1. Thói hư tật xấu là gì? Đó là những điều bạn đã từng thấy mãi. Trong mọi trường hợp, hãy nhớ rằng bạn đã từng chứng kiến những điều tương tự trước đây. Hãy tìm kiếm khắp nơi; bạn sẽ thấy mọi thứ đều quen thuộc như vậy. Giữa những sự kiện làm đầy lịch sử của các thời đại cổ xưa, trung đại và hiện đại; giữa những sự việc mà các thành phố và gia đình chúng ta hằng ngày ngập chìm trong đó, chẳng có gì là mới mẻ cả, tất cả đều quen thuộc và chóng tàn.

2. Làm thế nào những nguyên lý lớn lao của cuộc sống có thể lụi tàn nếu những ấn tượng tương ứng với chúng chưa bị dập tắt? Những ấn tượng ấy, bạn vẫn có thể khơi ngời lại chúng. Tôi luôn có thể hình thành nên nhận định đúng đắn về điều này hay điều khác; và nếu vậy, tại sao tôi lại phải bận lòng? Những gì nằm ngoài tâm trí tôi đều chẳng có can dự gì đến nó. Hãy khắc ghi điều này, và bạn sẽ đứng vững; bạn có thể luôn làm mới lại cuộc đời mình. Hãy nhìn ngắm mọi thứ như bạn từng thấy trước kia, và cuộc đời bạn sẽ được đổi mới.

3. Niềm bận tâm hão huyền của bạn dành cho các buổi biểu diễn, kịch nghệ, đàn gia súc, những cuộc tỉ thí nhỏ nhoi, chẳng khác nào khúc xương ném ra cho lũ chó con tranh giành, mồi thả xuống ao câu, nỗi nhọc nhằn và gánh nặng của loài kiến, những bước chạy trốn hoảng loạn của lũ chuột nhắt, hay mấy trò hề của con rối bị giật dây. Giữa tất cả những điều ấy,nhiệm vụ của bạn là phải đứng vững vàng, đôn hậu và không kiêu ngạo, đồng thời hiểu rằng giá trị của một con người chính là giá trị của những gì anh ta theo đuổi.

4. Trong đàm thoại, chúng ta nên chú ý kỹ đến những gì được nói ra, và trong mọi công việc, chúng ta nên quan tâm đến những gì được làm nên. Ở trường hợp sau, hãy hướng thẳng tới mục đích cuối cùng; còn ở trường hợp trước, hãy ghi nhận ý nghĩa được gửi gắm.

5. Trí tuệ của tôi có đủ cho công việc này hay không? Nếu đủ, tôi dùng nó cho công việc trước mắt như một công cụ mà tự nhiên đã ban cho tôi. Nếu không đủ, tôi hoặc là nhường chỗ cho người thích hợp hơn để hoàn thành nó, hoặc nếu vì lý do nào đó mà cách này không phù hợp, tôi sẽ làm tốt nhất có thể, với sự trợ giúp của những người, bằng cách định hướng tâm trí tôi, có thể hoàn thành điều gì đó thích đáng và hữu ích cho lợi ích chung. Bởi vì tất cả những gì tôi làm, dù là một mình hay với sự giúp đỡ của người khác, đều phải hướng trọn vẹn về những điều thích hợp và hữu ích cho công ích.

6. Biết bao người từng được tung hô vang dội nay đã bị chìm vào quên lãng! Và biết bao kẻ từng tung hô họ nay cũng đã chết đi từ lâu lắm rồi!

7. Đừng hổ thẹn khi nhận sự giúp đỡ. Bạn có trách nhiệm phải làm phần việc của mình, giống như một người lính khi tường thành bị tấn công. Vậy thì, nếu bạn què quặt và không thể một mình trèo lên chiến lũy, nhưng lại có thể làm được nhờ sự giúp đỡ của người khác thì sao?

8. Đừng bận tâm về tương lai. Bạn sẽ tiến đến nó, nếu cần thiết, với cùng một lý trí mà bạn đang sử dụng cho công việc hiện tại của mình.

9. Vạn vật đều đan cài vào nhau trong một mối dây thiêng liêng. Hầu như chẳng có thứ gì lại hoàn toàn xa lạ với thứ khác. Tất cả được sắp đặt bên nhau và liên kết để tạo nên cùng một cỗ máy trật tự. Vũ trụ, kết hợp từ muôn vật, là một thể thống nhất; xuyên suốt vạn vật là một đấng thần linh duy nhất; tồn tại là một; luật pháp là lý trí chung cho tất cả các sinh linh có lý trí; và chân lý cũng là một, đó là nếu chỉ có một loại sự hoàn hảo duy nhất khả dĩ cho tất cả các sinh linh có cùng bản chất và cùng chia sẻ một năng lực lý trí.

10. Mọi thứ thuộc về vật chất đều sớm bị nuốt chửng vào bản chất của tổng thể, và mọi nguyên nhân hoạt động đều nhanh chóng được thu hồi vào lý trí của Vũ trụ. Ký ức về mọi thứ nhanh chóng bị chôn vùi trong cõi vĩnh hằng.

11. Ở sinh linh có lý trí, hành động theo tự nhiên chính là hành động theo lý trí.

12. Hãy sống ngay thẳng, hoặc do bản tính tự nhiên, hoặc nhờ sự uốn nắn.

13. Trong một thể hữu cơ thống nhất, các bộ phận cơ thể đóng vai trò giống như các sinh linh có lý trí giữa những thực thể riêng biệt, bởi vì cả hai đều thích ứng cho một hoạt động chung. Suy nghĩ này sẽ thấm sâu vào bạn hơn nếu bạn thường xuyên tự nhủ: “Ta là một bộ phận của cơ thể vĩ đại được cấu thành từ những sinh linh có lý trí.” Nếu thay vì tự nhận là một bộ phận, bạn lại nói rằng mình chỉ là một phần nhỏ tách rời, thì bạn vẫn chưa đạt được tình yêu thương chân thành dành cho nhân loại. Đến nay bạn vẫn chưa biết yêu mến việc làm lành vì chính bản thân nó, và bạn vẫn chỉ thực hiện nghĩa vụ cằn cỗi của mình mà không hề nghĩ rằng chính hành động đó mới mang lại ơn ích cho bản thân bạn.

14. Từ thế giới bên ngoài, bất cứ thứ gì muốn tác động lên phần nào chịu sự tác động đó thì cứ việc tác động. Hãy để phần nào phải chịu đau khổ được than vãn về nỗi đau ấy, nếu nó muốn. Nhưng tôi, nếu không thừa nhận tai họa đó là điều xấu, thì vẫn hoàn toàn vô sự. Việc không thừa nhận điều đó chắc chắn nằm trong quyền hạn của tôi.

15. Mặc ai nói gì hay làm gì, tôi vẫn phải là một người tốt. Cũng giống như vàng, ngọc lục bảo, hay sắc tía có thể liên tục nói rằng: “Mặc người ta nói hay làm gì thì làm, ta vẫn phải là ngọc lục bảo và giữ gìn ánh quang của mình.”

16. Tâm hồn cai quản bạn không hề tự làm khổ chính mình. Ví dụ, nó không tự khơi gợi nỗi sợ hãi hay khát khao của chính nó. Nếu kẻ khác có thể gieo rắc nỗi đau buồn hay khiếp hãi vào lòng nó, cứ để họ làm thế. Còn bằng những ấn tượng của chính mình, nó sẽ không bao giờ bị dắt mũi sa vào những cảm xúc ấy.

Hãy để thể xác tự lo liệu lấy cho chính nó nếu có thể, để khỏi phải chịu đựng bất cứ điều gì, và hãy để nó kêu ca khi phải chịu đau đớn. Tâm hồn — thứ thông qua đó chúng ta trải nghiệm nỗi sợ hãi và sầu muộn, và thực chất là thứ thông qua đó chúng ta tiếp nhận bất kỳ ấn tượng nào về chúng — sẽ không dung túng cho bất kỳ sự đau khổ nào. Bạn không thể ép nó tuân theo một quan điểm nào như thế.

Phần chủ quản tự thân vốn hoàn toàn tự do khỏi mọi sự lệ thuộc, trừ khi chính nó tự biến mình thành kẻ lệ thuộc. Tương tự như vậy, nó có thể được giải thoát khỏi mọi sự xáo trộn và cản trở, nếu tự nó không gây ra sự xáo trộn và cản trở cho chính mình.

17. Có vận may chính là có một tinh thần tốt, hay một tâm trí tốt. Ngươi đang làm gì ở đây hỡi Trí tưởng tượng? Hãy xéo đi, ta bảo ngươi đấy, y như lúc ngươi bước đến. Ta chẳng cần gì đến ngươi cả. Ngươi đến, ngươi bảo, theo thói quen cũ kỹ của ngươi: ta không giận ngươi đâu, chỉ là, hãy biến đi!

18. Ngươi sợ sự đổi thay ư? Chẳng có gì có thể diễn ra mà không có nó cả. Còn điều gì dễ chịu hơn hay phù hợp hơn với bản tính vũ trụ? Ngươi có thể đun nước tắm nếu củi không biến đổi ư? Ngươi có thể được nuôi sống nếu thức ăn không trải qua sự biến đổi sao? Có thể làm được điều gì ích lợi mà không cần sự thay đổi không? Thế thì ngươi không thấy rằng sự thay đổi đang diễn ra trong chính ngươi cũng tương tự như vậy, và cũng vô cùng cần thiết đối với bản chất của Vũ trụ hay sao?

19. Xuyên qua bản chất của Vũ trụ, tựa như qua một dòng thác lũ, mọi thể xác đều bị cuốn đi. Tất cả chúng đều cùng một bản chất, và là những cộng sự với toàn thể, giống như các bộ phận riêng lẻ của chúng ta là cộng sự của nhau vậy. Biết bao Chrysippus, biết bao Socrates, biết bao Epictetus đã bị dòng chảy của thời gian nuốt chửng! Hãy giữ suy nghĩ này trong lòng đối với mọi con người và trong mọi hoàn cảnh.

20. Tôi chỉ bận tâm đến điều này duy nhất: rằng tôi không làm gì đi ngược lại bản chất của con người, không làm điều gì mà bản chất con người không muốn, không làm điều gì mà nó chưa hề mong mỏi.

21. Thời điểm đã cận kề khi bạn sẽ quên hết mọi thứ, và khi tất cả mọi người cũng sẽ quên đi bạn.

22. Bổn phận đặc biệt của con người là yêu thương cả những kẻ lầm đường lạc lối; và bạn sẽ đạt được tình yêu thương ấy khi nhận thức rõ rằng những kẻ tội lỗi ấy chính là họ hàng của bạn, và rằng họ phạm lỗi do sự vô minh và trái với ý muốn của họ. Hãy nhớ rằng trong một thời gian ngắn nữa thôi, cả bạn và họ đều phải chết: trên hết, hãy nhớ rằng họ chưa hề làm hại bạn, bởi vì họ không làm cho tâm hồn bạn trở nên tồi tệ hơn trước.

23. Đấng tự nhiên cai quản xuất phát từ bản chất phổ quát, ví như từ sáp dẻo, lúc thì nặn ra con ngựa, lúc lại đập nát nó đi, biến chất liệu ấy thành cái cây, rồi sau đó thành con người, và tiếp tục thành một thứ gì đó khác nữa. Mỗi hình hài ấy chỉ tồn tại trong một khoảnh khắc ngắn ngủi. Tuy nhiên, việc bị tháo rời các bộ phận chẳng có gì là đáng sợ đối với cỗ xe thân xác, cũng giống như việc được lắp ráp lại trước đây vậy.

24. Một gương mặt giận dữ là điều hoàn toàn đi ngược lại tự nhiên. Khi nét mặt thường xuyên bị biến dạng như thế, vẻ đẹp của nó sẽ tàn phai, cuối cùng lụi tàn vĩnh viễn và không bao giờ có thể hồi sinh được nữa. Hãy cố gắng thấu hiểu từ chính thực tế đó rằng nó trái với lý trí. Và nếu ý thức về đạo đức cũng phai nhạt theo, thì cớ sao con người ta lại còn muốn sống làm gì?

25. Trong một khoảng không gian nhỏ bé, Tự nhiên, vị cai tối cao và phổ quát, sẽ thay đổi tất cả những gì bạn đang nhìn ngắm; từ bản chất của chúng, bà sẽ tạo ra những thứ khác, và từ bản chất của những thứ đó lại tạo ra những thứ khác nữa, sao cho Vũ trụ lúc nào cũng mới mẻ.

26. Bất cứ khi nào có ai xúc phạm bạn, hãy lập tức xem xét xem anh ta đã lầm lẫn ra sao trong nhận thức về thiện hay ác. Khi bạn thấy rõ sai lầm của anh ta nằm ở đâu, bạn sẽ thương xót anh ta, và sẽ chẳng ngạc nhiên hay giận dữ gì nữa. Quả thực, có lẽ chính bạn vẫn còn đang lầm tưởng những điều thiện cũng chính là những thứ mà anh ta đang nhầm lẫn, hoặc những thứ tương tự như thế. Nhiệm vụ của bạn khi ấy là tha thứ. Và nếu bạn từ bỏ những ý niệm sai lầm về thiện và ác này, bạn sẽ thấy việc mở lòng khoan dung với kẻ vẫn đang lầm đường lạc lối dễ dàng hơn biết bao.

27. Đừng chằm chằm nhìn vào những gì mình còn thiếu, hãy hướng đến những gì bạn đang có sẵn. Hãy chọn lấy những điều tốt đẹp nhất trong số đó, và ngẫm xem bạn sẽ khát khao chúng mãnh liệt nhường nào nếu chúng không thuộc về bạn. Dù vậy, hãy cẩn trọng, kẻo niềm vui thích với những gì đang có lại khiến bạn quen thói đánh giá chúng quá cao; để rồi nếu chúng mất đi, bạn sẽ phải đau khổ.

28. Hãy thu mình lại nội tâm. Năng lực lý trí cai quản bạn tự nhiên sẽ tìm thấy sự thỏa nguyện với chính mình trong sự công minh, và trong sự tĩnh lặng mà sự công minh ấy mang lại.

29. Hãy xóa bỏ trí tưởng tượng viển vông. Kìm hãm những xung động thú tính của các dục vọng. Giới hạn năng lượng của bạn trong thời điểm hiện tại. Quan sát thật rõ ràng mọi chuyện xảy ra với chính mình hoặc với người khác. Chia nhỏ và phân tích mọi đối tượng thành nguyên nhân và vật chất. Hãy suy ngẫm về giờ phút cuối cùng của mình. Hãy để tội lỗi của kẻ khác ở lại nơi gánh nặng của nó.

30. Hãy đặt tâm trí vào những gì được nói ra. Thấu triệt mọi sự việc xảy ra và nguyên nhân sâu xa của chúng.

31. Hãy tự làm vui lòng mình bằng sự giản dị, khiêm tốn, và sự dửng dưng trước mọi thứ nằm giữa lằn ranh thiện và ác. Hãy yêu thương nhân loại, và vâng phục Thượng đế. “Mọi thứ,” có ai đó đã nói, “đều diễn ra theo luật lệ và trật tự.” Nhưng nhỡ đâu chẳng có gì ngoài những nguyên tử thì sao? Ngay cả khi là như vậy, cũng đủ để ghi nhớ rằng vạn vật, ngoại trừ một số ít, đều được chi phối bởi luật pháp.

32. Về cái chết: Nếu Vũ trụ là một tập hợp các nguyên tử, cái chết chính là sự phân rã của chúng; nếu nó là một thể thống nhất có trật tự, cái chết là sự tiêu vong hoặc sự chuyển hóa sang một trạng thái khác.

33. Về nỗi đau: Nỗi đau không thể chịu đựng nổi sẽ mang lại cho chúng ta sự giải thoát. Nỗi đau kéo dài tất yếu sẽ phải là thứ chịu đựng được. Tâm trí có thể tách rời khỏi thể xác, và tâm hồn hoàn toàn không tổn hại gì. Còn về những phần chịu tổn thương bởi nỗi đau, hãy để chúng, nếu có thể, tự lên tiếng than van.

34. Về sự vinh hiển: Hãy ngẫm về trí năng của loài người, những gì họ trốn tránh, và những gì họ theo đuổi. Và hãy suy ngẫm rằng, giống như những đụn cát bị cuốn chồng lên nhau, và những trận cát trôi sau vùi lấp cùng che giấu đi những lớp đi trước, thì trong cuộc đời này cũng vậy, những thời đại trước nhanh chóng bị chôn vùi bởi những thời đại tiếp theo.

35. Lời này từ Plato: “‘Đối với người có tâm hồn thực sự cao cả, và là kẻ chiêm ngưỡng mọi thời đại cùng mọi sự tồn tại, liệu đời sống con người có thể xuất hiện như một điều to lớn hay sao?’ ‘Không thể nào,’ kẻ kia đáp. ‘Vậy một người như thế có thể xem cái chết là điều đáng sợ chăng?’ ‘Quả thực là không.’”

36. Antisthenes có câu rằng: bổn phận của một vị vua là làm việc thiện và gặt hái lấy những lời quở trách.

37. Thật là hổ thẹn khi nét mặt lại vâng lời tâm trí, biết tự điều chỉnh và sắp xếp theo lệnh của tâm trí, trong khi bản thân tâm trí lại không thể tự điều chỉnh và sắp xếp chính mình theo ý muốn.

38. Thật hão huyền khi giận hờn ngoại vật, Bởi chúng nào có bận tâm đến đâu...—

39. Hãy mang lại niềm vui cho chúng ta và cho các vị thần bất tử.

40. Bởi vì cuộc đời giống như bông lúa trĩu hạt bị cắt gặt, Có kẻ ngã xuống và có kẻ vẫn đứng lại chưa được gặt hái.

41. Nếu các vị thần bỏ mặc tôi và các con tôi, Ắt là vì một lý do tốt đẹp nào đó.

42. Bởi vì tôi luôn giữ gìn lẽ phải và sự công chính về phía mình.

43. Đừng khóc thương cùng chúng, và hãy dập tắt những nhịp đập khổ đau ấy.

44. Trớ từ Plato:—“Ta sẽ đáp lại ông ấy một cách công bằng thế này: ‘Anh đã lầm rồi, bạn tôi ơi, khi cho rằng một người có chút giá trị lại đi cân nhắc hơn thiệt về chuyện sống chết. Chẳng phải trong mọi việc anh ta làm, anh ta nên đơn thuần suy xét xem mình đang hành động công chính hay bất công, xem mình đang đóng vai trò của một người tốt hay kẻ xấu hay sao?’”

45. Ông lại nói rằng:—“Thực ra, hỡi các công dân Athens, sự tình là thế này: Dù một người đã chọn đứng ở bất cứ đâu, khi nhận thấy nơi đó là phù hợp nhất cho mình, hay bất cứ nơi nào anh ta được vị chỉ huy của mình bố trí, thì tại đó, theo ta nghĩ, anh ta nên bám trụ bằng mọi giá, chẳng màng đến cái chết hay bất kỳ tai họa nào khác ngoài sự ô nhục.”

46. Lại nói rằng:—“Hãy suy ngẫm xem, bạn tôi ơi, liệu điều thực sự cao quý và thực sự tốt đẹp có phải là một thứ hoàn toàn tách biệt khỏi việc tự cứu mình và được cứu rỗi hay không. Người thực sự là nam nhi không nên đặt hết tâm can vào việc sống thêm vài năm cuộc đời, cũng không nên xem đó là mục đích khát khao của mình. Thay vào đó, anh ta nên phó thác mọi sự cho ý muốn của Thượng đế; đồng thời tán đồng với châm ngôn mà ngay cả đàn bà cũng thường dùng, rằng ‘chẳng ai có thể trốn chạy khỏi định mệnh của mình’, và hơn nữa, phải học cách làm sao để chiêm nghiệm và sử dụng phần đời còn lại của mình cho thật trọn vẹn và tốt đẹp nhất.”

47. Hãy chiêm ngưỡng quỹ đạo của các vì sao, như một kẻ đang quay cuồng cùng với chúng. Hãy liên tục ngẫm suy về sự chuyển hóa của các nguyên tố, cái này hóa thành cái kia. Những sự chiêm nghiệm về những điều ấy sẽ gột rửa sạch sẽ lớp bụi trần của cuộc đời trần thế này.

48. Thật là một ý tưởng hay của Plato, rằng khi chúng ta bàn luận về con người, chúng ta nên “nhìn xuống, tựa như từ trên một đỉnh cao,” vào tất cả mọi sự trần thế; vào những bầy gia sinh vật và các đoàn quân; vào việc đồng áng và hôn nhân; vào những cuộc chia ly, sinh nở và tử vong; vào những náo động chốn pháp đình; vào những chốn hoang vu heo hắt của trái đất; vào bức tranh đa dạng của những dân tộc dã man; vào những buổi yến tiệc và tang lễ; vào việc buôn bán; vào sự hỗn độn của vạn vật, và trật tự nảy sinh từ sự tương phản của chúng.

49. Hãy nhìn lại quá khứ và những cuộc biến động của vô số Đế chế; từ đó bạn có thể tiên liệu được những gì sẽ xảy ra mai sau. Mọi thứ sẽ mãi mãi y nguyên như thế trong muôn sự; các sự kiện không thể nào rời khỏi nhịp điệu mà chúng đang chuyển động. Do đó, việc ngắm nhìn cuộc đời con người trong bốn mươi năm hay trong vạn năm cũng chẳng có gì khác biệt là mấy. Còn gì để xem nữa đâu?

50. Trở về đất liền mọi thứ sinh từ đất, Nhưng thứ hạt giống thiên đàng lại bay vút về trời. Điều này ngụ ý hoặc là sự tháo gỡ mối bận tâm của các nguyên tử, hoặc là sự phân tán tương tự của các nguyên tố bất biến.

51. Bằng thịt thà, đồ uống, bùa chú và phép thuật phù thủy, Họ muốn chuyển hướng đường đi của cái chết và nhờ thế trốn chạy. . . . . . . Ngọn gió thổi từ Thượng đế chúng ta phải kiên nhẫn chịu đựng, Vất vả lao nhọc nhưng không một lời oán thán.....

52. Hắn là một đô vật giỏi hơn bạn, nhưng không phải là người vì việc chung hơn, không khiêm tốn hơn, hay chuẩn bị chu đáo hơn cho những bất trắc của số phận; hắn cũng chẳng dịu dàng hơn trước những thói hư tật xấu của láng giềng.

53. Bất cứ nơi nào chúng ta có thể hành động phù hợp với lý trí chung của các vị thần và loài người, thì ở đó chúng ta chẳng có gì phải sợ hãi. Nơi nào chúng ta có thể thu lợi từ hoạt động thịnh vượng tiến hành đồng điệu với bản tính của mình, chúng ta chẳng cần phải nghi ngờ bất kỳ hiểm họa nào.

54. Ở mọi nơi và trong mọi lúc, bạn đều có thể thành kính đón nhận vận mệnh hiện tại của mình, và đối xử công bằng với những người xung quanh. Bạn có thể nhọc công tìm hiểu mọi ảo ảnh đang sinh khởi, để không một ảo ảnh nào có thể lén lút len lỏi vào bạn trước khi bạn kịp thấu hiểu chúng.

55. Đừng tò mò dòm ngó tâm hồn của người khác; mà thay vào đó, hãy nhìn thẳng vào đích đến mà tự nhiên đang dẫn dắt bạn; nơi mà bản chất của Vũ trụ hướng về qua các sự kiện bên ngoài, và nơi mà bản chất của chính bạn hướng về qua xu hướng hành động của chính mình. Mỗi thực thể đều phải thực hiện phần việc mà nó được tạo ra để làm. Giờ đây, tất cả các sinh vật khác đều được tạo ra vì lợi ích của những sinh giống có lý trí; cũng như tất cả những thứ thấp kém hơn đều tồn tại vì lợi ích của những thứ vượt trội hơn chúng; và các sinh linh có lý trí được tạo ra vì nhau. Do đó, nguyên lý chủ đạo trong bản chất con người chính là tinh thần cộng đồng; và nguyên lý thứ hai là sự chiến thắng trước những cám dỗ của thể xác. Bởi vì đặc trưng của hoạt động lý trí là tự đặt ra giới hạn cho chính mình, và không bao giờ để bị khuất phục bởi tiếng gọi của giác quan hay bởi sự xao động của dục vọng, vốn mang bản tính thú vật. Trí năng đòi hỏi quyền cai trị trên những thứ này và không bao giờ chịu khuất phục chúng; và điều đó hoàn toàn đúng đắn, bởi vì nó được trang bị để chỉ huy và sử dụng mọi năng lực thấp kém hơn. Yếu tố thứ ba trong cấu tạo của một sinh linh có lý trí là sự cẩn trọng để chống lại sự hấp tấp và sai lầm. Hãy để tâm hồn dấn bước thẳng trên con đường của mình khi nắm giữ trọn vẹn những nguyên lý ấy, và cô ấy sẽ nắm giữ hoàn toàn cơ đồ của mình.

56. Hãy xem mình như đã chết, cuộc đời của bạn như đã chấm dứt và lùi vào quá khứ. Hãy sống quãng đời còn lại theo các quy luật của Tự nhiên, như một ân huệ dư dật được ban tặng cho bạn ngoài sức tưởng tượng.

57. Hãy chỉ yêu mến những gì thuộc về vận mệnh của bạn, những gì giáng xuống đời bạn như phần việc của bạn trong cỗ máy quay sợi vĩ đại của Định mệnh. Quả thực, còn điều gì có thể vừa vặn với bạn hơn thế?

58. Trước mọi tai nạn, hãy nhìn vào những người từng trải qua hoàn cảnh tương tự. Họ từng gào thét trước sự kiện ấy, từng ngạc nhiên rồi than vãn. Nhưng giờ đây họ đang ở đâu? Họ đã biến mất vĩnh viễn rồi. Tại sao bạn lại phải đóng cái vai tuồng y hệt như thế? Hãy để lại những sự xao động trái tự nhiên ấy cho những kẻ bạc bẽo, thay đổi rồi lại bị thay đổi. Chính bạn hãy ngẫm xem làm thế nào để tận dụng tốt những sự kiện ấy. Chúng vẫn có thể được tận dụng tốt; chúng sẽ tạo thành chất liệu cho những hành động cao đẹp. Hãy để nỗ lực và khát khao duy nhất của bạn là giành được sự chấp thuận của chính mình trong mọi hành động; và hãy nhớ rằng các đối tượng vật chất của cả nỗ lực lẫn khát khao đó đều là những thứ dửng dưng vô hại.

59. Hãy nhìn vào nội tâm. Bên trong chính là suối nguồn của Điều Thiện. Hãy liên tục đào sâu và nó sẽ mãi tuôn trào.

60. Hãy giữ cho thân thể vững vàng, không chao đảo, dù là trong các chuyển động hay trong tư thế. Bởi vì, đúng như tâm hồn bộc lộ qua nét mặt bằng một vẻ điềm tĩnh và duyên dáng, nó cũng đòi hỏi sức mạnh biểu đạt tương tự của toàn bộ cơ thể. Nhưng tất cả những điều này phải được thực hiện một cách tự nhiên, không chút giả tạo.

61. Nghệ thuật sống giống môn đấu vật hơn là môn khiêu vũ; bởi vì đô vật phải luôn trong tư thế sẵn sàng phòng thủ, và đứng vững trước những nỗ lực bất ngờ, không báo trước của đối phương.

62. Hãy liên tục suy ngẫm xem những người mà bạn mong muốn nhận được sự đồng tình là hạng người nào, và bản chất tâm hồn họ ra sao. Khi ấy bạn sẽ không còn trách móc những kẻ lầm đường lạc lối do vô minh, cũng chẳng cần đến sự tán dương của họ khi bạn thấu suốt được cội nguồn những ý kiến và khát vọng của họ.

63. “Mọi tâm hồn,” Plato nói, “đều miễn cưỡng rời xa chân lý.” Bạn cũng có thể nói điều tương tự về công lý, sự tiết độ, lòng nhân hậu, và mọi đức hạnh khác. Việc ghi khắc điều này trong tâm trí là vô cùng cần thiết; bởi vì nếu làm được thế, bạn sẽ trở nên nhân ái hơn với tất cả mọi người.

64. Trong mọi nỗi đau, hãy nhớ rằng không có sự đê tiện nào trong đó, rằng nó không thể làm hại tâm hồn đang dẫn dắt bạn, cũng không thể hủy hoại tâm hồn ấy như một sức mạnh lý trí hay sức mạnh xã hội. Trong hầu hết các nỗi đau, bạn có thể tìm thấy sự trợ giúp từ câu nói của Epicurus, rằng “nỗi đau không phải là không thể chịu đựng được cũng chẳng phải là vĩnh viễn, nếu bạn ghi nhớ những giới hạn chật hẹp của nó, và không cho phép bất kỳ sự thêm thắt nào từ trí tưởng tượng của mình.” Hãy nhớ rằng chúng ta cũng đang bị dằn vặt, dù không nhận ra, bởi rất nhiều thứ có cùng bản chất với nỗi đau, chẳng hạn như cơn buồn ngủ, cái nóng bức quá độ, sự chán ăn. Khi bất kỳ điều nào trong số này làm phiền bạn, hãy tự nhủ rằng bạn đang đầu hàng trước nỗi đau.

65. Hãy cẩn trọng để bản thân không đối xử với những kẻ vô nhân tính nhất trần đời, theo cách mà họ đối xử với đồng loại của mình.

66. Dựa vào đâu mà chúng ta kết luận rằng Telauges không có trí tuệ sáng láng hơn Socrates? Vẫn chưa đủ khi cho rằng Socrates chết vinh quang hơn hoặc tranh biện sắc bén hơn với các nhà ngụy biện; hay việc ông kiên nhẫn canh gác suốt đêm giá lạnh; hoặc vì khi được lệnh bắt giữ người Salamis vô tội, ông đã phán xét rằng việc bất tuân là cao cả hơn; hay vì bất kỳ phong thái uy nghiêm và vẻ hào nhoáng nào mà người ta gán cho ông ở nơi công cộng, điều mà chúng ta hoàn toàn có quyền từ chối tin tưởng. Nhưng, giả sử tất cả những điều đó là sự thật, khi nghĩ về Socrates, chúng ta phải hỏi xem ông sở hữu một tâm hồn thế nào. Liệu ông có tìm thấy sự thỏa nguyện trong việc hành động công minh với con người, và cung kính với các vị thần, không bị khiêu khích một cách hão huyền bởi thói hư tật xấu của kẻ khác, cũng không bợ đỡ nịnh nọt sự vô minh của họ; không xem điều gì mà Đấng cai quản Vũ trụ an bài là kỳ lạ, không gục ngã trước bất cứ điều gì xem như không thể chịu đựng nổi, và không bao giờ chịu khuất phục tâm hồn mình trước những dục vọng của thể xác.

67. Tự nhiên không pha trộn tâm hồn với thể xác đến mức nó không thể tự thiết lập ranh giới cho chính mình và tự thực thi bổn phận của mình. Hoàn toàn có thể trở thành một vị Thần giữa loài người mà chẳng cần được ai nhận ra. Hãy luôn ghi nhớ điều đó, và thêm cả điều này nữa: hạnh phúc của cuộc đời nằm ở rất ít thứ. Và dẫu bạn có tuyệt vọng về việc trở nên vĩ đại trong Logic học hay Khoa học đi nữa, bạn cũng không cần phải tuyệt vọng về việc trở thành một con người tự do, tràn đầy sự khiêm tốn, lòng vị tha và sự vâng phục Thượng đế.

68. Bạn hoàn toàn có quyền năng để sống vượt lên trên mọi bạo lực, và trong sự tĩnh lặng lớn lao nhất của tâm hồn, dẫu cho tất cả mọi người có phỉ báng bạn thế nào đi nữa; và dẫu cho muông thú có xé xác các bộ phận khốn khổ của khối thể xác lớn lên cùng bạn này đi chăng nữa. Điều gì có thể ngăn cản tâm hồn giữa bao giông bão ấy giữ cho mình hoàn toàn bình yên, giữ những phán đoán đúng đắn về các sự vật xung quanh, và sẵn sàng sử dụng bất cứ thứ gì ném vào đường đi của mình? Phán đoán có thể nói với tai nạn rằng:—“Bản chất thực sự của ngươi là thế này hay thế khác, dẫu ngươi có vẻ ngoài khác đi trong mắt người đời.” Sự ứng dụng có thể nói với hoàn cảnh rằng:—“Ta đang tìm kiếm ngươi. Đối với ta, tất cả những gì hiện hữu đều luôn là chất liệu cho đức hạnh xã hội và lý trí, tóm lại là cho nghệ thuật vốn thuộc về cả con người lẫn Thượng đế. Tất cả những gì xảy ra đều rất thích hợp và quen thuộc cho các mục đích của Thượng đế hay con người. Không có gì là mới mẻ hay khó bề xử lý cả, mà mọi thứ đều vô cùng quen thuộc và sẵn sàng để khai thác.”

69. Đỉnh cao của đạo đức là trải qua mỗi ngày như thể đó là ngày cuối cùng của cuộc đời, không chút phấn khích thái quá, không lười biếng, và không giả hình.

70. Các vị thần, những đấng bất tử, không hề bực bội vì trong một cõi vĩnh hằng dài đằng đẵng, họ phải luôn dung thứ cho sự tơi bời và số lượng đông đảo của những kẻ tội lỗi. Thậm chí họ còn ban phát cho chúng đủ mọi thứ chăm sóc đầy yêu thương. Thế mà bạn, kẻ sắp sửa chấm dứt sự tồn tại đến nơi, lại chẳng thể chịu đựng thêm dù chỉ một chút, dẫu bản thân bạn cũng chính là một kẻ tội lỗi!

71. Thật là nực cười khi bạn không chịu trốn chạy khỏi thói hư tật xấu vốn nằm ngay trong chính mình, dù bạn có quyền làm điều đó; thế nhưng lại cứ loay hoay tìm cách trốn chạy thói xấu ở người khác, việc mà bạn chẳng bao giờ làm nổi.

72. Bất cứ điều gì mà năng lực lý trí và xã hội nhận thấy không phù hợp với các mục đích lý trí hay xã hội, nó đều công bằng xếp loại thấp hơn chính mình.

73. Khi bạn đã làm một việc tốt, người khác đã được hưởng ơn. Cớ sao bạn, giống như những kẻ ngốc nghếch, lại đòi hỏi thêm một thứ thứ ba nào đó — sự nổi tiếng về lòng nhân ái hay một sự báo đáp.

74. Chẳng ai cảm thấy mệt mỏi với thứ mang lại cho mình lợi lộc, và lợi lộc của bạn nằm ở việc hành động theo tự nhiên. Do đó, đừng mệt mỏi khi thu hoạch lợi lộc từ hành động mang lại lợi ích cho người khác.

75. Tự nhiên bắt tay vào việc kiến tạo một vũ trụ có trật tự; và giờ đây, hoặc là tất cả những gì tiếp nối đều tuân theo quy luật của sự liên hệ và hệ quả tất yếu, hoặc chúng ta phải thừa nhận rằng có rất ít tính lý trí ở những thứ vô cùng ưu việt, và dường như là đối tượng đặc biệt nhất cho các xung động của tâm trí phổ quát. Việc ghi nhớ điều này sẽ mang lại cho bạn sự bình tĩnh trong rất nhiều hoàn cảnh.

HẾT QUYỂN THỨ BẢY.