Để dập tắt lòng hư vinh, thật hữu ích khi ghi nhớ rằng bạn không còn quyền làm cho toàn bộ cuộc đời mình, thậm chí từ thuở thanh xuân trở đi, trở thành một cuộc đời xứng đáng với một nhà hiền triết. Nhiều người biết, và chính bạn cũng biết, mình còn cách xa sự khôn ngoan nhường nào. Sự hỗn loạn đang ngự trị trong bạn, và giờ đây việc đạt được tiếng tăm của một nhà hiền triết chẳng phải là điều dễ dàng. Hoàn cảnh sống của bạn chống lại điều đó. Do đó, giờ đây, khi đã thấy rõ sự thật của vấn đề, hãy gạt bỏ mọi suy nghĩ về danh tiếng giữa chốn nhân gian; và hãy mãn nguyện với việc sống chừng nào bản chất của bạn còn muốn, dẫu đó chỉ là phần đời ngắn ngủi còn lại. Vì vậy, hãy nghiên cứu ý muốn của bản chất mình, và đừng bận tâm về điều gì khác. Bạn đã nỗ lực nhiều và bôn ba lắm, nhưng chẳng tìm thấy hạnh phúc ở đâu; không phải trong các tam đoạn luận, không phải trong sự giàu sang, không phải trong danh vọng hay khoạc lạc, chẳng ở bất cứ đâu. Vậy thì nó ở đâu? Ở việc làm tròn vai trò mà bản chất con người đòi hỏi. Làm sao bạn có thể làm tròn vai trò ấy? Bằng cách coi các nguyên tắc là nguồn gốc của những ham muốn và hành động của mình. Những nguyên tắc nào? Các nguyên tắc về thiện và ác: Rằng không có gì là tốt cho con người nếu nó không làm cho anh ta trở nên công chính, ôn hòa, dũng cảm và tự do; và rằng không có gì là xấu nếu nó không khiến anh ta trở thành những điều ngược lại với tất cả những điều ấy.

Trước mỗi hành động, hãy tự hỏi: hành động này mang lại kết quả gì cho ta? Liệu ta có bao giờ hối hận về nó không? Ta sẽ sớm chết đi, và mọi thứ rồi sẽ qua đi. Còn gì để mong mỏi nữa nếu hành động hiện tại của ta xứng đáng với một sinh thể có trí tuệ và sống có cộng đồng, tuân theo cùng một luật lệ với các vị thần?

Alexander, Caesar, Pompey, họ là gì khi so với Diogenes, Heraclitus, Socrates? Những vị này thấu hiểu bản chất của vạn vật, nguyên nhân và chất liệu của chúng, và tâm trí bên trong họ là một thể thống nhất. Còn những người kia, họ đã mưu tính biết bao điều, và đã làm nô lệ cho biết bao thứ!

Con người ta rồi vẫn sẽ đi con đường của họ, dẫu cho bạn có phản đối kịch liệt.

Trước hết mọi sự, chớ có bối rối. Mọi việc đều diễn ra theo sự chỉ đạo của Tự nhiên phổ quát, và chỉ trong chốc lát nữa thôi, bạn sẽ ra đi và biến mất, giống như Hadrianus và Augustus. Khi ấy, hãy quan sát thật kỹ bản chất của những gì đã xảy ra, ghi nhớ rằng nhiệm vụ của bạn là trở nên một người tốt. Hãy kiên định làm bất cứ điều gì mà bản chất con người đòi hỏi, và nói năng như thể điều đó là công minh nhất, nhưng đồng thời phải với lòng nhân ái, sự khiêm tốn và chân thành.

Đó là công việc của Tự nhiên: chuyển dời những gì hiện diện ở đây sang một nơi khác, thay đổi vạn vật, mang chúng đi nơi khác và đặt chúng ở chốn khác. Tất cả đều là sự đổi thay, nhưng chẳng có gì phải sợ hãi sự đổi mới, bởi tất cả đều tuân theo các quy luật của thói quen, và vạn vật đều được phân định theo một tỷ lệ công bằng.

Đối với mọi bản chất, việc tiếp bước trên con đường của mình và thịnh vượng là quá đủ. Bản chất lý trí sẽ thịnh vượng khi nó không tán thành bất kỳ quan điểm sai lầm hoặc mơ hồ nào, khi nó hướng các xung năng của mình chỉ đến những mục đích vị tha, khi nó chỉ nhắm các ham muốn và sự chối bỏ của mình vào những gì nằm trong quyền năng của bản thân, và khi nó hoan hỉ đón nhận với sự bằng lòng mọi điều mà Tự nhiên phổ quát định đoạt. Bản chất của mỗi chúng ta là một phần của Tự nhiên phổ quát, cũng như chiếc lá là một phần của cái cây; quả thực, chiếc lá là một phần của một hệ thống vô tri và vô lý có thể bị cản trở trong hoạt động của nó; nhưng bản chất con người là một phần của hệ thống phổ quát không thể bị cản trở ấy, một hệ thống có trí tuệ và công chính. Do đó, các phần thời gian, vật chất, nguyên tắc hoạt động, năng lực và sự kiện thuộc về chúng ta đều được phân bổ một cách thích hợp cho tất cả. Tuy nhiên, chớ mong đợi rằng mỗi sự vật riêng lẻ sẽ khớp hoàn toàn với bất kỳ sự vật nào khác. Thay vào đó, hãy cân nhắc toàn bộ bản chất và hoàn cảnh của cái này, rồi so sánh chúng với toàn bộ cái kia.

Bạn thiếu thời gian để đọc sách; nhưng thời gian để kìm nén mọi sự ngạo mạn thì bạn không thiếu. Bạn có thời gian để giữ cho bản thân vượt lên trên khoái lạc, đớn đau và lòng hư vinh, để kiềm chế mọi cơn giận dữ đối với kẻ vô ơn, thậm chí là để ban phát lòng ân cần trìu mến cho họ.

Đừng để ai nghe thấy bạn phàn nàn về đời sống chốn cung đình nữa; thậm chí, chớ có lẩm bẩm điều đó cho chính tai mình nghe.

Sự hối hận là một sự tự trách mình, bởi chúng ta đã lơ là một điều gì đó hữu ích. Bất cứ điều gì tốt đẹp đều phải hữu ích theo một cách nào đó, và xứng đáng với sự quan tâm của một con người lương thiện và cao quý. Giờ đây, một con người như thế không bao giờ có thể hối hận vì đã bỏ lỡ một cơ hội vui chơi khoái lạc. Do đó, khoái lạc chẳng hữu ích cũng chẳng tốt đẹp gì.

Trước mỗi sự vật, hãy hỏi: Bản thân nó và theo cấu tạo của nó thì đây là gì? Bản chất hoặc vật chất của nó là gì? Nguyên nhân của nó là gì? Công việc của nó trong Vũ trụ là gì? Nó sẽ tồn tại trong bao lâu?

Khi bạn ngần ngại không muốn rời khỏi giấc ngủ, hãy nhớ rằng việc thực hiện các hành động vì cộng đồng là phù hợp với cấu tạo của bạn và với bản chất con người. Giấc ngủ là điều chúng ta có chung với loài thú. Mà này, bất cứ điều gì phù hợp với bản chất của từng loài thì phải là điều thích hợp nhất, vừa vặn nhất và đem lại niềm vui lớn nhất cho loài ấy.

Hãy liên tục, và nếu có thể, trong mọi hoàn cảnh, áp dụng các phương pháp của Vật lý học, Luân lý học và Biện chứng học vào những tưởng tượng của bạn.

Bất cứ ai bạn gặp, hãy tự nhủ ngay lập tức:—Các nguyên tắc thiện và ác của người này là gì? Bởi nếu anh ta giữ học thuyết này hay học thuyết nọ về khoái lạc và đớn đau cùng các nguyên nhân của chúng, về vinh quang và ô nhục, về cái chết và sự sống, thì đối với tôi, việc anh ta có hành vi thế này hay thế khác sẽ chẳng có gì là kỳ lạ hay kinh ngạc cả. Tôi sẽ ghi nhớ rằng anh ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc hành động như vậy.

Hãy nhớ rằng, sự ngu ngốc khi ngạc nhiên vì cây vả sinh ra quả vả cũng lớn bằng sự ngu ngốc khi ngạc nhiên vì Vũ trụ sinh ra những thứ mà nó vẫn luôn trĩu quả. Thật là ngu ngốc khi một y sĩ ngạc nhiên vì một người mắc bệnh sốt; hay khi một người hoa tiêu ngạc nhiên vì gió đổi chiều chống lại mình.

Hãy nhớ rằng việc thay đổi hướng đi và đi theo bất kỳ ai có thể đặt bạn lại đúng đường không phải là sự thỏa hiệp với sự tự do của bạn. Hành động đó là của chính bạn, được thực hiện theo xung năng và phán đoán của riêng bạn, và theo sự hiểu biết của chính bạn.

Nếu việc làm điều này nằm trong quyền năng của bạn, tại sao lại làm thế? Nếu nó nằm trong quyền năng của kẻ khác, bạn đang cáo buộc ai? Các nguyên tử hay các thần linh? Cáo buộc bất kỳ bên nào cũng là một hành động điên rồ. Do đó, đừng cáo buộc ai cả. Hãy sửa chữa nguyên nhân của sai lầm nếu bạn có thể; nếu không thể, ít ra hãy khắc phục hậu quả. Ngay cả điều đó mà cũng bất khả thi, thì những lời cáo buộc của bạn có mục đích gì? Chẳng có gì nên được làm mà không có mục đích.

Thứ chết đi không bị văng ra khỏi Vũ trụ. Nếu nó ở lại đây, thì tại đây nó cũng chịu sự biến đổi, và được phân giải thành những nguyên tố cấu thành thế giới và cả bạn nữa. Những nguyên tố này cũng biến đổi, và chẳng hề phàn nàn.

Con ngựa, cây nho—tất cả mọi vật đều được tạo ra vì một mục đích nào đó. Có gì mà phải ngạc nhiên? Ngay cả mặt trời cũng nói rằng: “Ta được tạo ra vì một công việc nhất định;” và các vị thần khác cũng tương tự như vậy. Bạn được tạo ra vì mục đích gì? Vì khoái lạc chăng? Hãy xem liệu tâm hồn bạn có thể chịu đựng được suy nghĩ này không.

Tự nhiên có một mục đích trong vạn vật, ở hồi kết và sự chấm dứt của chúng cũng như ở sự khởi đầu và sự tiếp diễn của chúng. Nó cũng giống như một người đang tung quả bóng lên. Vậy thì, điều tốt cho quả bóng nằm ở đâu khi nó bay lên; điều hại nằm ở đâu khi nó rơi xuống; thậm chí điều hại nằm ở đâu khi nó đã rơi xuống mặt đất? Điều tốt của bong bóng nằm ở đâu khi nó còn dính kết, điều xấu nằm ở đâu khi nó vỡ tung? Chiếc đèn đang cháy sáng rồi vụt tắt cũng là như vậy.

Hãy lật mặt trong của cơ thể này ra và ngắm nhìn nó như vốn có. Nó sẽ trở thành thế nào khi già đi, ốm yếu hoặc mục rữa? Kẻ ca tụng và người được ca tụng, kẻ tưởng nhớ và người được tưởng nhớ đều tồn tại ngắn ngủi, và điều đó diễn ra ở một góc nhỏ của vùng đất chật hẹp này, nơi mà dẫu có chật hẹp đi chăng nữa, con người vẫn không thể sống hòa hợp với nhau, vâng, ngay cả với chính họ. Thế mà toàn bộ thế giới này chỉ là một điểm nhỏ.

Hãy chú tâm thật kỹ vào những gì trước mắt bạn, dù đó là một nguyên tắc, một hành động hay một lời nói. Nỗi thống khổ này của bạn hoàn toàn đáng đời, bởi bạn thà trở thành người tốt vào ngày mai còn hơn là làm người tốt ngay hôm nay.

Ta đang làm điều gì sao? Hãy để ta làm điều đó với tinh thần phục vụ nhân loại. Có điều gì giáng xuống ta chăng? Ta chấp nhận nó và quy về các vị thần, nguồn cội phổ quát từ đó vạn vật xuất phát trong chuỗi nhân quả hệ lụy.

Những thứ đi kèm việc tắm rửa: dầu, mồ hôi, chất bẩn, nước bẩn—tất cả thật đáng ghê tởm làm sao! Cả đời người và mọi thứ đến với chúng ta cũng y như vậy.

Lucilla chôn cất Verus, và chẳng bao lâu sau cũng nối gót anh ta xuống mồ. Secunda chứng kiến cái chết của Maximus, rồi chẳng mấy chốc chính bà cũng qua đời. Epitynchanus chôn cất Diotimus, rồi sau đó đến lượt Epitynchanus được chôn cất. Antoninus thương tiếc Faustina, và rồi sau đó Antoninus cũng được người ta thương tiếc. Celer chôn cất Hadrian, rồi sau đó Celer cũng được chôn cất. Tất cả đều đi chung một con đường. Những kẻ xảo quyệt từng tiên tri vận mệnh của người khác, hay những kẻ kiêu ngạo phô trương—giờ họ đang ở đâu? Những bộ óc nhạy bén ấy đâu rồi, Charax, và Demetrius nhà Platonist, và Eudaemon, cùng những kẻ giống như họ? Tất cả chỉ tồn tại trong một ngày, và đã chết đi từ lâu; một số ít khó khăn lắm mới được nhớ đến một chút sau khi chết; một số biến thành giai thoại; một số thậm chí phai mờ cả khỏi ký ức của những câu chuyện kể. Vì vậy, hãy ghi nhớ điều này: hoặc là cái hỗn hợp tồi tàn là bạn đây sẽ phải tan rã, hoặc hơi thở yếu ớt của sự sống sẽ phải lụi tàn, hoặc bị bứt đi và đưa đến một nơi khác.

Niềm vui của con người là làm công việc thuộc về mình. Và công việc thuộc về mình của anh ta là đối xử tử tế với đồng loại, vượt lên trên những kích động của giác quan, biết phán xét mọi tưởng tượng hợp lý bề ngoài, và chiêm ngưỡng Tự nhiên phổ quát cùng mọi hệ quả của nó.

Tất cả chúng ta đều có ba mối quan hệ: thứ nhất đối với muôn vàn hoàn cảnh của trạng thái chúng ta; thứ hai đối với nguyên nhân thần thánh tối cao từ đó mọi sự phát xuất đến mọi người; thứ ba đối với những kẻ chúng ta cùng chung sống.

Đau đớn hoặc là một điều ác đối với cơ thể; và khi ấy hãy để cơ thể lên tiếng xác nhận điều đó; hoặc là một điều ác đối với tâm hồn. Nhưng tâm hồn có thể duy trì sự thanh thản và bình yên của chính mình; và từ chối coi nỗi đau là một điều ác. Mọi phán đoán, ý định, ham muốn và sự chối bỏ đều nằm bên trong tâm hồn, nơi không một điều ác nào có thể vươn tới được.

Hãy xóa sạch những tưởng tượng sai lầm, và thường xuyên tự nhủ:—Giờ đây ta có quyền giữ cho tâm hồn mình thoát khỏi mọi sự gian ác, mọi ham muốn thấp hèn, mọi sự hỗn loạn hay xao động. Và khi ấy, khi đã thấu nhận thực chất của vạn vật, ta có thể sử dụng tất cả chúng theo một tỷ lệ phải chăng. Hãy luôn ghi nhớ quyền năng này mà Tự nhiên đã ban cho bạn.

Hãy cất lời, dù ở Viện Nguyên lão hay bất cứ đâu, với sự trang nghiêm hơn là vẻ thanh nhã; và hãy để những lời nói của bạn luôn lành mạnh và đức hạnh.

Triều đình của Augustus, vợ ông, con gái ông, cháu chắt và tổ tiên của ông; chị gái ông và Agrippa; họ hàng, thân cận và bạn bè của ông; Areius và Maecenas; các y sĩ và các tư tế của ông—cái chết đã thâu tóm tất cả bọn họ. Kế đó, hãy nghĩ đến cái chết của cả một dòng họ, chẳng hạn như dòng họ của Pompey, và những gì đôi khi chúng ta thấy được khắc trên các ngôi mộ: Ông là người cuối cùng của dòng tộc. Hơn hết thảy, hãy ngẫm nghĩ về sự lo lắng của tổ tiên những con người ấy trong việc để lại một thế hệ nối dõi tông đường. Thế rồi, cuối cùng thì thế nào cũng phải có một kẻ đến sau cùng, và cùng với hắn, toàn bộ dòng họ ấy lụi tàn.

Hãy sắp đặt cuộc đời bạn trong từng hành động đơn lẻ, sao cho nếu mỗi hành động, trong giới hạn có thể, đạt được mục đích của nó, thì thế là đủ. Trong việc này không ai có thể cản trở bạn. Nhưng, bạn nói, liệu có thứ gì bên ngoài chống lại tôi không?—Không gì có thể ngăn cản bạn khỏi sự công chính, sự ôn hòa và sự khôn ngoan.—Tuy nhiên, có lẽ một hoạt động nào đó khác của tôi có thể bị cản trở.—Đúng vậy, nhưng bằng cách chịu khuất phục trước trở ngại này, và bằng cách điềm tĩnh quay sang hướng đi nằm trong quyền năng của mình, bạn có thể tình cờ gặp một con đường hành động khác cũng thích hợp không kém cho đời sống có trật tự mà chúng ta đang bàn đến.

Hãy đón nhận những ân huệ của vận mệnh mà không hề kiêu ngạo; và từ bỏ chúng mà không chút tiếc nuối.

Bạn đã từng nhìn thấy một bàn tay, một bàn chân hay một cái đầu bị cắt lìa khỏi phần còn lại của cơ thể, nằm chết chóc ở một khoảng cách xa. Kẻ nào bất mãn trước những gì xảy ra, kẻ nào tự tách rời khỏi đồng loại, hoặc kẻ nào làm bất kỳ hành động ích kỷ nào, hắn cũng tự biến mình thành ra như thế, trong giới hạn có thể. Bạn có bị hắt hủi khỏi sự thống nhất tự nhiên không? Tự nhiên đã tạo ra bạn để làm một phần của tổng thể, nhưng bạn đã tự cắt đứt mình khỏi nó. Tuy nhiên, ở đây có một sự trù liệu huy hoàng là bạn có thể tái đoàn tụ với tổng thể nếu bạn muốn. Trong bất kỳ trường hợp nào khác, Thượng đế chưa từng ban đặc ân tái đoàn tụ cho một bộ phận đã bị tách rời hay chia cắt. Thế nhưng, hãy nhìn xem sự tốt lành và lòng hào phóng mà Thượng đế đã ban ơn cho nhân loại. Ngài trước hết trao cho họ quyền năng không bị tách rời khỏi sự thống nhất này; và rồi, ngay cả khi họ đã bị tách rời như thế, Ngài vẫn dung túng cho họ quay trở lại một lần nữa, để nhận lấy vị trí của mình như những phần của tổng thể, và dung hòa làm một với nó thêm lần nữa.

Tự nhiên phổ quát, khi ban cho mỗi sinh thể có lý trí hầu như tất cả các khả năng và quyền năng của nó, đã ban riêng cho chúng ta khả năng này. Cũng như Tự nhiên biến đổi để phục vụ mục đích của mình, sắp xếp theo trật tự đã định, và biến mọi thứ chống lại hoặc cản trở mình thành một phần của chính mình; thì mỗi sinh thể có lý trí đều có thể biến mọi trở ngại trên đường đi thành một chất liệu thích hợp để bản thân hành động trên đó, và có thể sử dụng nó cho mục đích dẫn dắt của mình, dù mục đích đó là gì đi nữa.

Đừng tự làm mình bối rối bằng cách nhìn ngắm toàn bộ cuộc đời, và bằng cách đắm chìm trong sự muôn hình muôn vẻ cùng mức độ to lớn của những nỗi đau đớn và truân chuyên mà rất có thể bạn sẽ phải đối mặt. Khi mỗi nỗi khổ xuất hiện, hãy tự hỏi: Có điều gì không thể dung thứ và không thể chịu đựng được trong chuyện này ư? Bạn sẽ cảm thấy hổ thẹn nếu phải thừa nhận điều đó. Và rồi hãy hồi tưởng lại rằng không phải quá khứ hay tương lai có thể đè nặng lên bạn, mà luôn luôn chỉ có hiện tại mà thôi. Và những tệ hại của hiện tại sẽ suy giảm đi rất nhiều nếu bạn giới hạn nó trong những ranh giới đích thực của nó, và bắt tâm hồn mình phải chịu trách nhiệm nếu nó không thể chống chọi nổi ngay cả với một chuyện duy nhất này.

Liệu Panthea hay Pergamus giờ đây có đang ngồi khóc thương bên lăng mộ của Verus, hay Chabrias và Diotimus bên lăng mộ của Hadrian không? Thật nực cười! Và nếu họ vẫn đang khóc thương thì liệu những người chủ của họ có cảm nhận được điều đó không? Hoặc nếu họ có cảm nhận được, liệu điều đó có đem lại cho họ chút niềm vui nào không? Hoặc nếu họ cảm thấy vui vì điều đó, liệu những kẻ khóc thương có thể sống mãi được không? Chẳng phải định mệnh đã định sẵn là họ sẽ trở thành những cụ già rồi sẽ chết đi đó sao? Thế thì, điều gì sẽ xảy ra với những bậc vĩ nhân đã khuất khi những tâm hồn trung thành ấy đã qua đời? Và tất cả sự nhọc nhằn này chỉ vì một cái xác phàm đê tiện, chẳng là gì ngoài máu và mủ hôi tanh!

Nếu bạn có thị lực tinh tường, nhà hiền triết nói, hãy sử dụng nó một cách thận trọng và khôn ngoan.

Trong cấu tạo của sinh thể có lý trí, tôi không nhận thấy có đức hạnh nào được tạo ra để kìm hãm sự công chính; nhưng tôi thấy tính tiết độ được tạo ra để kìm hãm khoái lạc xác thịt.

Hãy gạt bỏ quan điểm của bạn về những thứ có vẻ mang lại cho bạn nỗi đau, và bạn sẽ đứng vững trên một nền tảng chắc chắn nhất. Cái bản ngã đó là gì?—Đó là lý trí.—Bạn nói rằng tôi không phải là lý trí.—Cứ cho là vậy đi; thế thì đừng để lý trí tự làm mình đau đớn, mà hãy để bất kỳ phần nào trên cơ thể bạn đang chịu đựng được phó mặc cho những quan điểm của chính nó về nỗi đau.

Sự cản trở bất kỳ giác quan nào đều là một điều ác đối với bản chất động vật; sự cản trở bất kỳ xung năng nào của nó cũng vậy. Có những loại cản trở khác là điều ác đối với bản chất của thực vật. Do đó, đối với bản chất có lý trí, sự cản trở sự hiểu biết cũng là một điều ác theo cách tương tự. Hãy áp dụng tất cả những điều này vào chính bạn. Nỗi đau và khoái lạc có tác động đến bạn không? Hãy để các giác quan lo liệu việc đó. Có điều gì cản trở các dự định của bạn không? Nếu bạn đã lên kế hoạch mà không có những sự dè dặt thích hợp, thì bản thân điều đó đã là một điều ác đối với bạn với tư cách là một sinh thể có lý trí. Nếu bạn lên kế hoạch với sự dè dặt chung, bạn sẽ không bị tổn thương cũng chẳng bị cản trở. Không ai có thể cản trở công việc đích thực của tâm trí. Ngọn lửa, thanh gươm, kẻ bạo chúa, lời vu khống hay bất cứ thứ gì khác đều không thể chạm tới nó, khi tâm trí đã trở nên trọn vẹn như một khối cầu, hoàn mỹ và tự thân viên mãn.

Tôi không có quyền tự dằn vặt bản thân, kẻ chưa từng cố ý làm khổ bất kỳ ai.

Mỗi người có niềm vui của riêng mình. Niềm vui của tôi nằm ở việc giữ cho phần phán đoán của mình được lành mạnh; không có sự chối bỏ đối với bất kỳ ai, hay đối với bất kỳ vận rủi nào có thể giáng xuống nhân loại. Tuy nhiên, hãy để tôi nhìn ngắm mọi vật bằng ánh mắt nhân hậu. Hãy để tôi chấp nhận và sử dụng tất cả chúng theo đúng giá trị của chúng.

Hãy đảm bảo rằng bạn nắm bắt được lợi ích của thời điểm hiện tại. Những kẻ theo đuổi danh tiếng sẽ lưu truyền hậu thế không hề suy ngẫm rằng hậu thế cũng sẽ là con người giống như những kẻ đang quấy rầy họ lúc này, và rằng họ cũng sẽ phải chết. Và rồi sau đó, tiếng ồn ào từ những lời bàn tán của họ, hay những quan điểm họ dành cho bạn sẽ có ý nghĩa gì đối với bạn?

Hãy nhấc tôi lên và ném tôi đi đâu tùy ý; phần thiêng liêng bên trong tôi vẫn sẽ được bình thản, nghĩa là thỏa mãn khi mọi trạng thái và hành động của nó đều tuân theo quy luật về cấu tạo đích thực của mình.

Liệu có sự kiện nào có sức nặng lớn đến mức khiến tâm hồn tôi phải chịu khổ sở hay trở nên tồi tệ hơn; khiến tâm hồn tôi phải trở nên hèn m hạ, quỵ lụy như một kẻ cầu xin thấp hém, hay bị khiếp sợ? Bạn có thể tìm thấy thứ gì đáng giá đến thế không?

Không có điều gì có thể giáng xuống con người mà không nằm trong vận mệnh của con người. Không có điều gì có thể xảy ra cho một con bò, một cây nho hay một hòn đá mà không nằm trong định mệnh tự nhiên của loài chúng. Thế thì, nếu chỉ có những điều thông thường và tự nhiên mới có thể giáng xuống bất kỳ vật gì, thì có lý do gì để phẫn nộ? Tự nhiên phổ quát chưa từng giáng xuống đầu bạn điều gì mà bạn không thể chịu đựng nổi.

Khi bạn đau buồn về bất kỳ điều gì bên ngoài, không phải bản thân sự việc đó làm khổ bạn, mà là phán đoán của bạn về nó. Bạn hoàn toàn có quyền xóa bỏ phán đoán này. Nếu bạn đau buồn về bất kỳ điều gì trong chính tính khí của mình, ai có thể ngăn cản bạn chỉnh đốn lại các nguyên tắc sống của mình? Nếu bạn đau buồn vì mình không tiến hành một công việc nào đó có vẻ lành mạnh và đức hạnh, hãy dấn thân thực hiện nó một cách thiết thực thay vì đau buồn vì nó chưa được hoàn thành.—Nhưng có một thế lực bề trên nào đó cản trở.—Vậy thì đừng đau buồn, bởi lỗi lầm của việc không làm không nằm ở bạn.—Nhưng sống mà để dang dở việc này thì không đáng sống.—Vậy thì hãy từ giã cõi đời, với tinh thần nhân hậu y như thể bạn đã hoàn thành nó rồi, và mang theo thiện chí ngay cả với những kẻ cản trở bạn.

Hãy nhớ rằng phần điều khiển trở nên bất khả chiến bại khi nó thu mình lại, cảm thấy thỏa mãn trong việc từ chối làm những gì nó không muốn, ngay cả khi sự kháng cự của nó là bất hợp lý. Thế thì nó sẽ ra sao khi, sau khi đã cân nhắc kỹ lưỡng, nó xác định phán đoán của mình theo lý trí? Tâm hồn được giải phóng khỏi các đam mê như vậy chính là một pháo đài kiên cố; và con người ta không thể tìm thấy nơi nào kiên cố hơn để có thể nương náu và từ đó trở đi trở thành bất khả chiến bại. Kẻ nào chưa nhận ra điều này là kẻ vô tri. Kẻ nào đã nhận ra mà không tìm đến nơi nương náu ấy là kẻ khốn khổ.

Chớ nên thốt lên với chính mình điều gì hơn những gì các hiện tượng trực tiếp bày tỏ. Người ta kể với bạn rằng người này người nọ đã nói xấu bạn. Chỉ có điều này được kể cho bạn thôi, chứ không phải là bạn bị tổn thương bởi điều đó. Tôi thấy con mình bị ốm; tôi chỉ nhìn thấy bấy nhiêu thôi. Tôi không thấy rằng nó đang gặp nguy hiểm. Hãy dừng lại ở những ấn tượng ban đầu ấy; đừng thêm thắt bất cứ điều gì vào chúng từ bên trong, và sẽ chẳng có tổn hại nào giáng xuống bạn cả: hay đúng hơn, hãy thêm vào sự công nhận rằng tất cả đều là một phần trong vận mệnh của thế giới.

Quả bầu có đắng không? Hãy vứt nó ra xa. Có gai góc trên đường không? Hãy bước né sang bên. Thế là đủ. Đừng nói thêm rằng, “Tại sao những thứ như thế lại được đưa vào thế giới này?” Nhà tự nhiên học sẽ cười vào mặt bạn, cũng giống như một người thợ mộc hay một người thợ giày vậy, nếu bạn bắt đầu phàn nàn khi thấy những mảnh bào và vụn gỗ vương vãi khắp xưởng. Những người thợ thủ công này có nơi để họ vứt bỏ những thứ rác rưởi này, nhưng Tự nhiên phổ quát lại không có nơi nào như thế bên ngoài phạm vi của bà. Thế nhưng, điều kỳ diệu trong nghệ thuật của bà là, dẫu đã tự giới hạn bản thân trong những ranh giới nhất định, bà vẫn biến hóa thành chính mình mọi thứ trong tầm ngắm dường như đang mục rữa, hoặc đang già đi và trở nên vô dụng; và từ những thứ đó, bà tạo ra các hình thái mới khác; sao cho bà không cần đến vật chất từ bên ngoài cũng chẳng cần đến nơi chốn nào để vứt bỏ rác rưởi của mình. Bà hoàn toàn mãn nguyện với không gian của riêng mình, vật chất của riêng mình và nghệ thuật của riêng mình.

Chớ nên uể oải trong hành động, lộn xộn trong giao tiếp, hay mơ hồ trong các quan điểm của bạn. Đừng để tâm hồn mình có những sự co rút hay vươn bứt đột ngột nào. Trong cuộc sống, chớ nên quá vội vã.

Người ta sát hại bạn, xé xác bạn, nguyền rủa bạn. Điều đó có liên quan gì đến việc tâm hồn bạn vẫn giữ được sự thuần khiết, thận trọng, ôn hòa và công chính? Sẽ ra sao nếu ai đó, đứng bên một dòng suối trong lành ngọt ngào, lại mắng mỏ nó? Dòng suối sẽ chẳng ngừng tuôn chảy những làn nước sảng khoái của nó. Nếu kẻ ấy ném bùn nhơ hay phân dã vào đó, dòng suối sẽ nhanh chóng cuốn trôi và gột sạch chúng, và không hề bị vấy bẩn bởi điều đó. Vậy làm thế nào để bạn có được dòng suối hằng sống vĩnh cửu này bên trong mình? Đó là khi bạn giữ gìn bản thân hướng về sự tự do trong từng giờ phút bạn sống, với tinh thần điềm tĩnh, giản dị và khiêm tốn.

Kẻ nào không biết Vũ trụ là gì thì không biết vị trí của mình ở trong đó là đâu. Kẻ nào không biết nó được tạo ra vì mục đích gì thì không biết chính mình và cũng không biết thế giới. Kẻ nào thiếu sót một trong hai phần tri thức này thậm chí không thể nói rõ bản thân mình được tạo ra vì mục đích gì. Vậy thì một kẻ theo đuổi sự tung hô hoặc sợ hãi sự giận dữ của những kẻ không biết mình là ai hay ở đâu sẽ hiện lên trong mắt bạn là hạng người thế nào?

Bạn có muốn được ca tụng bởi một kẻ tự nguyền rủa chính mình ba bận trong một giờ không? Bạn có thể khao khát làm hài lòng một kẻ không hài lòng với chính bản thân hắn không? Liệu một kẻ hối hận về hầu hết mọi việc mình làm có thể cảm thấy hài lòng với chính mình được chăng?

Đừng chỉ mãn nguyện với việc hít thở hài hòa với bầu không khí bao quanh bạn; mà hãy bắt đầu cảm nhận sự đồng điệu với trí tuệ bao trùm vạn vật. Bởi vì sức mạnh của trí tuệ ấy cũng được lan tỏa không kém, và thấm đẫm không kém cho bất kỳ ai có thể hít vào, giống như công năng của bầu không khí dành cho kẻ biết hô hấp vậy.

Không có sự gian ác phổ quát nào có thể làm tổn hại thế giới; và sự gian ác riêng biệt của bất kỳ cá nhân nào cũng không làm tổn hại đến người khác. Nó chỉ làm tổn hại chính bản thân kẻ đó, và thậm chí hắn còn có đặc ân ân huệ này là ngay khi hắn muốn, hắn có thể thoát khỏi điều đó hoàn toàn.

Đối với ý chí của tôi, ý chí của kẻ khác cũng xa lạ hệt như hơi thở và da thịt nghèo nàn của hắn ta. Và dẫu cho chúng ta được tạo ra vì lợi ích của nhau đến mức nào đi nữa, thì phần điều khiển của mỗi chúng ta vẫn có quyền năng riêng thích hợp của nó; nếu không thì thói hư tật xấu của kẻ khác có thể trở thành nỗi khốn khổ của chính tôi. Thượng đế đã thấy phù hợp để điều này không xảy ra; kẻo quyền làm cho tôi trở nên bất hạnh lại rơi vào tay người khác.

Mặt trời dường như tỏa lan khắp nơi đối với chúng ta, thấm đẫm vạn vật, nhưng chưa bao giờ cạn kiệt. Sự lan tỏa này là một dạng mở rộng, và do đó từ tiếng Hy Lạp chỉ các tia sáng được cho là bắt nguồn từ đây. Bạn có thể quan sát bản chất của một tia sáng nếu bạn nhìn thấy nó chiếu qua một lỗ nhỏ vào căn phòng tối tăm. Hướng đi của nó là thẳng; và nó bị phản xạ xung quanh khi rơi vào bất kỳ vật thể rắn nào, thứ chặn nó lại không cho lan ra khoảng không khí bên ngoài. Ở đó nó đứng yên và không trượt hay rơi xuống. Giờ đây, dòng chảy và sự lan tỏa của sự hiểu biết cũng phải như vậy; không bao giờ cạn kiệt, luôn luôn mở rộng; không một cách dữ dội hay cuồng nộ lao vào những chướng ngại vật gặp phải, cũng không lách sang một bên, mà dừng lại ở đó và soi sáng bất cứ thứ gì chịu đón nhận nó. Thứ gì không chịu truyền ánh sáng thì chẳng qua chỉ tự tước đi vẻ rực rỡ của chính mình.

Kẻ nào khiếp sợ cái chết thì hoặc là khiếp sợ sự dập tắt của mọi giác quan, hoặc là sự trải nghiệm một giác quan mới. Nếu mọi giác quan bị dập tắt, sẽ chẳng còn cảm giác về sự đau khổ nữa. Nếu một loại giác quan khác được tiếp nhận, bạn sẽ trở thành một sinh thể khác, và không hề ngừng sống.

Con người được tạo ra là vì nhau. Vậy hãy dạy dỗ họ cho tốt hơn, hoặc là hãy chịu đựng họ.

Tâm trí chuyển động theo một cách, và mũi tên theo một cách khác. Tâm trí, khi tiến hành một cách thận trọng, hoặc khi đang đắn đo suy tính về những gì nên theo đuổi, dẫu vậy vẫn được mang đi thẳng tắp hướng về mục tiêu đích thực của nó.

Hãy thấu nhập vào phần điều khiển của những người khác; và đồng thời cũng hãy cho phép người khác bước vào phần điều khiển của chính bạn.