Hồ Gươm là trái tim của Hà Nội. Về hình dáng thì nó cũng thực sự có hình gần giống trái tim, có lẽ những đợt sóng không bao giờ biết mệt kia cũng là nhịp đập đầy rung động chăng? Mỏm nhọn chúc xuống, mũi đất khuyết đào là đầu trái tim, đang là khu vườn hoa bé nhỏ xinh xinh, có một bồn hoa tròn, đất màu cong mui luyện, quanh năm được trồng hoa tươi. Tết, có những cây quất xum xuê ở trên, còn phía dưới thường là xu xi, các bách nhật, đẹp nhất những khi được trồng hoa păng-xê, lung linh như một đàn bướm lạc lối đêm qua, nên sáng nay chúng ở lại, mỗi con bướm thành một bông hoa tím hoa vàng, cứ lay động dù trời không động gió... phía mép hồ, hơn hai mươi cây liễu mới được trồng lại lần thứ hai, đang tơ non xanh ngời, lả lướt, bắt đầu buông tóc thanh tân, chẳng cần một thứ nước gội đầu quảng cáo rùm beng nào, liễu mang cho lòng người niềm rung động của yêu thương, nhớ nhung, có một chút gì nuối tiếc khi hương mái tóc còn vương vấn trong kỉ niệm... Doi đất này trước đây được gọi là Quán Hoa Tràng Tiền, dù đúng ra, phải gọi là Quán Hoa Hàng Khay mới chính xác hơn.
Một lúc nào thanh thản tâm tư, đứng từ đây phóng mắt về phía bắc, có thể nhìn thấy toàn cảnh Hồ Hoàn Kiếm, thấy Đảo Ngọc như mái tóc ai chưa kịp chải, đình Trấn Ba thấp thoáng chiếc nơ màu, còn cầu Thê Húc là dải khăn quàng đỏ, mờ lẫn giữa cây xanh và sương biếc, có lẽ nàng hồ trinh nữ e thẹn nên chỉ thầm nói một điều gì từ xa, mà ở đây ta không nghe thấy.
Quán Hoa vì thế mà có phần buồn tủi cho lời tình, nên mới trầm mình vào dĩ vãng, ít người còn nhớ, nhiều người đã quên, cho mỏm tin này thông thoáng, cho lời gió vang xa, cho mắt nhìn thêm mê đắm?
Từ lâu rồi, bên kia đường, phố Hàng Khay chỉ có một dãy, thứ phố lệch, thiếu đăng đối, như cô gái mắt hơi lé một tí để ta không bao giờ quên được ánh nghiêng nghiêng kì lạ... Hàng Khay từng có nhiều cửa hàng thợ khảm, sau 1954 vẫn còn người thợ thủ công cưa cưa, đục đục, mài mài những thỏi ngà trắng mượt như cổ tay con gái, những cái sừng vàng đục gợi nhớ đến sừng rượu cần đêm lửa nhà sàn, những mảnh trai bảy sắc cầu vồng, mảnh ốc lung linh nhắc chiều nao bãi biển... Nguyên liệu đấy, bàn tay người thợ sẽ từ đấy mà biến hóa nó ra thành những đồ dùng quý giá, xung quanh họ, mùi khét của mạt sừng có lúc hăng hắc, bụi phấn của mảnh trai rải rác trên sàn nhà, mặt bàn như một thứ bụi bạc, lem nhem một chút nhưng không đáng giận. Sẽ có cái khay khảm xà cừ, còn cây xà cừ trùng tên bên kia đường thì thành chàng lực sĩ vạm vỡ từ lâu, sẽ có bàn cờ Đam với những ô vuông, ô sơn then, ô lấp lánh... sẽ có con voi cong cái vòi ngà tí tẹo lên như hỏi trời đất điều gì... Còn phía đường Đinh Tiên Hoàng, trước là phố Francis Garnier, chỗ đang là Nhà Triển lãm, một thời đây là tầng trệt của Địa ốc Ngân hàng, quãng này mở quán rượu Hoàng Gia Taverne Royal, chiều chiều ghế xích đu mây cỡ lớn bày la liệt ra hè cho ông Tây bà đầm ngồi uống rượu, ngắm phố xá một cựu Kinh Kỳ thành thuộc địa. Chiều nắng xiên khoai thì treo những tấm màn cực lớn màu đỏ chói, từ rất xa đã nhìn thấy, người Hà Nội chân đất nhưng tự trọng, tránh ngay sang phía khác khi thấy cái màu màn nắng như thế.
Mỏm tim Hồ, có một quán bán hoa, người Hà Nội gọi tắt là Quán Hoa.
Đẹp nhất là những buổi sáng đẫm sương, mặt cô thiếu nữ Hoàn Kiếm còn chưa hết giấc mơ đêm qua, đang lơ mơ ngái ngủ thì đã phảng phất một thứ hương thơm lãng đãng lẫn trong hơi nước từ hồ tỏa lên, từ trong khí trời Hà Nội sà xuống, đôi khi còn vương một chút hương hơi hắc của lá cúc tần (để bó đệm hoặc làm vòng hoa). Hoa của Hữu Tiệp, Ngọc Hà, Tứ Liên đã về đây từ lúc mặt trời còn nằm sâu dưới đáy vịnh Hạ Long, chưa có sợi dây nào kéo vượt núi Bài Thơ, chiếu những ánh vàng vào đất liền châu thổ, người Hà Nội cũng chưa đi uống tách cà phê quen thuộc ở đầu phố Đờ Măng, ở cạnh nhà máy nước đá phố Hàng Vôi...
Hoa vòng cho đám ma, hoa tươi cho đám cưới, hoa cành, hoa bó để cắm trong phòng, đủ loại, nhiều sắc, quý giá như hồng “đơn”, trinh trắng như huệ, loa kèn, duyên dáng như thạch thảo, đằm thắm như cẩm chướng, bình dị như thược dược, chân chim... Cả thứ tưởng vô giá trị, khi vào đây cũng thành hoa đẹp: Hoa bèo tây tím nhạt, điểm vàng...
Những người bán hoa phần lớn đã có tuổi, áo dài nâu Đồng Lầm, mùa hè khăn nhung vấn, mùa đông thêm tấm khăn vuông len, nhiều bà răng đen, đều giống nhau là mềm mỏng, tươi tắn, niềm nở nhẹ nhàng. Có lẽ hoa đã ảnh hưởng vào cuộc sống người bán hoa?
Quán Hoa tranh nứa ấy, vào khoảng những năm 60 được thay bằng một vòng cung hơi cong, quán xây gạch, chia thành từng gian, lợp ngói xi măng, cột chia gian là cột cho hoa leo giàn, vui mắt. Đầu phía Hàng Trống là của Hợp tác xã hoa Ngọc Hà, giữa là mấy quán của Công ty công viên, còn đầu trông sang Đinh Tiên Hoàng còn mấy bà bán bưu ảnh, bì thư, bút vở... Quán Hoa Tràng Tiền đã thành sợi dây thắm nối bao mối tình thành duyên chồng vợ, thành kỉ niệm một thời của bao người, khó mà nói hết. Có điều, Quán Hoa không bao giờ bán hoa đào Tết, quán dành riêng thứ hoa đặc biệt này cho chợ hoa Hàng Lược chăng?
Không nhớ rõ năm nào, chỗ “nhĩ mục quan chiêm” này, cần thông thoáng khang trang, Quán Hoa phải dỡ bỏ để tạo ra một vườn hoa đặc biệt cho du khách ngắm hồ toàn cảnh. Bà Dán, người bán bưu thiếp dọn về 17 Hàng Đường, cô Sơn người bán hoa của Công ty Công viên lên bán ở trước tam quan đền Bà Kiệu, chỗ bây giờ bán mặt nạ nghệ thuật. Mấy bà hợp tác xã dọn đến ki ốt gần Thủy Tạ, chỗ dăm chục năm trước là quán giải khát của bà Tộ, tự nhận là mụ Béo.
Quán Hoa Tràng Tiền đã làm xong nhiệm vụ, chuyển tình yêu và cái đẹp cho đời, nó lùi vào dĩ vãng, trở thành kỉ niệm của một Hà Nội đổi thay đầy tốc độ.
Ai kia? Mấy nữ sinh áo dài chụp ảnh, có lẽ trong cái cặp sách kia còn múi bưởi và dúm muối ớt đấy, mấy bà đầm, ông Tây ba lô giơ máy ảnh lên, vài ông già đẩy xe cho cháu hóng gió mát và không khí tươi lành hào phóng của hồ cho... Liễu cứ rủ mềm, gặp mùa hoa lộc vừng, ai trải tấm thảm cỏ dập dềnh trôi từ phía giữa hồ về đây? Hoa đấy.
Hoa không ở Quán Hoa, hoa đã hóa thân trên khắp đường phố, trên những chiếc xe đạp bán rong. Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Cầu Giấy, Gia Lâm, Vĩnh Tuy... hoa thỏa mãn, cho một nhu cầu càng ngày càng lớn của thanh lịch hào hoa Hà Nội. Hà Nội là cái đẹp, Hoa làm Hà Nội đẹp thêm. Hồ Gươm là cái đẹp của cái đẹp, nói cách khác Hồ Gươm là con mắt đẹp của giai nhân Hà Nội. Cũng có thể, nó còn là cái đẹp tiềm tàng, sâu lắng của người vợ tảo tần bao năm tháng, chỉ có thể nhận ra từng ngày sau bao năm chung sống. Cái đẹp như từng viên gạch, rồi một lúc nào, ta chợt thấy những viên gạch ấy đã xây thành lâu đài hạnh phúc cho ta, lúc mà hơi lạnh mùa đông đã lùa vào sợi tóc không còn màu đen nhánh.
Quán Hoa Tràng Tiền đã sẻ mình cho Hà Nội hết, không như gần kia tháp Hòa Phong còn đựng rượu trời trên cái bình thời gian chót vót mãi cao. Quán Hoa lặn vào tâm hồn Hà Nội, chắc sẽ còn được nhắc đến lâu dài nữa khi Hồ Gươm còn kia, khi Hồ Tây còn đó, khi cầu Thê Húc vẫn quàng tấm khăn voan đỏ vào chiếc cổ nõn nà của cô gái Hồ Gươm...
