Các bạn thân mến! Thú thực, tôi đã rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Nếu tôi không nhầm, tất cả mọi người đều tới dự buổi họp quan trọng hôm nay... và nhiều người tin rằng tôi sẽ có lời giải thích cho bi kịch gần như không thể hiểu nổi bởi cách suy nghĩ thông thường, các vị đã có mặt ở đây trước giờ hẹn mà chúng ta thỏa thuận hôm qua rất sớm... Nhưng tôi có thể nói gì với các vị, thưa các quý ông quý bà? Tôi có thể nói gì khác hơn là tôi cũng bị chấn động, và với ý này tôi muốn nói rằng tôi cũng đang lúng túng... Các vị hãy tin rằng tôi cũng rối như mớ bòng bong, và vì vậy, các vị hãy tha thứ cho tôi, nếu tôi không tìm được ngôn từ, và thay vì diễn thuyết, tôi nghẹn lời vì bàng hoàng, vậy nên trong buổi sáng nặng nề này đối với tất cả chúng ta, tôi chỉ có thể lắp bắp, và tôi phải thú nhận rằng, tối hôm qua, khi chúng ta kinh hãi đứng xung quanh thi thể đứa bé gái đã cứng đơ, còng queo mà cuối cùng chúng ta đã tìm thấy, tôi đã đề nghị chúng ta hãy ngủ qua một đêm, để sáng nay chúng ta gặp lại nhau ở đây, biết đâu chúng ta chẳng đối diện với những gì đã diễn ra với đầu óc tỉnh táo hơn, nhưng không... trong tôi vẫn hoàn toàn là sự hỗn loạn, trong tâm hồn tôi, sáng nay sự lúng túng chỉ càng tăng thêm... Dẫu sao... Tôi biết... tôi phải trấn tĩnh, nhưng tôi biết chắc chắn là các vị sẽ hiểu tôi, nếu lúc này tôi không biết nói gì khác rằng tôi chia sẻ, chia sẻ sâu sắc... nỗi đau của một người mẹ bất hạnh, sự mất mát vĩnh viễn, không bao giờ nguôi ngoại của một người mẹ... vì tôi nghĩ mình không cần phải nhắc lại rằng, chẳng điều gì có thể sánh được nỗi mất mát sau chốc lát điều thân yêu nhất của chúng ta, thưa các vị... Tôi không tin rằng trong số người có mặt ở đây lại có một người không đồng ý với tôi điều đó... Bi kịch này đè nặng lên tâm hồn mỗi chúng ta, vì chúng ta biết rõ rằng trong số chúng ta không ai là không có trách nhiệm với những gì đã xảy ra. Và trong tình trạng này, điều khó nhất là chúng ta phải cắn răng, nín thở, kìm nén những giọt nước mắt để vượt qua nỗi xúc động này... Vì - ngay lúc này tôi đặc biệt yêu cầu các vị chú ý! - không có gì quan trọng hơn là trước khi các cơ quan chức năng có mặt, trước khi công an bắt đầu điều tra, để chúng ta, những nhân chứng và những người có trách nhiệm, tái hiện chính xác điều gì đã gây nên bất hạnh khủng khiếp này, cái chết đáng thương của một đứa trẻ ngây thơ... vì tốt hơn hết là ngay từ bây giờ các vị hãy chuẩn bị tinh thần rằng, ủy ban điều tra thành phố trước hết sẽ đổ trách nhiệm cho chúng ta. Cho chúng ta, đúng đấy các bạn ạ, cho chúng ta! Các vị đừng có ngạc nhiên vì điều đó! Vì... các vị hãy đặt tay lên trái tim mình, hãy để ý xem, với một chút nhìn xa nhất định, với một chút yêu thương và sự cẩn trọng, các vị sẽ thấy, lẽ ra chúng ta đã có thể ngăn ngừa được...? Các vị hãy nghĩ xem, cái sinh linh yếu đuối kia, mà lúc này chúng ta có thể coi là con cừu non của Chúa, bị đe dọa bởi bất cứ người qua kẻ lại đầu tiên nào, bất cứ gã cha căng chú kiết đầu tiên nào trên đường cái quan, bất cứ ai, các vị ạ, bất cứ ai... nó đã bị mưa ướt suốt cả đêm, bị gió rét, đã trở thành miếng mồi dễ dàng của bất cứ thứ gì... và như vậy, như một con chó nhỏ, một cách mù lòa, không được chăm nom, với sự thờ ơ tội lỗi, nó đã lang thang ở đây ngay cạnh chúng ta, vật vờ ở đây giữa chúng ta - có khi nó đã nhìn qua ô cửa sổ này, và nhìn thấy, các quý ông quý bà, thấy các vị say mèm đang khiêu vũ, và tôi không phủ nhận, có thể nó cũng đã nấp sau một gốc cây, một đống cỏ rơm nhìn lén chúng tôi mệt mỏi, lướt thướt đi trên con đường đá về phía lâu đài Almassy, cái đích chúng tôi muốn tới, nó đã lang thang ở đây, cách chúng ta chỉ một tầm tay với, nhưng không một ai, hiểu chưa, không một ai giúp nó, giọng nó - vì chắc chắn trong giây phút định mệnh, nó đã gọi chúng ta, một ai đó trong chúng ta! - đã bị gió, bị sự ầm ĩ của các vị, át đi, thưa các quý ông quý bà! Trò chơi ngẫu nhiên ghê rợn nào vậy, các vị sẽ hỏi, sự trớ trêu tàn độc nào của định mệnh?... Đừng hiểu lầm tôi, tôi không lên án cá nhân một ai hết... Tôi không lên án bà mẹ, người có lẽ sẽ không còn sự bình yên trong dù chỉ một đêm nào sắp tới, vì bà sẽ không bao giờ tha thứ cho mình việc vào cái ngày định mệnh ấy bà đã ngủ dậy muộn. Tôi cũng không lên án anh trai của nạn nhân - khác với các vị, các bạn, chàng trai đầy triển vọng, người đã nhìn thấy cô bé lần cuối cùng cách chỗ chúng ta đang ngồi chưa đầy hai trăm mét, các quý ông quý bà, các vị không hề hay biết gì, đã kiên nhẫn đợi chúng tôi, để cuối cùng các vị say mềm và đi vào giấc ngủ... Tôi không lên án cá nhân một ai hết, nhưng... dẫu sao, hãy cho tôi hỏi các vị một câu: phải chăng mỗi chúng ta đều là kẻ có tội? Thay vì tự bào chữa, liệu có tử tế hơn nếu ngay bây giờ chúng ta thú nhận chúng ta là những kẻ đáng lên án? Vì - và trong chuyện này thì bà vợ ông Halics nói đúng - chúng ta không thể tự dối mình - chỉ để trấn an lương tâm mình - rằng điều đã xảy ra chỉ là trò chơi đặc biệt của các sự việc ngẫu nhiên, và chúng ta không thể làm được bất cứ điều gì để ngăn cản nó. Điều này, như tôi sẽ chứng minh ngay cho các vị thấy, hoàn toàn không phải như vậy! Chúng ta hãy xem xét tuần tự, từng việc một... hãy gỡ tung mớ bùng nhùng của các sự kiện, vì câu hỏi chính yếu - và các vị, các quý ông quý bà, đừng quên điều này - câu hỏi chính yếu là, sáng hôm qua điều gì đã diễn ra ở đây... Vì... cả đêm qua tôi cũng đã trăn trở, cuối cùng thì tôi đã nhận ra!... các vị chớ nghĩ rằng chúng ta chỉ không biết bi kịch đã xảy ra như thế nào, bởi thực ra chúng ta không hề biết, điều gì đã xảy ra... Các dữ kiện đã có và các lời khai mẫu thuẫn nhau tới mức, nói theo cách thông thường, không ai tài giỏi tới mức có thể thấy rõ sự việc trong mớ hỗn độn mờ mịt này... Tựu trung lại, chúng ta chỉ biết một đứa trẻ đã chết. Và như vậy là quá ít, các vị hãy công nhận điều đó. Thế nên sau đó tôi nghĩ, khi ở trong chỗ mà ông chủ quán đã vô tư dành cho tôi trong nkho, không có cách nào khác hơn là chúng ta tiến dần từng bước một, và ngay lúc này tôi cũng đoan chắc rằng đây là phương pháp đúng đắn duy nhất... chúng ta hãy bóc tách từ những điều vụn vặt có vẻ thứ yếu nhất, các vị đừng ngần ngại, nếu nhớ ra một chi tiết nhỏ có vẻ không quan yếu... các vị hãy suy nghĩ xem còn điều gì hôm qua các vị chưa nói với tôi... vì chỉ làm như thế chúng ta mới có thể hy vọng tìm ra lời giải thích, cũng là cách để chúng ta tự bảo vệ mình trong những phút khó khăn khi bị truy vấn... Nghĩa là các vị hãy sử dụng thời gian còn lại rất ít ỏi của chúng ta, bởi chúng ta chỉ có tin vào bản thân chúng ta, vì những người khác không thể khám phá thay chúng ta câu chuyện bi kịch đã xảy ra ban đêm hay về sáng...”

Những lời nói nghiêm trọng của Irimiás vang lên trong quán rượu, như tiếng chuông lạc điệu ngân lên liên hồi, mà từ đó không thể biết rõ hiểm họa, trước mắt chỉ nghe thấy sự hãi hùng. Người nghe - với những hình ảnh từ các giấc mơ ghê sợ, báo điềm dữ đêm hôm trước còn vương trên nét mặt - im lặng vây quanh anh ta với vẻ hồi hộp, như bị thôi miên, như thể họ vừa thức dậy trong giây phút đó, với những lọn tóc rối bù, có người trên thái dương còn hằn nguyên nét hoa văn thêu trên gối, họ chờ đợi lời giải thích, vì trong khi họ ngủ, xung quanh họ thế giới đã lộn tung lên tất cả. Irimiás vắt tréo chân ngồi giữa, trịnh trọng ngả người ra sau ghế, và cố tránh không nhìn vào những đôi mắt vằn máu, mi xệ xuống, chiếc mũi khoằm hơi gãy ở giữa, cái cằm dữ dằn mới cạo râu của hắn cao hẳn lên trên đầu mọi người, mái tóc dài tới cổ của hắn cong lên ở hai bên; thỉnh thoảng tới chỗ một từ, một ý tưởng quan trọng hơn, hắn nhíu đôi lông mày rậm mọc gần như sát vào nhau, hướng những tia nhìn lo lắng tới ngón tay trỏ giơ lên cao.

“Nhưng trước khi chúng ta bắt đầu cuộc hành trình mạo hiểm này, tôi cần nói một điều. Các vị, những người bạn của tôi, khi sáng sớm hôm qua chúng tôi tới đây, các vị đã trút lên đầu chúng tôi cả đống câu hỏi, các vị đã tranh nhau giải thích và cật vấn, khẳng định và phủ định, yêu cầu và khuyến cáo, hăm hở và lẩm bẩm, và từ cái mớ hỗn độn đó bây giờ tôi muốn trả lời hai việc, mặc dù tôi đã có đả động tới chuyện đó với một vài người... Một câu hỏi của các vị có ý muốn chúng tôi hãy “tiết lộ” điều “bí mật”, như vài người nói, tại sao chúng tôi đã “biến mất tích” trong gần một năm rưỡi... Nào, thưa các quý ông quý bà, không có “bí mật và sự mờ ám” nào hết, tôi xin khẳng định rõ lần cuối cùng, rằng ở đây chẳng có gì bí ẩn... Thời gian vừa qua chúng tôi phải thực hiện một sự ủy thác nhất định, cũng có thể nói một nhiệm vụ... mà trước mắt tôi chỉ có thể nói rằng nó liên quan chặt chẽ tới mục đích chuyến trở về lần này của chúng tôi... Dĩ nhiên sau tất cả chuyện này, tôi phải khiến các vị thất vọng, vì... như cách nói của các vị, cuộc gặp gỡ bất chợt của chúng ta thực chất chỉ nhờ một sự ngẫu nhiên... Chuyến đi của chúng tôi, với người bạn tôi và người giúp việc tới lâu đài Almassy, nơi chúng tôi có cuộc viếng thăm khẩn vì những lý do nhất định, tôi có thể nói chúng tôi phải thực hiện một cuộc khảo sát địa hình... Và chúng tôi chắc sẽ không còn có thể gặp các vị ở đây nữa, thậm chí chúng tôi cũng không chắc là cái quán rượu này còn mở cửa... vì vậy đối với chúng tôi gặp lại tất cả các vị ở đây là một bất ngờ, cứ như chưa có chuyện gì xảy ra... Tôi không phủ nhận, thấy lại những khuôn mặt quen biết là một cảm giác rất vui, nhưng đồng thời... và tôi cũng không giấu giếm là tôi hơi lo ngại thấy các vị vẫn còn... vật vờ... ở đây, các vị cứ phản đối nếu tôi dùng từ quá nặng!... ở đây, ở chốn khỉ họ cò gáy này, nhiều năm sau khi các vị đã nhiều lần quyết định: rời bỏ vùng đất vô vọng này, tới tìm hạnh phúc ở một vùng đất khác... Khi chúng ta gặp nhau lần cuối cùng cách đây một năm rưỡi và chia tay nhau, và các vị đứng trước cái quán rượu này, vẫy tay cho tới khi chúng tôi đi khuất ở khúc ngoặt, tôi nhớ rất rõ, bao nhiêu sáng kiến hay, bao nhiêu kế hoạch chờ được thực hiện, bao nhiêu sự hăng hái, thế mà chúng tôi vẫn gặp lại tất cả các vị ở đây, chính xác hơn là vẫn trong tình trạng như vậy, xin các vị thứ lỗi vì cách nói! rách rưới và túm tó, thưa các vị! Điều gì đã xảy ra?... Những dự định, những sáng kiến đâu cả rồi?! Nhưng tôi nghĩ mình đã đi hơi xa... Tóm lại là, sự có mặt của chúng tôi giữa các vị, như các vị thấy, chỉ là ngẫu nhiên. Và công việc mà vì nó, lẽ ra từ trưa hôm qua chúng tôi đã phải có mặt ở Trang trại Almassy, công việc rất gấp, gần như không thể trì hoãn được, nhưng vì tình bạn lâu đời giữa chúng ta, tôi đã quyết định, chúng tôi không để các vị đơn độc trong tình huống này, không chỉ vì bi kịch này ít nhiều có liên quan đến tôi, bởi tôi cũng đã có mặt ở đây khi việc đó xảy ra, chưa nói tới việc tôi còn mang máng nhớ tới nạn nhân, và quan hệ thân tình từ lâu của tôi với gia đình... mà còn vì, tôi thấy rằng bi kịch này là hậu quả trực tiếp của tình trạng ở đây, thưa các vị, và trong tình hình đó, tôi không thể bỏ mặc các vị... Câu hỏi thứ hai của các vị, về cơ bản, tôi cũng đã trả lời, nhưng cho phép tôi nhắc lại, để tránh sự hiểu lầm sau này... Các vị đã nhầm, khi nghe tin chúng tôi đi về phía này, các vị đã suy đoán sai lầm rằng chúng tôi chuẩn bị về khu trại, vì như tôi đã nói, chúng tôi không hề nghĩ tới chuyện còn có thể gặp các vị ở đây... Tôi không phủ nhận, chúng tôi hơi khó chịu vì sự mất thời gian này, vì lẽ ra hôm nay tôi đã phải có mặt ở thành phố, nhưng sự việc đã đến cơ sự này, thì chúng ta hãy vượt qua nó càng sớm càng tốt... và chúng ta hãy đặt dấu chấm kết thúc thảm kịch này... Và nếu thời gian ít ỏi còn đủ để tôi làm cho các vị một điều gì đó, mặc dù... tôi thú nhận... trước mắt tôi hoàn toàn lúng túng.”

Hắn dừng lại trong chốc lát, ra hiệu cho Petrina đang ngồi cạnh lò sưởi, y hăng hái nhảy bật dậy, tay cầm chiếc áo vest kẻ ô vuông vừa là phẳng phiu - nhờ sự chu đáo đàn bà của vợ Schmidt! - Và đúng lúc mọi người nhìn thấy Irimiás rút thuốc lá ra từ túi áo vest, cả Halics, Futaki và Kráner cùng chạy tới để cho lửa. Ông chủ quán không ngồi cùng với đám đông mà ở sau quầy, vẻ căng thẳng và nét mặt trắng bệch, nhìn họ với vẻ giễu cợt. “Nào, giờ chúng ta chuyển sang vấn đề chính. Chúng ta bắt đầu câu chuyện từ trưa hôm qua, khi mà, anh bạn trẻ của chúng ta, Horgos Sandor, ăn trưa cùng với cô bé ở khu trại. Theo cậu ta khẳng định, cậu ta không thấy có gì khác lạ - tôi nói có đúng không, anh bạn trẻ? - tóm lại là không... nghĩa là đã có bữa ăn trưa, đúng không?... Tôi hiểu rồi. Đúng. Cậu ta không nhận thấy có gì bất thường, chỉ có... hình như cách ứng xử của cô bé có vẻ hơi lúng túng... Nhưng sự lúng túng này, anh bạn trẻ đứng trước tương lai tốt đẹp của chúng ta không biết giải thích cách nào khác hơn, là do trời mưa, tôi nhớ có đúng không?... Vì đúng là... cảnh trời mưa... nếu tôi hiểu đúng... bao giờ cũng có ảnh hưởng xấu tới cô bé. Dĩ nhiên điều này khá đặc biệt, nhưng nghĩ tới sự thiểu năng trí tuệ của cô bé như mọi người đều biết, rõ ràng chúng ta có thể giải thích điều này rằng trong những trường hợp tương tự, bất cứ sự kiện nào cũng có thể gây ra trạng thái tâm lý u uất, sự lúng túng nhiều hay ít, mà khoa học gọi là sự trầm cảm... Và sau đó, tới lúc nào nhỉ?... tới khi trời tối chúng ta mất dấu vết của nạn nhân, và chúng ta chỉ nhìn thấy cô bé khi anh bạn trẻ của chúng ta gặp lại cô bé trên con đường đá, ở đoạn giữa nhà người nạo đường và quán rượu... không phải ư?... gần nhà người nạo đường hơn... Anh bạn Sandor của chúng ta thấy cô bé rất hốt hoảng?... tóm lại cô bé rất bối rối, và khi cậu ta hỏi cô bé làm gì ở đó, và vì sao không ở nhà, thì Estike không đáp lại, đúng thế không?... Và nhân chứng của chúng ta, sau khi căn vặn một hồi, đã bắt cô bé về nhà ngay lập tức, vì - như cậu ta nói trong buổi gặp gỡ của chúng tôi hôm qua - cậu sợ em gái bị ốm, lúc đó cô bé đã mặc chiếc áo len vàng, và bên trong là tấm rèm cửa sổ thêu ren... ướt lướt thướt và rét run cầm cập... Và kể từ lúc đó... các vị hãy nói nếu tôi nhầm... chúng ta đã mất dấu vết của cô bé, và gần đó nhất chúng ta chỉ thấy nó vào tối hôm qua, cách đây khá xa, ở lâu đài Weinckheim... sau một ngày tìm kiếm và nửa cuối đã gần như một cuộc săn lùng, các vị đừng quên là chính nhờ sự linh cảm và nghe theo lời đề xuất của anh bạn Sandor, chúng ta đã tìm thấy thi thể cô bé trong một căn nhà chất đầy cỏ khô... Chúng ta hãy xem, các vị có ý kiến gì về vụ này... Theo một số người - phát ngôn viên của nhóm ý kiến này là ông bạn Kráner của chúng ta -, sự kiện này chỉ có thể giải thích bằng cách duy nhất: đã xảy ra vụ giết người... Họ dựa trên cơ sở rằng vì cô bé bị thiểu năng trí tuệ, đơn giản là nó không thể có đủ khả năng để tự kết liễu đời mình... Bởi vì - anh bạn Kráner của tôi nói - làm sao cô bé có thể có thuốc chuột?... Và dù có thể tưởng tượng được là bằng cách nào đó thuốc chuột trong kho nhà Horgos lọt vào tay cô bé, làm sao nó biết thứ đó để làm gì? Anh bạn Kráner của tôi còn cho rằng không thể tưởng tượng nổi, với thứ độc dược đó trong tay, Estike có thể lần mò trong thời tiết thổ tả như vậy tới căn nhà bỏ hoang cách mấy cây số, để rồi... ở đó... Rồi anh bạn Kráner của chúng ta còn hỏi... cô bé đã ôm theo con mèo để làm gì? Để đầu độc con mèo ở đó? Bằng cách nào? Để làm gì?... Chẳng đơn giản hơn ư, nếu chúng ta nghi nó tự tử, thì nó làm việc đó ở nhà, trong khu trại? Bởi có ai ngăn cản nó đâu... Các chị nó không có nhà, anh bạn trẻ của chúng ta, sau bữa trưa, đã đi khỏi nhà, và không quay về, còn mẹ của nạn nhân thì ngủ say, mãi tối mới thức dậy, đúng không?... Không à? Đúng... Đúng không?... Tức là buổi chiều... nó gây tiếng ồn... tôi hiểu... và bà đã bảo nó ra ngoài chơi... ngoài trời mưa ư? Tôi hiểu... nó thường chơi dưới mái hiên... Nghĩa là buổi chiều nó còn sống... Tức là nó có thể mới rời khu trại không lâu trước khi anh bạn trẻ của chúng ta túm được nó trên con đường đá... Các vị thấy không, cùng cố gắng chúng ta sẽ tiến lên phía trước... Nhưng chúng ta hãy quay trở lại... Dù anh bạn Kráner của tôi có nhiều nhận xét đúng... nhưng có lẽ anh ta vẫn sai... Theo ý kiến tôi, chúng ta rõ ràng có thể loại bỏ ý tưởng đã xảy ra án mạng, vì đơn giản là không một ai có lý do, cũng như cách thức vào thời điểm đó, để gây nên hành động kinh khủng này... Bởi vì tất cả các vị đều có mặt trong quán rượu này, trừ anh bạn đầy triển vọng của chúng ta, và... ông bác sĩ, cũng như các thành viên trong gia đình là không có mặt, đúng như vậy... Và ông bác sĩ, tôi tin rằng, chúng ta sẽ nhất trí với nhau, chắc chắn chúng ta có thể loại trừ ông ra khỏi vụ này, chúng ta đều biết ông suốt ngày ngồi trong nhà, và những thói quen kỳ lạ khác của ông ta, chưa nói tới những tín điều hình thành do thời tiết xấu của ông ta! Chị em nhà Horgos, như mọi người đều biết, chờ mưa tạnh trong nhà xay lúa, còn anh bạn Sandor của tôi thì kiên nhẫn chờ chúng tôi ở gần nhà của người nạo đường, tôi có thể làm chứng cho việc này... Chúng ta cũng có thể loại trừ sự xuất hiện của một kẻ lạ mặt lang thang nào đó, vì không có khả năng bọn lang thang trên quốc lộ lại đi săn lùng đứa trẻ mười tuổi [1] bằng thuốc chuột trong tay dưới trời mưa to... Như vậy - chúng ta cũng cảm thấy thật nhẹ nhàng - chúng ta không đồng ý với anh bạn Kráner, nhưng cũng khó có thể coi những người khẳng định rằng đã xảy ra... một tai nạn ngẫu nhiên định mệnh là đúng... Vì nếu chúng ta giả thiết rằng nạn nhân đi tới lâu đài Weinckheim... trong trạng thái tâm lý bất ổn, hoảng loạn... nhưng sao lại tới chính nơi đó?... còn con mèo, thưa các ông các bà, con mèo, nếu là tai nạn thì đơn giản là không có lời giải thích... Nhưng chúng ta cũng đừng nhẹ dạ loại bỏ giả định này, các bạn ạ, vì ngài chủ quán rượu đáng kính đã nói thế nào? Định mệnh, đúng không ạ?... Với từ này... tai nạn ngẫu nhiên định mệnh... Ông ta đã nói vậy? Tôi nhớ có đúng không, ngài chủ quán? Tối qua, khi chúng ta đem cô bé về và quàn thi thể nó trên “bàn bida” (các bạn vẫn gọi như thế đúng không?), để dành cho nó sự tôn trọng cuối cùng trong lúc đợi anh bạn Kráner của chúng ta làm xong chiếc quan tài... và ông, rõ ràng bị suy sụp bởi sức nặng của sự việc đã diễn ra, suýt nữa đã bật khóc bởi cơn xúc động. Một điều gì đó mách bảo tôi, rằng chúng ta bắt đầu tiến gần đến sự thật... Vì cái từ định mệnh... đã nói rất trúng... Thế nhưng một sự ngẫu nhiên làm sao có thể có tính định mệnh?... Và bởi điều có tính định mệnh thì không thể tránh khỏi, liệu chúng ta còn có thể nói về một tai nạn?!...”

Các bà khụt khịt, bà Horgos được vây quanh bởi các con, ngồi trước chiếc “bàn bida”, hơi cách xa những người khác, trên bàn còn vương vãi những cành lá phong và cành dương bạc xếp quanh thi thể cô bé, bà không buông chiếc khăn lau khỏi mắt... Những người đàn ông đờ đẫn lắng nghe Irimiás, châm hết điếu thuốc này tới điếu khác, họ đợi hắn nói tiếp, căng thẳng và buồn bã, không một tiếng họ he, mỗi lúc thêm lo lắng, không phải vì nội dung của những câu nói, đúng hơn là vì giọng nói mỗi lúc một đanh sắc hơn, đe dọa hơn, mặc dù trong những phút đầu họ không hiểu và còn ngầm phản đối lập luận nhiều người “có trách nhiệm”, cách nói “nạn nhân của chúng ta” nhiều lần, “tôi lên án” nhiều lần, tới lúc này cảm giác tội lỗi trong họ cứ lớn dần lên, Halics thấy tim mình nhói đau, và ngay cả Kráner, dù không hiểu sự việc ra sao, cũng bắt đầu dao động, vì ông ta cảm thấy trong lời nói của Irimiás “đúng là có một điều gì đó...”

“Vậy thì, bây giờ các vị thử nghĩ xem, nếu không phải là án mạng, cũng không phải là tai nạn, thì nó là điều quỷ quái gì?... Tôi hy vọng không một ai nghi ngờ, kể từ lúc chúng ta biết: cô bé đã vĩnh viễn ra đi, tôi đã làm tất cả để khám phá xem điều gì đã xảy ra. Không quản mệt nhọc - các vị có thể tin tôi, suốt đêm đi bộ trong mưa gió, sau một cuộc kiếm tìm nhiều lúc tưởng như vô vọng, cực nhọc tôi cũng đã mệt muốn đứt hơi -, tôi nói, tôi đã không quản mệt nhọc, đã nói chuyện tay đôi với các vị tối hôm qua, và nhờ đó mà tôi có trong tay tất cả các dữ kiện, và sau tất cả những cái đó các vị không thể nghi ngờ những lời tôi nói: bi kịch này nhất thiết phải diễn ra!... Chẳng cần phải hành hạ nhau nữa để chúng ta có thể biết mọi chi tiết, vì như tôi đã nói, vấn đề không phải là điều gì đã diễn ra, mà là nó đã diễn ra như thế nào?!... Thưa các ông các bà, có lời giải đáp cho vấn đề này!... Và điều đó - tôi chắc chắn như vậy - các vị cũng đã đoán biết! Có đúng là tôi không nhầm? Có đúng là tất cả đều đã đoán biết, điều gì đã xảy ra?... Chỉ có điều, thưa các quý ông quý bà, đoán biết thôi chưa đủ, chưa có ý nghĩa gì hết. Cần phải hiểu sự việc, và nói ra không trì hoãn! Các vị hãy cho phép tôi cất gánh nặng này khỏi vai các vị, vì dù không tự phụ, tôi cũng phải công nhận, tôi có chút ít kinh nghiệm và sự từng trải trong những vụ việc như thế này... Vậy thì... Trong những giờ của buổi sáng sớm sau khi chúng tôi đến, cho tới khi bà Horgos xuất hiện, khi tất cả chúng ta bắt đầu đi tìm đứa bé, chắc các vị còn nhớ, tôi đã có các cuộc trò chuyện quan trọng với nhiều người trong số các vị, đặc biệt với anh bạn Futaki của chúng ta... và từ các cuộc trò chuyện rất hữu ích đó tôi đã thấy rõ rằng tình hình của các vị, thưa các ông các bà, là đáng lo ngại... Các vị chỉ nói với tôi rằng tình hình ở đây trở nên tồi tệ, nhưng tôi hiểu ngay rằng mối nguy hiểm nghiêm trọng hơn thế nhiều. Các bạn thân mến, các vị đã biết rõ điều đó từ trước khi tôi đến, nhưng các vị không dám nói ra với nhau, rằng - từ hơn một năm rưỡi nay - một thảm kịch định mệnh đã bao trùm lên khu trại, khiến các vị cảm thấy một sự phán xử không thể tránh khỏi đang từ từ hiện hữu... Và các vị, các bạn, cứ loay hoay ở đây trong sự tàn lụi này, cách xa tất cả những gì gọi là Đời sống... những dự định của các vị lần lượt thất bại, những mơ ước của các vị đều tan vỡ, các vị tin vào một điều kỳ diệu nào đó không khi nào có, các vị hy vọng một đấng cứu tinh nào đó sẽ dẫn dắt các vị ra khỏi đây... mặc dù các vị biết rằng chẳng thể tin vào điều gì nữa, bởi vì những năm gần đây đã đè nặng lên các vị, thưa các ông các bà, đến mức cơ hội để các vị làm chủ được tình trạng bất lực này đã vĩnh viễn mất đi, và điều này mỗi ngày càng siết vào cổ các vị chặt hơn, đến nỗi các vị gần như không thở được nữa... Nào, nhưng các vị là nạn nhân của thứ định mệnh nào vậy, những người bạn bất hạnh của tôi? Phải chăng đó là những lớp vữa tróc lở... các mái nhà xập xệ... những bức tường đổ nát... những viên gạch ngấm diêm tiêu... các mùi vị chua loét mà anh bạn Futaki của chúng ta hay nhắc đến nhiều lần tới mức đã chán ngấy? Chứ không phải lẽ ra chúng ta phải nói vài lời về các hình ảnh tưởng tượng đã đổ vỡ, những triển vọng đã sụp đổ, những chiếc đầu gối đã tàn tạ, về sự bất lực hoàn toàn... ư?... Các vị đừng bất ngờ, nếu tôi dùng lời lẽ nặng nề hơn bình thường... nhưng theo tôi chúng ta nên nói thẳng. Vì sự tế nhị, rụt rè, nương nhẹ chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề, các vị hãy tin tôi!... Và nếu như các vị thấy, như ông bác sĩ đã thầm thì vào tai tôi, rằng “khu trại bị định mệnh ám ảnh”, thì vì sao các vị không dám làm một điều gì đó?... Hay các vị nghĩ hôm nay một con chim sẻ còn hơn ngày mai một con gà sếu?! Cách suy nghĩ tầm thường, hèn nhát này sẽ đưa tới những hệ lụy nghiêm trọng, xin các vị thứ lỗi!... Bởi sự bất lực này là sự bất lực tội lỗi! Bởi - các vị hãy nhớ kĩ điều này! - chúng ta không chỉ có thể gây ra cho người khác, mà còn có thể gây ra cho bản thân chúng ta những điều tồi tệ không sửa chữa lại được.... Và điều này còn nghiêm trọng hơn, các bạn ạ, thậm chí, nếu các bạn nghĩ cho kĩ, mọi thứ tội lỗi đều là nhục nhã đối với chúng ta.”

Dân trại hốt hoảng chụm lại với nhau, và ở những lời cuối cùng, người nói gần như gầm lên, họ phải nhìn xuống, vì không chỉ có lửa từ ngôn từ, mà ánh mắt Irimiás cũng cháy lên như thiêu đốt... Bà vợ Halics nghe như nuốt từng lời vang vang với vẻ mặt sám hối, gần như mê mẩn cúi rạp người trước Irimiás. Bà vợ Kráner quàng tay qua người ông chồng, kéo mạnh đến nỗi thỉnh thoảng ông kia phải nhắc khẽ. Vợ Schmidt ngồi sau chiếc “bàn nhân viên”, mặt tái dại, lúc lúc lại vuốt trán, như thể chỉ muốn xóa những chấm đỏ thỉnh thoảng lại hiện ra, biểu hiện của sự hãnh diện không thể kìm nén nổi... Bà vợ Horgos, trái ngược với đám đàn ông bị nỗi đam mê mỗi lúc một dâng trào thuyết phục và làm cho sợ hãi - dù họ không hiểu chính xác những điều ám chỉ mù mờ trong bài nói thỉnh thoảng lại nhìn qua chiếc khăn mùi soa đã bị vo tròn thành một cục.

“Tất nhiên... tôi biết, tôi biết!... Tình hình không đơn giản như thế! Nhưng trước khi - lưu ý tới áp lực không thể ngăn chặn nổi của hoàn cảnh, gọng kìm siết chặt của sự bất lực đối với các sự kiện - các vị tự bác bỏ những lời kết án này, trong một phút các vị hãy nghĩ đến cô bé Estike, cô bé mà cái chết bất ngờ đã gây sự đảo lộn to lớn cho chúng ta... Các vị, các bạn của tôi, bây giờ các vị nói rằng chúng ta vô tội... Nhưng các vị sẽ nói sao khi tôi đặt ra cho các vị câu hỏi: nếu đúng như vậy, thì chúng ta gọi đứa trẻ bất hạnh đó là gì?... Là nạn nhân của những kẻ vô can? Là tuẫn nạn của những sự ngẫu nhiên? Là con cừu non tế hiến cho những người vô tội?... Đấy, các vị thấy không! Ta hãy cứ gọi nó là cô bé ngây thơ, đúng không? Nhưng nếu nó là hiện thân của sự ngây thơ, thì... các vị, các quý ông quý bà, tất tật đều có tội! Các vị hãy phản đối lại tôi, các bạn, nếu các vị cảm thấy những lời tôi nói không có cơ sở!... Nhưng các vị lại im lặng! Thế có nghĩa là các vị đồng ý với tôi. Các vị làm thế là đúng đấy, vì như các vị thấy, chúng ta đã tới ngưỡng cửa của sự bộc bạch mang tính giải thoát... Bởi lúc này các vị đều đã biết chứ không chỉ còn là phỏng đoán. Tôi muốn nghe mọi người đồng thanh nói ra... Không? Các vị im lặng à? Tất nhiên là tôi hiểu các vị, khó nói, ngay cả lúc này cũng khó nói, dù tất cả đã rõ ràng. Bởi vì chúng ta chẳng thể làm cho đứa bé sống lại được nữa! Các vị hãy tin tôi, đây cũng không phải là việc của chúng ta lúc này. Vì nhìn trực diện sẽ cho chúng ta sức mạnh! Sự thú nhận công khai, các vị biết đấy, cũng giống như sự xưng tội. Tâm hồn được gột rửa, ý chí được giải phóng, và chúng ta lại có thể ngẩng cao đầu! Lúc này, các vị hãy nghĩ tới điều đó! Lát nữa, ông chủ quán sẽ chở chiếc quan tài vào thành phố, còn chúng ta thì ở lại đây, với ký ức nặng nề của một bi kịch trong tâm hồn, nhưng không yếu đuối, không ngu ngơ, không hèn nhát và lẩn tránh, vì chúng ta đã chấp nhận tội lỗi, chúng ta công khai đứng trước ánh sáng của lời phán xét kẻ tội lỗi... Và từ nay chúng ta không còn do dự nữa, vì chúng ta hiểu rằng, cái chết của Estike là sự trừng phạt và cảnh báo, và là sự hy sinh vì chúng ta, sự hy sinh vì tương lai công bằng hơn của các vị, thưa các ông các bà...”

Những đôi mắt mất ngủ, thẫn thờ nhòa trong nước mắt, sau những lời cuối cùng các gương mặt rạng lên như trút bỏ được gánh nặng - dù vẫn lúng túng, rụt rè, nhưng không thể kìm nén được, đây đó trong đám đông, không biết từ ai, nghe có tiếng thở dài. Bởi họ đã chờ đợi điều này, chờ đợi câu nói giải thoát này từ mấy giờ trước, cái cụm từ “tương lại công bằng của các vị”, và từ chỗ thất vọng, giờ đây những ánh mắt chiếu về phía Irimiás đã toát ra sự tin cậy và hy vọng, niềm tin và sự hứng khởi, ý chí và khát vọng đang dần mạnh mẽ hơn...

Và các vị biết không, nếu tôi nghĩ tới cảnh tượng mà chúng tôi nhìn thấy ở đây lúc bước qua bậu cửa, các vị ngồi nằm ngả ngốn lên nhau, nước dãi nhểu ra, bất tỉnh trên bàn, trên ghế... rách rưới và nhễ nhại, tôi nói thật, trái tim tôi thắt lại, và tôi không thể lên án các bạn, vì tôi không bao giờ có thể quên cảnh tượng đó. Tôi sẽ nhớ tới cảnh tượng đó, nếu bất cứ điều gì muốn tôi rời bỏ sứ mạng mà Chúa đã dành cho tôi. Vì trong hình ảnh này tôi phải nhìn thấy sự khốn cùng của những con người vĩnh viễn bị hủy hoại, thấy đám đông bất hạnh và bị xua đuổi, vật vờ và yếu đuối, và từ tiếng thở, tiếng ngáy và tiếng rên rỉ của các bạn tôi đã nghe thấy cả tiếng kêu cầu cứu như một mệnh lệnh của các bạn, tiếng kêu mà tôi bao giờ cũng phải trả lời, cho tới khi bản thân tôi cũng trở thành tro bụi, cho đến hơi thở cuối cùng... Tôi thấy trong đó lời vẫy gọi đặc biệt, bởi lần này tôi lên đường cũng không vì điều gì khác hơn là để đứng trên hàng đầu của một sự bức xúc chính đáng đang bốc lên ngày một mạnh mẽ hơn, nhằm đòi trừng phạt những kẻ tội phạm đích thực... Chúng ta quá biết nhau, tôi là một cuốn sách mở đối với các bạn.

Các bạn biết, từ nhiều năm nay, từ hàng thập kỷ nay tôi đi nhiều nơi trên thế giới, và tôi cay đắng nhận ra rằng, sau những lời hứa hẹn, dưới tấm phủ dày của sự lừa mị và ngôn từ giả dối, chẳng có gì thay đổi hết... Khốn cùng vẫn là khốn cùng, và hai thìa thức ăn mà chúng ta nhận được nhiều hơn chỉ khiến chúng ta thêm khó thở. Và trong một năm rưỡi nay... tôi hiểu ra rằng những gì tôi đã làm là số không, tôi cần phải tìm ra giải pháp hữu hiệu, sâu sắc hơn thế này nhiều... tôi không phải giúp đỡ chỉ những việc lặt vặt, mà phải tìm ra giải pháp sâu sắc hơn... Vì vậy tôi quyết định, nhân cơ hội này, tập hợp một số người, và thành lập một cơ sở kinh tế mẫu, đảm bảo chắc chắn đời sống, và thử gắn kết nhóm nhỏ những con người bị vô hiệu hóa này, nghĩa là... các vị hiểu chứ.... Tôi sẽ lập ra một hòn đảo với vài người, những người không có gì để mất, một hòn đảo bình đẳng, nơi chúng ta sống vì nhau chứ không phải chống lại nhau, nơi mọi người tối tối có thể đi vào giấc mơ trong sự no đủ, yên tĩnh, an bình, một cách xứng đáng với con người. Và khi tin tức lan truyền về vụ này, tôi biết, các hòn đảo này sẽ mọc lên như nấm, chúng ta sẽ mỗi ngày một đông thêm, và điều mà cho tới nay bế tắc - cuộc đời của bạn... của bạn... của bạn nữa, bỗng nhiên có triển vọng... Khi nghĩ đến đây, tôi biết, tôi cảm thấy kế hoạch này cần phải được thực hiện. Và vì tôi sinh ra ở đây, tôi gắn bó với nơi này, tôi muốn thực hiện nó ở đây. Vì vậy mà tôi cùng những người bạn trợ giúp tôi đã khởi hành tới Trang trại Almassy, và nhờ đó bây giờ chúng ta gặp nhau, thưa các bạn... Theo tôi nhớ thì tòa nhà chính vẫn trong trạng thái tốt, và với các nhà xưởng khác cũng không có vấn đề gì đặc biệt... Hợp đồng thuê chỉ là trò chơi trẻ con, chỉ có một vấn đề duy nhất, nhưng thôi...”

Tiếng ồ hồi hộp rộ lên xung quanh Irimiás; hắn châm thuốc hút, vẻ suy tư và trầm ngâm, mím chặt đôi môi, những nếp nhăn trên trán hằn sâu hơn. Phía sau hắn ta, ngồi cạnh lò sưởi, Petrina ngây ngất nhìn “gã thiên tài” với vẻ ngưỡng mộ... Rồi gần như cùng một lúc Futaki và Kráner lên tiếng. “Vấn đề đó là gì thế?”

“Tôi nghĩ, mình không cần phải chất gánh nặng này lên các vị. Tôi biết, lúc này các vị nghĩ: Tại sao những người đó không phải là chính chúng tôi?... Không không, thưa các bạn, đó là một ý tưởng hoàn toàn vô vọng. Tôi cần tới những người không có gì để mất, và - đây mới là điều chính yếu! - họ không sợ mạo hiểm... Vì kế hoạch của tôi chắc chắn là rất mạo hiểm. Nếu có bất cứ kẻ nào thọc gậy bánh xe, thì lúc đó tôi phải lùi bước... Thời buổi khó khăn, hiện tại tôi không thể thực hiện ngay được kế hoạch này... tôi phải chuẩn bị, cũng như tôi đã chuẩn bị để rút lui tạm thời - nếu như tôi vấp phải trở ngại, mà lúc này tôi không thể vượt qua nổi... Dĩ nhiên, tôi chỉ chờ cơ hội tiếp theo tới là sẽ tiếp tục...”

Đến đây, câu hỏi lúc trước rộ lên từ nhiều hướng. “Thế vấn đề là gì? Biết đâu... dẫu sao... bằng cách nào đó...” “Các bạn hãy xem... xét cho cùng không có gì bí mật, tôi có thể nói ra, nhưng để làm gì?... Hiện tại, chắc chắn các vị chẳng làm được gì hết... Hơn nữa, như tôi đã nói, dù tôi sẵn sàng giúp đỡ các vị để mọi việc ở đây trở nên tốt hơn, nhưng như các vị thấy, bây giờ tôi mắc bận vì vụ này, và thú thật, ở khu trại này tôi chẳng thấy chút hy vọng nào... họa chăng, chúng tôi có thể giúp được một vài gia đình tìm một công việc đảm bảo đời sống tử tế... ở một nơi nào đó... nhưng ngay lập tức, các vị biết đấy, thì không thể... tôi cần suy nghĩ đôi chút đã... Đúng vậy không? Cùng ở lại đây ư? Tôi hiểu, các vị coi, tôi có thể giúp được gì trong việc này?... Xin mời? Cái gì cơ? À! Vấn đề là gì ư? Tôi đã nói rồi, giấu các vị cũng chẳng có nghĩa gì, chỉ... Tóm lại là tiền, thưa các ông các bà... vì một xu cũng không có, thì dĩ nhiên việc coi như hỏng… tiền thuê... các khoản chi hợp đồng. tiền sửa chữa... đầu tư... khoản gọi là, như các vị biết, cái gọi là vốn đầu tư... nhưng vấn đề này hơi phức tạp, lúc này có lẽ không nên bàn tới, thưa các vị... Xin mời?... Bằng cách nào?... Tiền của các vị?... Nhưng lấy đâu ra?... A, tôi hiểu... Bọn súc sinh. Nào, việc này thật đáng khen...”

Đám đông trở nên bồn chồn phấp phỏng; Futaki bật dậy, nhấc lên một chiếc bàn và bê lại gần Irimiás, rồi đút tay vào túi moi ra một nắm tiền giơ ra cho mọi người thấy, rồi quẳng lên bàn; trong mấy phút mọi người đều làm theo gã, đầu tiên là vợ chồng Kráner, rồi lần lượt tất cả đều đặt tiền của mình xuống bên cạnh số tiền của Futaki... Ông chủ quán căng thẳng chạy đi chạy lại sau bàn quầy với nét mặt xám ngắt, thỉnh thoảng lại chững lại, nhón chân lên nhìn cho rõ hơn... Irimiás dụi mắt vẻ mệt mỏi, điếu thuốc lá đã tắt trong tay hắn. Với tia nhìn không chớp, hắn nghe Futaki, Kráner, Halics và Schmidt, ông đốc học và bà vợ Kráner tranh nhau nói, hăng hái bày tỏ sự sẵn sàng, quyết tâm của họ, không ngớt chỉ tay vào đống tiền trên mặt bàn, rồi lại chỉ vào bản thân họ... Rồi hắn từ từ đứng dậy, lại gần Petrina ở phía sau, dừng lại bên cạnh hắn, và bằng một động tác duy nhất, hắn khiến tất cả im lặng.

Các bạn thân mến! Tôi không giấu giếm, sự hăng hái của các vị đã làm tôi xúc động... Nhưng các vị không đùa đấy chứ! Không, không! Các vị đừng phản đối! Việc này các vị đã nghĩ kỹ chưa? Các vị định bỏ ra số tiền vất vả khó nhọc mới kiếm được kia... chỉ vì... một ý tưởng bất chợt vậy ư?... Hy sinh nó vì một việc đầy mạo hiểm ư?! Không, thưa các bạn! Tôi rất cảm ơn sự nhiệt tình gây xúc động của các vị, nhưng không! Tôi không lấy số tiền đó của các vị... tôi nghĩ... mấy tháng... đúng không?... phần thưởng của gần một năm tự hành hạ, khổ sở!... Các vị nghĩ sao? Bởi kế hoạch của tôi đầy những trở ngại không thể thấy trước được! Tôi cần phải tính đến những sự cản trở sẽ làm chậm trễ quá trình thực hiện hàng tháng, hàng năm! Thế mà các vị định hy sinh tài sản khó khăn mới kiếm được của mình? Và chẳng lẽ chính tôi lại là người nhận, như tôi vừa thú nhận, lúc này... tôi cũng chẳng giúp được gì các vị... Tôi không thể nhận! Các vị hãy thu số tiền của các vị lại, và cất đi! Rồi đâu sẽ có đó... tôi không thể khiến các vị mạo hiểm chừng đó... Ông chủ quán, nếu có thể dừng lại trong chốc lát, hãy cho tôi xin một cốc vang pha soda... Cảm ơn ông... Thậm chí! Tôi nghĩ không ai từ chối, nếu tôi mời tất cả hội mỗi người một cốc... Ông chủ quán, đừng ngại... Các vị cứ uống đi... và hãy suy nghĩ... Hãy suy nghĩ, các bạn... Hãy trấn tĩnh lại và suy nghĩ thêm một lần nữa... Đừng quyết định vội vàng. Tôi đã nói cho các vị biết về kế hoạch đó... Tôi đã nói về mức độ mạo hiểm... Các vị hãy chỉ trả lời đồng ý cuối cùng nếu đã quả quyết như vậy... Các vị hãy nghĩ rằng số tiền khó nhọc mới kiếm được đó có thể bị mất... và các vị phải bắt đầu lại.... từ đầu... Không, không, anh bạn Futaki của tôi! Tôi nghĩ nói thế là hơi quá... Rằng tôi… thay đổi... Đừng làm tôi khó xử! Nào, việc đó... thì tôi có thể nhận... Ông bạn Kráner... đúng, “người hỗ trợ”, gọi thế đúng hơn, sát hơn... Tôi nhận thấy, tôi không thuyết phục được các vị... Được, được, ổn rồi... Thưa các ông các bà!... Trật tự một chút!... Các vị đừng quên, vì sao chúng ta tụ họp ở đây sáng nay! Không! Cảm ơn... Các vị hãy ngồi về chỗ của mình... Đúng... Vâng... Cảm ơn các bạn... Xin cảm ơn!”

Irimiás đợi cho mọi người trở lại chỗ ngồi, rồi hắn cũng quay lại chỗ ghế của mình, gã dừng lại, hắng giọng, bối rối dang hai tay ra, rồi buông tay vẻ bất lực, và nhìn lên trần nhà với đôi mắt xanh sáng, ướt át. Phía sau những người dân trại đang chú ý với vẻ sùng kính, gia đình Horgos - lúc này đã gần như cách xa hẳn đám đông - nhìn nhau hốt hoảng và lúng túng. Ông chủ quán dùng một chiếc khăn lau uể oải lau mặt quầy, khay đựng bánh, những chiếc cốc, rồi ngồi xuống ghế, và dù cố gắng quay đi, nhưng không thể rời mắt khỏi đống tiền nhàu nhĩ đã lùm lùm trước mặt Irimiás.

Nào, các bạn thân mến của tôi... Tôi biết nói gì vào lúc này? Con đường đi của chúng ta đã vô tình giao nhau, nhưng số phận đã định, rằng từ giờ này trở đi chúng ta sẽ đi cùng nhau, cùng nhau, không thể chia rẽ... Dù tôi lo lắng cho các vị, thưa các ông các bà, bởi những thất bại có thể xảy ra, nhưng dẫu sao tôi cũng phải thú nhận rằng, tôi rất vui vì sự tin cậy này... sự yêu mến này, điều mà tôi không xứng đáng có... Nhưng xin các vị đừng quên, nhờ đâu mà chúng ta đạt được điều này? Xin các vị đừng quên! Các vị hãy luôn nhớ, đừng sao nhãng, cái giá phải trả! Đó là cái giá như thế nào? Thưa các ông các bà! Tôi hy vọng tất cả các vị sẽ đồng ý với tôi, từ số tiền trước mặt tôi đây, chúng ta sẽ trích ra một khoản nhỏ cho việc an táng đứa bé, đỡ cho người mẹ bất hạnh, chúng ta hãy vì đứa trẻ đã vì chúng ta... hay tại chúng ta... mà vĩnh viễn yên nghỉ... Vì cuối cùng thì... không thể xác quyết được là vì chúng ta, hay tại chúng ta... Chúng ta không thể nói đúng, cũng không thể nói không... Câu hỏi sẽ mãi mãi còn lại trong chúng ta, cũng như hồi ức về con bé sẽ còn lại với chúng ta, đứa bé có lẽ đã chết... để ngôi sao chiếu mệnh của chúng ta bắt đầu lên cao... Ai mà biết được, các bạn... Nhưng nếu đúng như vậy, cuộc sống thật tàn nhẫn đối với chúng ta.

❀ ❀ ❀

[1] Ở chỗ này, có thể tác giả (hay nhân vật Irimids) có sự nhầm lẫn, vì ở trên, có chỗ đã nói Estike bảy tuổi. (ND)