trì danh phận giữa Trung và Lưu. Phương án thứ hai là, nếu quan hệ sách phong và triều cống cũng khó duy trì, thì lấy mục tiêu "bảo tồn tế tự Lưu Cầu" làm trọng. Mời các sứ thần các nước hẹn ước, cùng nhau gửi công hàm cho chính phủ Nhật Bản, nói cho nó biết Lưu Cầu này mãi mãi là ngoại phiên của Nhật Bản, Nhật Bản vĩnh viễn không được tiêu diệt Lưu Cầu. Phương án thứ ba, nếu điểm này cũng không làm được, thì phải căn cứ theo lệ cũ triều đại nước ngoài trước đây. Đem Lưu Cầu thuộc về cả hai bên, vừa thần phục Trung Quốc, vừa thần phục Nhật Bản, giao nộp cho một bên là Nhật Bản. Nhưng giao nộp một phần cho ngươi, phần còn lại thì đưa cho ta, hoặc là ngươi bồi thường tiền tài cho Trung Quốc. Bồi thường tiền tài không phải là ý định ban đầu, mục đích vẫn là khiến Nhật Bản lý cùng từ quẫn, bồi thường cho đến khi bồi thường không nổi nữa, thì nó sẽ trả lại cái này cho Trung Quốc.

Hà Như Chương cảm thấy đối với Lưu Cầu bắt buộc phải tranh, tại sao lại đề xuất ba phương án này? Ông cũng quan sát tình hình trong và ngoài nước lúc bấy giờ, cho rằng lúc bấy giờ Trung Quốc vẫn còn khá cường đại, nội bộ Nhật Bản có rất nhiều mâu thuẫn, đối đầu công khai với Trung Quốc thì Nhật Bản lúc bấy giờ vẫn chưa dám, cho nên mới đề xuất chính sách này.

Lưu Cầu từ xưa là một quốc gia độc lập, quan hệ tông phiên suốt mấy trăm năm giữa Trung và Lưu được ghi chép trong sử sách.

Sống không muốn làm người thuộc Nhật, chết không muốn làm quỷ thuộc Nhật!

Lưu Cầu từng là một cố quốc có lịch sử hơn tám trăm năm, cũng dần dần chìm nghỉm trong bụi thời gian. Sự phát triển của lịch sử thường không phải do một người có thể quyết định, "Ba sách lược Lưu Cầu" do Hà Như Chương đề xuất liệu có thể giải quyết triệt để vấn đề Lưu Cầu không? Lưu Cầu liệu có thể tự cứu mình không?

Lý Hồng Chương xem xong phương án cụ thể của Hà Như Chương, cảm thấy những phân tích của Hà Như Chương rất có lý, mà sách lược thượng, sách lược trung trong ba sách lược thượng, trung, hạ thì làm lớn chuyện quá, thôi cứ dùng sách lược hạ đi. Cứ trực tiếp thi hành sách lược hạ vậy, tại sao? Lý cho rằng bất luận Lưu Cầu có còn khôi phục được quan hệ sách phong triều cống này với Trung Quốc hay không, chỉ cần dốc sức tranh thủ sao cho Nhật Bản không phát động xâm lược nữa, không đánh miền nam rồi lại đánh quốc phiên Triều Tiên ở miền bắc là được. Nếu Nhật Bản không nghe, thì chúng ta lại tìm các liệt cường cùng nhau nộp đơn kháng nghị lên tên tiểu Nhật đó. Ông cho rằng như vậy "có thể phát có thể thu".

Thế là, Hà Như Chương phụng mệnh giao thiệp với Nhật Bản. Từ năm 1878, tức là từ tháng 7 đến tháng 11 năm Quang Tự thứ tư, Hà Như Chương đã tiến hành đàm phán gần năm tháng trời với Nhật Bản. Nói đơn giản thì chia làm hai bước. Thứ nhất, trước tiên uyển chuyển nói cho Nhật Bản biết, Trung Quốc chúng ta muốn dốc sức tranh giành Lưu Cầu, không từ bỏ việc để lại cơ hội xoay chuyển. Thứ hai, vạn nhất không được thì mới công khai, chính thức dùng lý lẽ tranh luận mạnh mẽ. Nhật Bản lúc bấy giờ vừa mới bắt đầu làm Minh Trị Duy Tân mấy năm, cái tốt của phương Tây thì không học, lại học được chút cái xấu, xấu ở chỗ nào? Cái tên chủ quản sự vụ ngoại giao của nó, bây giờ gọi là ngoại tướng, toàn bộ Bộ Ngoại giao nghỉ phép ăn chơi, hoàn toàn không tìm thấy một bóng người, cho đến tận khoảng tháng 8 tháng 9 kỳ nghỉ hè kết thúc, Hà Như Chương mới tìm được Ngoại trưởng Nhật Bản Terajima Munenori, tiến hành bước thứ nhất. Ngày mùng 7 tháng 8, lần đầu đến thăm, uyển chuyển bày tỏ ý nguyện muốn thương lượng vụ việc Lưu Cầu của Trung Quốc, chỉ rõ Lưu Cầu xưa nay vốn là nước phiên thuộc của Trung Quốc, hy vọng Nhật Bản tự giác rút khỏi phần đất Trung Quốc đã bị chiếm đóng, khôi phục quan hệ triều cống giữa Trung Quốc và Lưu Cầu. Tên Terajima Munenori này nói không đúng đâu, Lưu Cầu này thuộc về Nhật Bản chúng ta mấy trăm năm nay rồi, trước đây cho các ông Trung Quốc chút đồ, tiến cống cho các ông Trung Quốc, không can thiệp đến nó là không đúng. Bây giờ tôi lo lắng Lưu Cầu sẽ bị nước khác thôn tính, cho nên tôi mới thu hồi quyền ngoại giao của nó, Lưu Cầu là đất phiên thuộc của Nhật Bản. Cuộc hội đàm kết thúc mà không có kết quả, thế nhưng, Hà Như Chương nói chúng ta phải tiếp tục thương lượng thông qua phương thức hội đàm. Terajima Munenori đồng ý. Sau đó Hà Như Chương còn có một cuộc hội đàm với Terajima Munenori này nữa, hai bên hẹn ngày chọn ngày hội đàm lại lần nữa, thế nhưng vẫn chẳng có kết quả gì. Như vậy, nước cờ thứ nhất của Hà Như Chương đã tính toán sai lầm. Chỉ có thể thực hiện nước cờ thứ hai thôi.

Ngày 12 tháng 9, Hà Như Chương cùng phó sứ Trương Tư Quế cùng ký tên, gửi tới Bộ Ngoại giao Nhật Bản một bức công hàm có lời lẽ cứng rắn. Công hàm nói Lưu Cầu từ xưa là một quốc gia độc lập, quan hệ tông phiên suốt mấy trăm năm giữa Trung và Lưu được ghi chép trong sử sách. Hành động này của Nhật Bản, vừa vi phạm "Điều quy tu hảo Trung - Nhật", vừa đi ngược lại tinh thần pháp luật quốc tế. Hy vọng phía Nhật Bản để quốc thể và chính thể của Lưu Cầu thảy đều "tuân theo chương cũ", đồng thời không cho phép Nhật Bản ngăn cản Lưu Cầu triều cống Trung Quốc. Dưới đây là một phần nguyên văn được trích lục:

Tra xét nước Lưu Cầu là một hòn đảo nhỏ trên vùng biển Trung Quốc, địa thế chật hẹp, sản vật thưa thớt, tham thì chẳng có gì để tham, gộp thì chẳng có gì để gộp. Trơ trọi giữa biển khơi, từ xưa đến nay, tự thành một nước. Từ năm Hồng Vũ thứ năm triều Minh (1372), thần phục Trung Quốc, phong vương tiến cống, được xếp vào hàng phiên thuộc; chỉ có chính lệnh trong nước là cho phép tự trị, cho đến nay không đổi. Đại Thanh ta thương xót sự nhỏ bé yếu ớt của nó, ưu đãi có thừa; Lưu Cầu phụng sự ta, lại càng cung kính thuận theo. Lệ định hai năm một cống, từ trước tới nay chưa từng gián đoạn. Tất cả mọi điển lễ, đều được ghi chép trong "Đại Thanh hội điển", "Lễ bộ tắc lệ" và sách vở do các đời sứ thần sách phong Lưu Cầu soạn thảo như "Trung Sơn truyền tín lục", tức là do người Lưu soạn như "Trung Sơn sử lược", "Cầu dương chí", và sách khắc mới đây của người nước các ông là "Lưu Cầu chí", đều ghi chép rõ ràng. Lại thêm nước Lưu Cầu vào thời Hàm Phong triều ta, từng lập ước với Hợp chủng quốc Mỹ Lợi Kiên, Pháp Lan Tây, Hà Lan, trong ước thảy đều dùng văn tự niên hiệu lịch sóc của triều ta, ấy là nước Lưu Cầu thuộc về triều ta, các nước Âu Mỹ không ai là không biết.

Đoạn này là lược khảo lịch sử Lưu Cầu. Tiếp theo đó, Hà Như Chương lại nói rằng:

Nay bỗng nghe quốc gia các ông cấm Lưu Cầu tiến cống nước ta, chính phủ ta nghe thấy, cho rằng Nhật Bản là một đại quốc đường đường, lẽ nào lại không chịu giữ gìn giao hảo láng giềng, ức hiếp nước yếu, làm ra chuyện bất tín bất nghĩa vô tình vô lý này vì thế. Bổn đại thần trú ở đây mấy tháng, tra hỏi tình tứ, trộm nghĩ hai nước chúng ta kể từ khi lập "Điều quy tu hảo" tới nay, càng thắt chặt tình giao hảo, điều thứ nhất trong điều quy ngay đã nói "Bất kể là đất đai phiên thuộc của hai nước, cũng đều lấy lễ đối đãi lẫn nhau, không được xâm lấn lẫn nhau", vốn dĩ nên tuân thủ không dời, điều này là cái mà quốc gia các ông đều biết. Nay nếu ức hiếp Lưu Cầu, tự ý sửa đổi chương cũ, thì lấy gì để đối mặt với nước ta? Lại lấy gì để đối mặt với các nước có ước hẹn với Lưu Cầu? Lưu Cầu tuy nhỏ, nhưng lòng phụng sự triều đình ta, trên dưới như một, cũng tuyệt đối khó lòng khuất phục.

Ngày 27 tháng 10, hơn một tháng sau, Ngoại trưởng Nhật Bản Terajima Munenori phúc đáp thư, bắt bẻ mấy câu trách mắng mang ý "Nhật Bản là một đại quốc đường đường, lẽ nào lại không chịu giữ gìn giao hảo láng giềng, ức hiếp nước yếu, làm ra chuyện bất tín bất nghĩa vô tình vô lý này vì thế" để làm rùm beng lên, mượn cớ công hàm của Hà Như Chương "lời lẽ kịch liệt", nhất định bắt Hà Như Chương phải đưa ra giải thích, thực chất là né tránh vấn đề bản chất "sự quy thuộc của Lưu Cầu". Sau đó lại nói Lưu Cầu mấy trăm năm nay trước tiên thuộc quyền quản lý của Nhật Bản, ý của chính phủ Trung Quốc các ông là gì? Đại thần Trung Quốc các ông có học qua lịch sử không vậy, các ông đang nói linh tinh cái gì thế? Quốc gia Nhật Bản đường đường quản lý việc tư của Lưu Cầu thuộc nội địa Nhật Bản của chúng ta thì có can hệ gì đến chính phủ nhà Thanh Trung Quốc các ông. Thế là, kiên quyết cự tuyệt. Các ông có ý gì chứ? Các ông công khai can thiệp vào nội chính Nhật Bản chúng ta, các ông làm thế là không tốt đâu. Ngày 6 tháng 11, Hà Như Chương viết thư giải thích rằng, hai lần trước chúng ta đều đã nói rồi, chính phủ Trung Quốc từ trước đến nay đối với Lưu Cầu này thế nào, quan hệ vô cùng mật thiết, Lưu Cầu là nước phiên thuộc của Trung Quốc, Lưu Cầu đối với Trung Quốc là năm năm tiến cống, đời đời triều kiến. Sở dĩ tôi viết thư cho các ông, là vì chúng ta bàn không thông nên mới dùng công hàm bằng văn bản, mục đích chính là để "ưu đãi giao hảo láng giềng", sự ngụy biện vô lý này của các ông, khiến tôi cảm thấy vô cùng kinh ngạc, "Điều ước tu hảo Trung - Nhật" của chúng ta không quy định như vậy, các ông xâm lược nước phiên thuộc của Trung Quốc chúng ta, các ông cũng không hề thông báo cho tôi một tiếng, các ông có ý gì chứ. Cứ như thế hai bên qua lại, hoàn toàn không có kết quả, biến thành cuộc đấu khẩu gay gắt.

Nhật Bản đổi tên Lưu Cầu thành Okinawa

Đúng lúc hai bên đang giao thiệp, ngày 4 tháng 4 năm 1879, chính phủ Nhật Bản chính thức tuyên bố, đổi vương quốc Lưu Cầu thành huyện Okinawa, bổ nhiệm Nabeshima Naohira làm huyện lệnh Okinawa đầu tiên. Đến đây, Nhật Bản chính thức thôn tính Lưu Cầu. Đồng thời bọn chúng tiêu hủy toàn bộ các chỉ dụ, chiếu thư, công văn và sổ sách bằng chữ Hán ở trong ngoài cung điện Lưu Cầu, để che giấu sự thật chúng chiếm đóng Lưu Cầu.

Lưu Cầu cầu viện

Thấm thoắt đã đến tháng 10 năm 1879, một ngày nọ có ba vị khách hải ngoại y phục rách rưới quỳ rạp dưới đất trước cửa Nha môn Tổng lý Các quốc Sự vụ nhà Thanh khóc lóc thảm thiết, thu hút rất nhiều người qua đường dừng chân vây quanh. Bọn họ là ai? Hóa ra tin tức Nhật Bản thôn tính Lưu Cầu truyền đến Trung Quốc, em rể của Shō Tai vương là Shō Toku và ba người đang ở Trung Quốc, cạo tóc hóa trang, vượt qua muôn vàn khó khăn trắc trở, đến Nha môn Tổng lý dâng thư cầu khẩn lên Lý Hồng Chương. Trong thỉnh nguyện thư, Shō Toku vì cảm thấy mối thù nước mối hận nhà, đã viết rằng: "Sống không muốn làm người thuộc Nhật, chết không muốn làm quỷ thuộc Nhật!" Mấy ngày liền, ba người Shō Toku vẫn ở lại đây, cầu cứu mẫu bang, hy vọng mẫu bang "hãy đuổi sạch quỷ thuộc nước Nhật". Thế nhưng chính quyền nhà Thanh có thể làm gì nào? Lúc bấy giờ, nước Nga đang xâm lược Tân Cương của Trung Quốc, Nhật Bản đang liên tiếp gây sự ở Phúc Kiến của Trung Quốc, phòng thủ biển hay phòng thủ biên ải quan trọng hơn? Triều đình nhà Thanh không còn cách nào khác. Trong tình cảnh này, vào một buổi hoàng hôn năm 1880, Hayashi Sekiko lại một lần nữa tuyệt thực dâng thư lên triều đình nhà Thanh, khẩn cầu chính quyền Trung Quốc, mẫu bang ơi, xin hãy giúp đỡ tử bang đi! Sau khi không có kết quả, Hayashi Sekiko để lại một bức tuyệt mệnh thư rồi ra đi. Trong bức tuyệt mệnh thư này đã viết hai bài thơ thế này.

Bài thứ nhất:

Xưa nay trung hiếu mấy người xong,

Lo nước nghĩ nhà đã năm năm.

Một chết hãy mong còn xã tắc,

Mẫu thân chuyên dựa đệ huynh hiền.

Bài thứ hai:

Hai mươi năm định tỉnh nửa trái người thân,

Tự nhận càn khôn một tội nhân.

Lệ già nhớ con đôi tóc trắng,

Lại nghe tin dữ càng đau lòng.