ĐẾN CUỐI THÁNG MƯỜI Papa bắt đầu cần người giúp ở cửa tiệm, nhưng ông không thể trả nổi tiền thuê ai cả. Một tối nọ ông về nhà trong tình trạng quá mệt mỏi không ăn nổi. Cha gục người về phía trước, kê đầu lên tay, và khi Mama mang đến cho cha bữa tối, ông đẩy nó đi, chỉ nói, “Không phải bây giờ, Klara. Anh không thể.”
Đó là khi Mama lên tiếng.
“Em biết anh cần gì,” mẹ buông lời, ngồi phịch xuống chiếc ghế đối diện cha.
“Sao?” ông mệt mỏi nói, thậm chí còn không nhìn lên.
Mama lưỡng lự một chút. Ngập ngừng khi đang nói nửa chừng, thật không giống bà chút nào. Bọn trẻ đang ăn nốt món tráng miệng. Cả năm đứa đều nhìn mẹ dò hỏi, dù Papa không hề nhìn. Mama hình như đang đỏ mặt một cách bất thường, có phải là mẹ đang bối rối không vậy? Fritz lấy chân khều Frieda. Frieda huých anh một cái, đồng tình rằng đang có chuyện gì đó.
Mama hắng giọng. Anna trông thấy đôi tay mẹ vặn vẹo đặt trên đùi.
“Anh nghe đây, Klara?” Papa nói. Lúc này thì chính Papa cũng thấy tò mò. “Anh cần cái gì?”
“Em,” Mama nói.
Từ đó bật ra giống như nút bấc văng khỏi cổ chai. Những lời lẽ khác tuôn ra ào ào theo sau. Mẹ giải thích mẹ có thể giúp cha như thế nào. Cửa tiệm cần dọn dẹp. Mẹ đã thấy chuyện đó từ lâu rồi. Và mẹ biết phải trưng bày rau củ ra sao. Và mẹ đã luôn đứng đầu lớp môn kế toán. Dĩ nhiên, đó là chuyện từ nhiều năm trước rồi và mẹ biết nhiều thứ đã thay đổi và có lẽ cha không cần mẹ. Cha chỉ cần nói thẳng ra thôi. Mẹ sẽ hiểu được. Nhưng mấy đứa con đều đi học cả và mẹ không quen biết ai ở đây và mẹ cũng không có việc gì để làm…
Anna ngạc nhiên nhìn mẹ chằm chằm. Em chắc rằng nãy giờ mẹ vẫn chưa lấy hơi. Nếu mẹ không nói xong nhanh, mẹ sẽ nổ tung mất.
Papa đứng lên. Cha đi vòng qua bàn. Ông cúi người hôn vợ mình thật kêu, chặn đứng những từ ngữ đang tuôn như thác.
“Em sẽ là một món quà trời ban,” cha nói.
Mama bắt đầu ngay ngày hôm sau. Sau giờ học, Anna đi đến cửa tiệm như thường lệ. Papa quay lại khi nghe tiếng chuông ngân, trông thấy em, và nở nụ cười rạng rỡ.
“Mẹ của con giỏi làm chủ tiệm hơn cha,” cha khoe. “Nhìn quanh mà xem. Con sẽ thấy mẹ tháo vát đến mức nào.”
Anna nhìn. Cha nói đúng. Trông nơi này đã sáng sủa hơn. Mama đã gắn thêm những bóng đèn sáng hơn. Không còn góc nào thực sự mờ tối nữa. Rất nhiều bụi cũng đã biến mất.
Anna cứ đứng nhìn. Mama để ý thấy em.
“Đừng đứng chắn trước cửa, con gái,” mẹ nói.
Khi khách hàng đến, Klara Solden cư xử như thể bà đã luôn ở đó. Tiếng Anh của bà vẫn kỳ kỳ nhưng bà cứ liến thoắng, tư vấn cho các quý bà về giá cả, cam đoan với họ rằng trứng rất tươi.
Một lần khi mẹ định nói “tươi”, bà lại nói “sống”. Người phụ nữ nghe mẹ nói thế đã cười ầm lên.
“À, tôi không định mua trứng đã nấu chín đâu,” bà ta nói.
Mama cố chữa thẹn nhưng bị bối rối quá và không thể nghĩ ra từ mẹ cần. Người phụ nữ quay lưng đi, như thể mẹ của Anna không hề tồn tại, và bắt đầu chọc ngón tay vào trái cây, lựa táo tới lui rồi để lại chỗ cũ.
Con hiểu mẹ cảm thấy thế nào, Mama, Anna nghĩ. Con biết rõ.
Nếu không phải vì mẹ em đã bắt đầu nói chuyện với người khác, cô bé đã có thể đi đến chỗ mẹ và để lộ bí mật của mình ngay tại đó. Ở nhà em vẫn nói tiếng Đức nhưng bây giờ ở trường em đã nói tiếng Anh toàn thời gian. À thì, phần lớn thời gian. Chẳng bao lâu em đã định nói cho người nhà biết. Em mơ mộng về việc họ sẽ ngạc nhiên đến mức nào. Nhưng giờ chưa được. Trước hết em muốn tiếng Anh của em phải hoàn hảo đã. Em không muốn anh Rudi bắt được bất cứ một lỗi nào của em dù là nhỏ nhất.
“Anna, đừng nghịch những cái lon đấy,” Mama nói vọng về phía em.
Anna lắc đầu ý nói em sẽ không. Rồi em đi về nhà. Cửa tiệm không còn là nơi của em nữa. Không chỉ là bụi bặm đã biến mất hết. Cả sự yên tĩnh cũng không còn. Không còn bụi bặm và bóng tối, không còn sự yên bình, không còn cơ hội để thỉnh thoảng có được Papa cho riêng mình trong vài phút, Anna không thấy có lý do nào để ở lại cả.
Chiều hôm sau, em la cà sau giờ học. Em không vội vàng về nhà nữa. Em vẫn còn quá nhỏ để chơi với những bạn học khác, có kính mới hay không cũng vậy thôi. Giờ đây, đôi khi em quan sát và nghĩ em cũng có thể làm được những việc các bạn làm, chỉ cần họ rủ em. Họ không hiểu thế giới của em đã thay đổi đến thế nào. Họ không nghĩ đến chuyện rủ.
“Anna, cậu không đến cửa tiệm à?” Isobel hổn hển khi bắt kịp em trong lúc em đang đi trên đường như một chú ốc sên.
Vừa lê bước, vừa cúi đầu nhìn chân mình, Anna lắc đầu.
“Vậy tụi mình đi bộ cùng nhau nhé,” Isobel nói.
Sự khổ sở của Anna vẫn bao bọc lấy em như một lớp áo choàng dày cộm. Trong một thoáng, em không thực sự nghe được Isobel nói gì. Em không phản hồi và Isobel bước lùi lại.
“Thôi quên đi,” cô bạn nói, đôi mắt vẫn còn bối rối. “Mình cứ nghĩ là cậu sẽ muốn.”
Lúc đó Anna mới hiểu ra. Gần như đã quá trễ, em ném đi nỗi thống khổ của mình. Khuôn mặt em bừng sáng lên.
“Mình muốn chứ, Isobel,” em nói. “Sẽ vui lắm.”
Isobel không bận lòng vì những lời nói khách sáo của em. Cô bé hiểu rõ Anna. Từ đó trở đi, hai người bạn đi bộ cùng nhau gần như mỗi ngày. Giờ thì Anna mải lắng nghe Isobel huyên thuyên bất tận đến nỗi em gần như không có thời gian để lo nghĩ về việc không đi đến tiệm. Cô bạn lớn tuổi biết mọi chuyện. Cô bé kể cho Anna nghe về cha của Ben, người chơi vĩ cầm trong một dàn nhạc giao hưởng và đôi khi thì làm phục vụ bàn. Cô bé giải thích Hallowe’en là gì. Cô bé thầm thì to nhỏ về cô Williams.
“Tớ nghĩ là cô ấy đang yêu,” Isobel nói.
Anna rớt hàm. “Thế á!” em kêu lên. “Cô ấy yêu ai?”
Một lần hiếm hoi, Isobel làm em thất vọng. “Tớ không chắc lắm,” cô bé nói một cách bí hiểm, “nhưng tớ nghĩ đến một người.”
Anna gật đầu trầm ngâm. Isobel không chịu nói.
Thế nhưng, lần đầu tiên khi cô bạn lớn mời em đến nhà chơi và gặp mẹ bạn ấy, Anna đã do dự. Kể cả khi có Isobel đi cùng để tiếp thêm cho em can đảm, em vẫn không muốn đi vào một ngôi nhà lạ và gặp một người lớn mình không quen biết.
“Ôi, thôi nào!” Isobel kéo tay em. “Mẹ tớ sẽ không ăn thịt cậu đâu. Mà nói đúng ra thì mẹ tớ sẽ cho cậu ăn đấy.”
Đứng ở sảnh trước, Anna cố nép sau lưng bạn mình. “Mẹ - ơi!” Isobel kêu toáng lên, phá vỡ sự im lặng.
Rồi bà Brown xuất hiện, mỉm cười với Anna bằng một nụ cười quá giống nụ cười của Isobel đến mức con người mới của Anna đã dũng cảm cười đáp lại.
“Anna, cô rất vui được gặp cháu,” bà Brown nói.
Có lẽ mình đang dần ưa nhìn hơn, Anna nghĩ khi đứng bẽn lẽn im lặng nhưng vẫn giữ nụ cười trên môi.
Không, chẳng có gì thay đổi ở em cả trừ cặp kính mới.
Và lúm đồng tiền của mình, Anna nhớ lại.
Không hiểu sao em tin chắc rằng em không có lúm đồng tiền hồi còn ở Đức.
“Ăn một ít bánh mì với bơ và đường nâu nhé?” bà Brown cắt ngang dòng suy nghĩ của em.
Đột nhiên Anna cảm thấy đói ngấu.
“Vâng ạ,” em nói, như thể em đã biết mẹ của Isobel từ lâu rồi.
Hai cô bé ghé nhà Isobel ăn vặt gần như mỗi ngày sau lần đó. Anna, nhận ra sau một hai tuần rằng như vậy thì một chiều quá, đã hỏi Papa rằng liệu thỉnh thoảng em có thể mang Isobel đến tiệm để ăn chút gì đó được không.
“Đương nhiên rồi,” Papa đáp ngay lập tức. “Bất cứ lúc nào, Anna ạ.”
Mama nói nhiều hơn về chuyện đó. Anna đã biết mẹ sẽ làm thế. Em chưa bao giờ dẫn bạn đến gặp cha mẹ. Em chưa từng có ai để dẫn về cả.
“Đó là người thế nào, bạn Isobel ấy?” Mama hỏi. “Con bé có phải người Đức không?”
“Rồi mẹ sẽ thấy. Không, không phải người Đức ạ,” là tất cả những gì Anna nói.
Em biết Papa sẽ thích Isobel. Em nghĩ có lẽ Mama sẽ không thích chuyện mắt bạn ấy bị lác. Nhưng bà Solden đã mỉm cười ấm áp với Isobel cũng như cách bà Brown cười với Anna vậy.
“Đây là bánh quy yến mạch,” mẹ nói. “Nhưng mỗi đứa một cái thôi.”
Mẹ cất phần còn lại của cái hộp phía sau quầy để dành riêng cho hai cô bé.
“Mẹ của cậu tốt thật,” Isobel nói sau đó, khi hai đứa đang ngồi nhâm nhi từng chút bánh để ăn được lâu hơn.
Anna cắn thêm một miếng nhỏ xíu. “Ừm,” em nói, “mẹ rất tốt.”
Em suýt nữa đã trả lời, “Không tốt bằng Papa,” nhưng em túm được câu đó lại. Nói như thế có vẻ không công bằng dù cho đó thật sự là điều em nghĩ. Mama đã cho các em bánh quy còn gì.
Một buổi chiều tháng Mười một khi đôi bạn đi đến gần nhà Brown, Isobel nói, “Hồi tớ còn nhỏ, mẹ thường cho tớ một ly sữa kèm với bánh mì. Và mẹ luôn muốn biết tớ có muốn ăn thêm không.”
Anna im lặng, lắng nghe câu chuyện.
“Rồi năm ngoái, khi cha không kiếm được việc làm, mẹ không cho tớ cái gì nữa cả,” Isobel nói tiếp, giọng trầm trầm.
Anna suy nghĩ về câu chuyện. Đến lượt em phải nói gì đó rồi.
“Là chuyện tiền nong đây,” em nói. “Mama và Papa tớ, họ cũng lo lắng về tiền. Rudi nói hồi nhỏ anh ấy có thể ăn bao nhiêu bánh quy tùy thích. Nhưng có thể anh ấy nói dối.”
Isobel gật đầu. Rồi, khuôn mặt cô bạn sáng bừng lên, cô bé nói tiếp, “Nhưng gia đình tớ sẽ tổ chức Giáng sinh năm nay, bất kể thế nào. Mẹ đã hứa vậy.”
Anna đứng sững lại ngay giữa vỉa hè và nhìn bạn em chằm chằm.
“Giáng sinh thì năm nào chẳng có,” em phát biểu.
“Năm ngoái không có đâu,” Isobel nói. “À, mỗi người đều có quà, một cái gì đó để mặc. Nhưng chỉ vậy thôi. Cha nói cha rất tiếc nhưng có treo vớ lên cũng chẳng để làm gì. Cuộc khủng hoảng cũng ảnh hưởng đến ông già Noel luôn, cha nói vậy.”
Anna có cả tá điều cần được giải thích. Em chưa bao giờ treo vớ lên. Em nhanh chóng hiểu ra rằng ông già Noel chính là Thánh Nicolas, der Weihnachtsmann -ông già Giáng sinh. Em không biết cuộc khủng hoảng là gì. Isobel giải thích rất rõ hai ý đầu nhưng tất cả những gì bạn em biết về cuộc Đại Khủng hoảng là cha bạn ấy bị mất việc và nhà không có tiền. Giờ ông ấy đã có việc làm mới rồi.
“Cha làm việc cho chú của tớ,” Isobel nói. “Họ là nhân viên mai táng.”
“Mai… gì?” Anna hỏi.
Hai má Isobel hồng lên nhưng cô bé mỉm cười.
“Đó là một từ cậu thực sự nên biết, Anna Solden ạ,” cô bé nói. Rồi cô bé giải thích. Isobel phải giải thích rất nhiều, rất nhiều điều cho Anna nhiều lần trong ngày. Đôi khi chuyện đó cũng mệt mỏi, nhưng cô bé thực sự không thấy phiền bởi Anna nhớ kỹ những gì em được dạy. Em sẽ tự lẩm nhẩm từng từ mới, và điều tiếp theo là ta sẽ thấy Anna sử dụng chúng khi nói chuyện với Ben hay kể cả với Bernard. Isobel, người vô cùng ngưỡng mộ Bernard, ước gì em biết được cách khiến Anna có thể trở thành bạn bè với Bernard như thế.
“Nhân viên mai táng,” Anna giờ đang lẩm bẩm. “Nhân viên mai táng.”
Đôi mắt Isobel lấp lánh. Cô bé hy vọng mình sẽ có mặt khi Anna cố gắng sử dụng từ đó. Anna ngước nhìn, bắt gặp bạn mình đang cười, và cũng cười theo. Khi ở một mình với Isobel, tiếng cười đến thật tự nhiên với cô con gái út nhà Solden.
Hôm đó trong bữa tối, Gretchen thông báo, “Papa, con phải có giày trượt!”
Papa không nói gì. Gretchen cúi người về phía cha.
“Tất cả các bạn gái đều trượt băng,” em nói. “Hôm nay các bạn đã nói về việc đó. Khi băng đủ dày, đó là tất cả những gì họ làm.”
“Đợi một chút,” cha nói. “Giáng sinh sắp đến rồi.”
Gretchen nghĩ Giáng sinh vẫn còn xa nhưng em ngậm miệng. Em biết cha mẹ đang lo lắng về tiền nong. Gretchen ước mình quay lại như hồi bằng tuổi Anna. Nhìn Anna xem! Con bé cứ hớn hở ra mặt. Gretchen muốn tát nó.
“Không có gì đáng cười đâu, Anna,” Gretchen nói với giọng lạnh tanh, “nên đừng có nhăn nhở nữa.”
“Gretchen,” Papa gằn giọng.
“Con xin lỗi,” Gretchen lầm bầm, ước gì mình thực sự dám tát em gái một cái.
Rudi, người đã kịp đổi bộ sưu tập tem của mình lấy một đôi giày trượt cũ, nhìn em gái đầy thông cảm. Cậu biết đâu là điều quan trọng ở đất nước Canada này kể cả khi những người còn lại không ai biết.
Cả hai đều không ngờ rằng Anna cười vì Papa vừa mới nói, “Giáng sinh sắp đến rồi.” Họ, những người biết rất nhiều, lại chưa bao giờ tưởng tượng nổi rằng Giáng sinh có thể không đến. Anna, sau cuộc nói chuyện với Isobel, biết rằng chuyện đó không hề chắc chắn. Nếu không có tiền, họ sẽ phải chấp nhận việc không có Giáng sinh.
Nhưng giờ Papa gần như đã hứa. Dù có Gretchen hay không, Anna cứ tiếp tục cười.
Em thấy cha nhìn em với vẻ lo lắng. Có lẽ cha nghĩ cả em cũng muốn có giày trượt. Nhưng em không muốn. Bản thân Giáng sinh, với sự kỳ diệu của cây thông, với những bài hát, với những món đặc biệt được ăn, mùi thơm đặc biệt trong không khí, với những niềm hạnh phúc khác ngày thường tràn ngập ngôi nhà - đó mới là điều khiến em phấn chấn.
“Nói chuyện giày trượt thế đủ rồi,” Mama nói. “Ai muốn rửa chén và trở thành đứa con thân yêu nhất của mẹ nào?”
Mẹ cười, trêu chọc họ.
“Em biết không, Klara,” Papa nói, vẻ căng thẳng rời khỏi khuôn mặt cha. “Anh nghĩ làm việc trong tiệm đó cả ngày hợp với em đấy. Em đang dần trở lại thành con người cũ.”
“Có lẽ, có lẽ,” Mama nói. “Nhưng em vẫn đang tìm một người rửa chén đây.”
Cuối cùng Gretchen xung phong. Dù sao hôm nay cũng đến lượt chị. Nhưng dạo này, khi anh Rudi tự động đi bỏ rác mà không cần ai bảo, khi chị Frieda tự khâu lại nút áo, khi chị Gretchen giúp lau chùi những món đồ bạc cuối cùng cũng được chuyển đến từ Frankfurt, khi anh Fritz hát những bài hát tiếng Đức cho mẹ, mỗi người họ đã trở thành “đứa con thân yêu nhất”. Cuộc sống đang dần trở lại bình thường. Ngay cả Anna cũng thích việc đó.
Nhưng không có nghĩa là chính em cũng từng trở thành “đứa con thân yêu nhất” ở nhà.
“Anna, nhanh dọn bàn đi con,” Mama gọi vào tối hôm sau.
Vẫn có gì đó trong giọng nói của mẹ hàm ý rằng Anna thật chậm chạp. Anna, trong khi cố gắng nhanh nhẹn, đã để dao nĩa lung tung và một cái muỗng bị lộn ngược.
“Ôi, Anna,” Mama thở dài khi cả nhà ngồi xuống. “Khi nào con mới học được cách cẩn thận đây!”
Anna dựng thẳng nĩa của mình và cảm thấy một cơn giận sôi lên bên trong em. Chẳng phải chính Mama đã bảo em nhanh lên sao? Em bắt đầu im lặng ngồi ăn, cúi mặt xuống tô xúp.
“Và đừng có rũ người xuống như thế,” Mama nói tiếp. “Con đã gù lắm rồi.”
Mẹ mới vừa bảo Fritz ăn uống trật tự hơn nhưng Anna không để ý thấy chuyện đó.
Lúc nào mình cũng là người mẹ nhằm vào, em nổi bão ở trong lòng. Em không ngồi thẳng dậy.
Fritz cũng cảm thấy mình bị mẹ mắng oan. Cậu cũng nghĩ như thế là không công bằng. Cậu liếc mắt nhìn sang khuôn mặt tức tối của Anna. “Ít nhất tao còn nói tiếng Anh,” Fritz nói một cách tự đắc.
Quá lắm rồi. Anna, người không bao giờ đáp trả khi bị các anh chị trêu chọc, người vẫn nhìn xuyên thẳng qua những kẻ bắt nạt, đã quên mất sự im lặng lạnh lẽo mà em đã làm chủ được từ khi học với Frau Schmidt và nổ tung.
“Anh im đi!” em quát vào mặt Fritz, người gần như không thể tin nổi vào tai mình.
“Im đi, im đi, IM ĐI!” em bồi thêm để đảm bảo rằng cậu nghe được thông điệp. Và bằng tiếng Anh nữa!
Rồi em nhảy dựng lên và chạy khỏi bàn thẳng lên cầu thang trở về hốc tường của riêng em, nơi em quăng mình nằm sấp mặt trên giường.
Lần này, không ai theo em lên cả. Trong gia đình Solden, chưa từng có ai rời khỏi bàn ăn khi chưa được Papa cho phép. Em vừa mới cư xử thô lỗ hơn bao giờ hết trong đời.
Và em thích thú với điều đó. Em cười khúc khích vào chiếc gối, nhớ lại hai mắt anh Fritz đã trố ra như thế nào. Rồi em ngừng cười và nằm im lìm. Liệu Papa có giận lắm không nhỉ?
Nếu em đi ra cầu thang và lắng nghe, em hẳn sẽ nghe thấy cha em nói với cả nhà rằng họ phải ngừng việc trêu chọc và bắt nạt em lại.
“Cha đã nói với con nhiều lần rằng em là em út. Và em có nói một chút tiếng Anh đấy, Fritz, với bạn của em. Cha đã nghe thấy. Bây giờ tất cả chúng ta đều có thể thỉnh thoảng nói tiếng Đức ở nhà. Chúng ta không muốn mất đi ngôn ngữ của chính mình.”
Anna, do không nghe được, tự nhủ rằng ai nghĩ gì cũng không quan trọng, miễn là Papa không quá tức giận.
Rồi, bất chợt, đôi mắt em lóe lên và em cất tiếng hát khe khẽ, như tiếng thì thầm, với Mama, với Fritz, với cả cái thế giới đang cố làm em phiền lòng.
Và nếu phường bạo chúa bắt tôi
Và ném tôi vào chốn ngục tù,
Tư tưởng của tôi sẽ vùng thoát,
Như những chùm hoa nở đúng mùa.
Những nền móng sẽ vỡ tan.
Thành trì kia sẽ lụi tàn.
Và người tự do sẽ hô vang,
“Die Gedanken sind frei!”
