Đâu đó trong các hầm ngầm của ngân hàng Cox và đồng sự, tại Charing Cross, có một chiếc hộp công văn bằng thiếc đã móp méo và cũ rách theo năm tháng, trên nắp có sơn tên tôi, John H. Watson, Bác sĩ Y khoa, Cựu chiến binh Quân đội Ấn Độ. Nó được nhồi nhét đầy những giấy tờ, hầu như tất cả đều là hồ sơ về các vụ án nhằm minh họa cho những bài toán kỳ lạ mà ông Sherlock Holmes từng phải giải quyết vào nhiều thời điểm khác nhau. Một số vụ, và không phải là kém thú vị nhất, là những thất bại hoàn toàn, và vì thế sẽ khó lòng đem ra kể lại, bởi vì chẳng có lời giải thích cuối cùng nào được đưa ra. Một vụ án không có lời giải có thể làm sinh viên thích thú, nhưng hầu như chắc chắn sẽ gây bực bội cho người đọc thông thường. Nằm trong số những câu chuyện còn dang dở ấy là vụ của ông James Phillimore, người khi bước ngược vào nhà để lấy chiếc ô của mình, đã không bao giờ còn được nhìn thấy trên cõi đời này nữa.

Cũng chẳng kém phần kỳ lạ là vụ chiếc tàu cutter Alicia, vào một buổi sáng mùa xuân đã giương buồm tiến vào một làn sương mù nhỏ để rồi không bao giờ xuất hiện trở lại nữa, và người ta cũng không hề nghe thêm bất cứ tin tức gì về con tàu cùng thủy thủ đoàn của nó. Vụ thứ ba đáng chú ý là vụ của Isadora Persano, phóng viên kiêm đấu sĩ nổi tiếng, người được phát hiện trong tình trạng điên loạn hoàn toàn, ngay trước mặt là một bao diêm chứa một con giun kỳ lạ, được cho là chưa từng được khoa học biết đến. Ngoài những vụ án chưa có lời giải ấy ra, còn có một số vụ liên quan đến bí mật của các gia đình tư nhân ở mức độ mà có thể gây ra sự hoảng loạn tại nhiều giới quyền quý nếu người ta nghĩ rằng chúng có thể lọt được lên mặt báo.

Tôi khỏi phải nói rằng một hành động vi phạm lòng tin như vậy là điều không thể tưởng tượng được, và rằng những hồ sơ này sẽ được lọc ra và tiêu hủy giờ đây khi bạn tôi đã có thời gian để hướng tâm trí mình vào vấn đề đó. Vẫn còn lại một lượng đáng kể các vụ án có mức độ thú vị lớn nhỏ khác nhau mà lẽ ra tôi đã có thể biên tập từ trước nếu không sợ đem lại cho công chúng một sự ngấy ngán có thể ảnh hưởng đến danh tiếng của người mà hơn ai hết tôi vô cùng kính trọng. Trong một số vụ, chính tôi là người có liên quan và có thể lên tiếng với tư cách nhân chứng tận mắt, trong khi ở những vụ khác, tôi hoặc không có mặt hoặc chỉ đóng một vai trò nhỏ đến mức chúng chỉ có thể được kể lại như qua lời của một người thứ ba. Bản tường thuật sau đây được rút ra từ chính kinh nghiệm của tôi.

Đó là một buổi sáng tháng Mười đầy gió bão, và khi đang mặc quần áo, tôi để ý thấy những chiếc lá cuối cùng còn sót lại đang bị thổi bay khỏi cây bạch dương cô độc làm duyên cho cái sân ở phía sau nhà chúng tôi. Tôi bước xuống ăn sáng với tâm lý chuẩn bị tinh thần sẽ thấy người bạn đồng hành của mình đang chán nản, bởi vì, giống như mọi nghệ sĩ lớn, anh rất dễ bị tác động bởi cảnh vật xung quanh. Ngược lại, tôi thấy anh đã gần ăn xong bữa, và tâm trạng anh đặc biệt tươi vui, phấn khởi, với cái vẻ hân hoan có phần ám ảnh vốn là nét đặc trưng trong những khoảnh khắc nhẹ nhõm hơn của anh.

“Anh có một vụ án phải không, Holmes?” tôi nhận xét.

“Khả năng suy luận quả là có tính lây lan đấy, Watson,” anh đáp. “Nó đã giúp anh dò ra bí mật của tôi rồi. Đúng vậy, tôi có một vụ đây. Sau một tháng toàn những chuyệnn vụn vặt và trì trệ, những bánh xe lại bắt đầu chuyển động một lần nữa.”

“Tôi có thể tham gia cùng chứ?”

“Chẳng có mấy thứ để chia sẻ đâu, nhưng chúng ta có thể thảo luận về nó khi anh đã ăn xong hai quả trứng luộc kỹ mà người đầu bếp mới của chúng ta đã ban ơn cho chúng ta. Tình trạng của chúng có lẽ không đến nỗi không liên quan gì đến tờ báo Family Herald mà tôi nhìn thấy ngày hôm qua trên bàn ở sảnh. Ngay cả một việc nhỏ nhặt như luộc trứng cũng đòi hỏi một sự tập trung ý thức được sự trôi đi của thời gian, và không thể dung hòa với câu chuyện tình lãng mạn trên ấn phẩm tuyệt vời đó.”

Một phần tư giờ sau, chiếc bàn đã được dọn sạch và chúng tôi đối mặt với nhau. Anh đã rút một bức thư từ trong túi ra.

“Anh đã nghe nói về Neil Gibson, Vua Vàng chứ?” anh nói.

“Ý anh là vị Thượng nghị sĩ người Mỹ ấy à?”

“À, ông ta từng là Thượng nghị sĩ cho một bang miền Tây nào đó, nhưng nổi tiếng hơn với tư cách là ông trùm khai thác vàng lớn nhất thế giới.”

“Đúng, tôi biết về ông ta. Chắc chắn ông ta đã sống ở Anh một thời gian rồi. Tên ông ta rất quen thuộc.”

“Đúng vậy; ông ta đã mua một bất động sản khá rộng ở Hampshire khoảng năm năm trước. Có lẽ anh đã nghe nói về cái kết bi thảm của người vợ ông ta rồi chứ?”

“Tất nhiên. Giờ thì tôi nhớ ra rồi. Đó là lý do tại sao cái tên ấy lại quen thuộc. Nhưng thực sự tôi chẳng biết gì về các chi tiết cả.”

Holmes phất tay về phía mấy tờ giấy đặt trên một chiếc ghế. “Tôi không hề nghĩ rằng vụ án này lại rơi vào tay mình, nếu không tôi đã chuẩn bị sẵn các bản trích lục rồi,” anh nói. “Thực tế là vấn đề này, mặc dù cực kỳ giật gân, lại có vẻ không hề mang lại chút khó khăn nào. Nhân cách thú vị của bị cáo không làm che mờ đi sự rõ ràng của các bằng chứng. Đó là quan điểm được đưa ra bởi bồi thẩm đoàn của tòa án giảo nghiệm tử thi và cũng là trong các thủ tục tố tụng tại tòa án sơ thẩm. Giờ đây nó đã được chuyển lên Tòa án Assizes ở Winchester. Tôi e rằng đây là một công việc vô ơn. Tôi có thể khám phá ra các sự thật, Watson, nhưng tôi không thể thay đổi chúng. Trừ khi có những sự thật hoàn toàn mới và bất ngờ ra ánh sáng, tôi không thấy thân chủ của mình có thể hy vọng vào điều gì.”

“Thân chủ của anh ư?”

“À, tôi quên mất là mình chưa nói với anh. Tôi đang nhiễm cái thói quen kể chuyện ngược đời lủng củng của anh rồi đấy, Watson. Tốt nhất là anh nên đọc cái này trước đã.”

Bức thư mà anh trao cho tôi, được viết bằng một nét chữ đậm, đầy uy quyền, có nội dung như sau:

KHÁCH SẠN CLARIDGE’S, Ngày 3 tháng Mười.

KÍNH THỬA ÔNG SHERLOCK HOLMES,—

Tôi không thể nhìn người phụ nữ tuyệt vời nhất mà Thượng đế từng tạo ra đi đến cái chết của mình mà không làm mọi thứ có thể để cứu cô ấy. Tôi không thể giải thích mọi chuyện—thậm chí tôi còn không thể cố gắng giải thích chúng, nhưng tôi biết chắc chắn vượt ngoài mọi nghi ngờ rằng cô Dunbar vô tội. Anh biết rõ các sự thật rồi đấy—ai mà chẳng biết? Nó đã trở thành chuyện phiếm khắp cả xứ sở. Thế mà chẳng có lấy một tiếng nói nào cất lên vì cô ấy! Chính sự bất công khốn kiếp của toàn bộ câu chuyện này khiến tôi phát điên lên được. Người phụ nữ đó có một trái tim không nỡ giết lấy một con ruồi. Thôi được, tôi sẽ đến lúc mười một giờ ngày mai để xem anh có thể vớt vát được chút tia sáng nào trong bóng tối hay không. Biết đâu tôi có một manh mối mà chính mình lại không biết. Dù sao đi nữa, tất cả những gì tôi biết, tất cả những gì tôi có và tất cả con người tôi đều là để cho anh sử dụng, miễn là anh có thể cứu được cô ấy. Nếu có lúc nào trong đời anh thể hiện khả năng của mình, thì giờ hãy dồn tất cả vào vụ án này.

Kính thư,

J. NEIL GIBSON.

“Anh có nó ở đó rồi đấy,” Sherlock Holmes nói, gạt tàn chiếc tẩu sau bữa sáng và thong thả nhồi thuốc lại. “Đó là vị quý ông mà tôi đang chờ đợi. Còn về câu chuyện, anh hầu như không có đủ thời gian để nắm vững tất cả những giấy tờ này, thế nên tôi phải tóm tắt nó lại cho anh trong một vỏ học hạt dẻ nếu anh muốn có một sự quan tâm thông minh đến các tiến trình của vụ việc. Người này là thế lực tài chính lớn nhất trên thế giới, và theo tôi được biết, là một con người có tính cách vô cùng bạo lực và đáng sợ. Ông ta kết hôn với một người vợ, nạn nhân của thảm kịch này, người mà tôi chẳng biết gì ngoài việc bà ấy đã qua thời thanh xuân, điều này càng bất hạnh hơn khi có một nữ gia sư vô cùng hấp dẫn giám sát việc học hành của hai đứa con nhỏ. Đó là ba con người liên quan, và bối cảnh là một dinh thự cổ kính tuyệt đẹp, trung tâm của một bất động sản lịch sử ở Anh. Rồi đến thảm kịch. Người vợ được phát hiện nằm trong khuôn viên cách nhà gần nửa dặm, vào đêm muộn, mặc chiếc váy dạ hội, khoác một chiếc khăn trên vai và một viên đạn súng lục xuyên qua đại não. Không có thứ vũ khí nào được tìm thấy ở gần bà ấy và chẳng có manh mối tại chỗ nào liên quan đến vụ án mạng. Không có hung khí ở gần bà ấy, Watson—hãy ghi nhớ điều đó! Vội án dường như đã được thực hiện vào lúc tối muộn, và thi thể được một người giữ rừng tìm thấy vào khoảng mười một giờ, khi đó nó đã được cảnh sát và một bác sĩ khám nghiệm trước khi được khiêng về nhà. Thế này đã quá cô đọng chưa, hay anh có thể theo dõi nó một cách rõ ràng?”

“Mọi chuyện rất rõ ràng. Nhưng tại sao lại nghi ngờ cô gia sư?”

“À, trước hết có một số bằng chứng rất trực tiếp. Một khẩu súng lục có một buồng đạn đã bắn và cỡ nòng khớp với viên đạn đã được tìm thấy trên sàn tủ quần áo của cô ta.” Đôi mắt anh đờ đẫn và anh lặp lại trong những từ ngắt quãng, “Trên—sàn—tủ—quần—áo.” Sau đó anh chìm vào im lặng, và tôi thấy một luồng suy nghĩ nào đó đã được khởi động mà tôi sẽ thật dại dột nếu ngắt lời. Bột phát một cái, anh trở lại với cuộc sống nhanh nhẹn ngay lập tức. “Đúng vậy, Watson, nó đã được tìm thấy. Khá là buộc tội đấy, phải không? Hai vị bồi thẩm đoàn đã nghĩ thế. Sau đó, người phụ nữ đã chết có mang theo một mẩu giấy hẹn gặp chính tại nơi đó và do cô gia sư ký tên. Thấy thế nào? Cuối cùng, có động cơ. Thượng nghị sĩ Gibson là một người hấp dẫn. Nếu vợ ông ta chết, còn ai có nhiều khả năng kế vị bà ấy hơn là cô tiểu thư trẻ tuổi, theo tất cả các lời kể, đã nhận được những sự quan tâm đầy nài nỉ từ người chủ của mình. Tình yêu, tài sản, quyền lực, tất cả đều phụ thuộc vào một sinh mạng trung niên. Xấu xí thật đấy, Watson—rất xấu xí!”

“Thật vậy đấy, Holmes.”

“Cô ta cũng không thể chứng minh được ngoại phạm. Trái lại, cô ta đã phải thừa nhận rằng mình có mặt ở gần Cầu Thor—đó là hiện trường của thảm kịch—vào khoảng giờ đó. Cô ta không thể chối cãi được, vì có một dân làng đi ngang qua đã nhìn thấy cô ta ở đó.”

“Điều đó thực sự có vẻ là dấu chấm hết.”

“Và thế mà, Watson—và thế mà! Cây cầu này—một nhịp đá rộng duy nhất với hai bên có lan can chân tiện—đưa con đường xe chạy qua phần hẹp nhất của một vùng nước dài, sâu và ngập đầy sậy. Nó được gọi là Thor Mere. Nằm ở cửa cầu là người phụ nữ đã chết. Đó là những sự thật chính. Nhưng ở đây, nếu tôi không nhầm, chính là thân chủ của chúng ta, đến sớm hơn giờ hẹn đáng kể.”

Billy đã mở cửa, nhưng cái tên mà cậu ta xướng lên lại là một cái tên không ngờ tới. Ông Marlow Bates là một người xa lạ đối với cả hai chúng tôi. Ông ta là một người đàn ông gầy gò, thần kinh và khô đét với đôi mắt sợ hãi, phong thái co giật, ngập ngừng—một người mà theo cái nhìn chuyên môn của chính tôi thì đang đứng bên bờ vực của một sự suy nhược thần kinh hoàn toàn.

“Trông anh có vẻ kích động đấy, ông Bates,” Holmes nói. “Xin mời ngồi. Tôi e rằng mình chỉ có thể dành cho anh một chút thời gian ngắn ngủi, vì tôi có một cuộc hẹn lúc mười một giờ.”

“Tôi biết anh có chứ,” vị khách của chúng tôi hổ hển nói, thốt ra những câu ngắn ngủn như một kẻ đang bị hụt hơi. “Ông Gibson sắp tới. Ông Gibson là chủ của tôi. Tôi là quản lý điền trang của ông ấy. Ông Holmes, ông ta là một tên ác nhân—một tên ác nhân tồi tệ nhất.”

“Ngôn từ mạnh bạo đấy, ông Bates.”

“Tôi buộc phải nhấn mạnh, ông Holmes, vì thời gian quá hạn hẹp. Tôi thà chết chứ không để ông ta bắt gặp mình ở đây. Ông ấy sắp đến nơi rồi. Nhưng hoàn cảnh của tôi khiến tôi không thể đến sớm hơn. Thư ký của ông ấy, ông Ferguson, chỉ mới báo cho tôi biết về cuộc hẹn của ông ấy với anh vào sáng nay thôi.”

“Và anh là người quản lý của ông ta?”

“Tôi đã nộp đơn xin nghỉ việc rồi. Chỉ vài tuần nữa thôi là tôi sẽ rũ bỏ được cái ách nô lệ chết tiệt ấy. Một kẻ tàn nhẫn, ông Holmes, tàn nhẫn với tất cả những ai xung quanh. Những quỹ từ thiện công cộng đó chỉ là tấm bình phong để che đậy cho những hành vi đồi bại tư liêu của ông ta. Nhưng vợ ông ta mới là nạn nhân chính. Ông ta tàn bạo với bà ấy—vâng, thưa ông, tàn bạo! Bà ấy đi đến cái chết như thế nào thì tôi không biết, nhưng tôi chắc chắn rằng ông ta đã biến cuộc đời bà ấy thành một chuỗi đau khổ. Bà ấy là một sinh vật của xứ nhiệt đới, mang gốc gác Brazil, chắc hẳn anh biết chứ?”

“Không; tôi không để ý điều đó.”

“Mang bản chất nhiệt đới và sinh ra ở xứ nhiệt đới. Một đứa con của ánh mặt trời và của sự đam mê. Bà ấy đã yêu ông ta theo cách mà những người phụ nữ như thế có thể yêu, nhưng khi những nét quyến rũ thể xác của bà ấy đã phai nhạt—tôi được bảo rằng ngày trước chúng từng rất tuyệt vời—thì chẳng còn gì để níu giữ ông ta nữa. Tất cả chúng tôi đều yêu quý bà ấy, thương cảm cho bà ấy và căm ghét ông ta vì cách đối xử của ông ta với bà ấy. Nhưng ông ta rất khéo léo biện bạch và xảo quyệt. Đó là tất cả những gì tôi muốn nói với anh. Đừng đánh giá ông ta qua vẻ bề ngoài. Phía sau còn nhiều điều lắm. Giờ tôi phải đi đây. Không, không, đừng giữ tôi lại! Ông ấy sắp đến nơi rồi.”

Với một cái nhìn sợ hãi hướng về phía chiếc đồng hồ, vị khách kỳ lạ của chúng tôi chạy thẳng ra cửa và biến mất.

“Chà! Chà!” Holmes nói, sau một khoảng lặng. “Ông Gibson xem ra có một hộ gia đình trung thành dễ chịu thật đấy. Nhưng lời cảnh báo đó rất hữu ích, và giờ chúng ta chỉ còn cách chờ đợi cho đến khi chính nhân vật đó xuất hiện.”

Đúng vào giờ hẹn, chúng tôi nghe thấy một tiếng bước chân nặng nề trên cầu thang và vị triệu phú nổi tiếng được dẫn vào phòng. Khi nhìn ngắm ông ta, tôi không chỉ hiểu được những nỗi sợ hãi và sự ghét bỏ của người quản lý, mà còn hiểu cả những lời nguyền rủa mà rất nhiều đối thủ kinh doanh đã trút lên đầu ông ta. Nếu tôi là một nhà điêu khắc và muốn lý tưởng hóa một con người thành đạt trong làm ăn, thần kinh bằng sắt và lương tâm bằng da, tôi sẽ chọn ông Neil Gibson làm mẫu vật cho mình. Vóc dáng cao gót, gầy guộc và sần sùi của ông ta mang một nét gợi liên tưởng đến sự đói khát và lòng tham lam tột độ. Một Abraham Lincoln được chỉnh âm cho những mục đích thấp hèn thay vì cao cả sẽ phần nào mang lại hình dung về con người này. Gươm mặt của ông ta như được đẽo bằng đá granit, cứng ngắc, gồ ghề, không mảy may thương tiếc, với những đường hằn sâu trên đó, là vết sẹo của biết bao cuộc khủng hoảng. Đôi mắt xám lạnh lùng, nhìn một cách ranh mãnh từ bên dưới cặp lông mày dựng ngược, lần lượt quan sát từng người chúng tôi. Ông ta cúi đầu qua loa khi Holmes nhắc đến tên tôi, và rồi với một dáng vẻ sở hữu đầy quyền uy, ông ta kéo chiếc ghế sát lại phía người bạn đồng hành của tôi và ngồi xuống với đôi đầu gối xương xẩu suýt chạm vào người anh.

“Để tôi nói thẳng thế này, ông Holmes,” ông ta mở đầu, “rằng tiền bạc không là gì đối với tôi trong vụ án này cả. Anh có thể đốt nó đi nếu nó có ích trong việc thắp sáng cho anh tìm ra sự thật. Người phụ nữ này vô tội và người phụ nữ này phải được minh oan, và việc đó tùy thuộc vào anh đấy. Cứ ra giá đi!”

“Cước phí chuyên môn của tôi áp dụng theo một biểu phí cố định,” Holmes lạnh lùng nói. “Tôi không thay đổi chúng, ngoại trừ khi tôi miễn phí hoàn toàn.”

“Chà, nếu đô-la không làm thay đổi điều gì đối với anh, hãy nghĩ đến danh tiếng. Nếu anh giải quyết xong vụ này, mọi tờ báo ở Anh và Mỹ sẽ lăng xê anh rầm rộ. Anh sẽ là chủ đề bàn tán của hai lục địa đấy.”

“Cảm ơn ông Gibson, tôi không nghĩ rằng mình đang có nhu cầu được lăng xê đâu. Có lẽ ông sẽ ngạc nhiên khi biết rằng tôi thích làm việc một cách ẩn danh, và chính bản thân bài toán mới là thứ thu hút tôi. Nhưng chúng ta đang lãng phí thời gian. Hãy đi thẳng vào các sự kiện đi.”

“Tôi nghĩ rằng anh sẽ tìm thấy tất cả các điểm chính trong các bản tin báo chí. Tôi không biết mình có thể bổ sung thêm điều gì để giúp ích cho anh không. Nhưng nếu có bất cứ điều gì anh muốn làm sáng tỏ hơn—chà, tôi ở đây để giải đáp nó.”

“Vâng, chỉ có đúng một điểm thôi.”

“Nó là gì thế?”

“Mối quan hệ chính xác giữa ông và cô Dunbar là gì?”

Vị Vua Vàng giật nảy mình một cách dữ dội, và suýt đứng phắt dậy khỏi ghế. Sau đó, vẻ bình thản đồ sộ của ông ta lại quay trở lại.

“Tôi cho rằng anh đang nằm trong quyền hạn của mình—và có lẽ đang làm tròn bổn phận của mình—khi đặt ra một câu hỏi như vậy, ông Holmes.”

“Chúng ta hãy đồng ý là như vậy đi,” Holmes nói.

“Thế thì tôi có thể đảm bảo với anh rằng mối quan hệ giữa chúng tôi hoàn toàn và luôn luôn chỉ là giữa một người chủ với một cô gái trẻ mà tôi chưa từng trò chuyện, hay thậm chí nhìn thấy, ngoại trừ khi cô ấy đi cùng với các con tôi.”

Holmes đứng dậy khỏi ghế.

“Tôi là một người khá bận rộn, ông Gibson,” anh nói, “và tôi không có thời gian hay sở thích cho những cuộc trò chuyện không mục đích. Chúc ông một buổi sáng tốt lành.”

Vị khách của chúng tôi cũng đã đứng dậy và vóc dáng vạm vỡ lỏng lẻo của ông ta cao lừng lững vượt trội hơn hẳn Holmes. Có một tia sáng giận dữ lóe lên từ bên dưới cặp lông mày rậm rạp đó và một chút sắc đỏ ửng lên trên đôi má xám xịt.

“Ý anh quỷ quái gì thế này, ông Holmes? Anh sa thải vụ án của tôi đấy à?”

“À, ông Gibson, ít nhất là tôi sa thải ông. Tôi cứ nghĩ những lời nói của mình đã đủ rõ ràng rồi chứ.”

“Đủ rõ ràng rồi, nhưng ẩn đằng sau nó là cái gì? Tăng giá với tôi, hay sợ không dám nhận thách thức, hay cái gì khác? Tôi có quyền nhận được một câu trả lời thẳng thắn.”

“Chà, có lẽ ông có quyền đó,” Holmes nói. “Tôi sẽ cho ông một câu. Vụ án này vốn dĩ đã đủ phức tạp rồi, lại còn thêm cái khó khăn từ những thông tin sai lệch nữa.”

“Ý anh là tôi nói dối.”

“À, tôi đã cố gắng diễn đạt nó một cách tế nhị nhất có thể, nhưng nếu ông cứ khăng khăng đòi dùng từ đó thì tôi sẽ không phản đối ông đâu.”

Tôi vùng đứng phắt dậy, bởi vì biểu cảm trên khuôn mặt vị triệu phú trông ác độc đến tột cùng, và ông ta đã giơ cái nắm đấm to lớn sần sùi của mình lên. Holmes mỉm cười thờ thẫn và đưa tay với lấy chiếc tẩu.

“Đừng làm ồn chứ, ông Gibson. Tôi nhận thấy rằng sau bữa sáng, ngay cả một cuộc tranh cãi nhỏ nhặt nhất cũng khiến người ta bứt rứt. Tôi đề nghị một buổi dạo mát trong không khí buổi sáng và một chút suy ngẫm yên tĩnh sẽ có lợi cho ông rất nhiều đấy.”

Với một nỗ lực, Vua Vàng đã kìm nén được cơn thịnh nộ của mình. Tôi không thể không khâm phục ông ta, bởi vì chỉ bằng một sự tự chủ tối cao, ông ta đã chuyển đổi chỉ trong vòng một phút từ ngọn lửa giận dữ ngút trời sang một thái độ dửng dưng lạnh lùng và khinh miệt.

“Thường thì đó là lựa chọn của anh. Tôi đoán là anh biết cách tự điều hành công việc của mình rồi. Tôi không thể ép anh nhúng tay vào vụ án trái với ý nguyện của anh được. Anh chẳng thu được lợi lộc gì đâu vào sáng nay đâu, ông Holmes, vì tôi đã từng bẻ gãy những kẻ cứng rắn hơn anh nhiều. Chưa từng có ai dám chống đối tôi mà lại được yên thân cả.”

“Đã có rất nhiều người nói như thế, và thế mà tôi vẫn đứng đây đấy thôi,” Holmes mỉm cười nói. “Thôi, chúc ông một buổi sáng tốt lành, ông Gibson. Ông hãy còn rất nhiều điều phải học đấy.”

Vị khách của chúng tôi bỏ đi gây ra những tiếng động ầm ĩ, trong khi Holmes điềm nhiên hút tẩu trong sự im lặng tuyệt đối, đôi mắt mơ màng đăm đăm nhìn lên trần nhà.

“Có quan điểm nào không, Watson?” cuối cùng anh hỏi.

“Chà, Holmes, tôi phải thú nhận rằng khi tôi nghĩ đây là một con người chắc chắn sẽ gạt phăng bất kỳ vật cản nào trên đường đi của mình, và khi tôi nhớ rằng người vợ của ông ta có thể là một vật cản và là đối tượng bị ghét bỏ, như chính cái lão Bates đã nói rõ với chúng ta, thì có vẻ như tôi——”

“Chính xác. Và đối với tôi cũng vậy.”

“Nhưng mối quan hệ giữa ông ta với cô gia sư là thế nào và anh đã khám phá ra chúng bằng cách nào?”

“Bịp bợm thôi, Watson, bịp bợm cả đấy! Khi tôi cân nhắc giọng điệu đầy cảm xúc, phi truyền thống và phi thương mại trong bức thư của ông ta, rồi đối chiếu nó với dáng vẻ và phong thái điềm tĩnh của ông ta, thì khá rõ ràng là có một cảm xúc sâu sắc nào đó hướng về phía người phụ nữ bị buộc tội hơn là về phía nạn nhân. Chúng ta phải hiểu được mối quan hệ chính xác của ba con người đó nếu chúng ta muốn chạm tay đến sự thật. Anh đã thấy đòn tấn công trực diện mà tôi giáng vào ông ta và cách ông ta thản nhiên đón nhận nó thế nào rồi đấy. Sau đó tôi đã bịp ông ta bằng cách tạo cho ông ta ấn tượng rằng tôi hoàn toàn chắc chắn, trong khi thực tế tôi chỉ là cực kỳ nghi ngờ.”

“Có lẽ ông ta sẽ quay lại chứ?”

“Ông ta chắc chắn sẽ quay lại. Ông ta buộc phải quay lại. Ông ta không thể bỏ dở nó ở tình trạng này được. Ha! chẳng phải đó là tiếng chuông cửa đấy sao? Đúng vậy, tiếng bước chân của ông ta kìa. Nào, ông Gibson, tôi vừa mới nói với bác sĩ Watson rằng ông đã hơi đến muộn đấy.”

Vị Vua Vàng đã bước trở lại phòng với tâm trạng bớt kiêu ngạo hơn lúc rời đi. Niềm tự hào bị tổn thương của ông ta vẫn hiện rõ trong đôi mắt đầy phẫn uất, nhưng sự nhạy bén thực tế đã cho ông ta thấy rằng mình phải nhượng bộ nếu muốn đạt được mục đích.

“Tôi đã suy nghĩ kỹ về chuyện đó rồi, ông Holmes, và tôi cảm thấy mình đã quá vội vàng khi tỏ ra khó chịu trước những lời nhận xét của anh. Anh có lý khi muốn đi thẳng vào các sự kiện, dù chúng có thế nào đi nữa, và tôi càng nể trọng anh hơn vì điều đó. Tuy nhiên, tôi có thể đảm bảo với anh rằng mối quan hệ giữa cô Dunbar và tôi thực sự không hề chạm đến vụ án này.”

“Đó là điều tôi phải quyết định, phải không nào?”

“Vâng, tôi đoán là vậy. Anh giống như một bác sĩ phẫu thuật muốn biết mọi triệu chứng trước khi có thể đưa ra chẩn đoán.”

“Chính xác. Câu nói đó diễn tả rất đúng. Và chỉ có một bệnh nhân nào có dụng ý lừa dối bác sĩ phẫu thuật của mình thì mới che giấu các sự thật về bệnh trạng của họ thôi.”

“Có thể là như vậy, nhưng anh phải thừa nhận, ông Holmes, rằng hầu hết đàn ông đều sẽ lùi lại một chút khi họ bị hỏi thẳng thừng rằng mối quan hệ của họ với một người phụ nữ ra sao—nếu thực sự có một cảm xúc nghiêm trọng nào đó trong câu chuyện. Tôi đoán hầu hết đàn ông đều có một góc riêng tư nhỏ được cất giữ ở xó nào đó trong tâm hồn họ, nơi họ không chào đón những kẻ xâm nhập. Và anh lại xông thẳng vào đó một cách đột ngột. Nhưng mục đích đã tha thứ cho anh, vì đó là để cố gắng cứu cô ấy. Thôi được, ván bài đã lật ngửa và kho báu riêng tư đã mở toang, anh có thể khám phá bất cứ đâu tùy ý muốn. Anh muốn gì nào?”

“Sự thật.”

Vị Vua Vàng dừng lại một lát như một kẻ đang sắp xếp lại suy nghĩ của mình. Khuôn mặt khắc khổ và hằn sâu những nếp nhăn của ông ta thậm chí còn trở nên buồn bã và nghiêm nghị hơn.

“Tôi có thể kể cho anh nghe bằng rất ít lời, ông Holmes,” cuối cùng ông ta nói. “Có những điều vừa đau đớn vừa khó khăn khi phải nói ra, thế nên tôi sẽ không đi sâu hơn mức cần thiết. Tôi gặp vợ tôi khi tôi đang đi săn vàng ở Brazil. Maria Pinto là con gái của một quan chức chính phủ ở Manaos, và cô ấy rất đẹp. Tôi còn trẻ và đầy nhiệt huyết vào những ngày tháng đó, nhưng ngay cả bây giờ, khi tôi nhìn lại với một dòng máu lạnh lùng hơn và một con mắt phán xét hơn, tôi vẫn có thể thấy rằng vẻ đẹp của cô ấy thật hiếm có và tuyệt vời. Đó cũng là một bản chất sâu sắc, phong phú, đam mê, toàn tâm toàn ý, mang tính nhiệt đới, mất cân bằng, rất khác biệt so với những người phụ nữ Mỹ mà tôi từng biết. Thôi, để rút ngắn câu chuyện lại, tôi đã yêu cô ấy và tôi đã cưới cô ấy. Chỉ khi sự lãng mạn qua đi—và nó đã kéo dài trong nhiều năm—tôi mới nhận ra rằng chúng tôi chẳng có điểm gì chung—tuyệt đối chẳng có gì chung cả. Tình yêu của tôi phai nhạt. Nếu tình yêu của cô ấy cũng phai nhạt theo thì mọi chuyện có lẽ đã dễ dàng hơn rồi. Nhưng anh biết cách thức tuyệt vời của phụ nữ rồi đấy! Dù tôi có làm gì đi chăng nữa thì không gì có thể kéo cô ấy rời xa tôi được. Nếu tôi có thô bạo với cô ấy, thậm chí tàn bạo như một số người từng nói, thì đó là vì tôi biết rằng nếu tôi có thể giết chết tình yêu của cô ấy, hoặc nếu nó biến thành sự căm ghét, thì mọi chuyện sẽ dễ dàng hơn cho cả hai chúng tôi. Nhưng không có gì thay đổi được cô ấy cả. Cô ấy tôn sờn tôi trong những khu rừng nước Anh đó y như cô ấy đã tôn sờn tôi từ hai mươi năm trước trên những bờ sông Amazon. Dù tôi có làm gì đi nữa, cô ấy vẫn tận tụy như xưa.

Rồi cô Grace Dunbar xuất hiện. Cô ấy đáp lại bảng quảng cáo tuyển dụng của chúng tôi và trở thành gia sư cho hai đứa con của chúng tôi. Có lẽ anh đã nhìn thấy chân dung cô ấy trên các mặt báo. Cả thế giới đã tuyên bố rằng cô ấy cũng là một người phụ nữ rất xinh đẹp. Giờ thì, tôi không giả vờ là mình đạo đức hơn những người hàng xóm, và tôi sẽ thừa nhận với anh rằng tôi không thể sống chung dưới một mái nhà với một người phụ nữ như thế và tiếp xúc hàng ngày với cô ấy mà lại không nuôi dưỡng một tình cảm say đắm dành cho cô ấy. Anh có trách cứ tôi không, ông Holmes?”

“Tôi không trách cứ anh vì đã cảm thấy điều đó. Tôi sẽ trách cứ anh nếu anh thể hiện nó ra ngoài, vì cô gái trẻ này theo một nghĩa nào đó đang nằm dưới sự bảo bọc của anh.”

“Thường thì có lẽ là vậy,” vị triệu phú nói, mặc dù trong giây lát sự quở trách đã mang tia sáng giận dữ quen thuộc quay trở lại đôi mắt ông ta. “Tôi không giả vờ mình tốt đẹp hơn thực tế đâu. Tôi đoán suốt cuộc đời mình tôi vẫn luôn là một kẻ giơ tay ra chộp lấy những gì mình muốn, và chưa bao giờ tôi muốn điều gì nhiều hơn là tình yêu và sự sở hữu người phụ nữ đó. Tôi đã nói với cô ấy như vậy.”

“Ồ, anh đã nói thế, phải không?”

Holmes trông có vẻ vô cùng đáng sợ khi anh bị kích động.

“Tôi đã nói với cô ấy rằng nếu tôi có thể cưới cô ấy thì tôi sẽ cưới, nhưng việc đó nằm ngoài quyền hạn của tôi. Tôi đã nói rằng tiền bạc không thành vấn đề và tất cả những gì tôi có thể làm để giúp cô ấy hạnh phúc và thoải mái sẽ được thực hiện.”

“Quả là rất hào phóng, tôi chắc chắn là thế,” Holmes nói với một giọng đầy mỉa mai.

“Nghe đây, ông Holmes. Tôi đến gặp anh về một vấn đề bằng chứng, không phải về một vấn đề đạo đức. Tôi không đến đây để xin những lời chỉ trích của anh.”

“Tôi chỉ vì lợi ích của cô gái trẻ mà mới nhúng tay vào vụ án của ông thôi,” Holmes nghiêm nghị nói. “Tôi không biết liệu bất cứ điều gì cô ấy bị buộc tội có thực sự tồi tệ hơn những gì chính ông đã thừa nhận hay không, rằng ông đã cố gắng hủy hoại một cô gái không tấc sắt trong tay đang sống dưới mái nhà của mình. Một số người giàu có các ông cần phải được dạy dỗ rằng không phải cả thế giới này đều có thể bị mua chuộc để dung túng cho những hành vi phạm pháp của các ông.”

Đến sự ngạc nhiên của tôi, Vua Vàng đã đón nhận lời quở trách đó với một sự bình thản.

“Đó cũng chính là cảm giác của tôi về chuyện đó lúc này đây. Tôi tạ ơn Chúa vì các kế hoạch của tôi đã không diễn ra theo đúng ý định mà tôi dự tính. Cô ấy không chịu nhận bất cứ điều gì trong số đó, và cô ấy muốn rời khỏi nhà ngay lập tức.”

“Tại sao cô ấy lại không làm vậy?”

“À, trước hết, những người khác phụ thuộc vào cô ấy, và việc làm cho tất cả bọn họ thất vọng bằng cách hy sinh sinh kế của mình không phải là chuyện nhỏ đối với cô ấy. Khi tôi đã thề—như tôi thực sự đã làm—rằng cô ấy sẽ không bao giờ bị quấy rầy nữa, cô ấy mới đồng ý ở lại. Nhưng có một lý do khác. Cô ấy biết sức ảnh hưởng mà cô ấy có đối với tôi, và nó mạnh mẽ hơn bất kỳ ảnh hưởng nào khác trên thế giới này. Cô ấy muốn sử dụng nó vào những điều thiện.”

“Bằng cách nào?”

“À, cô ấy biết đôi chút về công việc làm ăn của tôi. Chúng rất lớn, ông Holmes—lớn vượt ngoài sự tưởng tượng của một người bình thường. Tôi có thể làm cho giàu lên hoặc phá sản—và thường thì là phá sản. Đó không chỉ là các cá nhân riêng lẻ. Đó là cả những cộng đồng, thành phố, thậm chí cả những quốc gia. Kinh doanh là một trò chơi khắc nghiệt, và kẻ yếu sẽ phải chịu lép vế. Tôi đã chơi ván bài đó với tất cả giá trị của nó. Tôi chưa bao giờ kêu ca và tôi cũng chẳng bận tâm nếu kẻ khác kêu ca. Nhưng cô ấy nhìn nhận nó theo một cách khác. Tôi đoán cô ấy đã đúng. Cô ấy tin tưởng và nói rằng tài sản của một người nhiều hơn mức anh ta cần thì không nên được xây dựng trên mười nghìn con người khốn khổ bị đẩy ra đường không còn phương kế sinh nhay. Đó là cách cô ấy nhìn nhận nó, và tôi đoán cô ấy có thể nhìn thấu qua những tờ đô-la để hướng tới một thứ gì đó trường tồn hơn. Cô ấy nhận thấy rằng tôi lắng nghe những gì cô ấy nói, và cô ấy tin rằng mình đang phụng sự thế giới bằng cách tác động đến các hành động của tôi. Thế là cô ấy ở lại—và rồi chuyện này xảy ra.”

“Ông có thể làm sáng tỏ điều gì về chuyện đó không?”

Vua Vàng ngừng lại chừng một phút hoặc hơn, đầu cúi gằm vào hai bàn tay, chìm đắm trong suy nghĩ sâu xa.

“Mọi chuyện chống lại cô ấy rất đen tối. Tôi không thể chối cãi điều đó. Và phụ nữ có một đời sống nội tâm sâu kín và có thể làm những việc vượt ngoài sự phán xét của một người đàn ông. Ban đầu tôi vô cùng hoảng hốt và bất ngờ đến mức sẵn sàng nghĩ rằng cô ấy đã bị dắt mũi theo một cách thức kỳ lạ nào đó hoàn toàn trái ngược với bản tính thông thường của cô ấy. Một lời giải thích đã xuất hiện trong đầu tôi. Tôi đưa nó cho anh đây, ông Holmes, tùy anh định giá trị của nó thế nào. Không nghi ngờ gì nữa, vợ tôi cực kỳ ghen tuông. Có một thứ ghen tuông trong tâm hồn có thể điên cuồng chẳng kém gì bất kỳ sự ghen tuông thể xác nào, và mặc dù vợ tôi không có lý do—và tôi nghĩ cô ấy hiểu điều này—cho vế sau, cô ấy vẫn ý thức được rằng cô gái người Anh này gây ra một ảnh hưởng đối với tâm trí và hành động của tôi mà bản thân cô ấy chưa từng có được. Đó là một ảnh hưởng tốt đẹp, nhưng điều đó chẳng làm cho mọi chuyện khá hơn. Cô ấy phát điên lên vì căm hận, và sức nóng của sông Amazon vẫn luôn chảy trong dòng máu của cô ấy. Cô ấy có thể đã lên kế hoạch sát hại cô Dunbar—hoặc chúng ta có thể nói là đe dọa cô ấy bằng một khẩu súng để từ đó dọa cô ấy phải rời bỏ chúng tôi. Sau đó có thể đã xảy ra một cuộc xô xát và khẩu súng cướp cò bắn chết người cầm nó.”

“Khả năng đó đã xuất hiện trong đầu tôi từ trước rồi,” Holmes nói. “Thực ra, đó là lựa chọn thay thế rõ ràng duy nhất cho một vụ mưu sát có trù tính trước.”

“Nhưng cô ấy hoàn toàn phủ nhận điều đó.”

“Chà, điều đó chưa phải là kết luận cuối cùng—phải không? Người ta có thể hiểu rằng một người phụ nữ bị đặt vào một tình huống khủng khiếp như vậy có thể vội vã chạy về nhà trong cơn bàng hoàng vẫn đang cầm theo khẩu súng lục. Cô ấy thậm chí có thể vứt nó xuống giữa đống quần áo của mình, hầu như không biết mình đang làm gì, và khi nó được tìm thấy, cô ấy có thể cố gắng chối quanh bằng một sự phủ nhận hoàn toàn, vì mọi lời giải thích đều là bất khả thi. Có điều gì chống lại giả thuyết đó nào?”

“Chính bản thân cô Dunbar.”

“Chà, có lẽ thế.”

Holmes nhìn đồng hồ. “Tôi không nghi ngờ gì rằng chúng ta có thể lấy được các giấy phép cần thiết vào sáng nay và đến Winchester bằng chuyến tàu tối. Khi tôi gặp cô gái trẻ này, rất có thể tôi sẽ hữu dụng hơn đối với ông trong vấn đề này, mặc dù tôi không thể hứa trước rằng các kết luận của tôi nhất định sẽ theo ý muốn của ông.”

Đã có chút chậm trễ trong giấy thông hành chính thức, và thay vì đến Winchester ngày hôm đó, chúng tôi đã xuống Thor Place, điền trang ở Hampshire của ông Neil Gibson. Ông ta không đi cùng chúng tôi, nhưng chúng tôi có địa chỉ của Trung sĩ Coventry, thuộc lực lượng cảnh sát địa phương, người đã điều tra vụ việc đầu tiên. Ông ta là một người đàn ông cao, gầy, xanh xao như xác chết, với một phong thái kín đáo và bí hiểm, truyền tải ý niệm rằng ông ta biết hoặc nghi ngờ rất nhiều điều vượt xa những gì ông ta dám nói. Ông ta còn có một thói quen là đột ngột hạ thấp giọng xuống thành một tiếng thì thầm như thể ông ta vừa vớ được thứ gì đó có tầm quan trọng sống còn, mặc dù thông tin thường khá tầm thường. Đằng sau những thói quen phong thái ấy, chẳng mấy chốc ông ta tỏ ra là một con người đàng hoàng, trung thực, không quá kiêu ngạo để thừa nhận rằng mình đang vượt quá tầm với và sẽ chào đón bất kỳ sự giúp đỡ nào.

“Dù sao đi nữa, tôi vẫn thích có các anh hơn là đội Scotland Yard, ông Holmes,” ông ta nói. “Nếu đội Yard được gọi vào một vụ án, thì lực lượng địa phương sẽ mất hết công trạng về sự thành công và có thể bị quở trách vì thất bại. Nấy anh xem, các anh làm việc rất thẳng thắn, tôi nghe người ta đồn thế.”

“Tôi không cần phải lộ diện trong vụ này chút nào đâu,” Holmes nói, mang lại sự nhẹ nhõm thấy rõ cho người quen u sầu của chúng tôi. “Nếu tôi có thể làm sáng tỏ nó, tôi không đòi hỏi tên mình phải được nhắc đến.”

“Chà, quả là rất hào hiệp từ phía anh, tôi chắc chắn là thế. Và bạn anh, bác sĩ Watson, tôi biết là có thể tin tưởng được. Nào, ông Holmes, khi chúng ta đi bộ xuống dưới đó, có một câu hỏi tôi muốn hỏi anh. Tôi sẽ không hé môi với bất kỳ ai ngoài anh đâu.” Ông ta nhìn xung quanh như thể mình không dám thốt lên những lời đó. “Anh có nghĩ rằng có thể có một vụ án chống lại chính ông Neil Gibson không?”

“Tôi đang cân nhắc điều đó đây.”

“Anh chưa gặp cô Dunbar. Cô ấy là một người phụ nữ tuyệt vời về mọi mặt. Ông ta hoàn toàn có thể muốn vợ mình khuất mắt. Và những người Mỹ đó sẵn sàng dùng súng lục hơn dân mình. Đó là khẩu súng lục của ông ta, anh biết đấy.”

“Điều đó đã được làm rõ chưa?”

“Vâng, thưa ông. Nó là một trong một cặp mà ông ta có.”

“Một trong một cặp ư? Khẩu còn lại đâu rồi?”

“À, vị quý ông đó có rất nhiều súng ống đủ loại. Chúng tôi chưa bao giờ tìm được khẩu khớp với khẩu đặc biệt đó—nhưng chiếc hộp được làm cho hai khẩu.”

“Nếu nó là một trong một cặp thì chắc chắn anh phải có khả năng tìm được khẩu khớp với nó chứ.”

“Chà, chúng tôi đã bày tất cả chúng ra ở nhà rồi nếu anh muốn xem qua.”

“Có lẽ để sau đi. Tôi nghĩ chúng ta sẽ cùng đi bộ xuống dưới đó và ngắm nghía hiện trường thảm kịch.”

Cuộc trò chuyện này diễn ra trong căn phòng phía trước nhỏ bé thuộc ngôi nhà tranh khiêm tốn của Trung sĩ Coventry, nơi đóng vai trò là đồn cảnh sát địa phương. Một quãng đường đi bộ chừng nửa dặm băng qua một vùng hoang mạc lộng gió, rợp sắc vàng và đồng của những chiếc dương xỉ đang phai tàn, đưa chúng tôi đến một cánh cổng phụ mở ra khuôn viên điền trang Thor Place. Một con đường mòn dẫn chúng tôi xuyên qua các khu bảo tồn gà lôi, rồi từ một bãi đất trống, chúng tôi nhìn thấy ngôi nhà trải rộng, xây theo kiểu nửa gạch nửa gỗ, nửa Tudor nửa Georgian, nằm trên đỉnh ngọn đồi. Bên cạnh chúng tôi là một vũng nước dài, ngập sậy, bị thắt lại ở trung tâm nơi con đường chính chạy qua một cây cầu bằng đá, nhưng lại phình rộng thành những hồ nước nhỏ ở hai bên. Người dẫn đường của chúng tôi dừng lại ở đầu cây cầu này, và anh ta chỉ xuống mặt đất.

“Đó là nơi thi thể bà Gibson nằm. Tôi đã đánh dấu nó bằng hòn đá kia.”

“Tôi hiểu là anh đã có mặt ở đó trước khi nó được di chuyển chứ?”

“Vâng; họ đã cho gọi tôi ngay lập tức.”

“Ai đã gọi thế?”

“Chính ông Gibson. Ngay khoảnh khắc còi báo động được phát ra và ông ta cùng những người khác lao từ nhà xuống, ông ta khăng khăng đòi không được di chuyển bất cứ thứ gì cho đến khi cảnh sát tới.”

“Điều đó thật hợp lý. Tôi suy ra từ bản báo cáo trên báo rằng phát súng được bắn từ cự ly rất gần.”

“Vâng, thưa ông, rất gần.”

“Gần thái dương phải chứ?”

“Ngay phía sau nó, thưa ông.”

“Thi thể nằm như thế nào?”

“Nằm ngửa, thưa ông. Không có dấu vết của sự giằng co. Không có vết thương tích. Không có hung khí. Mẩu giấy ngắn của cô Dunbar bị nắm chặt trong tay trái của bà ấy.”

“Nắm chặt, anh nói thế ư?”

“Vâng, thưa ông; chúng tôi hầu như không thể cạy các ngón tay ra được.”

“Điều đó rất quan trọng. Nó loại trừ ý tưởng rằng bất kỳ ai có thể đặt mẩu giấy đó ở đó sau cái chết nhằm đưa ra một manh mối giả. Ôi chao! Mẩu giấy, theo như tôi nhớ, khá ngắn. ‘Tôi sẽ có mặt ở Cầu Thor vào lúc chín giờ.—G. Dunbar.’ Chẳng phải thế sao?”

“Vâng, thưa ông.”

“Cô Dunbar có thừa nhận đã viết nó không?”

“Vâng, thưa ông.”

“Lời giải thích của cô ấy là gì?”

“Lời bào chữa của cô ấy được bảo lưu cho phiên tòa Assizes. Cô ấy không chịu nói gì cả.”

“Vấn đề quả thực rất thú vị. Điểm mấu chốt của bức thư rất mơ hồ, phải không nào?”

“Chà, thưa ông,” người dẫn đường nói, “nó có vẻ, nếu tôi mạn phép được nói thế, là điểm duy nhất thực sự rõ ràng trong toàn bộ vụ án.”

Holmes lắc đầu.

“Giả sử rằng bức thư là thật và thực sự đã được viết ra, nó chắc chắn đã được nhận trước đó một khoảng thời gian—giả sử là một hoặc hai tiếng đồng hồ. Tại sao, vậy mà người phụ nữ này vẫn đang nắm chặt nó trong tay trái của mình? Tại sao cô ấy phải mang theo nó cẩn thận thế? Cô ấy đâu cần phải tra cứu lại nó trong cuộc gặp gỡ. Chẳng phải điều đó rất đáng chú ý sao?”

“Chà, thưa ông, như anh vừa đặt vấn đề, có lẽ là vậy thật.”

“Tôi nghĩ mình muốn ngồi yên lặng trong vài phút và ngẫm nghĩ về nó.” Anh ngồi xuống gờ đá của cây cầu, và tôi có thể thấy đôi mắt xám lanh lợi của anh đang liếc những cái nhìn chất vấn đi khắp mọi hướng. Đột nhiên anh chồm dậy và chạy vụt qua phía lan can đối diện, rút nhanh chiếc kính lúp từ trong túi ra và bắt đầu kiểm tra phần kiến trúc bằng đá.

“Điều này thật kỳ lạ,” anh nói.

“Vâng, thưa ông; chúng tôi đã nhìn thấy vết sứt trên gờ đá. Tôi đoán nó do người qua đường nào đó gây ra.”

Phần kiến trúc bằng đá có màu xám, nhưng ngay tại một điểm này, nó lộ ra một khoảng màu trắng có kích thước không lớn hơn một đồng sáu xu. Khi quan sát kỹ, người ta có thể thấy bề mặt bị sứt mẻ như thể do một cú đánh mạnh.

“Phải dùng một lực khá mạnh mới làm được việc đó đấy,” Holmes trầm ngâm nói. Anh dùng chiếc ba-toong đập vào gờ đá mấy lần mà không để lại một vết hằn nào. “Đúng vậy, đó là một cú đập mạnh. Lại ở một vị trí kỳ lạ nữa chứ. Nó không phải từ trên xuống mà từ dưới lên, vì anh có thể thấy rằng nó nằm ở mép dưới của lan can.”

“Nhưng nó cách chỗ thi thể ít nhất là mười lăm bước chân.”

“Đúng, nó cách thi thể mười lăm bước chân. Nó có thể chẳng liên quan gì đến vụ việc cả, nhưng đó là một điểm đáng chú ý. Tôi không nghĩ rằng chúng ta còn điều gì để học hỏi ở đây nữa. Không có dấu chân nào hết, anh nói thế phải không?”

“Mặt đất cứng như đá, thưa ông. Hoàn toàn không có dấu vết nào cả.”

“Thế thì chúng ta có thể đi được rồi. Trước tiên chúng ta sẽ lên nhà và xem qua những thứ vũ khí mà anh vừa nhắc tới. Sau đó chúng ta sẽ đi Winchester, vì tôi rất muốn gặp cô Dunbar trước khi đi xa hơn.”

Ông Neil Gibson vẫn chưa từ trên thị trấn trở về, nhưng chúng ta đã gặp trong nhà lão Bates hay lo lắng từng ghé thăm chúng tôi vào buổi sáng. Lão ta cho chúng tôi xem với một vẻ khoái trá đầy nham hiểm dãy súng ống đủ hình thù kích cỡ đáng sợ mà chủ nhân của lão đã tích lũy được trong suốt một cuộc đời đầy phiêu lưu.

“Ông Gibson có kẻ thù của mình, như bất kỳ ai quen biết ông ta và các thủ đoạn của ông ta đều có thể đoán trước,” lão nói. “Ông ta ngủ với một khẩu súng lục đã lên đạn trong ngăn kéo cạnh giường. Ông ta là một kẻ bạo lực, thưa các ông, và có những lúc tất cả chúng tôi đều sợ ông ta. Tôi chắc chắn rằng người phụ nữ tội nghiệp đã khuất thường xuyên phải sống trong sợ hãi.”

“Anh đã bao giờ chứng kiến hành vi bạo lực thể xác nào nhắm vào bà ấy chưa?”

“Không, tôi không thể nói là có. Nhưng tôi đã nghe thấy những lời lẽ gần như tệ hại không kém—những lời khinh miệt lạnh lùng, sắc mọt, ngay cả trước mặt các gia nhân.”

“Vị triệu phú của chúng ta xem ra không mấy tỏa sáng trong đời sống riêng tư nhỉ,” Holmes nhận xét, khi chúng tôi rảo bước ra ga. “Chà, Watson, chúng ta đã thu thập được khá nhiều sự kiện, một vài trong số đó hoàn toàn mới mẻ, thế mà tôi vẫn thấy mình cách xa kết luận của mình. Bất chấp sự ghét bỏ vô cùng hiển nhiên mà ông Bates dành cho chủ nhân của mình, tôi rút ra được từ lão ta rằng khi tiếng chuông báo động vang lên, lão ta chắc chắn đang ở trong thư phòng. Bữa tối đã kết thúc lúc tám giờ rưỡi và mọi thứ vẫn bình thường cho đến lúc đó. Đúng là tiếng báo động hơi muộn vào lúc tối muộn, nhưng thảm kịch chắc chắn đã xảy ra vào khoảng thời gian nêu trong bức thư. Không có chút bằng chứng nào cho thấy ông Gibson đã ra ngoài kể từ lúc trở về từ thị trấn lúc năm giờ. Mặt khác, cô Dunbar, theo như tôi hiểu, thừa nhận rằng cô đã hẹn gặp bà Gibson ở cầu. Ngoài điều này ra, cô ấy không chịu nói gì thêm, vì luật sư đã khuyên cô giữ lại quyền bào chữa. Chúng ta có một số câu hỏi cực kỳ quan trọng phải đặt ra cho cô gái trẻ đó, và tâm trí tôi sẽ không thể yên ổn cho đến khi chúng ta gặp được cô ấy. Tôi phải thú nhận rằng vụ án có vẻ vô cùng đen tối đối với cô ấy nếu không vì một điều.”

“Và điều đó là gì thế, Holmes?”

“Việc tìm thấy khẩu súng lục trong tủ quần áo của cô ta.”

“Ôi chúa ơi, Holmes!” tôi kêu lên, “điều đó đối với tôi có vẻ là tình tiết buộc tội nặng nề nhất trong tất cả.”

“Không phải vậy đâu, Watson. Ngay cả trong lần đọc qua loa đầu tiên, nó đã đập vào mắt tôi như một điều rất kỳ lạ, và giờ đây khi tôi tiếp xúc gần hơn với vụ án, đó là cơ sở hy vọng vững chắc duy nhất của tôi. Chúng ta phải tìm kiếm sự nhất quán. Nơi nào thiếu nó, chúng ta phải nghi ngờ sự lừa dối.”

“Tôi hầu như không theo kịp anh.”

“Thế này nhé, Watson, hãy giả vờ trong giây lát rằng chúng ta hình dung anh vào vai một người phụ nữ đang có ý định lạnh lùng, được trù tính từ trước để loại bỏ một đối thủ. Anh đã lên kế hoạch xong. Một bức thư đã được viết ra. Nạn nhân đã tới. Anh có hung khí trong tay. Tội ác đã được thực hiện. Nó rất gọn gàng và hoàn hảo. Anh có bảo tôi rằng sau khi thực hiện một tội ác xảo quyệt như vậy, anh lại đi hủy hoại danh tiếng của một tội phạm bằng cách quên quẳng vũ khí của mình xuống những vạt sậy lân cận vốn sẽ che giấu nó vĩnh viễn, mà lại ngốc nghếch mang nó cẩn thận về nhà rồi đặt vào tủ quần áo của chính mình, cái nơi đầu tiên chắc chắn sẽ bị lục soát không? Những người bạn tốt nhất của anh chắc chắn sẽ chẳng gọi anh là một kẻ mưu mô đâu, Watson, thế mà tôi không thể tưởng tượng nổi anh lại làm một điều gì thô thiển đến thế.”

“Trong sự phấn khích của thời điểm đó——”

“Không, không, Watson, tôi sẽ không thừa nhận điều đó là có thể. Khi một tội ác được trù tính kỹ lưỡng từ trước một cách bình tĩnh, thì các phương tiện để che đậy nó cũng được trù tính kỹ lưỡng từ trước một cách bình tĩnh tương tự. Do đó, tôi hy vọng rằng chúng ta đang đối mặt với một sự ngộ nhận nghiêm trọng.”

“Nhưng có quá nhiều thứ cần phải giải thích.”

“Chà, chúng ta sẽ bắt tay vào giải thích chúng. Một khi quan điểm của anh thay đổi, chính cái chi tiết bị kết tội nặng nề kia lại trở thành một manh mối dẫn đến sự thật. Ví dụ, có khẩu súng lục này. Cô Dunbar phủ nhận mọi sự hiểu biết về nó. Theo lý thuyết mới của chúng tôi, cô ấy đang nói sự thật khi nói thế. Do đó, nó đã được đặt vào tủ quần áo của cô ta. Ai đã đặt nó ở đó? Kẻ nào đó muốn vu khống cô ta. Chẳng phải kẻ đó chính là thủ phạm thực sự sao? Anh thấy đấy chúng ta lập tức bước vào một hướng điều tra vô cùng sai quả ngọt ngào biết bao.”

Chúng tôi buộc phải nghỉ qua đêm tại Winchester, vì các thủ tục hành chính vẫn chưa hoàn tất, nhưng sáng hôm sau, dưới sự đồng hành của ông Joyce Cummings, vị luật sư trẻ đầy triển vọng được giao nhiệm vụ bào chữa, chúng tôi đã được phép gặp cô gái trẻ trong phòng giam của cô. Từ tất cả những gì chúng tôi đã nghe, tôi cứ tưởng tượng sẽ được nhìn thấy một người phụ nữ tuyệt đẹp, nhưng tôi sẽ không bao giờ quên được tác động mà cô Dunbar tạo ra trên người tôi. Chẳng có gì lạ khi ngay cả vị triệu phú đầy uy quyền cũng tìm thấy ở cô ấy một thứ gì đó mạnh mẽ hơn bản thân ông ta—một thứ có thể kiềm chế và dẫn dắt ông ta. Người ta cũng cảm thấy, khi ngắm nhìn gương mặt cương nghị, sắc sảo nhưng lại vô cùng nhạy cảm đó, rằng ngay cả khi cô ấy có khả năng thực hiện một hành động bồng bột nào đó, thì sâu thẳm bên trong vẫn có một sự cao thượng bẩm sinh trong tính cách khiến cho ảnh hưởng của cô ấy luôn hướng về những điều tốt đẹp. Cô ấy là một phụ nữ tóc sẫm màu, cao ráo, với một vóc dáng cao quý và phong thái uy quyền, nhưng đôi mắt tối màu của cô ấy lại mang biểu cảm cầu khẩn, bất lực của một sinh vật bị săn đuổi cảm nhận được những chiếc lưới vây quanh mình, nhưng không nhìn thấy lối thoát nào khỏi cạm bẫy. Giờ đây, khi nhận ra sự hiện diện và sự giúp đỡ của người bạn nổi tiếng của tôi, một chút sắc hồng đã ửng lên trên đôi má hốc hác của cô và một tia hy vọng bắt đầu lóe lên trong cái ánh nhìn mà cô hướng về phía chúng tôi.

“Có lẽ ông Neil Gibson đã kể cho các anh nghe đôi chút về những gì đã xảy ra giữa chúng tôi rồi chứ?” cô hỏi, với một giọng trầm, đầy xúc động.

“Vâng,” Holmes đáp; “cô không cần phải tự dằn vặt bản thân bằng việc đi sâu vào phần câu chuyện đó đâu. Sau khi gặp cô, tôi sẵn sàng chấp nhận lời tuyên bố của ông Gibson cả về ảnh hưởng mà cô có đối với ông ta lẫn sự vô tội trong các mối quan hệ của cô với ông ta. Nhưng tại sao toàn bộ tình huống đó lại không được đưa ra ánh sáng trước tòa?”

“Đối với tôi, thật khó lòng tin được rằng một lời buộc tội như thế lại có thể kéo dài. Tôi cứ nghĩ rằng nếu chúng ta chờ đợi, toàn bộ sự việc ắt sẽ tự sáng tỏ mà chúng ta không bị buộc phải bước vào những chi tiết đau đớn về đời sống nội tâm của gia đình. Nhưng tôi hiểu rằng không những không được làm sáng tỏ mà mọi chuyện còn trở nên nghiêm trọng hơn.”

“Cô gái trẻ kính mến của tôi ơi,” Holmes tha thiết kêu gọi, “tôi nài xin cô đừng nuôi dưỡng bất kỳ ảo tưởng nào về vấn đề này cả. Ông Cummings đây sẽ đảm bảo với cô rằng tất cả các lá bài hiện đang chống lại chúng ta, và chúng ta phải làm mọi thứ có thể nếu muốn thoát tội hoàn toàn. Sẽ là một sự lừa dối tàn nhẫn nếu giả vờ rằng cô không đang gặp nguy hiểm vô cùng lớn. Hãy giúp đỡ tôi hết sức có thể để đi đến sự thật nhé.”

“Tôi sẽ không giấu giếm điều gì cả.”

“Vậy hãy kể cho chúng tôi nghe về mối quan hệ thực sự của cô với người vợ của ông Gibson đi.”

“Bà ấy căm ghét tôi, ông Holmes. Bà ấy căm ghét tôi bằng tất cả sự nhiệt thành của bản chất xứ nhiệt đới. Bà ấy là một người phụ nữ không làm gì theo kiểu nửa vời, và mức độ tình yêu của bà ấy dành cho chồng mình cũng chính là mức độ căm hận của bà ấy dành cho tôi. Có khả năng là bà ấy đã hiểu lầm mối quan hệ giữa chúng tôi. Tôi không muốn làm tổn hại đến bà ấy, nhưng bà ấy yêu một cách quá mãnh liệt theo nghĩa thể xác đến mức khó lòng hiểu nổi mối liên kết tinh thần, thậm chí tâm linh, đã níu giữ chồng bà ấy lại với tôi, hay tưởng tượng rằng chỉ vì tôi mong muốn tác động đến quyền lực của ông ta theo những mục đích tốt đẹp mới giữ tôi ở lại dưới mái nhà của ông ta. Giờ thì tôi có thể thấy rằng mình đã sai. Không gì có thể biện minh cho việc tôi ở lại nơi mà mình trở thành một nguyên nhân gây bất hạnh, thế mà chắc chắn là sự bất hạnh đó vẫn sẽ tiếp diễn ngay cả khi tôi đã rời khỏi ngôi nhà đó.”

“Nào, cô Dunbar,” Holmes nói, “tôi nài xin cô hãy kể cho chúng tôi nghe chính xác những gì đã xảy ra vào buổi tối hôm đó.”

“Tôi có thể kể cho các anh sự thật trong giới hạn hiểu biết của mình, ông Holmes, nhưng tôi đang ở trong tình thế chẳng thể chứng minh được điều gì, và có những điểm—những điểm cốt tử nhất—mà tôi vừa không thể giải thích vừa chẳng thể tưởng tượng nổi bất kỳ lời giải thích nào.”

“Nếu cô tìm ra các sự thật, có lẽ những người khác sẽ tìm ra lời giải thích.”

“Về phần tôi có mặt ở Cầu Thor đêm hôm đó, tôi đã nhận được một bức thư của bà Gibson vào buổi sáng. Nó nằm trên chiếc bàn của phòng học, và có thể đã được để ở đó bởi chính tay bà ấy. Nó khẩn khoản nài nỉ tôi gặp bà ấy ở đó sau bữa tối, nói rằng bà ấy có điều quan trọng muốn nói với tôi, và yêu cầu tôi để lại câu trả lời trên chiếc đồng hồ mặt trời trong vườn, vì bà ấy không muốn bất kỳ ai biết về bí mật của chúng tôi. Tôi không thấy lý do gì cho sự bí mật đó, nhưng tôi đã làm theo lời bà ấy, chấp nhận cuộc hẹn. Bà ấy yêu cầu tôi hủy bức thư của bà ấy và tôi đã đốt nó trong lò sưởi của phòng học. Bà ấy rất sợ chồng mình, người đối xử với cô ấy bằng một sự cay nghiệt mà tôi thường xuyên quở trách ông ta, và tôi chỉ có thể tưởng tượng rằng bà ấy hành động theo cách này vì không muốn ông ta biết về cuộc gặp gỡ của chúng tôi.”

“Thế mà bà ấy vẫn giữ câu trả lời của cô rất cẩn thận ư?”

“Vâng. Tôi rất đỗi ngạc nhiên khi nghe tin bà ấy cầm nó trên tay lúc qua đời.”

“Chà, chuyện gì đã xảy ra sau đó?”

“Tôi đã đi xuống đúng như lời đã hứa. Khi tôi đến cầu, bà ấy đang đợi tôi. Chưa bao giờ tôi nhận ra cho đến khoảnh khắc đó rằng người phụ nữ tội nghiệp này căm ghét tôi đến nhường nào. Bà ấy giống như một người đàn bà điên—thực ra, tôi nghĩ bà ấy đúng là một người đàn bà điên, điên một cách thâm độc với sức mạnh lừa dối sâu sắc mà những người mất trí có thể có. Nếu không thì làm sao bà ấy có thể gặp tôi với vẻ dửng dưng mỗi ngày mà trong lòng lại nuôi dưỡng một mối thù hận cuồng nộ với tôi như thế? Tôi sẽ không nói những gì bà ấy đã nói đâu. Bà ấy trút toàn bộ cơn thịnh nộ cuồng dã của mình ra trong những từ ngữ cay nghiệt và kinh hoàng. Tôi thậm chí còn không thèm đáp lại—tôi không thể. Thật là khủng khiếp khi nhìn thấy bà ấy. Tôi đưa tay bịp tai lại và chạy vụt đi. Khi tôi rời khỏi bà ấy, bà ấy vẫn đang đứng chết trân ở đó thét lên những lời nguyền rủa nhắm vào tôi, ngay tại cửa cầu.”

“Nơi mà sau đó người ta tìm thấy bà ấy?”

“Cách địa điểm đó chỉ vài bước chân.”

“Và thế mà, giả sử rằng bà ấy gặp cái chết ngay sau khi cô rời đi, cô không nghe thấy tiếng súng nào sao?”

“Không, tôi không nghe thấy gì cả. Nhưng thực ra, ông Holmes, tôi đã quá kích động và kinh hoàng trước sự bùng nổ khủng khiếp đó đến nỗi tôi chỉ cắm cổ chạy về sự bình yên trong căn phòng của chính mình, và tôi hoàn toàn không đủ khả năng để nhận thức bất cứ điều gì đã xảy ra.”

“Cô nói rằng cô đã quay về phòng mình. Cô có rời khỏi đó lần nào nữa trước sáng hôm sau không?”

“Vâng; khi tiếng chuông báo động vang lên rằng người phụ nữ tội nghiệp đó đã gặp tai họa, tôi đã chạy ra cùng với những người khác.”

“Cô có nhìn thấy ông Gibson không?”

“Vâng; ông ấy vừa từ cầu quay trở lại khi tôi nhìn thấy ông ấy. Ông ấy đã cho gọi bác sĩ và cảnh sát.”

“Ông ấy có vẻ rất bấn loạn không?”

“Ông Gibson là một người đàn ông rất cứng rắn, điềm đạm. Tôi không nghĩ rằng ông ấy sẽ bao giờ bộc lộ cảm xúc của mình ra bề ngoài. Nhưng tôi, người hiểu rõ ông ấy, có thể nhận thấy rằng ông ấy vô cùng lo lắng.”

“Thế thì chúng ta đến với điểm tối quan trọng. Khẩu súng lục được tìm thấy trong phòng cô. Cô đã từng nhìn thấy nó bao giờ chưa?”

“Chưa bao giờ, tôi xin thề đấy.”

“Nó được tìm thấy khi nào?”

“Sáng hôm sau, khi cảnh sát tiến hành cuộc lục soát.”

“Giữa đống quần áo của cô?”

“Vâng; trên sàn tủ quần áo của tôi, bên dưới những chiếc váy.”

“Cô không thể đoán được nó đã ở đó bao lâu sao?”

“Sáng hôm trước nó không hề có ở đó.”

“Sao cô biết?”

“Bởi vì tôi đã dọn dẹp tủ quần áo.”

“Đó là kết luận cuối cùng. Thế thì ai đó đã lẻn vào phòng cô và đặt khẩu súng lục ở đó nhằm mục đích vu khống cô.”

“Chắc chắn phải là như vậy.”

“Và vào lúc nào?”

“Nó chỉ có thể là vào giờ ăn, hoặc vào những giờ mà tôi ở trong phòng học với lũ trẻ.”

“Giống như lúc cô nhận được bức thư ấy phải không?”

“Vâng; từ thời điểm đó trở đi cho đến hết cả buổi sáng.”

“Cảm ơn cô, cô Dunbar. Có điểm nào khác có thể giúp ích cho tôi trong cuộc điều tra này không?”

“Tôi không thể nghĩ ra điều gì khác.”

“Đã có một dấu vết bạo lực nào đó trên kiến trúc đá của cây cầu—một vết sứt mẻ hoàn toàn mới ngay phía đối diện vị thể xác. Cô có thể gợi ý bất kỳ lời giải thích nào có thể cho điều đó không?”

“Chắc chắn đó phải là một sự trùng hợp thuần túy thôi.”

“Thật kỳ lạ, cô Dunbar, vô cùng kỳ lạ. Tại sao nó lại xuất hiện đúng vào thời điểm xảy ra thảm kịch và tại sao lại ngay tại chính địa điểm đó?”

“Nhưng điều gì có thể gây ra nó chứ? Chỉ có lực lượng bạo lực vô cùng lớn mới tạo ra tác động như thế.”

Holmes không trả lời. Khuôn mặt tái nhợt, đầy háo hức của anh bỗng mang cái biểu cảm căng thẳng, xa xăm mà tôi đã học được cách liên tưởng đến những biểu hiện tối cao trong thiên tài của anh. Cuộc khủng hoảng trong tâm trí anh rõ mồn một đến mức không ai trong chúng tôi dám lên tiếng, và chúng tôi ngồi đó, vị luật sư, người tù nhân, và cả bản thân tôi, dõi theo anh trong một sự im lặng tập trung và say sưa. Đột nhiên anh chồm phắt dậy khỏi ghế, rung lên bần bật bởi năng lượng thần kinh và nhu cầu bức thiết phải hành động.

“Nào Watson, đi thôi!” anh kêu lên.

“Có chuyện gì thế, ông Holmes?”

“Đừng bận tâm, cô gái thân mến. Cô sẽ sớm nhận được tin từ tôi, ông Cummings. Với sự giúp đỡ của vị thần công lý, tôi sẽ trao cho các anh một vụ án làm chấn động cả nước Anh. Cô sẽ nhận được tin tức vào ngày mai thôi, cô Dunbar, và trong lúc này hãy nhận lấy lời đảm bảo của tôi rằng những đám mây đang tan dần và tôi hoàn toàn hy vọng rằng ánh sáng của sự thật đang rọi chiếu phá vỡ màn đêm.”

Đó không phải là một chuyến hành trình dài từ Winchester đến Thor Place, nhưng nó lại dài đằng đẵng đối với tôi trong sự sốt ruột, trong khi đối với Holmes rõ ràng nó dài vô tận; bởi vì trong sự bứt rứt thần kinh, anh không thể ngồi yên một chỗ, mà cứ đi qua đi lại trong khoang tàu hoặc gõ nhịp bằng những ngón tay dài, nhạy cảm lên chiếc đệm bên cạnh. Tuy nhiên, đột nhiên khi chúng tôi tiến gần đến điểm đến, anh ngồi xuống đối diện với tôi—chúng tôi có một khoang hạng nhất riêng—và đặt một bàn tay lên mỗi bên đầu gối của tôi, anh nhìn sâu vào mắt tôi với cái nhìn tinh quái đặc trưng cho những tâm trạng tinh nghịch hơn của anh.

“Watson,” anh nói, “tôi có chút hồi tưởng rằng anh có mang theo vũ khí trong những chuyến đi thế này của chúng ta.”

Thật may cho anh là tôi đã làm thế, vì anh chẳng màng đến sự an toàn của chính mình một khi tâm trí đã bị cuốn vào một bài toán, thế nên không chỉ một lần khẩu súng lục của tôi đã là một người bạn tốt trong cơn hoạn nạn. Tôi nhắc anh nhớ lại thực tế đó.

“Đúng, đúng, tôi hơi đãng trí trong những vấn đề như vậy. Nhưng anh có mang theo súng lục bên người chứ?”

Tôi rút nó ra từ túi áo khoác bên hông, một thứ vũ khí nhỏ gọn, tiện lợi nhưng vô cùng hữu dụng. Anh tháo chốt, hất các viên đạn ra ngoài và kiểm tra nó một cách cẩn thận.

“Nó nặng—nặng một cách đáng kể đấy,” anh nói.

“Đúng vậy, nó là một khối kim loại đặc chắc.”

Anh trầm ngâm về nó trong một phút.

“Anh biết không, Watson,” anh nói, “tôi tin rằng khẩu súng lục của anh sắp có một mối liên hệ vô cùng mật thiết với bí ẩn mà chúng ta đang điều tra đấy.”

“Ôi thân mến Holmes, anh đang đùa đấy à.”

“Không đâu Watson, tôi rất nghiêm túc. Có một bài kiểm tra đang chờ chúng ta trước mắt. Nếu bài kiểm tra diễn ra suôn sẻ, mọi thứ sẽ sáng tỏ. Và bài kiểm tra đó sẽ phụ thuộc vào hạnh kiểm của thứ vũ khí nhỏ bé này. Một viên đạn đã được lấy ra. Giờ chúng ta sẽ thay thế năm viên còn lại vào và gạt chốt an toàn lên. Thế đấy! Điều đó làm tăng trọng lượng và biến nó thành một bản sao tốt hơn.”

Tôi chẳng có chút manh nha nào về những gì đang diễn ra trong đầu anh và anh cũng chẳng thèm giải thích cho tôi, cứ ngồi chìm đắm trong suy nghĩ cho đến khi chúng tôi dừng lại ở nhà ga nhỏ vùng Hampshire. Chúng tôi thuê một chiếc xe ngựa ọp ẹp, và chỉ trong một phần tư giờ đã có mặt tại nhà của người bạn đáng tin cậy của chúng tôi, viên trung sĩ.

“Có manh mối rồi phải không ông Holmes? Nó là gì thế?”

“Tất cả đều phụ thuộc vào hành vi của khẩu súng lục của bác sĩ Watson,” bạn tôi nói. “Nó đây rồi. Nào viên cảnh sát, anh có thể cho tôi mười thước dây thừng được không?”

Cửa hàng của ngôi làng đã cung cấp một cuộn dây thừng chắc chắn.

“Tôi nghĩ chừng này là tất cả những gì chúng ta cần,” Holmes nói. “Bày giờ, xin mời, chúng ta hãy xuất phát tới cái mà tôi hy vọng là chặng cuối cùng trong hành trình của chúng ta.”

Mặt trời đang lặn và biến vùng hoang mạc gồ ghề ở Hampshire thành một bức tranh toàn cảnh mùa thu tuyệt vời. Viên trung sĩ, với nhiều cái nhìn soi mói và hoài nghi cho thấy sự nghi ngờ sâu sắc của anh ta về sự tỉnh táo của người bạn đồng hành của tôi, lầm lũi bước đi bên cạnh chúng tôi. Khi chúng tôi đến gần hiện trường vụ án, tôi có thể thấy người bạn của mình bên dưới vẻ bình thản quen thuộc thực ra đang vô cùng kích động.

“Đúng,” anh nói, đáp lại nhận xét của tôi, “anh đã từng thấy tôi bắn trượt mục tiêu trước đây rồi đấy, Watson. Tôi có bản năng về những chuyện thế này, thế nhưng đôi khi nó vẫn đánh lừa tôi. Nó có vẻ là một điều chắc chắn khi lần đầu tiên lóe lên trong đầu tôi ở phòng giam Winchester, nhưng một điểm bất lợi của một bộ óc hoạt động mạnh là người ta luôn có thể nghĩ ra những lời giải thích thay thế khiến cho hướng đi của chúng ta trở thành sai lầm. Thế mà—thế mà—— Thôi được Watson, chúng ta chỉ còn cách thử xem sao.”

Trong lúc bước đi, anh đã buộc chặt một đầu sợi dây vào vòng cò của khẩu súng lục. Lúc này chúng tôi đã đến hiện trường của thảm kịch. Với sự cẩn trọng lớn, anh đánh dấu dưới sự hướng dẫn của viên cảnh sát chính xác vị trí thi thể từng nằm dài. Sau đó anh lùng sục giữa đám thạch nam và dương sỉ cho đến khi tìm thấy một hòn đá khá lớn. Anh buộc chặt nó vào đầu kia của sợi dây, và thả nó qua lan can cầu sao cho nó lơ lửng rõ ràng phía trên mặt nước. Sau đó anh đứng ở vị trí định mệnh đó, cách mép cầu một khoảng, với khẩu súng lục của tôi trong tay, sợi dây căng ra giữa vũ khí và hòn đá nặng ở phía bên kia.

“Giờ thì bắt đầu nhé!” anh kêu lên.

Vừa dứt lời, anh giơ súng lên đầu, rồi buông lỏng tay nắm. Ngay lập tức nó bị kéo giật đi bởi trọng lượng của hòn đá, đập một tiếng “cắc” sắc lẹm vào lan can, và biến mất qua phần thành cầu xuống dưới mặt nước. Nó vừa đi khuất thì Holmes đã quỳ sụp xuống bên cạnh cấu trúc bằng đá, và một tiếng kêu vui mừng cho thấy anh đã tìm thấy thứ mình mong đợi.

“Đã bao giờ có một màn minh họa chính xác hơn thế chưa?” anh kêu lên. “Nhìn kìa Watson, khẩu súng lục của anh đã giải quyết xong bài toán rồi!” Vừa nói anh vừa chỉ vào vết sứt mẻ thứ hai có kích thước và hình dáng chính xác giống hệt vết thứ nhất xuất hiện ở mép dưới của lan can bằng đá.

“Tối nay chúng ta sẽ trọ lại quán trọ,” anh tiếp tục, khi đứng dậy đối mặt với viên trung sĩ đang kinh ngạc. “Tất nhiên, anh sẽ lấy một chiếc móc câu và anh sẽ dễ dàng vớt lại được khẩu súng lục của bạn tôi. Anh cũng sẽ tìm thấy bên cạnh nó khẩu súng lục, sợi dây và vật nặng mà người phụ nữ đầy thù hận này đã dùng để che đậy tội ác của chính mình và trút tội danh mưu sát lên đầu một nạn nhân vô tội. Anh có thể cho ông Gibson biết rằng tôi sẽ gặp ông ấy vào buổi sáng, khi đó các bước tiến hành để minh oan cho cô Dunbar sẽ được thực hiện.”

Tối muộn hôm đó, khi chúng tôi ngồi cùng nhau hút tẩu trong quán trọ của làng, Holmes đã điểm lại ngắn gọn những gì đã diễn ra.

“Tôi e rằng, Watson,” anh nói, “anh sẽ chẳng nâng cao được chút danh tiếng nào mà tôi từng giành được bằng cách thêm Vụ án Bí ẩn Cầu Thor vào biên niên sử của anh đâu. Tâm trí tôi đã trở nên chậm chạp và thiếu đi sự pha trộn giữa trí tưởng tượng và hiện thực vốn là nền tảng cho nghệ thuật của tôi. Tôi thú nhận rằng vết sứt trên cấu trúc bằng đá là một manh mối đủ rõ để gợi ý ra lời giải thích thực sự, và tôi tự trách mình vì đã không đạt được nó sớm hơn.

Phải thừa nhận rằng sự vận hành trong tâm trí người phụ nữ bất hạnh này vô cùng sâu sắc và tinh vi, thế nên việc gỡ rối âm mưu của bà ta không phải là một vấn đề đơn giản. Tôi không nghĩ rằng trong các cuộc phiêu lưu của mình, chúng ta đã từng bắt gặp một ví dụ kỳ lạ hơn về những gì mà tình yêu bị bóp méo có thể gây ra. Liệu cô Dunbar có phải là đối thủ của bà ta theo nghĩa thể xác hay đơn thuần theo nghĩa tinh thần thì dường như đều không thể tha thứ được trong mắt bà ta. Không nghi ngờ gì nữa, bà ta đã đổ lỗi cho người phụ nữ vô tội này về tất cả những cách đối xử cay nghiệt và những lời lẽ không tử tế mà chồng bà ta đã dùng để đẩy lùi thứ tình cảm quá nồng nhiệt của bà ta. Quyết định đầu tiên của bà ta là chấm dứt cuộc đời mình. Quyết định thứ hai là làm điều đó theo một cách thức liên lụy đến nạn nhân của mình vào một số phận tồi tệ hơn gấp bội bất kỳ cái chết bất ngờ nào.

Chúng ta có thể theo dõi các bước đi khác nhau một cách khá rõ ràng, và chúng cho thấy một sự tinh tế đáng chú ý trong tâm trí. Một bức thư đã được khéo léo rút ra từ cô Dunbar khiến cho người ta tưởng rằng chính cô ấy đã chọn hiện trường vụ án. Trong nỗi lo lắng rằng nó phải được phát hiện, bà ta đã hơi làm quá đà bằng cách cầm nó trong tay cho đến tận phút cuối. Chỉ riêng điều này lẽ ra đã phải khơi dậy sự nghi ngờ của tôi sớm hơn thực tế.

Sau đó bà ta lấy một trong những khẩu súng lục của chồng mình—đã có sẵn một kho vũ khí trong nhà như anh đã thấy—và giữ nó cho dùng riêng. Một khẩu tương tự đã được bà ta giấu vào sáng hôm đó trong tủ quần áo của cô Dunbar sau khi đã bắn đi một buồng đạn, điều mà bà ta có thể dễ dàng làm trong rừng mà không thu hút sự chú ý. Sau đó bà ta đi xuống cây cầu nơi bà ta đã trù tính phương pháp vô cùng khéo léo này để vứt bỏ hung khí của mình. Khi cô Dunbar xuất hiện, bà ta đã dùng hơi thở cuối cùng để trút bỏ lòng căm hận, và rồi khi cô ấy đã khuất tầm nghe, bà ta thực hiện mục đích khủng khiếp của mình. Mọi mắt xích giờ đây đã nằm đúng vị trí và chiếc chuỗi đã hoàn thiện. Báo chí có thể hỏi tại sao hồ nước không được mò từ đầu, nhưng thật dễ dàng để trở thành kẻ khôn sau sự việc, và trong bất kỳ trường hợp nào, vùng mở rộng của một cái hồ mọc đầy sậy không phải là thứ dễ mò mông lung trừ khi anh có một nhận thức rõ ràng về những gì mình đang tìm kiếm và nó ở đâu. Chà Watson, chúng ta đã giúp đỡ một người phụ nữ phiền thường, và cả một người đàn ông đáng sợ. Nếu trong tương lai họ hợp lực với nhau, như có vẻ không phải là không có khả năng xảy ra, thế giới tài chính có thể sẽ nhận thấy rằng ông Neil Gibson đã học được điều gì đó ở căn phòng học Sầu muộn nơi những bài học trần thế của chúng ta được truyền dạy.”