Vì câu "chẳng phụ Như Lai chẳng phụ nàng" mà kết duyên cùng Thương Ương Gia Tố, vì một bài thơ mà yêu một con người.
Mỗi lần đọc những dòng chữ của Thương Ương Gia Tố, vị Đạt Lai Lạt Ma thứ sáu vốn ở trên cao ấy, điều tôi có thể nghĩ đến lại chỉ là bầu trời xanh thuần khiết và những đám mây trắng tinh khôi của cao nguyên vùng tuyết vực, thật u tịch, tĩnh lặng, bay bổng và phóng khoáng.
Vẫn luôn cảm thấy đây là một nam nhân vô cùng lãng mạn, cuộc đời ngắn ngủi nhưng câu chuyện lại kéo dài vô tận. Nếu bạn là thiếu nữ thời bấy giờ, chắc chắn bạn sẽ đem lòng yêu mến chàng, nghe chàng ngâm thơ, nghe chàng hát khẽ, nghe chàng giảng kinh. Chàng có địa vị cao ngợi, thậm chí thần thánh không thể xâm phạm, nhưng lại nổi loạn bất kham, chính những điều này đã tạo nên một cuộc đời truyền kỳ của chàng. Có lẽ việc rời xa cung Potala là may mắn của chàng, chỉ mong chàng của ngày xưa có thể thoát khỏi thế giới nhiều phiền nhiễu để tiêu dao suốt đời.
—— Gửi Thương Ương Gia Tố trong lòng tôi
Tựa cửa ngắm trăng, gió mát tựa cam. Nhìn chăm chú, bản nhạc của tâm hồn trong phút giây ngẩn ngơ thăng hoa rực rỡ như pháo hoa. Dưới cửa sổ, những ngọn núi xanh nguy nga thấp thoáng kéo dài về chốn xa xăm hồng hoang, nghe ánh tía đan cài giao thoa dệt nên bức tranh của giấc mơ, ngắm cánh chim mỏi bay về tổ mang theo đầy trời giấc mơ sắc tím, nhặt lấy một khoảng huyền tưởng tĩnh mịch bên gốc cây cổ thụ, gửi gắm từ chốn xa xôi, cùng chung một vầng trăng sáng này, thắp lên muôn vàn thi ý giữa đất trời.
Biển trời mịt mờ, không gỡ bỏ được những vướng mắc ân oán, không dứt đứt được nỗi vương vấn thê thiết, không đọc hết được những tang thương của nhân đời, không giải hết được vẻ phong lưu của trần thế. Điều tôi có thể nghe thấy, chỉ là trái tim tôi, khi trăng lên trăng lặn, cùng với những đóa hoa đọng sương mà bung nở, rồi cùng tàn úa. Người con gái đang tựa cửa ngóng trông, giờ này đã vớt tâm tư thiếu nữ từ trong chiếc gương đồng lên chưa; dòng suối róc rách chảy, có từng dùng chiếc rổ tre thủng trăm lỗ để gạn lọc làn khí tím hư ảo ấy trở nên trống rỗng và linh minh chưa? Thoáng ẩn thoáng hiện, trong thế giới hoang mạc trống trải, giai điệu tiêu điều vang lên khoan thai, uyển chuyển như nước, nhẹ nhàng như tơ, bùng nổ thứ ánh sáng như hoa sen nở rộ, khúc ca tình ái không dứt của vị Đạt Lai Lạt Ma thứ sáu Thương Ương Gia Tố, cứ thế thổi thật rõ vào tâm hồn có ngọn lửa sinh mệnh mãi chẳng lụi tàn:
Đêm ấy, ta lắng nghe tiếng Phạn suốt một canh giờ, không phải để ngộ đạo, chỉ để tìm một chút hơi thở của nàng
Tháng ấy, ta quay tất cả các bánh xe kinh luật, không phải để siêu độ, chỉ để chạm vào vân tay của nàng
Năm ấy, ta cúi đầu lạy sát đất ôm trọn bụi trần, không phải để chiêm bái Phật, chỉ để áp sát sự ấm áp của nàng
Kiếp ấy, ta lật tìm muôn ngọn núi, không phải để tu kiếp sau, chỉ để có thể gặp gỡ nàng trên vạn dặm đường đi
Khoảnh khắc ấy, ta bay lên thành tiên, không phải để trường sinh, chỉ để phù hộ nàng bình an vui vẻ
Chỉ là, ngay trong đêm ấy, ta đã quên hết mọi thứ, vứt bỏ tín ngưỡng, từ bỏ luân hồi, chỉ vì đóa hồng từng khóc trước cửa Phật, từ lâu đã mất đi vẻ rạng rỡ ngày xưa.
Vị Đạt Lai Lạt Ma thứ sáu Thương Ương Gia Tố đã để lại cho đời sau hình ảnh phong nhã của một bậc tình thánh đệ nhất thiên hạ. Linh sơn xa xôi, vẫy gọi những người hành hương vượt qua thế tục bước đi đầy gian khổ, thế mà Thương Ương Gia Tố với tư cách là một bậc Hoạt Phật lại diễn tả một bi kịch tình ái khiến người ta tiếc nuối trên con đường đầy hy vọng này, mang đến cho những kẻ cầu thánh sự xúc động chân thật nhất trong sinh mệnh.
Phật là gì? Trên con đường tìm Phật thành tổ, liệu có phải cũng phải trải qua sự gột rửa của chốn hồng trần náo nhiệt cùng sự phồn hoa và suy tàn? Phật Đà Thích Ca Mâu Ni vĩ đại là bởi vì ngài đã trải qua sự chuyển biến từ cực thịnh của phồn hoa cho đến sự bình thản đến cực điểm, chứ không phải ngài vừa sinh ra đã có thể thấu triệt và giác ngộ mười hai nhân duyên của luân hồi sinh mệnh.
Quá trình từ phàm nhân thành Phật của Thích Ca Mâu Ni, chính là minh chứng cho việc sinh mệnh cần phải trải qua sự chịu tội và nếm khổ liên tục qua nhiều kiếp nhiều đời, để đạt được sự thăng hoa không ngừng của tâm hồn; mà khát vọng về tính linh của Thương Ương Gia Tố, lại thường đi ngược lại với thần Phật cao cao tại thượng, hoặc với vô số thiên điều do con người tưởng tượng ra, thế là, chàng chúa định phải trở thành một vị Hoạt Phật thất bại, nhưng lại vô tình tôi luyện thành một nhà thơ vĩ đại, một bậc tình nhân hiếm có trên đời. Khi bước trên những bông tuyết mềm mại đa tình, Thương Ương Gia Tố lặng lẽ bước ra khỏi cánh cửa cung trong đêm tối của thần đàn để đến trước mặt thiếu nữ có vẻ đẹp tinh khiết như ánh trăng phía đông ấy, có lẽ chính là để minh chứng cho sự xuất hiện của từng khoảnh khắc khiến người ta say đắm ngây ngất trong quá khứ.
Phật là chúng sinh đã thức tỉnh với tình cảm, thế thì những người con gái thanh khiết linh động ở thế gian thì sao? Tâm hồn trong sáng tựa băng tinh núi Himalaya, tấm lòng bay bổng dung nhan bất biến tựa Thần Nữ Phong, cuối cùng đã khiến tận sâu trong tâm hồn Thương Ương Gia Tố sinh ra khát khao đối với tình yêu, thế là vào những đêm ấy, họ yêu thương tha thiết, nhập thần, nhập linh, nhập hồn, lại một vòng luân hồi sinh mệnh được từ từ mở ra như bức tranh vẽ tao nhã. Tấm lòng xuất nhập chốn thế gian của Phật, cũng chính thức mang lại cảnh báo triệt để nhất cho nhân gian.
Yêu, kiếp kiếp đời đời khổ sở truy tìm tình yêu của một ai đó, kiếp kiếp đời đời vương vấn chấp nhất đối với ai đó, cũng là "chỉ để tìm một chút hơi thở của nàng", "chỉ để chạm vào vân tay của nàng", "chỉ để áp sát sự ấm áp của nàng", "chỉ để có thể gặp gỡ nàng trên vạn dặm đường đi". Một chữ "chỉ", đã nói cạn sự hư ảo bất thực cuối cùng của sự chấp nhất tình ái chốn nhân gian. Sự thị hiện tình cảm ngắn ngủi và điểm dừng chân cuối cùng của sinh mệnh chàng, cho đến nay vẫn chỉ là một bí mật, nhưng dù thế nào đi nữa, cuộc đời mang màu sắc bi kịch của chàng, luôn có thể mang lại cho nhân gian đang hừng hực năm độc này một số khải thị tích cực nhất định.
Lúc tĩnh tu chỉ, lúc động tu quán, từng vị người tình hiện rõ trước mắt.
Nếu đem tâm ấy chuyển sang học đạo, thành Phật ngay trong kiếp này có gì khó.
"Từng vị người tình hiện rõ trước mắt" của Thương Ương Gia Tố, đã khắc họa tâm trạng mâu thuẫn khó lòng lựa chọn giữa việc học đạo và theo đuổi tình yêu của chính mình. Giải thích theo nghĩa đen, ý chính của bài thơ này là khi quán chiếu thì tập trung tinh thần vào một chỗ, dồn trọn tình yêu vào từng hình ảnh cụ thể, làm rõ từng tướng chấp nhất, cũng là vật tham chiếu để thành tựu sự thăng hoa của tâm hồn. Nếu có thể chuyển hóa nhận thức này sang việc học đạo, thì cũng có thể buông bỏ tất cả danh tiếng lợi lộc, sự sủng nhục được mất ngoài việc học đạo ra, thì việc thành Phật thành đạo cũng sẽ trở nên vô cùng dễ dàng.
Chân ái bản sắc, thực sự rất khó có được, nếu có, cuối cùng cũng sẽ kết thúc bằng một cái kết bi kịch thê lương rực rỡ, để mặc người đời sau tưởng niệm dài lâu, cũng giống như sự vương vấn của Thương Ương Gia Tố dành cho Ma Cát A Mễ. Chân ái tựa như tâm Phật, trên đời có lẽ sẽ không tồn tại, nhưng sự theo đuổi tình yêu cho đến chết của Thương Ương Gia Tố vượt qua cả phàm tục lẫn quy tắc tôn giáo, lại buông bỏ sạch sành sanh mọi kiêng dè, kích động tiếng Phạn của tâm hồn trong sự xúc động chân thật giữa nỗi buồn lớn và niềm vui lớn, có lẽ đây mới là dấu tích giác ngộ Bồ đề chân thật nhất chăng?
Nâng chén hỏi trời cao, trong sự tĩnh lặng lắng nghe tiếng Phạn thấm đượm bản chất con người của Thương Ương Gia Tố:
Thứ nhất, tốt nhất là không gặp gỡ, như thế có thể không yêu nhau.
Thứ hai, tốt nhất là không quen biết, như thế có thể không tương tư.
Thứ ba, tốt nhất là không bầu bạn, như thế có thể không nợ nhau.
Thứ tư, tốt nhất là không trân trọng, như thế có thể không nhớ nhung.
Thứ năm, tốt nhất là không yêu nhau, như thế có thể không phụ bạc nhau.
Thứ sáu, tốt nhất là không đối diện, như thế có thể không hội ngộ.
Thứ bảy, tốt nhất là không lỡ làng, như thế có thể không phụ lòng nhau.
Thứ tám, tốt nhất là không hứa hẹn, như thế có thể không nối tiếp.
Thứ chín, tốt nhất là không tựa vào nhau, như thế có thể không quấn quýt.
Thứ mười, tốt nhất là không tình cờ gặp, như thế có thể không sum vầy.
Nhưng một khi đã gặp gỡ thì ắt sẽ quen biết, gặp gỡ chi bằng lúc không gặp.
Làm sao để quyết tuyệt cùng quân, khỏi khiến sinh tử thành tương tư.
Nhân duyên hội ngộ, Thương Ương Gia Tố thời niên thiếu đã không xuất hiện trong cung Potala thần thánh, cũng không sống cuộc đời Hoạt Phật bị bao quanh bởi những giới luật thanh quy; trái lại, thuở thiếu niên khờ dại, chàng đã tình cờ gặp gỡ thiếu nữ xinh đẹp thuần chân Ma Cát A Mễ trong giai đoạn tương đối tự do này, rồi đem lòng yêu mến và yêu nhau, cùng nhau dệt nên và diễn tả một câu chuyện tình yêu thê lương ngọt ngào.
Bản tính của thiếu niên một khi hội tụ với nhân duyên tình ái trong bản tính con người, thì sức hút khổng lồ ấy khiến chàng mãi mãi không thể thoát khỏi "gông cùm" của ái dục, đến nỗi Thương Ương Gia Tố sau khi trở thành Hoạt Phật cũng không khỏi cảm thán thở dài về những điều "không gặp", "không quen biết", "không bầu bạn", "không trân trọng", "không yêu nhau", "không đối diện", "không lỡ làng", "không hứa hẹn", "không tựa vào nhau", "không tình cờ gặp".
Đối với Thương Ương Gia Tố đang lẫn lộn chốn hồng trần mà nói, mười tiền đề giả định này là không thể tránh khỏi, mà những điều sau đó như "không yêu nhau", "không tương tư", "không nợ nhau", "không nhớ nhung", "không phụ bạc nhau", "không hội ngộ", "không phụ lòng nhau", "không nối tiếp", "không quấn quýt", "không sum vầy", lại chính là cái quả cũng hư ảo bất thực không kém được sinh ra từ cái nhân hư ảo bất thực trước đó, còn về việc yêu như thế nào, Thương Ương Gia Tố cuối cùng vẫn dùng một bóng lưng tiêu điều cô độc, khắc sâu hình ảnh rực rỡ nhất trong linh tính của chính mình vào tâm trí của những người tìm kiếm sự thật và ngộ đạo đời sau.
Những điều mà Thương Ương Gia Tố kiếp kiếp đời đời tìm kiếm như "chỉ để tìm một chút hơi thở của nàng", "chỉ để có thể gặp gỡ nàng trên vạn dặm đường đi", "chỉ để phù hộ nàng bình an vui vẻ", nếu chúng ta chỉ xem đó là khoái cảm hòa quyện thể xác và tâm hồn của nam nữ chốn hồng trần, hoặc là cái cớ để tình yêu lan tràn, thì đã đại sai đặc sai rồi. Nam nữ thế gian yêu thương lẫn nhau không phải là mục đích, mà là một cửa ải để con người nhìn thấu sự vô thường của sinh mệnh, từ đó hướng đến sự giác ngộ cuối cùng. Sự thành kính, tâm hồn thiếu niên trong sáng không tì vết của Thương Ương Gia Tố, chẳng phải là điều kiện cơ bản mà một người cầu đạo giác ngộ nên có đó sao? Nếu có thể hóa giải tình yêu thành động lực tìm kiếm sự giác ngộ Bồ Đề, thì đạo tâm cũng sẽ kiên định không dời; lại thấu triệt được sự quen biết, gặp gỡ, nương tựa, quấn quýt, yêu đương, yêu mến ở nhân gian, thì những dục niệm biến đổi vô thường này cũng sẽ tắt ngấm.
Xúc tu của tâm hồn vươn đến khắp nơi, tâm hồn con người vốn vô hình, vô tướng, vô thanh, vô ngữ, vô vị, nhưng lại bao la như hư không. Mà huyền cơ của tâm hồn, là điều mà loài người chúng ta không thể hiểu thấu, cũng không thể điều khiển nắm bắt. Lỗi lầm của con người, có lẽ xuất phát từ một niệm trong tận sâu tâm hồn. Còn về ái hận tình thù vốn có trong bản tính con người, mấy ngàn năm qua đã diễn ra biết bao cuộc hợp tan. Có lẽ, khi xúc tu cảm ngộ của tâm hồn chúng ta vô tình phù hợp với nhân duyên giác ngộ "Trung Đạo" của Phật Đà năm xưa, thì bóng lưng tiêu điều gầy gò ở cao nguyên tuyết vực Tây Tạng cách đây hơn ba trăm năm ấy, mới có thể dẫn dắt chúng ta vứt bỏ những cảm xúc giả dối trong bản tính con người, kiên quyết bước lên con đường vui mừng vì sự siêu việt không ngừng của tâm hồn chính mình.
Ngô Ỷ Dương
Bản thảo đầu tiên ngày 12 tháng 6 năm 2007 tại Bắc Kinh
Bản sửa đổi cuối cùng ngày 7 tháng 8 năm 2010 tại Vũ Lăng Sơn
