Roebuck Ramsden đang ở trong phòng làm việc, bóc những bức thư buổi sáng. Căn phòng được bài trí sang trọng và vững chãi, toát lên phong thái của một người có tiềm lực tài chính. Không một hạt bụi vương vấn: rõ ràng là ở tầng dưới có ít nhất hai nữ gia đinh cùng một cô hầu phòng, và trên gác có một bà quản gia không bao giờ để họ lười nhác. Ngay cả đỉnh đầu của Roebuck cũng được chải chuốt bóng loáng: vào một ngày nắng đẹp, chỉ cần gật đầu là ông có thể dùng đầu để phát tín hiệu Morse đến các doanh trại đằng xa. Tuy nhiên, ở những phương diện khác, ông chẳng có nét gì ra dáng một người lính.Chính giữa đời sống dân sự năng động mới tôi luyện nên vẻ bề thế, sự uy nghi đòi hỏi người khác phải kính trọng, cùng cái miệng cương quyết nay đã được thuần hóa và trở nên tao nhã kể từ sau những thành công khi mọi sự chống đối đã lùi xa, nhường chỗ cho sự thoải mái, đặc quyền và quyền lực. Ông không chỉ là một quý ông đáng kính trọng: ông được nhìn nhận như là chủ tịch của những quý ông đáng kính trọng, là chủ tọa giữa các hội đồng quản trị, là ủy viên hội đồng thành phố giữa các bề tôi, là thị trưởng giữa các ủy viên. Bốn chùm tóc ngả màu xám sắt, chẳng mấy chốc sẽ trắng phau như bọt thủy tinh và thực chất cũng chẳng khác gì mấy, mọc thành hai cặp đối xứng hai bên tai và ở góc hàm bạnh của ông. Ông mặc chiếc áo khoác đuôi tôm màu đen, áo lê-gê màu trắng (đang là tiết trời xuân rực rỡ), và chiếc quần không đen cũng chẳng hẳn xanh, mang thứ màu sắc pha trộn mơ hồ mà các nhà may hiện đại tạo ra để hòa hợp với tín ngưỡng của những quý ông đứng đắn. Hôm nay ông chưa bước chân ra khỏi nhà; thế nên ông vẫn đi dép trong nhà, trong khi đôi bốt đã sẵn sàng cho ông trên tấm thảm lò sưởi. Đoán rằng ông không có người hầu nam, và thấy rằng ông không có cả thư ký với sổ tốc ký cùng máy đánh chữ, người ta không khỏi suy ngẫm về việc cái nếp sống tư sản vĩ đại của chúng ta ít bị ảnh hưởng thế nào bởi những mốt và phương thức mới, hay bởi sự dấn thân của các công ty đường sắt và khách sạn - nơi bán cho bạn một kỳ nghỉ cuối tuần từ thứ Bảy đến thứ Hai tại Folkestone như một thực thụ quý ông với giá hai gươni, đã bao gồm vé khứ hồi hạng nhất.

Roebuck bao nhiêu tuổi? Câu hỏi ấy mang ý nghĩa quan trọng ở thềm của một vở kịch tư luận; bởi trong hoàn cảnh này, mọi thứ đều phụ thuộc vào việc thời niên thiếu của ông thuộc thập niên sáu mươi hay thập niên tám0. Kỳ thực, ông sinh năm 1839, là một tín đồ phái Nhất vị và người ủng hộ Tự do Thương mại từ thời niên thiếu, cùng là một tín đồ Thuyết tiến hóa kể từ khi cuốn Nguồn gốc các loài được xuất bản. Hệ quả là ông luôn tự xếp mình vào hàng ngũ những tư tưởng gia cấp tiến và là nhà cải cách không sợ hãi thốt lên những lời bộc trực.

Ngồi bên bàn viết, bên phải ông là những khung cửa sổ hướng ra Portland Place. Qua những ô cửa ấy, hệt như qua khung tiền sảnh sân khấu, vị khán giả tò mò có thể ngắm nhìn dung mạo bên cạnh của ông chừng nào các tấm rèm còn cho phép. Bên trái ông là bức tường phía trong, với một tủ sách uy nghi và cánh cửa không nằm ở chính giữa, mà lệch về phía ông hơn một chút. Áp vào bức tường đối diện ông là hai bức tượng bán thân đặt trên bệ: một bức bên trái là John Bright; bức bên kia bên phải là ông Herbert Spencer. Giữa chúng treo một bức chân dung khắc họa Richard Cobden; những bức ảnh phóng to của Martineau, Huxley và George Eliot; các bản in thấu kính phỏng theo các ngụ ngôn của ông G.F. Watts (vì Roebuck tin tưởng vào mỹ thuật với toàn bộ sự nghiêm túc của một kẻ chẳng hiểu gì về nó), cùng một bản in bức bích họa tranh khắc của Dupont phỏng theo tác phẩm Beaux Arts hemicycle của Delaroche, miêu tả những vĩ nhân của mọi thời đại. Trên bức tường sau lưng ông, phía trên bệ lò sưởi, là một bức chân dung gia đình chìm trong bóng tối khôn cùng.

Một chiếc ghế được đặt gần bàn viết để tiện cho những vị khách đến vì công chuyện. Hai chiếc ghế khác được kê sát tường giữa hai bức tượng bán thân.

Một cô hầu phòng bước vào với tấm danh thiếp của khách. Roebuck cầm lấy và gật đầu, đầy vẻ hài lòng. Hiển nhiên là một vị khách được chào đón.

RAMSDEN. Mời cậu ta lên đây.

Cô hầu phòng đi ra rồi quay lại cùng người khách.

CÔ HẦU PHÒNG. Thưa ngài Robinson.

Mr Robinson quả thực là một thanh niên đẹp trai đến lạ thường. Người ta hẳn phải nghĩ rằng cậu ta chính là nam diễn viên chính; bởi không có lý nào một nam nhân hấp dẫn thứ hai lại có thể xuất hiện trong cùng một câu chuyện. Thân hình thon thả cân đối, bộ âu phục tang lễ mới tinh lịch lãm, chiếc đầu nhỏ với những đường nét thanh tú, bộ ria mép xinh xắn, đôi mắt thẳng thắn trong trẻo, sắc hồng rạng rỡ cùng làn da tuổi trẻ, mái tóc chải chuốt mượt mà không xoăn nhưng có kết cấu đẹp và màu sẫm nhã nhặn, độ cong nhân hậu của hàng chân mày, chiếc trán ngẩng cao cùng chiếc cằm nhọn gọn gàng, tất cả đều loan báo hình ảnh của một người rồi sẽ biết yêu và biết đau khổ về sau. Và việc cậu ta chịu đựng điều đó không thiếu phần đồng cảm được bảo đảm bởi sự chân thành cuốn hút cùng lòng nhiệt tình khiêm nhường sẵn sàng giúp đỡ - những nét tính cách đóng ấn cho cậu là một người có bản tính khả ái. Khoảnh khắc cậu xuất hiện, khuôn mặt của Ramsden giãn ra vì lòng mến khách và sự chào đón như một người cha, biểu cảm ấy chuyển thành nỗi buồn trang trọng khi chàng trai tiến đến gần ông với nỗi đau hiện rõ trên gương mặt cũng như trên bộ tang phục đen. Ramsden có vẻ thấu hiểu bản chất của sự mất mát. Khi vị khách lặng lẽ tiến đến bàn viết, cụ ông đứng dậy và bắt tay cậu qua chiếc bàn mà không nói một lời: một cái bắt tay kéo dài, đầy tình cảm kể câu chuyện về nỗi tang tóc mới đây mà cả hai cùng chia sẻ.

RAMSDEN. [kết thúc cái bắt tay và vực lại tinh thần] Thôi nào, thôi nào, Octavius, đó là lẽ chung của nhân thế. Tất cả chúng ta rồi cũng phải đối mặt với nó vào một ngày nào đó. Ngồi xuống đi.

Octavius ngồi vào chiếc ghế dành cho khách. Ramsden trở về ghế của mình.

OCTAVIUS. Vâng: chúng ta phải đối mặt với điều đó, thưa ngài Ramsden. Nhưng tôi mang ơn ông ấy rất nhiều. Ông ấy đã làm cho tôi mọi điều mà cha tôi có thể làm nếu ông còn sống.

RAMSDEN. Cậu thấy đấy, ông ấy vốn không có con trai.

OCTAVIUS. Nhưng ông ấy có các con gái; dẫu vậy ông ấy vẫn đối xử với chị tôi tốt chẳng kém gì tôi. Và cái chết của ông ấy thật quá đường đột! Tôi vẫn luôn dự định sẽ cảm ơn ông ấy—cho ông ấy biết rằng tôi không hề coi mọi sự chăm sóc của ông dành cho mình là điều hiển nhiên, như cách mọi đứa trẻ đón nhận sự chăm sóc từ cha mình. Thế nhưng tôi vẫn chờ đợi một cơ hội và giờ đây ông ấy đã ra đi—gục ngã không một tiếng báo trước. Ông ấy sẽ chẳng bao giờ biết được cảm xúc trong lòng tôi. [Cậu lấy khăn tay ra và khóc một cách chân thành không vờ vĩnh].

RAMSDEN. Sao chúng ta lại biết chắc điều đó được, Octavius? Ông ấy có thể biết chứ: làm sao chúng ta nói trước được. Thôi nào! Đừng đau buồn nữa. [Octavius nén lại cảm xúc và cất khăn tay đi]. Thế mới phải chứ. Giờ để tôi kể cậu nghe vài điều để an ủi cậu nhé. Lần cuối cùng tôi gặp ông ấy—chính là tại căn phòng này—ông ấy đã bảo với tôi rằng: "Tavy là một chàng trai hào hiệp và là hiện thân của danh dự; và khi tôi chứng kiến những người đàn ông khác nhận được quá ít sự quan tâm từ con cái họ, tôi mới nhận ra cậu ấy đã làm con trai tôi tốt đến nhường nào." Thế nào? Nghe vậy cậu thấy lòng khá hơn chưa?

OCTAVIUS. Thưa ngài Ramsden: ông ấy từng bảo với tôi rằng ông chỉ gặp đúng một người trên thế giới này là hiện thân của danh dự, và đó chính là Roebuck Ramsden.

RAMSDEN. Ồ, đó là sự thiên vị của ông ấy thôi: chúng ta vốn là những người bạn rất cũ mà cậu biết đấy. Nhưng còn có điều khác nữa ông ấy từng nói về cậu. Tôi tự hỏi không biết mình có nên kể cho cậu nghe hay không đây!

OCTAVIUS. Ngài là người hiểu rõ hơn hết.

RAMSDEN. Đó là chuyện liên quan đến con gái ông ấy.

OCTAVIUS. [đầy hào hứng] Về Ann cơ á! Ồ, xin hãy kể cho tôi nghe đi, thưa ngài Ramsden.

RAMSDEN. Chà, ông ấy nói rằng xét cho cùng ông ấy rất mừng vì cậu không phải con trai mình, bởi ông nghĩ rằng có một ngày nào đó Annie và cậu—[Octavius đỏ bừng mặt]. Chà, có lẽ đáng lẽ tôi không nên kể cho cậu. Nhưng ông ấy nói thật lòng đấy.

OCTAVIUS. Ồ, giá mà tôi nghĩ mình còn chút hy vọng! Ngài biết đấy, thưa ngài Ramsden, tôi chẳng màng đến tiền tài hay những gì người ta gọi là địa vị; và tôi không tài nào ép mình hứng thú với việc tranh đấu vì chúng. Chà, Ann sở hữu một bản tính vô cùng tuyệt mỹ; nhưng cô ấy đã quá quen với việc lún sâu vào guồng quay đó đến mức cô ấy cho rằng nhân vật của một người đàn ông sẽ là không trọn vẹn nếu hắn không có tham vọng. Cô ấy thừa biết rằng nếu kết hôn với tôi, cô ấy sẽ phải tự đấu tranh tư tưởng để thôi cảm thấy xấu hổ vì tôi chẳng đạt được thành công lớn lao nào ra trò.

RAMSDEN. [Đứng dậy, quay lưng về phía lò sưởi] nhảm nhí, con trai tôi ơi, nhảm nhí! Cậu quá ư khiêm tốn đấy. Ở tuổi của nó thì biết gì về giá trị thực sự của đàn ông cơ chứ? [Nghiêm túc hơn] Hơn nữa, con bé là một thiếu nữ vô cùng hiếu thảo. Nguyện vọng của người cha quá cố là điều thiêng liêng đối với nó. Cậu có biết rằng kể từ khi khôn lớn đến tuổi trưởng thành, tôi tin là chưa có lấy một lần con bé viện đến mong muốn của riêng mình làm lý do để làm hay không làm bất cứ việc gì không. Lúc nào cũng là "Cha muốn con thế này," hoặc "Mẹ sẽ không thích thế đâu." Thực sự đó gần như là một khuyết điểm ở con bé. Tôi vẫn thường bảo nó rằng nó phải học cách tự suy nghĩ cho chính mình.

OCTAVIUS. [lắc đầu] Tôi không thể cầu hôn cô ấy chỉ vì người cha quá cố mong muốn điều đó được, thưa ngài Ramsden.

RAMSDEN. Chà, có lẽ là vậy. Không: dĩ nhiên là không rồi. Tôi hiểu điều đó. Không: cậu chắc chắn không thể làm thế. Nhưng khi cậu chinh phục được trái tim cô ấy bằng chính thực lực của mình, đó sẽ là niềm hạnh phúc lớn lao khi vừa được thỏa mãn mong ước của người cha vừa trọn vẹn ý nguyện của chính cô ấy. Hả? Nào! Cậu sẽ ngỏ lời với con bé chứ?

OCTAVIUS. [với nỗi niềm vui buồn lẫn lộn] Dù thế nào đi nữa, tôi xin hứa với ngài rằng tôi sẽ chẳng bao giờ ngỏ lời với bất kỳ ai khác.

RAMSDEN. Ồ, cậu sẽ chẳng cần phải làm thế đâu. Con bé sẽ chấp nhận cậu thôi, chàng trai của tôi—dù cho [đến đây ông bỗng trở nên vô cùng nghiêm nghị] cậu lại có một nhược điểm lớn.

OCTAVIUS. [lo lắng] Nhược điểm gì vậy, thưa ngài Ramsden? Tôi phải hỏi là trong vô số nhược điểm của tôi thì là cái nào mới đúng chứ?

RAMSDEN. Tôi sẽ nói cho cậu nghe, Octavius. [Ông cầm từ trên bàn một cuốn sách bìa vải đỏ]. Tôi đang cầm trên tay bản sao của cuốn sách đồi bại nhất, tai tiếng nhất, tai hại nhất và đốn mạt nhất từng may mắn thoát khỏi ngọn lửa của đao phủ hành hình công cộng. Tôi chưa đọc nó: tôi không muốn làm vấy bẩn tâm trí mình bằng thứ cặn bã ấy; nhưng tôi đã đọc những gì báo chí viết về nó. Cái tựa đề thế là quá đủ đối với tôi rồi. [Ông đọc to]. Sổ tay và Bạn đồng hành của nhà cách mạng, tác giả John Tanner, M.I.R.C., Thành viên của Tầng lớp Người giàu Ăn bám.

OCTAVIUS. [mỉm cười] Nhưng Jack—

RAMSDEN. [bực bội] Vì Chúa, đừng có gọi cậu ta là Jack dưới mái nhà này chứ [ông vứt mạnh cuốn sách xuống bàn. Rồi, thấy nhẹ nhõm hơn đôi chút, ông bước qua chiếc bàn tiến lại phía Octavius, và nói chuyện cự ly gần với vẻ nghiêm trọng đầy ấn tượng]. Này Octavius, tôi thừa biết người bạn quá cố của tôi đã đúng khi nói cậu là một chàng trai hào hiệp. Tôi biết gã này từng là bạn học của cậu, và cậu cảm thấy có trách nhiệm phải bênh vực hắn ta vì giữa hai người từng có tình bạn thời niên thiếu. Nhưng tôi đề nghị cậu hãy nhìn nhận lại hoàn cảnh đã đổi thay. Cậu từng được đối xử như con trai trong nhà người bạn của tôi. Cậu đã sống ở đó; và những người bạn của cậu không thể bị đuổi ra khỏi cửa. Gã Tanner này cứ ra vào nơi đó vì nể cậu từ khi còn thuở nhỏ. Hắn gọi Annie bằng tên riêng một cách tự nhiên chẳng kém gì cậu. Chà, khi cha con bé còn sống, đó là chuyện của người cha, không phải của tôi. Gã Tanner này đối với ông ấy chỉ là một đứa trẻ: những quan điểm của hắn chỉ đáng để cười trừ, giống như chiếc mũ của người lớn đội trên đầu đứa trẻ vậy. Nhưng giờ đây Tanner đã là một người đàn ông trưởng thành còn Annie đã là một thiếu nữ. Và cha con bé thì đã qua đời. Chúng ta hiện vẫn chưa rõ những điều khoản chính xác trong di chúc của ông ấy; nhưng ông ấy từng nhiều lần bàn bạc chuyện đó với tôi; và tôi dám chắc như đinh đóng cột rằng bản di chúc đã chỉ định tôi là người giám hộ và người quản lý tài sản cho Annie. [Nhấn mạnh] Giờ thì tôi nói cho cậu biết, một lần là mãi mãi, tôi không thể và sẽ không để Annie rơi vào hoàn cảnh mà vì nể cậu, con bé phải chịu đựng sự thân mật của cái tên Tanner này. Thật không công bằng: thật không phải phép: thật chẳng chút tử tế nào. Cậu định làm gì về chuyện này đây?

OCTAVIUS. Nhưng chính bản thân Ann đã bảo với Jack rằng dù quan điểm của anh ấy có thế nào đi nữa, anh ấy vẫn luôn được chào đón bởi vì anh ấy từng quen biết người cha kính yêu của cô ấy.

RAMSDEN. [hết kiên nhẫn] Con bé đó bị ám ảnh bởi bổn phận với cha mẹ rồi. [Ông bước phắt đi như một con bò bị châm chọc hướng về phía bức chân dung của John Bright - nơi chẳng có lấy một chút đồng cảm nào dành cho ông. Vừa nói, ông vừa hậm hực bước sang chỗ Herbert Spencer, người mà thậm chí còn tiếp đón ông lạnh nhạt hơn nữa] Thứ lỗi cho tôi, Octavius; nhưng sự dung túng xã hội nào cũng có giới hạn của nó. Cậu biết tôi không phải là kẻ cố chấp hay thành kiến. Cậu biết tôi chỉ là một Roebuck Ramsden bình dị trong khi những kẻ cống hiến ít hơn lại được phong tước phong hàm, đơn giản là vì tôi đã đấu tranh cho bình đẳng và tự do lương tâm trong lúc bọn chúng đang luồn cúi trước Giáo hội và tầng lớp quý tộc. Whitefield và tôi đã đánh mất hết cơ hội này đến cơ hội khác vì những quan điểm cấp tiến của mình. Nhưng tôi dứt khoát vạch ra lằn ranh đối với Chủ nghĩa Vô chính phủ, Tình yêu Tự do và những thứ đại loại thế. Nếu tôi đảm nhận việc làm người giám hộ cho Annie, con bé sẽ phải học cách nhận thức rằng nó có bổn phận đối với tôi. Tôi không chấp nhận điều đó: tôi dứt khoát không chấp nhận. Con bé phải cấm cửa John Tanner; và cậu cũng vậy.

Cô hầu phòng quay lại.

OCTAVIUS. Nhưng—

RAMSDEN. [ra hiệu chú ý vào người hầu] Suỵt! Sao thế?

CÔ HẦU PHÒNG. Thưa ngài, ngài Tanner muốn gặp ngài ạ.

RAMSDEN. Ngài Tanner!

OCTAVIUS. Jack!

RAMSDEN. Sao gã Tanner dám cả gan đến gặp tôi! Bảo là tôi không thể tiếp hắn.

OCTAVIUS. [tổn thương] Tôi rất tiếc khi ngài lại đuổi bạn tôi khỏi cửa như thế.

CÔ HẦU PHÒNG. [điềm tĩnh] Thưa ngài, hắn không ở ngoài cửa đâu ạ. Hắn đang ở trên lầu phòng khách cùng cô Ramsden. Thưa ngài, hắn đi cùng phu nhân Whitefield, cô Ann và cô Robinson.

Cảm xúc của Ramsden lúc này vượt ngoài ngôn từ.

OCTAVIUS. [cười trừ] Đúng là phong cách của Jack rồi, thưa ngài Ramsden. Ngài phải gặp hắn thôi, dù chỉ để đuổi hắn đi chăng nữa.

RAMSDEN. [nhấn mạnh từng chữ với cơn giận dữ kìm nén] Lên lầu và bảo ngài Tanner làm ơn bước xuống đây nào. [Cô hầu phòng đi ra; và Ramsden quay trở lại bên lò sưởi, tựa như một vị trí đã được kiên cố hóa]. Tôi phải nói rằng trong tất cả những trò trơ trẽn khốn kiếp—chà, nếu đây là phong cách vô chính phủ thì tôi hy vọng cậu thích nó đấy. Lại còn đi cùng Annie nữa chứ! Annie! Môt— [ông nghẹn lời].

OCTAVIUS. Vâng: đó mới là điều khiến tôi ngạc nhiên. Anh ấy cực kỳ sợ Ann. Chắc chắn phải có chuyện gì đó xảy ra rồi.

Ngài John Tanner đột ngột đẩy cửa bước vào. Cậu ta còn quá trẻ để có thể được miêu tả đơn giản là một gã đàn ông to lớn để râu. Nhưng người ta đã có thể thấy rõ rằng tuổi trung niên sẽ đưa cậu ta vào đúng nhóm đó. Cậu ta vẫn còn vương chút nét thon thả của tuổi trẻ; nhưng sự trẻ trung không phải là hiệu ứng cậu ta hướng tới: chiếc áo khoác đuôi tôm của cậu ta trông như thể dành cho một vị thủ tướng; cùng tư thế ưỡn ngực kiêu hãnh của đôi vai, dáng đầu cao ngạo và vẻ uy nghi tuyệt trần khi một mái tóc bờm, hay đúng hơn là một nhúm tóc khổng lồ màu hạt dẻ được hất ngược ra đằng sau từ chiếc trán uy nghi, gợi nhắc đến thần Jupiter hơn là thần Apollo. Cậu ta nói năng trôi chảy đến kỳ lạ, bồn chồn, dễ kích động (hãy nhìn cánh mũi phập phồng và ánh mắt xanh đầy bất an, mở to hơn mức bình thường đến đúng một phần ba mươi hai inch), có lẽ hơi điên rồ một chút. Cậu ta ăn mặc rất chải chuốt, không phải vì thói hư vinh không thể cưỡng lại xiêm y, mà xuất phát từ ý thức về tầm quan trọng của mọi việc mình làm - điều khiến cậu ta coi trọng việc đi thăm hỏi chẳng kém gì những người đàn ông khác coi trọng việc kết hôn hay đặt viên đá móng. Một con người nhạy cảm, dễ xúc động, hay phóng đại, đầy nhiệt huyết: một kẻ hoang tưởng tự đại, kẻ mà nếu thiếu đi khiếu hài hước thì chắc chắn sẽ lạc lối.

Ngay lúc này thì khiếu hài hước đang tạm thời vắng bóng. Nói rằng cậu ta đang bị kích động thì vẫn là quá ít: mọi tâm trạng của cậu ta đều là những biểu hiện của sự kích động. Cậu ta lúc này đang ở giai đoạn hoảng loạn tột độ; và cậu ta sải bước thẳng tới chỗ Ramsden hệt như thể có ý định định sẵn là bắn hạ ông ngay trên tấm thảm lò sưởi của chính ông. Nhưng thứ mà cậu ta rút ra từ túi ngực áo không phải là khẩu súng lục, mà là một tập tài liệu khổ lớn thứ tư mà cậu ta nhét thẳng vào cái mũi đang hằn học của Ramsden trong lúc thốt lên—

TANNER. Ramsden: ngài có biết đây là cái gì không?

RAMSDEN. [kiêu kỳ] Không, thưa ngài.

TANNER. Đó là bản sao di chúc của Whitefield. Ann vừa nhận được nó sáng nay.

RAMSDEN. Khi cậu nói Ann, ý cậu là, thưa cậu, cô Whitefield.

TANNER. Ý tôi là Ann của chúng ta, Ann của ngài, Ann của Tavy, và giờ đây, xin Chúa phù hộ tôi, Ann của tôi!

OCTAVIUS. [đứng dậy, mặt tái mét] Cậu đang nói cái gì vậy?

TANNER. Nói cái gì ư! [Cậu giơ cao bản di chúc]. Cậu có biết ai được chỉ định làm người giám hộ của Ann theo bản di chúc này không?

RAMSDEN. [điềm tĩnh] Tôi tin là mình.

TANNER. Ngài! Cả ngài và tôi nữa, anh bạn ạ. Tôi! Tôi!! Tôi!!! Cả hai chúng ta! [Cậu ném phắt bản di chúc xuống bàn viết].

RAMSDEN. Cậu! Không thể nào.

TANNER. Sự thật phũ phàng đến mức kinh hoàng đấy. [Cậu ngả người vào chiếc ghế của Octavius]. Ramsden: tìm cách lôi tôi ra khỏi cái rắc rối này mau. Ngài không hiểu Ann rành bằng tôi đâu. Con bé sẽ phạm mọi tội ác mà một phụ nữ đoan chính có thể làm; và nó sẽ biện minh cho từng tội ác ấy bằng cách nói rằng đó là nguyện vọng của những người giám hộ. Con bé sẽ đổ mọi thứ lên đầu chúng ta; và chúng ta chẳng thể kiểm soát nó nổi dù chỉ như một đôi chuột trước con mèo.

OCTAVIUS. Jack: tôi ước gì cậu đừng ăn nói về Ann như thế.

TANNER. Gã này đang say đắm con bé: lại thêm một rắc rối nữa đây. Chà, hoặc là con bé sẽ đá cậu ta và bảo rằng tôi không chuẩn thuận, hoặc sẽ kết hôn với cậu ta và bảo rằng chính ngài đã ra lệnh cho nó làm thế. Tôi nói cho cậu hay, đây là cú giáng choáng váng nhất từng giáng xuống một kẻ ở độ tuổi và tâm trạng như tôi.

RAMSDEN. Cho tôi xem bản di chúc đó, thưa cậu. [Ông bước đến bàn viết và cầm nó lên]. Tôi không thể tin rằng người bạn cũ Whitefield lại thể hiện sự thiếu tin tưởng vào tôi đến mức bắt tôi phải gánh vác chung với— [Vẻ mặt ông chùng xuống khi đọc].

TANNER. Tất cả là do một tay tôi gây ra cả đấy: đó mới là sự mỉa mai kinh hoàng của câu chuyện. Ông ấy từng nói với tôi một ngày nào đó ngài sẽ làm người giám hộ cho Ann; và như một kẻ ngốc, tôi bắt đầu tranh luận với ông ấy về sự ngu ngốc khi để một thiếu nữ dưới sự kiểm soát của một lão già với những tư tưởng lỗi thời.

RAMSDEN. [sửng sốt] Tư tưởng của tôi lỗi thời!!!!!

TANNER. Hoàn toàn lỗi thời. Tôi vừa mới hoàn thành một bài tiểu luận mang tựa đề Đả đảo Chính quyền của những kẻ Tóc bạc; và tôi đang tràn ngập các lập luận cùng dẫn chứng. Tôi đã nói rằng điều hợp lý nhất là kết hợp kinh nghiệm của một kẻ lão luyện với sinh khí của một người trẻ tuổi. Cứ cắt cổ tôi đi nếu ông ấy không bắt lấy lời tôi và sửa đổi di chúc—nó được ký chỉ vỏn vẹn một tuần rưỡi sau cuộc trò chuyện đó—chỉ định tôi làm người đồng giám hộ với ngài đấy!

RAMSDEN. [tái mặt và quả quyết] Tôi sẽ từ chối không đảm nhận.

TANNER. Làm thế thì ích gì? Tôi đã từ chối suốt dọc đường từ Richmond về đây rồi; nhưng Ann cứ bám lấy điệp khúc rằng dĩ nhiên con bé chỉ là một đứa mồ côi; và rằng nó không thể mong đợi những người từng vui vẻ đến nhà vào thời điểm cha nó còn sống nay lại bận tâm nhiều đến nó được. Đó là chiêu trò mới nhất đấy. Mồ côi cơ đấy! Nghe cứ như một chiến hạm than vãn rằng nó đang phó mặc cho sự dao động của gió và sóng biển vậy.

OCTAVIUS. Làm thế không công bằng đâu, Jack. Cô ấy đúng là trẻ mồ côi mà. Và cậu phải đứng về phía cô ấy chứ.

TANNER. Đứng về phía cô ấy! Cô ấy gặp nguy hiểm gì cơ chứ? Cô ấy có luật pháp đứng về phía mình; cô ấy có dư luận xã hội đứng về phía mình; cô ấy có rất nhiều tiền và chẳng có lấy một mảy may lương tâm. Tất cả những gì cô ấy muốn ở tôi là trút toàn bộ trách nhiệm đạo đức của mình lên đầu tôi, và mặc sức làm theo ý muốn bằng danh dự của tôi. Tôi chẳng thể kiểm soát được cô ấy; và cô ấy có thể làm tổn hại danh tiếng của tôi bất cứ lúc nào cô ấy muốn. Tôi thà làm chồng cô ấy còn hơn.

RAMSDEN. Cậu có thể từ chối nhận việc giám hộ. Còn tôi chắc chắn sẽ từ chối đứng chung với cậu.

TANNER. Phải; và con bé sẽ nói sao về điều đó? Con bé nói gì về chuyện này cơ chứ? Chỉ là những mong ước của người cha quá cố là điều thiêng liêng đối với nó, và rằng nó sẽ luôn nhìn nhận tôi như người giám hộ của mình bất kể tôi có màng đến trách nhiệm đó hay không. Từ chối ư! Cậu thà từ chối cái ôm xiết của một con trăn khổng lồ khi nó đã quấn chặt lấy cổ mình còn hơn.

OCTAVIUS. Kiểu nói chuyện này không hề tử tế với tôi chút nào đâu, Jack.

TANNER. [đứng dậy bước đến chỗ Octavius để an ủi, nhưng miệng vẫn không ngớt than vãn] Nếu ông ấy muốn một người giám hộ trẻ tuổi, sao ông ấy không chỉ định Tavy cơ chứ?

RAMSDEN. À! Sao lại không nhỉ?

OCTAVIUS. Tôi sẽ nói cho các ngài biết. Ông ấy từng thăm dò ý kiến tôi về chuyện đó; nhưng tôi đã từ chối trọng trách vì tôi yêu cô ấy. Tôi không có quyền để cho cha cô ấy ép buộc cô ấy nhận tôi làm người giám hộ. Ông ấy đã nói chuyện đó với cô ấy, và cô ấy bảo tôi đã đúng. Các ngài biết tôi yêu cô ấy mà, thưa ngài Ramsden; và Jack cũng biết điều đó nữa. Nếu Jack yêu một người phụ nữ, tôi sẽ không bao giờ ví cô ấy với một con trăn khổng lồ trước mặt anh ấy đâu, cho dù tôi có ghét cô ấy đến mức nào đi chăng nữa [cậu ngồi xuống giữa hai bức tượng bán thân và quay mặt vào tường].

RAMSDEN. Tôi không tin rằng Whitefield hoàn toàn tỉnh táo khi lập bản di chúc đó. Chính cậu đã thừa nhận rằng ông ấy làm thế dưới ảnh hưởng của cậu mà.

TANNER. Lẽ ra ngài phải cảm ơn tôi vì ảnh hưởng của tôi mới phải chứ. Ông ấy để lại cho ngài hai nghìn năm trăm bảng vì công sức của ngài đấy. Ông ấy để lại cho Tavy của hồi môn cho em gái cậu ấy và năm nghìn bảng cho bản thân cậu ấy.

OCTAVIUS. [nước mắt lại trào ra] Ồ, tôi không thể nhận nó được. Ông ấy quá đỗi tốt bụng với chúng tôi.

TANNER. Cậu sẽ chẳng nhận được đồng nào đâu, anh bạn trẻ ạ, nếu Ramsden lật ngược được bản di chúc này.

RAMSDEN. Hả! Tôi hiểu rồi. Cậu đã đẩy tôi vào thế tiến thoái lưỡng nan.

TANNER. Ông ấy chẳng cho tôi gì ngoài trọng trách quản lý đạo đức của Ann, với lý do rằng tôi đã có sẵn nhiều tiền hơn mức cần thiết cho mình rồi. Điều đó cho thấy ông ấy vẫn vô cùng minh mẫn phải không nào?

RAMSDEN. [cộc cằn] Tôi thừa nhận điều đó.

OCTAVIUS. [đứng dậy bước ra từ chỗ náu mình cạnh bức tường] Thưa ngài Ramsden: tôi nghĩ ngài đang thành kiến với Jack. Anh ấy là một người đàn ông trọng danh dự, và không đời nào lạm dụng—

TANNER. Thôi đi, Tavy: cậu sẽ làm tôi phát ốm mất. Tôi không phải là một người đàn ông trọng danh dự: tôi là một kẻ bị quật ngã bởi một bàn tay đã khuất. Tavy: rốt cuộc cậu vẫn phải kết hôn với cô ấy và vứt cô ấy đi cho nhẹ nợ đời tôi thôi. Trong khi tôi đã đặt trọn tâm can để cứu cậu khỏi nanh vuốt của cô ấy!

OCTAVIUS. Ồ, Jack, cậu lại nói chuyện tước đoạt hạnh phúc tối thượng của tôi làm gì.

TANNER. Phải, một đời hạnh phúc cơ đấy. Nếu đó chỉ là hạnh phúc của nửa giờ đầu tiên thôi, Tavy ạ, tôi sẵn sàng mua nó cho cậu bằng đồng xu cuối cùng của mình. Nhưng cả một đời hạnh phúc! Không một con người sống trên đời nào chịu đựng nổi điều đó đâu: nó sẽ chẳng khác nào địa hạ ngục trần gian.

RAMSDEN. [phừng phừng nổi giận] Nói nhảm, thưa cậu. Hãy nói năng cho có điều, bằng không thì cút đi chỗ khác mà làm mất thì giờ của người khác: tôi còn khối việc quan trọng hơn là ngồi nghe những trò hề của cậu [ông hậm hực bước về phía bàn làm việc và ngồi phịch xuống ghế].

TANNER. Cậu nghe thấy ngài ấy nói gì chưa, Tavy! Chẳng có lấy một tư tưởng nào trong đầu vượt qua nổi năm mốc một ngàn tám trăm sáu mươi. Chúng ta không thể bỏ mặc Ann không có lấy một người giám hộ nào để nương tựa được.

RAMSDEN. Tôi lấy làm tự hào vì sự khinh miệt của cậu dành cho nhân phẩm và quan điểm của tôi đấy, thưa ngài. Còn quan điểm của chính cậu thì đã được bày tỏ rõ trong cuốn sách kia rồi còn gì.

TANNER. [hăm hở tiến lại gần bàn] Gì cơ! Ngài có cuốn sách của tôi á! Ngài nghĩ sao về nó?

RAMSDEN. Cậu tưởng tôi thèm đọc thứ sách báo đó chắc, thưa cậu?

TANNER. Thế sao ngài lại mua nó?

RAMSDEN. Tôi không hề mua nó, thưa cậu. Nó được gửi đến cho tôi bởi một mụ đàn bà ngốc nghếch nào đó có vẻ ngưỡng mộ những quan điểm của cậu. Tôi đang định tống cổ nó đi thì Octavius cắt ngang. Giờ thì tôi sẽ làm thế, với sự cho phép của cậu đây. [Ông ném cuốn sách thẳng vào sọt rác với một lực mạnh đến mức Tanner phải giật mình lùi lại vì cứ ngỡ nó được ném vào đầu mình].

TANNER. Ngài chẳng có chút phép tắc nào hơn tôi cả. Dẫu vậy, điều đó cũng giúp chúng ta bớt khách sáo với nhau. [Cậu lại ngồi xuống]. Ngài dự định sẽ làm gì với bản di chúc này đây?

OCTAVIUS. Tôi có thể đưa ra một gợi ý được chứ?

RAMSDEN. Cứ nói đi, Octavius.

OCTAVIUS. Chẳng phải chúng ta đang quên mất rằng bản thân Ann cũng có những mong muốn riêng trong chuyện này hay sao?

RAMSDEN. Tôi hoàn toàn có ý định tham vấn những mong ước của Annie theo mọi cách hợp lý. Nhưng con bé chỉ là phụ nữ, lại là một thiếu nữ non trẻ chưa nhiều trải đời.

TANNER. Ramsden: bắt đầu thấy thương hại ngài rồi đấy.

RAMSDEN. [nóng nảy] Tôi không cần biết cậu cảm thấy thế nào về tôi đâu, thưa ngài Tanner.

TANNER. Ann sẽ làm chính xác những gì con bé muốn. Hơn thế nữa, nó sẽ ép chúng ta phải đưa ra lời khuyên để nó làm điều đó; và nó sẽ trút hết trách nhiệm lên đầu chúng ta nếu mọi chuyện xảy ra không suôn sẻ. Thế nên, vì Tavy đang rất nóng lòng muốn gặp cô ấy—

OCTAVIUS. [ngượng ngùng] Tôi không có, Jack.

TANNER. Cậu đang nói dối đấy, Tavy: cậu có đấy. Thế nên hãy gọi cô ấy từ phòng khách xuống đây và hỏi xem cô ấy định bắt chúng ta phải làm gì nào. Đi đi, Tavy, rước cô ấy xuống đây đi. [Tavy quay người bước đi]. Và đừng có chậm trễ đấy, vì bầu không khí căng thẳng giữa tôi và Ramsden sẽ biến khoảng thời gian chờ đợi thành một sự cực hình đấy [- Ramsden mím chặt môi nhưng không nói gì].

OCTAVIUS. Đừng để tâm đến anh ấy, thưa ngài Ramsden. Anh ấy không nghiêm túc đâu. [Cậu bước ra ngoài].

RAMSDEN [chậm rãi từng tiếng] Thưa ngài Tanner: cậu là kẻ trơ trẽn nhất mà tôi từng gặp trong đời.

TANNER. [nghiêm túc] Tôi biết điều đó mà, Ramsden. Dù vậy, ngay cả tôi cũng không thể hoàn toàn chiến thắng được sự hổ thẹn. Chúng ta đang sống trong một bầu không khí của sự hổ thẹn. Chúng ta xấu hổ về mọi thứ thực tế thuộc về mình; xấu hổ về bản thân, về họ hàng, về thu nhập, về giọng điệu, về quan điểm, về trải nghiệm, hệt như chúng ta xấu hổ về lớp da trần truồng của mình vậy. Chúa tôi, ngài Ramsden thân mến, chúng ta xấu hổ khi đi bộ, xấu hổ khi đi xe buýt, xấu hổ khi thuê xe ngựa hansom thay vì tự nuôi xe riêng, xấu hổ khi nuôi một con ngựa thay vì hai con và một người làm vườn kiêm người chăn ngựa thay vì đánh xe lẫn người hầu. Một người càng có nhiều thứ để xấu hổ, thì kẻ đó càng đáng kính trọng. Chà, ngài đây còn xấu hổ khi mua cuốn sách của tôi, xấu hổ khi đọc nó: điều duy nhất ngài không xấu hổ chính là phán xét tôi về nó mà chẳng thèm đọc lấy một chữ; và điều đó thậm chí chỉ chứng tỏ rằng ngài đang xấu hổ vì mang những quan điểm dị giáo mà thôi. Hãy nhìn hiệu ứng mà tôi tạo ra chỉ vì bà tiên đỡ đầu đã tước mất khỏi tôi món quà mang tên sự hổ thẹn này đi. Tôi có mọi đức tính khả dĩ mà một người đàn ông có thể có, ngoại trừ—

RAMSDEN. Tôi mừng vì cậu đánh giá cao bản thân mình đến thế.

TANNER. Tất cả những gì ngài hàm ý qua câu nói đó là ngài nghĩ tôi phải cảm thấy xấu hổ khi cứ luôn mồm khoe khoang về các đức tính của mình. Ngài đâu có bảo rằng tôi không có chúng: ngài thừa biết rõ rằng tôi cũng là một công dân điềm đạm và lương thiện chẳng kém gì ngài, thành thật về mặt cá nhân, và thậm chí trung thực hơn nhiều về mặt chính trị lẫn đạo đức.

RAMSDEN. [chạm đúng vào tử huyệt nhạy cảm nhất] Tôi phủ nhận điều đó. Tôi không đời nào cho phép cậu hay bất kỳ kẻ nào đối xử với tôi như thể tôi chỉ là một thành viên tầm thường của công chúng Anh quốc. Tôi căm ghét những thành kiến của nó; tôi khinh bỉ sự hẹp hòi của nó; tôi đòi hỏi quyền được tự do suy nghĩ cho chính mình. Cậu làm màu như thể mình là một kẻ cấp tiến. Để tôi nói cho cậu hay, tôi đã là một kẻ cấp tiến từ trước khi cậu cất tiếng khóc chào đời cơ.

TANNER. Tôi biết chuyện đó xảy ra lâu lắm rồi mà.

RAMSDEN. Tôi vẫn cấp tiến như xưa nay vẫn thế. Tôi thách cậu chứng minh được rằng tôi đã từng hạ cờ đầu hàng đấy. Tôi thậm chí còn cấp tiến hơn trước. Tôi ngày càng trở nên cấp tiến hơn theo từng ngày.

TANNER. Cấp tiến theo tuổi tác nhỉ, thưa ngài Polonius.

RAMSDEN. Polonius! Thế chắc cậu là Hamlet rồi còn gì.

TANNER. Không: tôi chỉ là kẻ trơ trẽn nhất mà ngài từng gặp thôi. Đó là nhận thức của ngài về một nhân vật hoàn toàn tồi tệ đấy. Khi muốn trút hết bầu tâm sự với tôi, ngài tự hỏi bản thân với tư cách là một con người công chính ngay thẳng, điều tồi tệ nhất mà ngài có thể gán cho tôi một cách công bằng là gì. Kẻ trộm, kẻ dối trá, kẻ làm giả giấy tờ, kẻ ngoại tình, kẻ khai gian trước tòa, kẻ phàm ăn, kẻ say xỉn? Chẳng có cái tên nào trong số đó khớp với tôi cả. Ngài buộc phải quay lại với khiếm khuyết thiếu thốn sự hổ thẹn của tôi. Chà, tôi thừa nhận điều đó. Tôi thậm chí còn tự chúc mừng mình; bởi nếu tôi cảm thấy xấu hổ về con người thật của mình, tôi sẽ trông ngu ngốc chẳng kém gì bất kỳ ai trong số các vị đâu. Hãy trau dồi thêm chút trơ trẽn đi, Ramsden; và ngài sẽ trở thành một nhân vật vô cùng nổi bật đấy.

RAMSDEN. Tôi không có—

TANNER. Ngài chẳng có chút khát khao nào đối với cái thứ danh tiếng tai tiếng đó đâu. Chúa phù hộ ngài, tôi thừa biết câu trả lời đó sẽ thốt ra hệt như tôi biết một hộp diêm sẽ tự động rơi ra khỏi máy bán hàng tự động khi tôi nhét đồng xu vào khe vậy: ngài sẽ cảm thấy xấu hổ nếu thốt ra bất kỳ điều gì khác.

Cú phản đòn chí mạng mà Ramsden đã dày công tích lũy năng lượng từ nãy đến giờ đã vĩnh viễn tan thành mây khói; bởi vào lúc này Octavius đã quay trở lại cùng cô Ann Whitefield và thân mẫu của cô; và Ramsden vùng đứng dậy sải bước vội vã ra cửa để đón tiếp họ. Ann trông có ưa nhìn hay không hoàn toàn tùy thuộc vào gu thẩm mỹ của người ngắm; đồng thời và có lẽ chủ yếu phụ thuộc vào độ tuổi cùng giới tính của bạn nữa. Đối với Octavius, cô là một tuyệt sắc giai nhân khiến thế giới bỗng chốc hóa phép màu, và những giới hạn nhỏ nhoi của ý thức cá nhân bỗng chốc được mở rộng đến vô tận bởi ký ức huyền bí về toàn bộ chiều dài lịch sử nhân loại từ cội nguồn phương Đông của nó, hay thậm chí ngược về cõi thiên đàng nơi nhân loại từng sa ngã. Đối với anh, cô chính là hiện thực của những mộng mơ lãng mạn, là lẽ phải dịu dàng đằng sau những điều phi lý, là sự bừng tỉnh của đôi mắt, là sự giải phóng cho tâm hồn, là sự xóa nhòa của không gian, thời gian cùng hoàn cảnh, là sự hóa thăng của dòng máu thành những dòng nước thánh cuồn cuộn ngập tràn sự sống đích thực, là sự mặc khải của mọi điều huyền nhiệm và sự thánh hóa của mọi thứ tín điều. Đối với mẹ cô, nói một cách nhẹ nhàng nhất có thể, cô chẳng mang lại bất kỳ ấn tượng nào tương tự thế. Không phải sự ngưỡng mộ của Octavius mang màu sắc kỳ quặc hay tai tiếng gì. Ann là một thiếu nữ có vóc dáng cân đối, xét về mặt đó; và cô hoàn toàn ra dáng tiểu thư khuê các, uyển chuyển, duyên dáng, với ánh mắt và mái tóc đầy sức mê hoặc. Hơn thế nữa, thay vì biến mình thành cái gai trong mắt người khác như mẹ cô, cô đã thiết kế riêng cho mình một bộ trang phục tang lễ bằng lụa đen pha ánh tím - vừa tỏ lòng tôn kính với người cha quá cố vừa cho thấy truyền thống gia đình đầy bản lĩnh vượt qua những khuôn sáo thông thường mà Ramsden vô cùng coi trọng.

Nhưng tất cả những điều đó đều lạc đề khi muốn giải thích về sức hút của Ann. Cứ cho là hếch mũi lên, mắt lác đi, thay bộ tang phục đen tím lộng lẫy ấy bằng chiếc tạp dề và chùm lông vũ của một cô bé bán hoa, tước bỏ mọi âm "h" trong lời ăn tiếng nói, thì Ann vẫn đủ sức khiến đàn ông chìm trong mộng mị. Sinh khí vốn phổ biến chẳng khác gì bản tính con người; nhưng giống như bản tính ấy, đôi khi nó vươn lên tầm vóc của thiên tài; và Ann chính là một trong những thiên tài về sinh khí. Hoàn toàn không phải, xin lỗi nhé, một kẻ bị ám ảnh tột độ bởi vấn đề giới tính: đó là một khiếm khuyết sinh lý, chứ không phải sự sung mãn thực sự. Cô là một phụ nữ hoàn toàn đoan chính, hoàn toàn tự chủ, và trông bề ngoài đúng là như vậy; dẫu cho tư thế của cô mang phong thái cởi mở và bộc phát rất hợp mốt. Cô truyền tải sự tin cậy như một người sẽ chẳng bao giờ làm bất cứ điều gì mà mình không định làm; đồng thời cũng mang lại chút sợ hãi, có lẽ thế, như một người phụ nữ có khả năng sẽ làm mọi điều mà cô ấy dự tính mà chẳng mòn mỏi bận tâm đến những người xung quanh nhiều hơn mức cần thiết cùng cái gọi là lẽ phải của bản thân cô ấy. Tóm lại, điều mà những người phụ nữ yếu đuối hơn trong cùng giới đôi khi gọi bằng cái tên: một con mèo cái.

Không gì có thể trang trọng hơn bước chân vào phòng và cách cô được Ramsden tiếp đón - người mà cô ôm hôn thân thiết. Cố nhân Whitefield hẳn sẽ cảm thấy hài lòng đến mức số nóng ruột trước những bộ mặt đưa đám dài ngoẵng của những gã đàn ông (ngoại trừ Tanner đang bồn chồn không yên), những cái bắt tay lặng lẽ, cử chỉ kéo ghế đầy đồng cảm, tiếng sụt sịt của người quả phụ, và đôi mắt ngấn lệ của cô con gái - người có trái tim dường như không cho phép cô điều khiển chiếc lưỡi thốt lên lời. Ramsden và Octavius nhấc hai chiếc ghế sát tường đặt xuống cho hai vị nữ khách; nhưng Ann tiến thẳng đến chỗ Tanner và chiếm lấy chiếc ghế mà anh đang chìa ra bằng một cử chỉ cụt lủn, rồi sau đó giải tỏa sự bực dọc bằng cách ngồi phịch lên góc bàn viết với thái độ vô lễ có chủ đích. Octavius kéo cho bà Whitefield một chiếc ghế cạnh bên Ann, còn bản thân anh ngồi vào chiếc ghế trống mà Ramsden vừa kê ngay dưới mũi bức tượng bán thân của ngài Herbert Spencer.

Nhân tiện xin nhắc lại, bà Whitefield là một người phụ nữ nhỏ thó, với mái tóc vàng nhạt phai màu trông giống như cọng rơm phủ trên quả trứng. Bà mang biểu hiện của sự láu cá lú lẫn, tiếng kêu rít phản đối phát ra từ cổ họng cùng vẻ bề ngoài kỳ lạ như thể đang liên tục huých cùi chỏ đẩy ra một kẻ to con nào đó đang dồn ép mình vào góc tường. Người ta dễ đoán bà là một trong những người phụ nữ luôn ý thức được việc mình đang bị đối xử như một kẻ ngốc nghếch chẳng đáng bận tâm, và dù không đủ sức mạnh để khẳng định bản thân một cách hiệu quả, thì ít ra họ cũng chưa bao giờ chịu khuất phục số phận. Có chút nét hào hiệp trong sự chăm sóc tỉ mỉ của Octavius dành cho bà, dẫu cho toàn bộ tâm hồn anh đã bị Ann chiếm trọn.

Ramsden lầm lũi quay trở lại vị trí trọng tài bên bàn viết của mình, phớt lờ Tanner, và bắt đầu tiến hành công việc.

RAMSDEN. Thưa Annie, tôi rất tiếc khi phải ép buộc cháu giải quyết chuyện kinh doanh vào một thời điểm tang gia bối rối như hiện tại. Nhưng bản di chúc của người cha tội nghiệp thân yêu của cháu đã làm dấy lên một vấn đề vô cùng nghiêm trọng. Cháu đã đọc nó rồi phải không?

[Ann gật đầu xác nhận cùng một tiếng nấc nghẹn ngào, quá đỗi xúc động không thốt nên lời].

Tôi phải nói là mình vô cùng ngạc nhiên khi thấy ngài Tanner được chỉ định làm người đồng giám hộ và quản lý tài sản chung với tôi đối với cháu và Rhoda. [Khoảng lặng. Tất cả đều mang vẻ mặt trầm trọng; nhưng chẳng ai cất lời. Ramsden, có chút bực dọc vì không nhận được phản hồi, tiếp tục] Tôi không biết liệu mình có thể đồng ý hành động dưới những điều kiện như thế này hay không. Tôi được biết ngài Tanner cũng có đôi chút phản đối; nhưng tôi không dám chắc về bản chất của nó: chắc chắn ngài ấy sẽ tự lên tiếng thay cho bản thân mình. Tuy nhiên, chúng ta đều đồng thuận rằng sẽ không thể quyết định bất cứ điều gì cho đến khi biết được quan điểm của cháu. Tôi e là mình sẽ phải đề nghị cháu đưa ra lựa chọn giữa quyền giám hộ độc lập của tôi hoặc của ngài Tanner; bởi tôi e rằng chúng ta khó lòng có thể đảm nhận một sự sắp xếp chung được.

ANN. [bằng giọng nói trầm ấm du dương] Mẹ ơi—

BÀ WHITEFIELD. [vội vã] Này Ann, mẹ xin con đừng đùn đẩy chuyện đó lên đầu mẹ. Mẹ chẳng có ý kiến gì về vấn đề này cả; và nếu có đi nữa, chắc gì nó đã được đếm xỉa đến. Mẹ hoàn toàn thuận theo bất cứ điều gì mà ba người thấy là tốt nhất.

Tanner quay đầu nhìn chằm chằm về phía Ramsden, người đang tức giận từ chối tiếp nhận thông điệp không lời này.

ANN. [tiếp lời với chất giọng dịu dàng như trước, phớt lờ sự kém tinh tế của mẹ mình] Mẹ thừa biết mẹ không đủ sức khỏe để gánh vác toàn bộ trách nhiệm chăm sóc con và Rhoda nếu thiếu đi sự giúp đỡ và lời khuyên. Rhoda bắt buộc phải có người giám hộ; và dù con lớn tuổi hơn, con không nghĩ rằng bất kỳ thiếu nữ độc thân nào lại có thể bị bỏ mặc hoàn toàn cho sự tự định hướng của bản thân. Con hy vọng ngài đồng ý với con chứ, Granny?

TANNER. [giật mình] Granny! Cháu định gọi những người giám hộ của mình là Granny đấy à?

ANN. Đừng có ngốc nghếch thế chứ, Jack. Ngài Ramsden vẫn luôn là Grandpapa Roebuck đối với con: con là Granny's Annie; và ngài ấy là Annie's Granny. Con đã đặt tên cho ngài ấy như thế từ khi còn tập nói cơ.

RAMSDEN. [mỉa mai] Tôi hy vọng cậu đã cảm thấy mãn nguyện rồi đấy, ngài Tanner. Nói tiếp đi, Annie: chú hoàn toàn đồng ý với cháu.

ANN. Vâng, nếu con bắt buộc phải có người giám hộ, liệu con CÓ THỂ phớt lờ bất kỳ ai mà người cha kính yêu đã chỉ định cho con hay không?

RAMSDEN. [cắn môi] Vậy là cháu đồng tình với sự lựa chọn của cha cháu ư?

ANN. Cháu không có quyền đồng tình hay phản đối. Cháu xin tuân theo. Cha yêu thương con và là người hiểu rõ nhất điều gì là tốt cho con.

RAMSDEN. Dĩ nhiên chú hiểu cảm xúc của cháu, Annie. Đó là điều chú đã đoán trước ở cháu; và nó làm rạng danh cho cháu đấy. Nhưng nó không giải quyết triệt để vấn đề như cháu tưởng đâu. Để chú đưa ra một giả thiết cho cháu nghe nhé. Giả sử cháu phát hiện ra rằng chú từng phạm phải một hành vi đáng hổ thẹn nào đó—rằng chú không phải là người mà người cha tội nghiệp thân yêu của cháu từng lầm tưởng. Cháu liệu có còn cho rằng việc chú làm người giám hộ cho Rhoda là đúng đắn nữa không?

ANN. Cháu không thể tưởng tượng được việc ngài làm bất cứ điều gì đáng hổ thẹn đâu, Granny.

TANNER. [với Ramsden] Ngài chưa từng làm chuyện nào kiểu đó chứ, phải không?

RAMSDEN. [bực tức] Không, thưa ngài.

BÀ WHITEFIELD. [điềm tĩnh] Chà, thế thì việc gì phải giả thiết cơ chứ?

ANN. Ngài thấy đấy, Granny, Mẹ sẽ không thích con đưa ra giả thiết như thế đâu.

RAMSDEN. [bối rối khôn cùng] Cả hai mẹ con cháu đều đong đầy những cảm xúc tự nhiên và trìu mến trong các vấn đề gia đình thế này khiến cho việc đặt tình huống ra trước các cháu một cách sòng phẳng trở nên vô cùng khó khăn.

TANNER. Hơn nữa, thưa người bạn của tôi, ngài đang không đặt tình huống ra trước họ một cách sòng phẳng đấy thôi.

RAMSDEN. [cáu kỉnh] Thế thì tự cậu bày ra đi xem nào.

TANNER. Tôi sẽ làm. Ann: Ramsden nghĩ tôi không đủ tư cách làm người giám hộ cho em; và tôi hoàn toàn đồng ý với ông ấy. Ông ấy cho rằng nếu cha em đọc cuốn sách của tôi, ông ấy sẽ không đời nào chỉ định tôi. Cuốn sách đó chính là hành vi đáng hổ thẹn mà ông ấy vừa mới nhắc tới. Ông ấy nghĩ rằng vì lợi ích của Rhoda, em có trách nhiệm đề nghị ông ấy đứng ra độc lập gánh vác và ép tôi phải rút lui. Cứ nói một tiếng đi rồi tôi sẽ rút lui ngay lập tức.

ANN. Nhưng em chưa đọc cuốn sách của anh mà, Jack.

TANNER. [lao đến sọt rác và bới cuốn sách ra đưa cho cô] Thế thì đọc nó ngay đi rồi hãy quyết định.

RAMSDEN. Nếu tôi là người giám hộ của cháu, chú dứt khoát cấm cháu đọc cuốn sách đó, Annie. [Ông đấm mạnh xuống bàn và đứng phắt dậy].

ANN. Vâng, dĩ nhiên nếu ngài không muốn thế. [Cô đặt cuốn sách lên bàn].

TANNER. Nếu một người giám hộ cấm em đọc sách của người giám hộ kia, thì chúng ta giải quyết thế nào đây? Giả sử tôi ra lệnh cho em phải đọc nó thì sao? Thế còn bổn phận của em đối với tôi thì tính sao đây?

ANN. [dịu dàng] Em tin là anh sẽ chẳng bao giờ cố tình ép em vào một tình thế tiến thối lưỡng nan đau đớn đâu, Jack.

RAMSDEN. [bực bội] Đúng thế, đúng thế, Annie: nghe thì hay đấy, và như chú đã nói, hoàn toàn tự nhiên và phải phép. Nhưng cháu bắt buộc phải đưa ra một lựa chọn dứt khoát. Chúng ta cũng đang mắc kẹt trong thế tiến thối lưỡng nan chẳng kém gì cháu đâu.

ANN. Em cảm thấy bản thân mình còn quá trẻ, quá non nớt để tự quyết định. Những mong ước của cha đối với em là điều thiêng liêng.

BÀ WHITEFIELD. Nếu hai ông đã không chịu thực hiện chúng thì mẹ phải nói rằng thật là quá quắt khi các ông lại đùn đẩy trách nhiệm lên đầu Ann. Mẹ thấy người ta cứ hay trút mọi chuyện lên đầu người khác trên cõi đời này quá nhỉ.

RAMSDEN. Tôi rất tiếc khi bà nhìn nhận vấn đề theo hướng đó.

ANN. [đầy cảm động] Ngài từ chối nhận con làm ward của ngài sao, Granny?

RAMSDEN. Không: chú chưa bao giờ nói thế cả. Chú chỉ cực kỳ phản đối việc hành động chung với ngài Tanner thôi: thế thôi.

BÀ WHITEFIELD. Tại sao chứ? Tội nghiệp Jack có làm sao đâu cơ chứ?

TANNER. Quan điểm của tôi quá cấp tiến đối với ngài ấy.

RAMSDEN. [tức giận] Không hề nhé. Tôi phủ nhận điều đó.

ANN. Chắc chắn là không rồi. Nhảm nhí thật đấy! Chẳng có ai cấp tiến hơn Granny đâu. Con tin chắc chính bản thân Jack mới là kẻ gây ra toàn bộ rắc rối này. Nào, Jack! Hãy đối xử tử tế với con trong lúc tang gia bối rối thế này chứ. Anh không từ chối nhận con làm ward của mình đấy chứ, phải không?

TANNER. [ảm đạm] Không. Tôi tự chuốc lấy rắc rối vào thân rồi; cho nên chắc chắn tôi phải đối mặt với nó thôi. [Cậu quay lưng về phía tủ sách, đứng đó ủ rũ nghiên cứu tên các tựa sách].

ANN. [đứng dậy bừng lên niềm vui sướng nén chặt nhưng trào dâng] Thế là tất cả chúng ta đều đã đồng thuận; và di chúc của người cha kính yêu sẽ được thực hiện. Các ngài không biết điều đó mang lại niềm vui lớn nhường nào cho con và mẹ đâu! [Cô tiến đến chỗ Ramsden và nắm chặt cả hai tay ông, nói] Và con sẽ có Granny thân yêu ở bên để giúp đỡ và cho con những lời khuyên. [Cô liếc nhìn qua vai về phía Tanner]. Và Jack Kẻ diệt khổng lồ. [Cô bước qua mẹ để đến chỗ Octavius]. Và người bạn không thể tách rời của Jack - Ricky-ticky-tavy [cậu đỏ bừng mặt và trông ngượng ngùng không thể tả].

BÀ WHITEFIELD. [đứng dậy chỉnh lại bộ tang phục góa phụ] Giờ khi anh đã là người giám hộ của Ann, thưa ngài Ramsden, tôi hy vọng ngài sẽ nói chuyện với con bé về thói quen đặt biệt danh cho người khác của nó. Người ta không thể ép mình thích những thứ đó được đâu. [Bà bước về phía cửa].

ANN. Sao mẹ lại có thể nói thế cơ chứ, Mamma! [Bừng lên sự ăn năn trìu mến] Ồ, tự hỏi không biết mình có đúng không cơ chứ! Chẳng lẽ con lại vô tâm thế sao? [Cô quay sang Octavius - người đang ngồi dạng chân trên ghế với hai tay chống lên lưng ghế. Đặt tay lên trán anh, cô đột ngột giật ngửa mặt anh lên]. Anh có muốn được đối xử như một người đàn ông trưởng thành không? Từ nay em phải gọi anh là Mr Robinson hay sao?

OCTAVIUS. [tha thiết] Ồ xin hãy gọi anh là Ricky-ticky-tavy đi, gọi "Mr Robinson" sẽ làm anh tổn thương vô cùng tận đấy. [Cô bật cười và vỗ nhẹ má anh bằng ngón tay; rồi quay trở lại chỗ Ramsden]. Con cứ bắt đầu nghĩ rằng gọi Granny thực ra là một sự vô lễ đấy. Nhưng con chưa bao giờ mơ tưởng đến việc nó sẽ làm tổn thương ngài cả.

RAMSDEN. [sảng khoái vỗ nhẹ đầy trìu mến vào lưng cô] Annie thân mến của chú, nhảm nhí. Chú khăng khăng đòi gọi là Granny đấy. Chú sẽ không thèm đáp lại bất kỳ cái tên nào khác ngoài Annie's Granny đâu.

ANN. [đầy biết ơn] Tất cả các ngài đều cưng chiều con hư đi mất, trừ Jack.

TANNER. [quay đầu lại từ phía tủ sách] Tôi nghĩ cô nên gọi tôi là Mr Tanner thì hơn.

ANN. [dịu dàng] Không, anh không nghĩ thế đâu, Jack. Việc đó giống như những điều anh cố tình thot ra để gây sốc cho mọi người vậy: những ai hiểu anh sẽ chẳng mảy may bận tâm đến chúng đâu. Nhưng, nếu anh thích, em sẽ gọi anh theo tên người tổ phụ nổi tiếng của anh - Don Juan.

RAMSDEN. Don Juan!

ANN. [ngây thơ] Ồ, việc đó có hại gì đâu cơ chứ? Em có biết gì đâu. Thế thì chắc chắn em sẽ không gọi anh thế nữa nhé. Em gọi anh là Jack cho đến khi em nghĩ ra cái tên nào khác được chứ?

TANKER. Ồ, vì Chúa xin đừng cố nghĩ ra cái gì tệ hơn thế nữa nhé. Tôi đầu hàng. Tôi đồng ý nhận tên Jack. Tôi ôm lấy Jack. Bản cố gắng đầu tiên và cuối cùng nhằm khẳng định quyền lực của tôi xin được khép lại tại đây.

ANN. Mẹ thấy chưa, Mamma, thực ra tất cả bọn họ đều thích được gọi bằng những cái tên thân mật mà.

BÀ WHITEFIELD. Chà, mẹ nghĩ ít ra con cũng nên dẹp chúng đi cho đến khi chúng ta hết tang chế chứ.

ANN. [đầy trách cứ, đau đớn đến tận tâm can] Ồ, sao mẹ lại có thể nhắc con điều đó cơ chứ? [Cô vội vã rời khỏi phòng để che giấu cảm xúc].

BÀ WHITEFIELD. Dĩ nhiên rồi. Lại là lỗi của tôi như mọi khi! [Bà bước theo Ann].

TANNER. [bước ra từ tủ sách] Ramsden: chúng ta thua rồi—tiêu đời rồi—bị gạt ra bên lề, hệt như mẹ của cô ta vậy.

RAMSDEN. Nhảm nhí, thưa cậu. [Ông bước theo bà Whitefield ra khỏi phòng].

TANNER. [bị bỏ lại một mình cùng Octavius, nhìn chằm chằm đầy kỳ quặc về phía anh] Tavy: cậu có muốn mình trở thành một nhân vật có sức nặng trên thế giới này không?

OCTAVIUS. Tôi muốn có chỗ đứng như một nhà thơ: tôi muốn viết một vở kịch vĩ đại.

TANNER. Với Ann là nữ anh hùng ư?

OCTAVIUS. Vâng: tôi thú nhận đấy.

TANNER. Hãy cẩn thận đấy, Tavy. Vở kịch có Ann là nữ anh hùng thì không có gì để bàn; nhưng nếu cậu không hết sức cẩn thận, có Chúa phù hộ, cô ta sẽ kết hôn với cậu cho mà xem.

OCTAVIUS. [thở dài] Đâu ra cái may mắn đó hả Jack!

TANNER. Này anh bạn, cái đầu của cậu đang nằm gọn trong miệng sư tử rồi kìa: cậu đã bị nuốt chửng một nửa rồi đấy—chỉ qua ba cú táp—Cú Táp Một, Ricky; Cú Táp Hai, Ticky; Cú Táp Ba, Tavy; và thế là cậu xuống bụng luôn.

OCTAVIUS. Cô ấy đối xử với ai cũng thế cả thôi, Jack: cậu thừa biết cách của cô ấy mà.

TANNER. Phải: cô ấy bẻ gãy xương sống của tất cả mọi người bằng một cái vẫy vuốt; nhưng vấn đề là, rốt cuộc cô ấy định ăn thịt ai trong số chúng ta đây? Ý kiến của tôi là cô ấy dự định sẽ ăn thịt cậu đấy.

OCTAVIUS. [đứng dậy, cáu kỉnh] Thật kinh khủng khi cứ nói những lời đó về cô ấy trong khi cô ấy ở trên lầu đang khóc thương cho người cha quá cố. Nhưng tôi thèm được cô ấy ăn thịt đến mức tôi có thể chịu đựng những lời tàn nhẫn của cậu bởi vì chúng mang lại cho tôi hy vọng.

TANNER. Tavy; đó chính là mặt quỷ quyệt trong sức hút của người phụ nữ: cô ta khiến cậu phải tự nguyện dâng hiến mạng sống cho sự diệt vong của chính mình.

OCTAVIUS. Nhưng đó không phải là sự diệt vong: đó là sự viên mãn.

TANNER. Phải, sự viên mãn cho MỤC ĐÍCH của CÔ TA; và mục đích đó không phải là hạnh phúc của cô ấy hay của cậu, mà là của Tự nhiên. Sinh khí ở người phụ nữ là một sự cuồng nộ mù quáng của tạo hóa. Cô ta hy sinh bản thân mình cho nó: cậu nghĩ cô ta sẽ ngần ngại hy sinh cậu chắc?

OCTAVIUS. Chà, chính bởi vì cô ấy là người biết hy sinh cho người khác nên cô ấy sẽ không bao giờ hy sinh những người cô ấy yêu thương.

TANNER. Đó là sai lầm sâu sắc nhất đấy, Tavy. Chính những người phụ nữ hay hy sinh mới là kẻ hy sinh người khác một cách liều lĩnh nhất. Bởi vì họ vô tư, họ tử tế trong những chuyện nhỏ nhặt. Bởi vì họ mang một sứ mệnh không phải của riêng họ, mà là của toàn bộ vũ trụ, nên người đàn ông đối với họ chẳng khác nào một công cụ phục vụ cho sứ mệnh đó.

OCTAVIUS. Đừng có bất công như thế chứ, Jack. Họ chăm sóc chúng ta chu đáo đến nhường nào cơ mà.

TANNER. Phải, hệt như người lính nâng niu khẩu súng trường hay nhạc công chăm chút cây vĩ cầm của mình vậy. Nhưng liệu họ có cho phép chúng ta có bất kỳ mục đích hay sự tự do nào của riêng mình không? Liệu họ có sẵn lòng cho người khác mượn chúng ta không? Liệu người đàn ông mạnh mẽ nhất có thể trốn thoát khỏi họ một khi đã lọt vào tầm ngắm không? Họ run rẩy khi chúng ta gặp hiểm nguy, và khóc lóc khi chúng ta chết đi; nhưng những giọt nước mắt ấy không dành cho chúng ta, mà dành cho một người cha bị lãng phí, cho công sức nuôi dạy một đứa con trai đổ xuống sông xuống biển. Họ buộc tội chúng ta đối xử với họ như một phương tiện thuần túy phục vụ cho khoái lạc của mình; nhưng làm sao một sự ngu ngốc mỏng manh và phù du như niềm khoái lạc ích kỷ của một người đàn ông có thể biến một người phụ nữ thành nô lệ, trong khi toàn bộ mục đích của Tự nhiên hiện thân nơi một người phụ nữ lại có thể biến một người đàn ông thành nô lệ triệt để đến thế cơ chứ?

OCTAVIUS. Có hề gì đâu, nếu sự nô lệ đó mang lại cho chúng ta hạnh phúc?

TANNER. Chẳng có gì để nói nếu cậu không có mục đích của riêng mình, và cũng giống như hầu hết mọi đàn ông khác, chỉ là một kẻ kiếm tiền nuôi gia đình đơn thuần. Nhưng cậu, Tavy, cậu là một nghệ sĩ: nghĩa là cậu sở hữu một mục đích cuốn hút và tàn nhẫn chẳng kém gì mục đích của phụ nữ.

OCTAVIUS. Không hề tàn nhẫn đâu.

TANNER. Hoàn toàn tàn nhẫn đấy. Người nghệ sĩ chân chính thà để vợ chết đói, con cái chịu cảnh chân trần, người mẹ già bảy mươi tuổi phải đầu tắt mặt tối kiếm sống, chứ nhất định không chịu làm bất cứ việc gì khác ngoài nghệ thuật của mình. Đối với phụ nữ, anh ta nửa là kẻ mổ xẻ sống, nửa là ác quỷ hút máu. Anh ta bước vào những mối quan hệ mật thiết với họ để nghiên cứu họ, để lột bỏ lớp mặt nạ quy ước của họ, để khai phá những bí mật thầm kín nhất của họ, dẫu thừa biết rằng họ có quyền năng đánh thức những năng lượng sáng tạo sâu thẳm nhất trong anh ta, cứu anh ta khỏi lý trí lạnh lùng, khiến anh ta nhìn thấy những viễn cảnh và mơ những giấc mơ, truyền cảm hứng cho anh ta, theo cách gọi của anh ta. Anh ta thuyết phục phụ nữ rằng họ đang làm điều đó vì mục đích của chính họ trong khi thực chất anh ta muốn họ làm vì mục đích của hắn. Anh ta cướp lấy dòng sữa mẹ và bôi đen nó để biến thành mực in nhằm chế giễu cô ấy đồng thời tôn vinh những hình mẫu phụ nữ lý tưởng. Anh ta giả vờ tha thứ cho cô ấy khỏi những cơn đau đớn khi mang nặng đẻ đau để rồi chiếm đoạt cho riêng mình sự dịu dàng và chăm bẵm vốn thuộc về con cái của cô ấy. Kể từ khi hôn nhân xuất hiện, những vĩ nhân nghệ thuật luôn được biết đến như những người chồng tồi. Nhưng họ còn tệ hơn thế: họ là những kẻ cướp trẻ con, những kẻ hút máu, là những kẻ đạo đức giả và lừa đảo. Nguyện cho giống nòi diệt vong và hàng ngàn người phụ nữ héo mòn miễn là sự hy sinh của họ có thể giúp anh ta diễn Hamlet hay hơn, vẽ bức tranh đẹp hơn, viết nên một bài thơ sâu sắc hơn, một vở kịch vĩ đại hơn, một triết lý thâm sâu hơn! Bởi hãy nhớ lấy, Tavy, sứ mệnh của người nghệ sĩ là phơi bày cho chúng ta thấy chính mình như những gì chúng ta thực sự đang là. Tâm trí chúng ta chẳng là gì ngoài tri thức về bản thân đó; và kẻ nào bồi đắp thêm dù chỉ một chút cho tri thức ấy chính là kẻ tạo ra tâm trí mới chắc chắn chẳng kém gì bất kỳ người phụ nữ nào sinh ra những đứa con trai mới. Trong cơn cuồng nộ của sự sáng tạo đó, anh ta tàn nhẫn chẳng kém gì phụ nữ, nguy hiểm với cô ấy hệt như cô ấy với anh ta, và có sức hút kinh hoàng đến thế. Trong tất cả các cuộc đấu tranh của nhân loại, chẳng có cuộc chiến nào xảo quyệt và tàn nhẫn không khoan nhượng cho bằng cuộc chiến giữa người đàn ông nghệ sĩ và người phụ nữ làm mẹ. Ai sẽ là kẻ tiêu thụ kẻ còn lại? đó chính là vấn đề cốt lõi giữa họ. Và nó càng trở nên chết chóc hơn bởi vì, theo ngôn từ lãng mạn chủ nghĩa của các cậu, họ yêu nhau.

OCTAVIUS. Ngay cả khi đúng là như vậy—và tôi không đời nào thừa nhận điều đó dù chỉ một khoảnh khắc—chính từ những cuộc chiến khốc liệt nhất, chúng ta mới gặt hái được những nhân cách cao cả nhất.

TANNER. Hãy ghi nhớ điều đó vào lần tới khi cậu chạm trán một con gấu xám hoặc một con hổ Bengal nhé, Tavy.

OCTAVIUS. Ý tôi là nơi nào có tình yêu cơ mà, Jack.

TANNER. Ồ, con hổ chắc chắn sẽ yêu cậu đấy. Chẳng có thứ tình yêu nào chân thành hơn tình yêu dành cho thức ăn đâu. Tôi nghĩ Ann yêu cậu theo cách đó đấy: cô ấy vỗ má cậu hệt như thể nó là một miếng sườn bò tái vừa chín tới vậy.

OCTAVIUS. Cậu biết đấy, Jack, chắc tôi phải bỏ chạy khỏi cậu mất nếu tôi không tự đặt ra quy tắc bất di bất dịch là phớt lờ mọi điều cậu nói. Đôi khi cậu thốt ra những chuyện hoàn toàn ghê tởm.

Ramsden quay trở lại, theo sau là Ann. Họ bước vào nhanh chóng, dáng vẻ thong thả thong dong của nỗi buồn trang trọng ban nãy nay đã nhường chỗ cho sự lo lắng thực sự, và về phần Ramsden là sự bứt rứt không yên. Ông bước vào giữa hai người đàn ông, định cất lời với Octavius nhưng khựng lại đột ngột khi nhìn thấy Tanner.

RAMSDEN. Tôi hầu như không ngờ lại vẫn thấy cậu ở đây, ngài Tanner.

TANNER. Tôi đang cản đường à? Chào buổi sáng, người đồng nghiệp giám hộ [cậu tiến về phía cửa].

ANN. Dừng lại, Jack. Granny: sớm muộn gì anh ấy cũng phải biết chuyện thôi.

RAMSDEN. Octavius: chú có một tin cực kỳ nghiêm trọng muốn báo cho cháu. Nó mang tính chất vô cùng riêng tư và tế nhị—lại vô cùng đau lòng nữa, chú rất tiếc phải nói thế. Cháu có muốn ngài Tanner có mặt trong lúc chú giải thích không?

OCTAVIUS. [tái mặt] Tôi không có bí mật nào giấu Jack cả.

RAMSDEN. Trước khi cháu quyết định dứt khoát điều đó, chú xin nói rằng tin này liên quan đến em gái cháu, và đó là một tin khủng khiếp.

OCTAVIUS. Violet! Đã xảy ra chuyện gì vậy? Em ấy—đã chết rồi ư?

RAMSDEN. Chú không chắc là sự việc còn tồi tệ hơn thế nữa cơ.

OCTAVIUS. Em ấy bị thương nặng lắm à? Có tai nạn nào xảy ra sao?

RAMSDEN. Không: không phải chuyện đó.

TANNER. Ann: em có chút lòng nhân đạo tối thiểu nào để nói cho chúng ta biết chuyện gì đang xảy ra không?

ANN. [nói nửa thì thầm] Em không thể. Violet đã làm một chuyện tồi tệ. Chúng ta sẽ phải tìm cách đưa em ấy đi trốn ở đâu đó thôi. [Cô lướt nhẹ đến bàn viết và ngồi vào ghế của Ramsden, để mặc ba người đàn ông tự giải quyết lấy với nhau].

OCTAVIUS. [vỡ lẽ] Đó là điều ngài muốn nói đến phải không, thưa ngài Ramsden?

RAMSDEN. Phải. [Octavius suy sụp ngã phịch xuống ghế]. Chú e là không còn nghi ngờ gì việc Violet thực ra đã không hề đến Eastbourne ba tuần trước như chúng ta tưởng là ở cùng gia đình Parry Whitefield. Và hôm qua em ấy đã ghé qua phòng khám của một bác sĩ lạ mặt với chiếc nhẫn cưới đeo trên ngón tay. Phu nhân Parry Whitefield tình cờ gặp em ấy ở đó; và thế là mọi chuyện vỡ lở.

OCTAVIUS. [đứng phắt dậy với đôi bàn tay siết chặt thành nắm đấm] Tên khốn nào đã làm chuyện đó?

ANN. Em ấy không chịu nói với chúng ta.

OCTAVIUS. [lại gục xuống ghế] Thật là một chuyện khủng khiếp!

TANNER. [với giọng điệu giận dữ đầy mỉa mai] Kinh hoàng thật đấy. Chấn động thật đấy. Tồi tệ hơn cả cái chết, đúng như Ramsden đã nói. [Cậu tiến đến chỗ Octavius]. Cậu sẽ không đánh đổi bất cứ thứ gì sao, Tavy, để biến nó thành một vụ tai nạn đường sắt, với xương cốt gãy nát hay thứ gì đó tương tự đầy vẻ đáng kính và xứng đáng nhận được sự cảm thông?

OCTAVIUS. Đừng có tàn nhẫn như thế chứ, Jack.

TANNER. Tàn nhẫn! Lạy Chúa tôi, cậu đang khóc vì cái gì cơ chứ? Đây là một người phụ nữ mà tất cả chúng ta từng đinh ninh là chỉ biết vẽ mấy bức tranh màu nước tồi tệ, tập tành nhạc của Grieg và Brahms, lăng xăng buôn dưa lê ở các buổi hòa nhạc và tiệc tùng, hoài phí cuộc đời và tiền bạc của mình. Giờ chúng ta bất ngờ biết được rằng cô ấy đã quay lưng lại với những trò ngốc nghếch đó để thực hiện mục đích cao cả nhất và chức năng vĩ đại nhất của mình—sinh sôi nảy nở và làm tràn ngập mặt đất này. Và thay vì ngưỡng mộ lòng dũng cảm và hoan hỉ trước bản năng của cô ấy; thay vì tôn vinh nữ tính trọn vẹn và cất lên khúc ca khải hoàn của câu "Một hài nhi đã sinh ra cho chúng ta: một con trai đã được ban cho chúng ta," thì các cậu đây—những kẻ từng vui vẻ như sáo sậu trong tang lễ của người chết—lại đang xị mặt ra và mang vẻ ngượng ngùng xấu hổ hệt như thể cô gái vừa phạm phải một tội ác đê tiện nhất vậy.

RAMSDEN. [gầm lên trong cơn thịnh nộ] Tôi không đời nào cho phép những sự ghê tởm này được thốt ra dưới mái nhà của tôi [ông đập mạnh nắm đấm xuống bàn viết].

TANNER. Này nghe đây: nếu ngài còn dám sỉ nhục tôi một lần nữa, tôi sẽ lấy đúng lời ngài mà rời khỏi cái nhà này đấy. Ann: Violet hiện đang ở đâu?

ANN. Sao cơ? Anh định đến tìm em ấy à?

TANNER. Dĩ nhiên là tôi đang định đến với cô ấy rồi. Cô ấy cần giúp đỡ; cô ấy cần tiền bạc; cô ấy cần sự tôn trọng và những lời chúc mừng. Cô ấy cần mọi cơ hội cho đứa con của mình. Có vẻ như cô ấy sẽ chẳng nhận được điều đó từ các ngài đâu: nhưng cô ấy sẽ nhận được từ tôi. Em ấy đang ở đâu?

ANN. Đừng có bướng bỉnh thế chứ, Jack. Em ấy ở trên gác mà.

TANNER. Cái gì! Dưới mái nhà thiêng liêng của Ramsden á! Đi mà làm cái bổn phận thảm hại của ngài đi, Ramsden. Hãy đuổi cổ cô ta ra đường phố đi. Hãy gột rửa ngưỡng cửa của mình khỏi sự vấy bẩn của cô ta đi. Hãy minh chứng cho sự tinh tuyết trong tổ ấm Anh quốc của ngài đi. Tôi đi gọi xe đây.

ANN. [hốt hoảng] Ồ, Granny, ngài không được làm thế.

OCTAVIUS. [đau đớn đứng dậy] Tôi sẽ đưa em ấy đi, thưa ngài Ramsden. Em ấy không có quyền đến nhà ngài.

RAMSDEN. [tức giận] Nhưng tôi chỉ đang vô cùng lo lắng muốn giúp đỡ con bé thôi chứ! [quay sang phừng phừng với Tanner] Cậu lấy quyền gì, thưa ngài, mà dám gán cho tôi những ý đồ quái đản như thế? Tôi kịch liệt phản đối điều đó. Tôi sẵn sàng bỏ ra đồng xu cuối cùng của mình để cứu con bé khỏi việc bị dồn ép phải chạy đến tìm sự bảo vệ ở chỗ cậu đấy.

TANNER. [dịu xuống] Thế thì ổn rồi. Hắn ta sẽ không hành động theo nguyên tắc của mình đâu. Thống nhất là tất cả chúng ta sẽ đứng về phía Violet nhé.

OCTAVIUS. Nhưng gã đàn ông đó là ai? Hắn ta có thể chuộc lỗi bằng cách kết hôn với cô ấy; và hắn phải làm thế, bằng không hắn sẽ phải trả giá với tôi.

RAMSDEN. Hắn phải làm thế, Octavius. Cậu nói câu đó nghe mới ra dáng đàn ông chứ.

TANNER. Thế hóa ra các cậu không coi hắn là một tên khốn nữa à?

OCTAVIUS. Không phải một tên khốn sao! Hắn là một tên khốn vô tình nhẫn tâm.

RAMSDEN. Một tên khốn khốn nạn. Xin lỗi cháu nhé, Annie; nhưng chú không thể dùng từ nào nhẹ hơn được.

TANNER. Thế là chúng ta sắp gả em gái cậu cho một tên khốn đốn nạn cốt để cải tạo nhân cách của cô ta đấy phỏng! Thề có Chúa, tôi nghĩ tất cả các cậu điên hết cả rồi.

ANN. Đừng có ngớ ngẩn thế, Jack. Dĩ nhiên Tavy hoàn toàn đúng; nhưng chúng ta có biết gã đó là ai đâu: Violet kiên quyết không chịu nói.

TANNER. Hắn ta là ai thì có quái gì quan trọng cơ chứ? Hắn đã hoàn thành phần việc của mình rồi; và Violet phải làm phần còn lại chứ.

RAMSDEN. [mất kiên chế] Nhảm nhí! Điên rồ! Có một kẻ đồi bại ngay giữa chúng ta, một gã phong lưu phóng khoáng, một tên ác nhân còn tệ hơn cả kẻ sát nhân; thế mà chúng ta lại không được biết hắn là ai sao! Trong sự u mê này, chúng ta sẽ bắt tay hắn; sẽ dẫn hắn vào nhà mình; sẽ giao phó con gái mình cho hắn; để rồi—để rồi—

ANN. [dỗ dành] Thôi nào, Granny, đừng nói to thế chứ. Quả là chuyện tợn ngược quá sức: tất cả chúng ta đều phải thừa nhận điều đó; nhưng nếu Violet không chịu nói, chúng ta làm gì được cơ chứ? Chẳng làm gì cả. Hoàn toàn chẳng làm gì được hết.

RAMSDEN. Hừm! Tôi không chắc về điều đó đâu. Nếu có gã đàn ông nào từng dành cho Violet sự quan tâm đặc biệt nào đó, chúng ta hoàn toàn có thể dễ dàng tìm ra. Nếu có bất kỳ gã nào mang tiếng có lối sống lỏng lẻo trong số chúng ta—

TANNER. Hèm!

RAMSDEN. [cất cao giọng] Vâng, thưa ngài, tôi nhắc lại, nếu có bất kỳ gã nào mang tiếng có lối sống lỏng lẻo trong số chúng ta—

TANNER. Hoặc bất kỳ kẻ nào nổi tiếng thiếu sự tự chủ.

RAMSDEN. [sửng sốt] Cậu dám ám chỉ rằng tôi có khả năng làm chuyện đó đấy phỏng?

TANNER. Ngài Ramsden thân mến, đây là hành động mà bất kỳ người đàn ông nào cũng có khả năng vướng vào. Đó là hậu quả của việc đi ngược lại với Tự nhiên đấy. Sự nghi ngờ mà ngài vừa trút lên đầu tôi thực chất đang đeo bám tất cả chúng ta. Nó giống như một loại bùn lầy bám vào chiếc áo bào của thẩm phán hay phẩm phục của hồng y chắc chắn chẳng kém gì những giẻ rách của một gã lang thang. Nào, Tavy: đừng có mang vẻ mặt bối rối thế chứ: người đó có thể là tôi: có thể là Ramsden; cũng hệt như có thể là bất kỳ ai khác. Nếu đúng thế, chúng ta có thể làm gì ngoài việc nói dối và chối bay chối biến hệt như cách Ramsden chuẩn bị thanh minh đây.

RAMSDEN. [nghẹn họng] Tôi—tôi—tôi—

TANNER. Ngay cả sự tội lỗi cũng chẳng thể ấp úng một cách bối rối hơn thế được. Thế mà cậu thừa biết tỏng là lão ta vô tội mà, Tavy.

RAMSDEN. [kiệt sức] Tôi mừng vì cậu thừa nhận điều đó đấy, thưa ngài. Bản thân tôi cũng thừa nhận rằng có một phần sự thật trong những gì cậu nói, dẫu cho cậu có cố tình bóp méo nó đến đâu để thỏa mãn cái khiếu hài hước độc địa của mình đi nữa. Tôi hy vọng, Octavius, không có sự nghi ngờ nào về tôi có thể len lỏi vào tâm trí cậu.

OCTAVIUS. Về ngài á! Không, dù chỉ là một khoảnh khắc.

TANNER. [khô khan] Tôi nghĩ cậu ta vẫn hoài nghi tôi một chút đấy.

OCTAVIUS. Jack: cậu không thể—cậu sẽ không—

TANNER. Tại sao lại không?

OCTAVIUS. [hoảng hốt] Tại sao lại không cơ chứ!

TANNER. Ồ, được rồi, tôi sẽ nói cho cậu biết tại sao không nhé. Thứ nhất, cậu sẽ thấy mình buộc phải gây sự với tôi. Thứ hai, Violet không thích tôi. Thứ ba, nếu tôi có vinh dự được làm cha đứa con của Violet, tôi đã khoeang khoang ầm lên thay vì chối đây đẩy rồi. Thế nên cứ yên tâm đi: Tình bạn của chúng ta không lâm nguy đâu.

OCTAVIUS. Đáng lẽ tôi đã xua đi mối nghi ngờ ấy trong kinh hoàng nếu như cậu chịu suy nghĩ và cảm nhận một cách tự nhiên về nó. Tôi xin lỗi cậu.

TANNER. Lỗi lầm của TÔI á! Nhảm nhí! Giờ thì hãy ngồi xuống và mở hội đồng gia đình nào. [Cậu ngồi xuống. Những người còn lại làm theo gương cậu, dẫu có phần miễn cưỡng ít nhiều]. Violet sắp sửa làm một việc ích nước lợi nhà; hậu quả là cô ấy phải bị tống cổ ra nước ngoài như một tội phạm cho đến khi mọi chuyện qua đi. Trên gác đang có chuyện gì thế nhỉ?

ANN. Violet đang ở trong phòng quản gia—tất nhiên là một mình rồi.

TANNER. Sao lại không ở phòng khách?

ANN. Đừng có ngớ ngẩn thế chứ, Jack. Cô Ramsden đang ở phòng khách cùng mẹ em, bàn bạc xem phải làm gì kìa.

TANNER. Ồ! Phòng quản gia hóa ra là nhà tù giam giữ, chắc thế nhỉ; và phạm nhân đang chờ được đưa ra xét xử trước các quan tòa của mụ ta. Lũ mèo già ác khẩu!

ANN. Ồ, Jack!

RAMSDEN. Cậu hiện đang là khách dưới mái nhà của một trong những mụ mèo già đấy, thưa ngài. Em gái tôi là bà chủ của căn nhà này.

TANNER. Hắn ta cũng sẽ tống tôi vào phòng quản gia luôn nếu hắn dám đấy, Ramsden. Dù sao thì tôi xin rút lại từ lũ mèo. Lũ mèo chắc còn có ý thức hơn thế nhiều. Ann: với tư cách là người giám hộ của em, anh ra lệnh cho em lập tức đến chỗ Violet và đặc biệt đối xử tử tế với cô ấy.

ANN. Em đã gặp chị ấy rồi, Jack. Và em lấy làm tiếc phải nói rằng em e là chị ấy sẽ tỏ ra khá bướng bỉnh về chuyện đi ra nước ngoài đấy. Em nghĩ Tavy nên nói chuyện với chị ấy về vấn đề này.

OCTAVIUS. Sao anh có thể nói chuyện với em ấy về một chuyện như thế cơ chứ [anh suy sụp].

ANN. Đừng có suy sụp thế chứ, Ricky. Hãy cố gắng chịu đựng vì lợi ích của tất cả chúng ta đi.

RAMSDEN. Cuộc đời đâu chỉ có kịch với thơ đâu, Octavius. Nào! Hãy đối mặt với nó như một người đàn ông đi chứ.

TANNER. [lại cáu kỉnh] Tội nghiệp người anh em thân mến! Tội nghiệp những người bạn thân thiết trong gia đình! Tội nghiệp những mụ mèo Tabbies và Grimalkins. Tội nghiệp tất cả mọi người ngoại trừ người phụ nữ đang chuẩn bị đánh đổi cả tính mạng để tạo ra một sinh linh mới! Tavy: đừng có cư xử như một thằng ngốc ích kỷ nữa. Biến đi và nói chuyện với Violet đi; rồi đưa cô ấy xuống đây nếu cô ấy muốn xuống. [Octavius đứng dậy]. Nói với cô ấy rằng chúng ta sẽ chống lưng cho cô ấy.

RAMSDEN. [đứng dậy] Không, thưa ngài—

TANNER. [cũng đứng dậy cắt ngang lời ông] Ồ, chúng tôi hiểu mà: việc đó trái với lương tâm của ngài; nhưng ngài vẫn sẽ làm thôi.

OCTAVIUS. Tôi xin thề với tất cả các ngài trên danh dự của mình rằng tôi chưa bao giờ có ý định ích kỷ cả. Thật quá khó để biết phải làm gì khi một người thực sự khao khát làm điều đúng đắn.

TANNER. Tavy thân mến, thói quen sùng đạo kiểu Anh của cậu trong việc coi thế giới này như một phòng tập thể dục đạo đức được dựng lên chuyên để rèn luyện nhân cách đôi khi khiến cậu cứ mải bận tâm đến những nguyên tắc quái quỷ của chính mình trong khi đáng lẽ cậu nên nghĩ đến nhu cầu của người khác. Nhu cầu cấp thiết lúc này là một người mẹ hạnh phúc và một đứa trẻ khỏe mạnh. Hãy tập trung năng lượng vào điều đó đi; và cậu sẽ nhìn thấy con đường của mình một cách rõ ràng thôi.

Octavius, vô cùng bối rối, bước ra ngoài.

RAMSDEN. [đối diện với Tanner đầy ấn tượng] Còn Đạo đức thì sao, thưa ngài? Cái gì sẽ xảy ra với nó đây?

TANNER. Ý ngài là một nàng Magdalen đang khóc nức nở và một đứa trẻ vô tội bị đóng dấu nhãn nhục vì nỗi ô nhục của mẹ nó chắc. Xin lỗi, không có trong vòng tròn của chúng ta đâu nhé. Đạo đức cứ việc về với cha đẻ của nó là ác quỷ đi.

RAMSDEN. Tôi biết ngay mà, thưa ngài. Đạo đức bị tống về với quỷ dữ để làm hài lòng lũ phong lưu nam nữ của chúng ta. Tương lai của nước Anh sẽ là thế đó phỏng?

TANNER. Ồ, nước Anh sẽ sống sót qua khỏi sự bất bình của ngài thôi. Trong khi đó, tôi hiểu rằng ngài đồng tình với tôi về đường hướng hành động thiết thực mà chúng ta phải thực hiện chứ?

RAMSDEN. Không phải theo tinh thần của cậu đâu, thưa ngài. Không phải vì những lý do của cậu.

TANNER. Ngài có thể giải thích điều đó nếu có ai gọi ngài ra chất vấn, ở đây hoặc mai sau. [Cậu quay lưng đi, đứng sững trước bức tượng ngài Herbert Spencer, nhìn chằm chằm vào đó với vẻ mặt ảm đạm].

ANN. [đứng dậy tiến đến chỗ Ramsden] Granny: chẳng phải tốt hơn là ngài nên lên phòng khách và thông báo cho họ biết chúng ta dự định làm gì sao?

RAMSDEN. [liếc nhìn Tanner ẩn ý] Chú không nỡ để cháu ở lại một mình với quý ông này đâu. Cháu không đi cùng chú sao?

ANN. Chị Ramsden sẽ không thích nói về chuyện đó trước mặt con đâu, Granny. Con không nên có mặt ở đó.

RAMSDEN. Cháu nói đúng: lẽ ra chú phải nghĩ đến điều đó. Cháu là một cô bé ngoan, Annie.

Ông vỗ nhẹ vào vai cô. Cô ngước nhìn ông với đôi mắt rạng ngời và ông bước ra ngoài, vô cùng xúc động. Sau khi tống khứ được ông, cô nhìn sang Tanner. Vì lưng cậu đang quay về phía cô, cô tranh thủ chỉnh trang lại diện mạo trong giây lát, rồi nhẹ nhàng bước đến bên cậu và thì thầm gần như sát tai cậu.

ANN. Jack [cậu giật mình quay lại]: anh có vui vì làm người giám hộ của em không? Hy vọng là anh không phiền khi phải chịu trách nhiệm về em nhé.

TANNER. Món hàng mới bổ sung vào bộ sưu tập vật tế thần của em đấy phỏng?

ANN. Ồ, cái trò đùa cũ rích ngốc nghếch đó của anh về em! Làm ơn dẹp nó đi. Tại sao anh cứ thích thốt ra những điều mà anh thừa biết sẽ làm tổn thương em cơ chứ? Em đã cố gắng hết sức để làm hài lòng anh rồi đấy, Jack: chắc bây giờ em có quyền nói với anh điều đó khi anh đã là người giám hộ của em rồi nhỉ. Anh sẽ làm em bất hạnh lắm đấy nếu anh từ chối làm bạn với em.

TANNER. [nghiên cứu cô với vẻ mặt ảm đạm chẳng kém gì lúc ngắm đống bụi bẩn] Em không cần phải đi cầu xin sự quan tâm của anh đâu. Những phán xét đạo đức của chúng ta mới phi thực tế làm sao! Anh thấy em hoàn toàn chẳng có lấy một mút mát lương tâm nào—chỉ toàn là sự đạo đức giả; và em thậm chí không nhận ra sự khác biệt—dẫu vậy vẫn có một thứ sức hút kỳ lạ tỏa ra từ em. Không hiểu sao anh vẫn luôn chú ý đến em. Anh sẽ thấy thiếu vắng em nếu mất đi em đấy.

ANN. [điềm nhiên luồn tay vào cánh tay cậu và sánh bước cùng cậu] Nhưng chẳng phải điều đó hoàn toàn tự nhiên sao, Jack? Chúng ta đã biết nhau từ thuở bé cơ mà. Anh còn nhớ không?

TANNER. [đột ngột giật tay ra] Dừng lại! Anh nhớ MỌI THỨ.

ANN. Ồ, em dám cá là hồi đó chúng ta hay làm mấy trò ngốc nghếch lắm; nhưng—

TANNER. Anh không muốn nghe, Ann. Giờ anh chẳng còn là cái tên học sinh ngày đó nữa cũng chẳng phải lão già lú lẫn tuổi chín mươi mà anh sẽ trở thành nếu sống đủ lâu. Mọi chuyện qua rồi: hãy để anh quên nó đi.

ANN. Chẳng phải đó là quãng thời gian hạnh phúc lắm sao? [Cô lại định choàng tay vào tay cậu].

TANNER. Ngồi xuống và cư xử cho đúng mực đi. [Cậu bắt cô ngồi xuống chiếc ghế cạnh bàn viết]. Chắc chắn đó là quãng thời gian hạnh phúc đối với em rồi. Em là một cô bé ngoan và chưa bao giờ tự làm tổn hại danh tiếng của mình. Thế mà đứa trẻ hư hỏng nhất từng bị ăn tát cũng khó lòng có được một quãng thời gian tốt đẹp hơn thế. Anh có thể hiểu được sự thành công khi em bắt nạt những đứa con gái khác: đức tính của em đã áp đặt lên chúng. Nhưng nói cho anh nghe cái này đi: em đã bao giờ quen biết một đứa con trai ngoan chưa?

ANN. Dĩ nhiên rồi. Đứa con trai nào đôi lúc cũng ngốc nghếch cả; nhưng Tavy thì lúc nào cũng thực sự là một cậu bé ngoan.

TANNER. [bị ấn tượng bởi câu nói này] Phải: em nói đúng. Chẳng vì lý do gì mà em chưa bao giờ cám dỗ Tavy cả.

ANN. Cám dỗ! Jack!

TANNER. Đúng thế, Nữ công tước Mephistopheles thân mến của anh ạ, cám dỗ. Em vô cùng tột độ tò mò về những gì một đứa con trai có thể làm, và cực kỳ ranh ma trong việc phá vỡ hàng phòng thủ của cậu ta để khám phá những bí mật thầm kín nhất.

ANN. Nhảm nhí thật đấy! Tất cả chỉ vì anh cứ hay kể cho em nghe những câu chuyện dài lê thê về mấy việc tồi tệ mà anh từng làm—mấy trò nghịch ngợm ngốc nghếch của bọn con trai! Thế mà anh gọi những thứ đó là bí mật thầm kín cơ đấy. Bí mật của bọn con trai cũng y chang như của đàn ông vậy; và anh biết chúng là gì rồi đấy!

TANNER. [bướng bỉnh] Không, anh không biết. Chúng là gì nào, thưa cô?

ANN. Thì là những điều tụi nó kể cho tất cả mọi người nghe chứ gì nữa.

TANNER. Giờ thì anh xin thề là anh từng kể cho em nghe những chuyện mà anh chẳng thèm hé răng với bất kỳ ai khác. Em đã dụ dỗ anh vào một giao ước theo đó chúng ta sẽ không có bất kỳ bí mật nào giấu nhau. Chúng ta phải kể cho nhau nghe mọi thứ. Chỉ là anh không để ý chuyện em chưa từng kể cho anh nghe bất cứ điều gì.

ANN. Anh đâu có muốn nói về em đâu, Jack. Anh chỉ chăm chăm nói về bản thân mình thôi.

TANNER. À, đúng thế, đau đớn làm sao khi phải thừa nhận là đúng. Nhưng em phải là một đứa trẻ quỷ quyệt đến mức nào mới nắm bắt được điểm yếu đó để trục lợi nhằm thỏa mãn sự tò mò của chính mình chứ! Anh muốn khoác lác với em, muốn làm cho mình trở nên thú vị. Để rồi anh thấy mình làm đủ mọi trò quậy phá đơn thuần chỉ để có cái mà kể cho em nghe. Anh gây sự đánh nhau với những đứa con trai mà anh chẳng hề căm ghét; anh bịa chuyện về những thứ mà lẽ ra anh cứ nói thật thì hơn; anh ăn cắp những món đồ mà anh chẳng thèm dùng; anh hôn những đứa bé gái mà anh chẳng hề bận tâm. Tất cả chỉ là thói ba hoa khoác lác: vô cảm xúc và do đó hoàn toàn giả tạo.

ANN. Em có bao giờ đi mách tội anh đâu nào, Jack.

TANNER. Không; nhưng nếu em muốn ngăn anh lại thì em đã đi mách tội rồi. Đích thị là em muốn anh tiếp tục làm thế.

ANN. [bật bùng giận dữ] Ồ, không phải thế đâu: KHÔNG PHẢI thế đâu, Jack. Em chưa bao giờ muốn anh làm những việc tẻ nhạt, đáng thất vọng, tàn nhẫn, ngu ngốc và thô tục đó cả. Em luôn hy vọng rốt cuộc đó sẽ là một điều gì đó thực sự anh dũng cơ. [Lấy lại bình tĩnh] Thứ lỗi cho em nhé, Jack; nhưng những việc anh làm chẳng bao giờ giống một chút nào với những điều em muốn anh làm cả. Chúng thường làm em vô cùng lo lắng; nhưng em không thể đi mách tội anh để đẩy anh vào rắc rối được. Hơn nữa anh lúc đó chỉ là một đứa trẻ. Em biết anh rồi sẽ lớn và từ bỏ chúng thôi. Có lẽ em đã sai.

TANNER. [mỉa mai] Đừng tự dằn vặt bản thân trong sự ân hận nữa, Ann. Ít ra thì mười chín phần hai mươi những chiến tích mà anh thú nhận với em hoàn toàn chỉ là những lời nói dối trắng trợn. Anh sớm nhận ra là em không thích những câu chuyện có thật.

ANN. Dĩ nhiên là em biết một vài chuyện trong số đó không thể nào xảy ra được rồi. Nhưng—

TANNER. Em lại định nhắc nhở anh rằng một vài câu chuyện đồi bại nhất trong đó hoàn toàn có thật chứ gì.

ANN. [trìu mến, đến mức làm cậu sợ chết khiếp] Em có muốn nhắc nhở anh chuyện gì đâu nào. Nhưng em biết những người từng vướng vào chuyện đó, và có nghe qua về họ.

TANNER. Phải; nhưng ngay cả những câu chuyện có thật cũng đã được thêu dệt thêm thắt khi kể lại. Sự bẽ bàng của một cậu thiếu niên nhạy cảm có thể là trò vui đối với những kẻ da mặt dày dặn trưởng thành; nhưng đối với chính cậu thiếu niên ấy, chúng vô cùng cay đắng, nhục nhã đến mức cậu ta không thể thú nhận nổi—chỉ còn cách kịch liệt chối đây đẩy. Dẫu sao thì, có lẽ việc anh thêu dệt một chút lại là điều hay ho cho anh; bởi trong duy nhất một lần anh nói thật với em, em đã đe dọa sẽ đi mách tội anh cơ mà.

ANN. Ồ, không bao giờ. Chưa từng có lần nào đâu.

TANNER. Có chứ, em đã làm thế. Em có nhớ một cô gái có đôi mắt đen tên là Rachel Rosetree không? [Đôi mày của Ann khẽ giật co lại trong tích tắc bất giác]. Anh đã vướng vào một mối tình với cô ấy, và chúng ta từng gặp nhau một đêm trong khu vườn rồi đi dạo với tư thế vô cùng ngượng ngùng khi vòng tay ôm lấy nhau, rồi hôn nhau lúc chia tay, cực kỳ lãng mạn đúng kiểu văn vở. Nếu mối tình đó cứ tiếp tục, nó chắc chắn sẽ làm anh chán ngấy đến chết; nhưng nó đã không tiếp tục; bởi chuyện tiếp theo xảy ra là Rachel đã cắt đứt quan hệ với anh vì cô ấy phát hiện ra anh đã kể hết cho em nghe. Cô ấy phát hiện ra bằng cách nào? Từ em chứ đâu. Em đã đến tìm cô ấy và cầm cái bí mật tội lỗi đó đe dọa trên đầu cô ấy, khiến cô ấy phải sống trong nỗi kinh hoàng và nhục nhã ê chề bằng cách dọa sẽ đi mách tội cô ấy.

ANN. Và điều đó quá tốt cho cô ấy còn gì nữa. Đó là bổn phận của em phải ngăn chặn hành vi sai trái của cô ấy; và giờ thì cô ấy phải biết ơn em vì điều đó.

TANNER. Thế á?

ANN. Ít ra thì cô ấy nên thế.

TANNER. Chắc là bổn phận của em không bao gồm việc ngăn chặn hành vi sai trái của tôi nhỉ.

ANN. Em đã chặn đứng nó bằng cách chặn đứng cô ta còn gì.

TANNER. Em chắc chắn về điều đó chứ? Em đã chặn đứng việc tôi kể cho em nghe về những cuộc phiêu lưu của mình; nhưng làm sao em biết được là em đã chặn đứng được những cuộc phiêu lưu đó cơ chứ?

ANN. Ý anh muốn nói là anh vẫn tiếp tục ngựa quen đường cũ với những đứa con gái khác à?

TANNER. Không. Anh đã chán ngấy cái thể loại trò hề lãng mạn nhảm nhí đó với Rachel rồi.

ANN. [vẫn không bị thuyết phục] Thế thì tại sao anh lại cắt đứt những lời tâm sự của chúng ta và trở nên xa cách với em hẳn thế?

TANNER. [bí hiểm] Tình cờ là vào thời điểm đó anh đã vớ được một thứ mà anh muốn giữ làm của riêng thay vì đem chia sẻ với em.

ANN. Em chắc chắn là mình sẽ chẳng thèm đòi hỏi chút nào nếu anh tỏ ra tiếc rẻ đâu.

TANNER. Nó không phải là một hộp kẹo đâu, Ann. Nó là thứ mà em sẽ chẳng bao giờ đời nào cho phép anh nhận là của riêng mình cả.

ANN. [hoài nghi] Gì cơ?

TANNER. Linh hồn của tôi.

ANN. Ồ, hãy thực tế đi chứ, Jack. Anh biết thừa là mình đang nói nhảm mà.

TANNER. Hoàn toàn nghiêm túc đấy, Ann. Hồi đó em không nhận ra rằng bản thân em cũng đang dần có được một linh hồn. Nhưng thực chất là em có đấy. Chẳng phải tự dưng mà em bỗng dưng nhận ra mình có bổn phận đạo đức phải trừng phạt và cải tạo Rachel đâu. Cho đến thời điểm đó, em vẫn tận dụng triệt để vỏ bọc là một đứa trẻ ngoan; nhưng em chưa bao giờ nuôi dưỡng ý thức về bổn phận đối với người khác cả. Chà, anh cũng bắt đầu nuôi dưỡng nó. Cho đến lúc đó, anh đóng vai tên cướp biển nhỏ tuổi chẳng mảy may có chút lương tâm nào giống như con cáo trong trang trại nuôi gà vậy. Nhưng giờ đây anh bắt đầu có những sự cắn rứt, cảm thấy những ràng buộc trách nhiệm, nhận ra rằng sự chân thật và danh dự không còn là những từ ngữ đạo đức giả trong miệng người lớn nữa, mà là những nguyên tắc bắt buộc ngự trị trong chính con người mình.

ANN. [điềm tĩnh] Vâng, em đoán là anh đúng. Anh bắt đầu trở thành một người đàn ông, còn em trở thành một người phụ nữ.

TANNER. Em chắc chắn đó không phải là lúc chúng ta bắt đầu trở thành một cái gì đó lớn lao hơn chứ? Sự khởi đầu của tuổi trưởng thành nam và nữ mang ý nghĩa gì trong miệng hầu hết mọi người cơ chứ? Em thừa biết: nó có nghĩa là sự khởi đầu của tình yêu. Nhưng tình yêu đã bắt đầu từ lâu trước đó đối với anh rồi. Tình yêu đã đóng vai trò của nó trong những giấc mơ, những trò ngốc nghếch và mộng mơ sớm nhất mà anh có thể nhớ được—tôi có thể nói là những trò ngốc nghếch và mộng mơ sớm nhất mà cả hai chúng ta có thể nhớ được không?—dẫu cho lúc đó chúng ta chưa thực sự hiểu về nó. Không: sự thay đổi đến với anh chính là sự ra đời của niềm đam mê đạo đức trong con người anh, và anh tuyên bố rằng theo trải nghiệm của bản thân, niềm đam mê đạo đức chính là niềm đam mê chân thực duy nhất.

ANN. Mọi niềm đam mê đều phải mang tính đạo đức chứ, Jack.

TANNER. Phải mang tính đạo đức ư! Em tưởng tượng có thứ gì đủ mạnh để áp đặt chữ "phải" lên một niềm đam mê ngoại trừ một niềm đam mê khác còn mạnh mẽ hơn thế sao?

ANN. Ý thức đạo đức của chúng ta kiểm soát đam mê mà, Jack. Đừng có ngốc nghếch thế chứ.

TANNER. Ý thức đạo đức của chúng ta ư! Và đó chẳng lẽ không phải là một niềm đam mê sao? Chẳng lẽ ác quỷ được phép thâu tóm tất cả mọi niềm đam mê lẫn những khoảnh khắc tuyệt vời sao? Nếu nó không phải là một niềm đam mê—nếu nó không phải là thứ đam mê hùng mạnh nhất, thì tất cả những niềm đam mê khác sẽ cuốn phăng nó đi hệt như chiếc lá trước cơn cuồng phong. Sự ra đời của niềm đam mê đó mới chính là thứ biến một đứa trẻ thành một người đàn ông.

ANN. Vẫn còn những niềm đam mê khác nữa chứ, Jack. Những thứ cực kỳ mãnh liệt.

TANNER. Tất cả những niềm đam mê khác đều đã có sẵn trong anh từ trước; nhưng chúng vốn rảnh rỗi và vô định hướng—chỉ là những thói tham lam và tàn nhẫn thuở bé, những sự tò mò và tưởng tượng, những thói quen và mê tín dị đoan, kỳ quặc và nực cười đối với trí tuệ trưởng thành. Khi chúng bỗng dưng bắt đầu tỏa sáng rực rỡ như những ngọn lửa vừa được thắp lên, đó không phải là nhờ bất kỳ thứ ánh sáng nào của riêng chúng, mà nhờ vào hào quang của niềm đam mê đạo đức đang thời buổi ban mai. Niềm đam mê ấy tôn vinh chúng, mang lại cho chúng lương tâm và ý nghĩa, tụ tập chúng lại thành một đám đông các ham muốn và tổ chức chúng thành một đội quân gồm các mục đích cùng nguyên tắc. Linh hồn anh được sinh ra từ chính niềm đam mê đó.

ANN. Em nhận thấy anh trở nên khôn ngoan hơn đấy. Hồi trước anh là một đứa trẻ chuyên phá hoại kinh khủng.

TANNER. Phá hoại! Nhảm nhí! Anh chỉ nghịch ngợm thôi.

ANN. Ồ Jack, anh cực kỳ phá hoại luôn ấy chứ. Anh đã tàn phá toàn bộ mấy cây thông non bằng cách chặt đứt ngọn của chúng bằng một thanh kiếm gỗ. Anh đã làm vỡ toàn bộ khung kính trồng dưa chuột bằng cái súng cao su của mình. Anh châm lửa đốt cánh đồng hoang: cảnh sát đã bắt Tavy vì chuyện đó chỉ bởi vì cậu ta chạy trốn khi không ngăn cản được anh. Anh—

TANNER. Phì! phì! phì! đó chỉ là những trận chiến, những cuộc pháo kích, những chiến lược nhằm bảo vệ cái đầu của chúng ta khỏi thổ dân da đỏ thôi mà. Em chẳng có chút trí tưởng tượng nào cả, Ann. Anh bây giờ còn phá hoại gấp mười lần so với hồi đó ấy chứ. Niềm đam mê đạo đức đã tiếp quản sự phá hoại của anh và định hướng nó đến những cái đích mang tính đạo đức. Anh đã trở thành một nhà cải cách, và giống như mọi nhà cải cách khác, một kẻ đập phá tượng thần. Anh không còn đập vỡ khung kính trồng dưa chuột và đốt bụi kim tước nữa: anh đập tan các tín điều và phá sập các tượng thần.

ANN. [chán nản] Em e là mình quá ư nữ tính để có thể nhìn thấy bất kỳ ý nghĩa nào trong sự phá hoại. Sự phá hoại thì chỉ có thể tàn phá mà thôi.

TANNER. Đúng thế. Đó là lý do tại sao nó vô cùng hữu ích. Việc xây dựng chỉ khiến mặt đất chật chội thêm bởi những thiết chế do lũ nhiều chuyện dựng lên. Sự phá hoại dọn sạch nó và mang lại cho chúng ta không gian thở cùng sự tự do.

ANN. Vô ích thôi, Jack. Sẽ chẳng có người phụ nữ nào đồng ý với anh điểm đó đâu.

TANNER. Đó là bởi vì em nhầm lẫn giữa việc xây dựng và phá hoại với sự sáng tạo và tội ác giết người. Chúng hoàn toàn khác nhau: anh tôn sùng sự sáng tạo và căm ghét tội ác giết người. Phải: anh tôn sùng nó ở cây cối và hoa lá, ở chim chóc và muôn thú, thậm chí ở cả em nữa. [Một luồng hứng khởi và thích thú bất ngờ quét sạch sự bối rối và chán chường đang dâng lên trên khuôn mặt cô]. Chính bản năng sáng tạo đã xui khiến em trói buộc anh vào em bằng những sợi dây vẫn còn để lại vết tích trên người anh cho đến tận ngày nay. Phải, Ann: giao ước thơ ấu ngày xưa giữa chúng ta thực chất là một giao ước tình yêu vô thức.

ANN. Jack!

TANNER. Ồ, đừng có hoảng sợ—

ANN. Em không hoảng sợ đâu.

TANNER. [quái qủy] Thế thì em nên hoảng sợ đi chứ: các nguyên tắc của em vứt đi đâu rồi?

ANN. Jack: anh đang nói đùa hay nói thật đấy?

TANNER. Ý em là về niềm đam mê đạo đức á?

ANN. Không, không; cái vụ kia kìa. [Bối rối] Ồ! Anh thật là ngớ ngẩn; chẳng bao giờ biết phải tiếp chuyện anh theo hướng nào cả.

TANNER. Em phải tiếp chuyện anh một cách hoàn toàn nghiêm túc chứ. Anh là người giám hộ của em; và cải thiện tâm trí em là bổn phận của anh.

ANN. Thế giao ước tình yêu chấm dứt rồi phải không? Em đoán là anh đã chán ngấy em rồi chứ gì?

TANNER. Không; nhưng niềm đam mê đạo đức đã làm cho mối quan hệ thời thơ ấu của chúng ta trở nên bất khả thi. Một ý thức ghen tuông về cái tôi mới mẻ đã trỗi dậy trong anh.

ANN. Anh căm ghét việc bị đối xử như một đứa trẻ nữa. Tội nghiệp Jack!

TANNER. Phải, bởi vì được đối xử như một đứa trẻ đồng nghĩa với việc bị quay lại cái xuất phát điểm ngày xưa. Anh đã trở thành một con người mới; và những kẻ quen biết con người cũ cứ cười vào mặt anh. Người duy nhất cư xử hợp lý chính là thợ may của anh: hắn đo lại kích thước của anh mỗi khi gặp mặt, trong khi tất cả những người khác cứ khư khư giữ số đo cũ và trông chờ nó vừa vặn với anh.

ANN. Anh trở nên tự phụ đến mức khủng khiếp đấy.

TANNER. Khi em lên thiên đàng, Ann, em sẽ cực kỳ ý thức về đôi cánh của mình trong khoảng năm đầu tiên cho mà xem. Khi em gặp lại họ hàng của mình ở đó, và họ khăng khăng đối xử với em như thể em vẫn còn là một phàm nhân, em sẽ không tài nào chịu đựng nổi họ đâu. Em sẽ cố tìm cách chui vào một hội nhóm chưa từng biết đến em ngoại trừ khi em là một thiên thần.

ANN. Hóa ra rốt cuộc chỉ vì sự kiêu ngạo của anh nên anh mới bỏ chạy khỏi chúng ta à?

TANNER. Phải, chỉ vì sự kiêu ngạo của anh, theo cách gọi của em đấy.

ANN. Lẽ ra anh đâu cần phải tránh mặt EM vì lý do đó.

TANNER. Tránh mặt em mới là trên hết. Em là kẻ chống trả quyết liệt nhất trong số mọi người chống lại sự giải phóng của anh đấy.

ANN. [tha thiết] Ồ, anh sai lầm biết bao! Em sẵn sàng làm mọi thứ vì anh mà.

TANNER. Mọi thứ trừ việc để cho anh được tự do thoát khỏi em. Ngay từ lúc đó em đã sớm hấp thụ theo bản năng cái trò quỷ quái của đàn bà là chất đống những nghĩa vụ lên đầu một người đàn ông, đặt bản thân mình vào một vị thế hoàn toàn và bất lực dưới sự thương xót của anh ta đến mức cuối cùng anh ta không dám bước đi một bước nào nếu không chạy đến xin phép em. Anh quen biết một gã khốn khổ nọ mà ao ước duy nhất trong đời là trốn chạy khỏi vợ hắn ta. Cô vợ ngăn cản bằng cách dọa sẽ nhảy ra chắn trước đầu đoàn tàu mà hắn định bỏ trốn. Đó là những gì tất cả phụ nữ các người đều làm. Nếu chúng ta cố đi đến nơi mà các người không muốn chúng ta đến, chẳng có luật lệ nào ngăn cấm cả, nhưng khi chúng ta đặt bước chân đầu tiên xuống, ngực áo các người đã nằm dưới đế giày của chúng ta: thân thể các người đã nằm dưới bánh xe khi chúng ta lăn bánh khởi hành. Sẽ chẳng có người phụ nữ nào có thể biến anh thành nô lệ theo cách đó được đâu.

ANN. Nhưng, Jack, anh không thể bước qua cuộc đời này mà không mảy may đếm xỉa đến người khác được.

TANNER. Phải; nhưng là những người khác nào? Chính sự đếm xỉa đến người khác này hay đúng hơn là nỗi sợ hãi hèn nhát trước họ mà chúng ta gọi là sự cân nhắc đã biến chúng ta thành những kẻ nô lệ cảm tính như hiện tại. Quan tâm đến em, theo cách gọi của em, chính là thay thế ý chí của em bằng ý chí của chính anh. Lỡ như đó lại là một ý chí thấp kém hơn ý chí của anh thì sao? Phụ nữ được dạy dỗ tốt hơn đàn ông hay tệ hơn? Lũ đông cử tri được dạy dỗ tốt hơn chính khách hay tệ hơn? Tệ hơn chứ, dĩ nhiên rồi, trong cả hai trường hợp. Và rồi anh sẽ nhận lại được một thế giới ra sao, với những nhân vật công chúng bận tâm đến đám đông cử tri, và những người đàn ông tư gia bận tâm đến vợ của họ? Nhà thờ và Nhà nước ngày nay có nghĩa là gì? Phụ nữ và Người đóng thuế.

ANN. [điềm tĩnh] Em rất mừng vì anh hiểu về chính trị đấy, Jack: nó sẽ vô cùng hữu ích cho anh nếu anh bước chân vào nghị viện [cậu sụp xuống hệt như một chiếc bong bóng bị châm thủng]. Nhưng em rất tiếc khi anh nghĩ ảnh hưởng của em là một điều tồi tệ.

TANNER. Anh không nói đó là điều tồi tệ. Nhưng dù tốt hay xấu, anh không chọn để bị gọt giũa theo số đo của em. Và anh dứt khoát không chịu đâu.

ANN. Chẳng có ai bắt anh phải làm thế cả, Jack. Em xin đảm bảo với anh—thực sự xin thề trên danh dự—em chẳng mảy may bận tâm đến những quan điểm quái đản của anh đâu. Anh biết tất cả chúng ta đều được giáo dục để mang những quan điểm cấp tiến mà. Tại sao anh cứ khăng khăng nghĩ em là kẻ hẹp hòi thế cơ chứ?

TANNER. Đó mới là điều nguy hiểm đấy. Anh biết em không bận tâm, bởi vì em đã phát hiện ra là chuyện đó chẳng có quái gì quan trọng cả. Con trăn khổng lồ đâu có mảy may bận tâm đến quan điểm của một con hươu đực khi nó đã quấn chặt các vòng cơ quanh người con hươu đó đâu.

ANN. [đứng dậy với sự vỡ lẽ bất chợt] Ồ-ồ-ồ-ồ-Ồ! GIỜ thì em đã hiểu tại sao anh cảnh báo Tavy rằng em là một con trăn khổng lồ rồi. Granny đã kể cho em nghe đấy. [Cô bật cười và quàng chiếc khăn lông boa của mình quanh cổ]. Nó mang lại cảm giác thật dễ chịu và mềm mại phải không, Jack?

TANNER. [đang vướng vào cạm bẫy] Cái giống phụ nữ tai tiếng này, em định vứt bỏ ngay cả lớp vỏ đạo đức giả của mình luôn đấy phỏng?

ANN. Em chưa bao giờ đạo đức giả với anh cả, Jack. Anh đang nổi giận đấy à? [Cô kéo chiếc khăn boa ra và ném lên ghế]. Có lẽ em không nên làm thế nhỉ.

TANNER. [khinh bỉ] Phỉ phui, thói làm cao giả tạo! Tại sao lại không, nếu nó làm em vui?

ANN. [ngượng ngùng] Chà, bởi vì—bởi vì em đoán điều mà anh thực sự muốn nói qua con trăn khổng lồ chính là CÁI NÀY [cô vòng tay ôm lấy cổ anh].

TANNER. [nhìn chằm chằm vào cô] Sự táo bạo tuyệt vời! [Cô bật cười và vỗ nhẹ má anh]. Giờ thì cứ nghĩ xem nếu anh kể lại phân cảnh này thì chẳng có lấy một linh hồn nào tin nổi ngoại trừ những kẻ sẽ cắt đứt quan hệ với anh vì tội nhiều chuyện đó, trong khi nếu em buộc tội anh chuyện này thì chẳng ai thèm tin lời phủ nhận của anh đâu.

ANN. [rút tay về với vẻ đường hoàng tuyệt đối] Anh không thể cải tạo nổi đâu, Jack. Nhưng anh không nên đem tình cảmaffection của chúng ta ra làm trò đùa. Chẳng ai có thể hiểu lầm nó cả. ANH không hiểu lầm nó đâu, em hy vọng thế.

TANNER. Dòng máu trong người đang thay anh giải thích kìa, Ann. Tội nghiệp Ricky Tiky Tavy!

ANN. [nhìn nhanh vào anh hệt như thể đây là một phát hiện mới] Chắc là anh không ngớ ngẩn đến mức ghen tị với Tavy đấy chứ.

TANNER. Ghen tị! Tại sao tôi phải ghen tị chứ? Nhưng tôi không ngạc nhiên trước cái xiết tay của em đối với cậu ta đâu. Tôi cảm thấy các vòng siết đang thắt chặt quanh chính con người mình đây này, dẫu cho em chỉ đang đùa giỡn với tôi.

ANN. Anh nghĩ em có ý đồ gì với Tavy à?

TANNER. Tôi thừa biết em có mà.

ANN. [tha thiết] Hãy cẩn thận đấy, Jack. Anh có thể làm Tavy vô cùng đau khổ nếu anh hiểu lầm em về chuyện đó đấy.

TANNER. Đừng lo: cậu ta sẽ không thoát khỏi em đâu.

ANN. Em tự hỏi không biết anh có thực sự là một người đàn ông thông minh không đấy!

TANNER. Sao bỗng dưng lại hoài nghi về vấn đề này thế?

ANN. Anh dường như thấu hiểu mọi thứ mà em không tài nào hiểu nổi; nhưng anh lại ngốc nghếch hệt như một đứa trẻ trong những thứ mà em hoàn toàn thấu hiểu.

TANNER. Anh hiểu Tavy cảm thấy thế nào về em, Ann; em hoàn toàn có thể tin tưởng điều đó đấy.

ANN. Và anh nghĩ anh hiểu em cảm nhận thế nào về Tavy chứ gì?

TANNER. Tôi chỉ hiểu quá rõ điều gì sắp giáng xuống đầu tội nghiệp Tavy thôi.

ANN. Em sẽ cười vào mặt anh đấy, Jack, nếu không vì cái chết của người cha tội nghiệp. Hãy nhớ lấy! Tavy sẽ vô cùng bất hạnh đấy.

TANNER. Phải; nhưng cậu ta sẽ chẳng nhận ra điều đó đâu, đồ quỷ sứ tội nghiệp. Cậu ta quá tốt đẹp đối với em gấp cả ngàn lần. Đó là lý do tại sao cậu ta sắp sửa mắc phải sai lầm lớn nhất đời mình liên quan đến em đấy.

ANN. Em nghĩ đàn ông thường mắc nhiều sai lầm hơn vì quá thông minh thay vì vì quá tốt bụng [cô ngồi xuống, với chút vẻ khinh bỉ dành cho toàn bộ phái nam ẩn hiện trong dáng ngồi tao nhã của bờ vai].

TANNER. Ồ, tôi biết em chẳng mấy bận tâm đến Tavy đâu. Nhưng lúc nào cũng sẽ có một kẻ chủ động hôn và một kẻ chỉ cho phép hôn. Tavy sẽ hôn; còn em sẽ chỉ quay mặt đi. Và em sẽ vứt bỏ cậu ta nếu xuất hiện bất kỳ gã nào khá khẩm hơn.

ANN. [bị xúc phạm] Anh không có quyền nói những điều đó về chúng, Jack. Chúng không đúng sự thật, và cũng chẳng tinh tế chút nào. Nếu anh và Tavy cứ chọn cách ngốc nghếch về phía em, đó đâu phải lỗi của em.

TANNER. [ân hận] Xin lỗi vì những lời tàn nhẫn của anh nhé, Ann. Chúng nhắm vào cái thế giới đồi bại này chứ không phải vào em. [Cô ngước nhìn anh, hài lòng và tha lập. Cậu lập tức trở nên thận trọng ngay]. Dù sao đi nữa, tôi vẫn ước gì Ramsden quay trở lại. Tôi chẳng bao giờ cảm thấy an toàn khi ở cạnh em cả: luôn có một sức hút ma quái—hoặc không: không phải sức hút, mà là một sự thú vị tinh tế [cô bật cười]. Đúng thế đấy: em thừa biết điều đó; và em đang đắc thắng vì nó. Công khai và trơ trẽn đắc thắng vì nó!

ANN. Đúng là một kẻ tán tỉnh tồi tệ làm sao, Jack!

TANNER. Tán tỉnh ư! TÔI á!!

ANN. Vâng, tán tỉnh chứ sao. Anh lúc nào cũng chửi bới và xúc phạm mọi người nhưng thực ra anh chẳng bao giờ định buông tha họ cả.

TANNER. Tôi sẽ bấm chuông gọi cửa. Cuộc trò chuyện này đã đi xa hơn dự định ban đầu của tôi rồi đấy.

Ramsden và Octavius quay trở lại cùng cô Ramsden - một bà cô già đầu óc cứng nhắc diện chiếc áo lụa màu nâu giản dị, khoác trên người đủ các loại nhẫn, dây chuyền và trâm cài để cho thấy sự giản dị trong trang phục của bà là vấn đề nguyên tắc chứ không phải do nghèo khó. Bà bước vào phòng với vẻ kiên quyết tột độ: hai người đàn ông bối rối và cúi gằm mặt bước theo sau. Ann đứng dậy và hăng hái tiến ra đón bà. Tanner rút lui về phía bức tường giữa hai bức tượng bán thân và giả vờ chăm chú ngắm tranh ảnh. Ramsden tiến về bàn làm việc của mình như thường lệ; còn Octavius thì bám sát khu vực xung quanh Tanner.

CÔ RAMSDEN. [gần như đẩy Ann sang một bên khi tiến đến chiếc ghế của ngài Whitefield và dứt khoát đứng trụ ở đó] Tôi rửa tay gác kiếm vụ này luôn cho rồi.

OCTAVIUS. [vô cùng khốn khổ] Tôi biết ngài muốn tôi đưa Violet đi mà, cô Ramsden. Tôi sẽ làm thế. [Cậu quay người bước ra cửa với vẻ chần chừ].

RAMSDEN. Không không—

CÔ RAMSDEN. Nói không thì được tích sự gì chứ, Roebuck? Octavius thừa biết rằng tôi sẽ không đời nào đuổi cổ bất kỳ người phụ nữ nào thực sự ăn năn hối cải khỏi cửa nhà anh đâu. Nhưng khi một kẻ không chỉ hư hỏng, mà còn có ý định tiếp tục hư hỏng, thì cô ta và tôi chính thức đường ai nấy đi.

ANN. Ồ, cô Ramsden, ý cô là sao ạ? Violet đã nói gì thế ạ?

RAMSDEN. Violet quả thực rất bướng bỉnh. Con bé nhất quyết không chịu rời khỏi London. Chú chẳng hiểu nổi nó nữa.

CÔ RAMSDEN. Còn tôi thì hiểu. Rõ như ban ngày trên mặt cậu ấy chứ còn gì nữa, Roebuck, con bé không chịu đi là vì nó không muốn phải chia tay cái gã đàn ông này, bất kể hắn ta là ai đi nữa.

ANN. Ồ, chắc là không, chắc chắn là không đâu! Octavius: anh đã nói chuyện với em ấy chưa?

OCTAVIUS. Em ấy không chịu nói gì với chúng tôi cả. Em ấy không chịu thỏa thuận bất cứ điều gì cho đến khi được tham vấn ý kiến của ai đó. Chắc chắn không thể là ai khác ngoài cái tên khốn đã phản bội em ấy rồi.

TANNER. [với Octavius] Chà, cứ để cô ấy tham vấn hắn ta đi. Hắn ta sẽ mừng húm lên khi thấy cô ấy bị tống cổ ra nước ngoài ấy chứ. Khó khăn nằm ở chỗ nào cơ chứ?

CÔ RAMSDEN. [cướp lời Octavius]. Khó khăn nằm ở chỗ này đây, ngài Jack ạ, đó là khi hắn ta ngỏ ý giúp đỡ cô ta thì tôi không đời nào dại dột đi làm đồng phạm cho cái thói hư thân mất nết của cô ta cả. Hoặc cô ta phải thề độc không bao giờ gặp lại cái gã đó nữa, bằng không thì tự đi tìm những người bạn mới mà nương tựa đi; và càng sớm càng tốt.

[Cô hầu phòng xuất hiện ở cửa. Ann vội vã ngồi xuống ghế và cố tỏ ra bình thản hết mức có thể. Octavius bản năng bắt chước theo cô].

CÔ HẦU PHÒNG. Xe đã đợi sẵn ngoài cửa rồi thưa bà.

CÔ RAMSDEN. Xe nào cơ?

CÔ HẦU PHÒNG. Xe đón cô Robinson ạ.

CÔ RAMSDEN. Ồ! [Lấy lại bình tĩnh] Được rồi. [Cô hầu phòng lui ra]. Con bé đã gọi xe rồi đấy.

TANNER. Tôi đã muốn gọi chiếc xe đó từ nửa tiếng trước rồi cơ.

CÔ RAMSDEN. Tôi mừng vì con bé đã ý thức được cái vị thế mà nó tự đẩy mình vào.

RAMSDEN. Tôi không thích con bé bỏ đi theo cái kiểu này đâu, Susan. Tốt hơn là chúng ta đừng làm gì quá cay nghiệt.

OCTAVIUS. Không: xin cảm ơn ngài hết lần này đến lần khác; nhưng cô Ramsden hoàn toàn đúng. Violet không thể cứ mặt dày ở lại đây được.

ANN. Chẳng phải anh nên đi cùng em ấy sao, Tavy?

OCTAVIUS. Em ấy không thèm nhìn mặt anh đâu.

CÔ RAMSDEN. Dĩ nhiên là con bé không thèm rồi. Nó đang đi thẳng đến chỗ cái gã đàn ông kia kìa.

TANNER. Hậu quả tất yếu từ cái cách tiếp đón đầy đức hạnh ở đây đấy.

RAMSDEN. [vô cùng phiền muộn] Thôi nào, Susan! Em nghe thấy rồi đấy! Và trong đó có phần sự thật đấy. Anh ước gì em có thể dung hòa nó với các nguyên tắc của mình để tỏ ra kiên nhẫn một chút với cô gái tội nghiệp này. Con bé còn quá trẻ; và chuyện gì cũng có thời điểm của nó mà.

CÔ RAMSDEN. Ồ, con bé sẽ nhận được tất cả sự cảm thông mà nó muốn từ đàn ông thôi. Tôi thật ngạc nhiên về anh đấy, Roebuck.

TANNER. Tôi cũng vậy, Ramsden, vô cùng ngưỡng mộ là đằng khác.

Violet xuất hiện ở cửa. Cô là một thiếu nữ bướng bỉnh và tự tin nhất mà người ta có thể tìm thấy trong số những tiểu thư được giáo dục tốt nhất. Cái đầu nhỏ nhắn với chiếc cằm và miệng cương quyết; giọng điệu chảnh chọe sắc sảo cùng dáng điệu gọn gàng; sự bảnh bao không khoan nhượng của trang phục—trong đó có chiếc mũ rất mốt đính xác con chim chết trên đó—đánh dấu một cá tính vừa đáng gờm vừa xinh đẹp tuyệt mỹ. Cô không phải là một nàng siren như Ann: sự ngưỡng mộ tự tìm đến với cô mà chẳng cần bất kỳ sự ép buộc hay thậm chí sự quan tâm nào từ phía cô; ngoài ra, ở Ann còn có chút hài hước, nhưng ở người phụ nữ này thì hoàn toàn không, có lẽ cũng chẳng có lấy một chút xíu thương xót nào nốt: nếu có thứ gì kìm hãm cô, đó chính là trí tuệ và sự kiêu hãnh, chứ không phải lòng trắc ẩn. Giọng nói của cô vang lên hệt như cô giáo đang quở trách một lớp học sinh vừa tự bêu rếu bản thân, trong lúc cô bình thản bước vào với chút ít vẻ ghê tởm để nói những gì cần nói.

VIOLET. Tôi chỉ ghé qua để bảo cô Ramsden rằng cô sẽ tìm thấy món quà sinh nhật tặng tôi—chiếc vòng tay chạm lộng—ở trong phòng quản gia đấy.

TANNER. Vào đây đi Violet, và nói chuyện với chúng tôi một cách nghiêm túc nào.

VIOLET. Cảm ơn anh: tôi đã quá đủ với mấy cuộc trò chuyện gia đình sáng nay rồi. Mẹ của Ann cũng vậy thôi: bà ấy đã khóc lóc đi về nhà rồi kìa. Dù sao đi nữa, tôi cũng đã sáng mắt ra xem ai mới là những người bạn giả vờ tốt với mình. Chào nhé.

TANNER. Không, không: đợi chút đã. Tôi có điều muốn nói và khẩn khoản xin cô hãy lắng nghe. [Cô nhìn cậu mà chẳng hề có lấy một chút tò mò nào, nhưng vẫn đứng đợi, có vẻ như cốt để đeo cho xong chiếc găng tay hơn là nghe cậu nói]. Tôi hoàn toàn đứng về phía cô trong chuyện này. Tôi xin chân thành chúc mừng cô với tất cả sự tôn trọng vì đã có đủ dũng khí làm những gì cô đã làm. Cô hoàn toàn đúng, còn gia đình thì hoàn toàn sai.

Sự chấn động. Ann và cô Ramsden đứng phắt dậy quay về phía hai người. Violet, ngạc nhiên hơn bất kỳ ai trong số họ, quên béng mất chiếc găng tay, bước thẳng vào giữa phòng với vẻ vừa khó hiểu vừa khó chịu. Chỉ có một mình Octavius không nhúc nhích hay ngẩng đầu lên; anh đang hoàn toàn suy sụp trong sự hổ thẹn.

ANN. [van nài Tanner hãy nói năng cho có điều] Jack!

CÔ RAMSDEN. [phẫn nộ] Chà, tôi phải nói là!

VIOLET. [sắc sảo nhìn Tanner] Ai bảo anh thế?

TANNER. Thì Ramsden và Tavy chứ ai nữa. Sao lại không chứ?

VIOLET. Nhưng họ có biết gì đâu.

TANNER. Không biết gì là không biết gì chứ?

VIOLET. Ý tôi là họ có biết tôi đúng đâu.

TANNER. Ồ, trong thâm tâm họ biết rõ điều đó, dẫu cho họ nghĩ mình có bổn phận phải chỉ trích cô bởi những thứ mê tín ngớ ngẩn về đạo đức và lễ giáo v.v. Nhưng tôi biết, và cả thế giới này thực ra đều biết—dẫu chẳng dám thốt ra—rằng cô đã đúng khi tuân theo bản năng của mình; rằng sinh khí và lòng dũng cảm là những phẩm chất vĩ đại nhất mà một người phụ nữ có thể sở hữu, và làm mẹ chính là sự khởi đầu thiêng liêng bước vào nữ tính; và việc cô không kết hôn hợp pháp chẳng ảnh hưởng mảy may nào đến giá trị của bản thân cô hay sự tôn trọng thực sự của chúng tôi dành cho cô cả.

VIOLET. [đỏ bừng mặt vì phẫn nộ] Ồ! Anh tưởng tôi là một mụ đàn bà đồi bại giống như phần còn lại sao. Anh nghĩ tôi không những đồi bại mà còn hùa theo những quan điểm ghê tởm của anh nữa chắc. Cô Ramsden: tôi đã nhẫn nhịn chịu đựng những lời cay nghiệt của cô vì tôi biết cô sẽ phải hối hận khi tìm ra sự thật. Nhưng tôi đời nào chịu đựng nổi sự sỉ nhục khủng khiếp khi bị Jack ca tụng vì là một trong những kẻ khốn nạn mà anh ta tung hô. Tôi giữ bí mật hôn nhân vì lợi ích của chồng mình. Nhưng giờ tôi đòi hỏi quyền lợi của một người phụ nữ đã có chồng không bị sỉ nhục.

OCTAVIUS. [ngẩng đầu lên với sự nhẹ nhõm không thể tả] Em đã kết hôn rồi ư!

VIOLET. Vâng; và tôi nghĩ lẽ ra các người phải đoán ra được chứ. Các người lấy quyền gì mà mặc định rằng tôi không có quyền đeo nhẫn cưới chứ? Chẳng có lấy một ai trong số các người thèm hỏi tôi lấy một câu: tôi sẽ không bao giờ quên được điều đó.

TANNER. [vỡ trận] Tôi hoàn toàn sụp đổ rồi. Ý tôi rất tốt—tôi xin lỗi—thành khẩn xin lỗi.

VIOLET. Tôi hy vọng sau này anh sẽ cẩn trọng hơn về những lời mình thốt ra. Dĩ nhiên chẳng ai thèm coi chúng là nghiêm túc cả. Nhưng chúng rất khó chịu, và khá kém văn hóa.

TANNER. [cúi đầu trước cơn bão] Tôi chẳng có lời bào chữa nào cả: rút kinh nghiệm sau này tôi sẽ cẩn thận hơn trong việc đứng về phía bất kỳ người phụ nữ nào. Tôi e là tất cả chúng ta đều đã tự bêu rếu bản thân trong mắt cô rồi, ngoại trừ Ann, CÔ ẤY đã bênh vực cô. Vì ơn của Ann, xin hãy tha thứ cho chúng tôi.

VIOLET. Vâng: Ann rất tử tế; nhưng ngặt nỗi Ann đã biết thừa sự thật từ trước.

TANNER. Ồ!

CÔ RAMSDEN. [cứng nhắc] Thế xin mạn phép hỏi, vị quý ông không dám thừa nhận vợ mình là ai thế?

VIOLET. [đáp gọn lỏn] Đó là chuyện của tôi, thưa cô Ramsden, không phải chuyện của cô. Tôi có lý do riêng để giữ kín chuyện kết hôn của mình vào lúc này.

RAMSDEN. Tất cả những gì tôi có thể nói là chúng tôi vô cùng hối tiếc, Violet. Tôi cảm thấy sốc khi nghĩ đến cách chúng ta đã đối xử với cháu.

OCTAVIUS. [ngượng ngùng] Anh xin lỗi nhé, Violet. Anh không thể nói gì hơn nữa.

CÔ RAMSDEN. [vẫn miễn cưỡng đầu hàng] Dĩ nhiên những gì cô vừa nói đã lật sang một trang hoàn toàn khác cho vấn đề này. Dẫu vậy, tôi cũng nợ bản thân mình một lời—

VIOLET. [cắt ngang lời cô] Cô nợ tôi một lời xin lỗi mới đúng, cô Ramsden ạ: đó là thứ cô nợ cả chính mình lẫn tôi. Nếu cô là một phụ nữ đã có gia đình, cô sẽ chẳng thích thú gì việc ngồi trong phòng quản gia và bị đối xử hệt như một đứa trẻ hư bởi những cô thiếu nữ và bà già chẳng có lấy một chút bổn phận lẫn trách nhiệm nghiêm túc nào đâu.

TANNER. Đừng bồi thêm khi chúng tôi đang gục ngã chứ, Violet. Có vẻ như chúng tôi đã tự biến mình thành những kẻ ngốc; nhưng thực ra chính cô mới là người biến chúng tôi thành ngốc đấy chứ.

VIOLET. Dù trong trường hợp nào đi nữa thì đó cũng đâu phải việc của anh, Jack.

TANNER. Không phải việc của tôi ư! Chẳng phải Ramsden suýt chút nữa đã buộc tội tôi chính là cái tên quý ông bí ẩn kia hay sao.

Ramsden có hành động phản ứng điên cuồng; nhưng sự giận dữ sắc lạnh điềm tĩnh của Violet đã dập tắt nó ngay lập tức.

VIOLET. Anh! Ồ, thật là đê tiện! Thật là ghê tởm! Các người đã bàn tán về tôi một cách đáng xấu hổ làm sao! Nếu chồng tôi mà biết được chuyện này, anh ấy sẽ không bao giờ đời nào cho phép tôi nói chuyện với bất kỳ ai trong số các người nữa đâu. [Hướng về Ramsden] Tôi nghĩ lẽ ra ngài có thể tha cho tôi ít ra là thế chứ.

RAMSDEN. Nhưng tôi xin cam đoan với cô là tôi chưa bao giờ—ít nhất đó chỉ là sự bóp méo quái đản từ một câu nói nào đó của tôi rằng—

CÔ RAMSDEN. Anh không cần phải xin lỗi đâu, Roebuck. Con bé tự chuốc lấy tất cả mà thôi. Chính nó mới là kẻ phải xin lỗi vì đã lừa gạt chúng ta.

VIOLET. Tôi có thể châm chước cho cô được đấy, cô Ramsden: cô không thể hiểu được cảm xúc của tôi về vấn đề này dẫu cho tôi vẫn hằng mong đợi chút gì đó tinh tế hơn từ những con người có nhiều trải nghiệm hơn. Dẫu vậy, tôi hoàn toàn cảm thấy rằng tất cả các ngài đã tự đẩy mình vào một tình huống vô cùng đau đớn; và điều tử tế nhất mà tôi có thể làm lúc này là rời đi ngay lập tức. Chào buổi sáng.

Cô bước đi, để mặc họ đứng ngẩn ngơ nhìn theo.

CÔ RAMSDEN. Chà, tôi phải nói là—!

RAMSDEN. [than vãn] Tôi không nghĩ là con bé đối xử công bằng với chúng ta cho lắm.

TANNER. Cậu phải cúi đầu trước chiếc nhẫn cưới hệt như phần còn lại của chúng ta thôi, Ramsden. Chén đắng nhục nhã của chúng ta đã tràn bờ rồi đấy.