“Tự tin văn hóa!”
Chính bốn chữ này, không chỉ khiến Ngu Trì bừng tỉnh ngộ, mà còn không khỏi lắc đầu, cau mày nói: “Bố, thế này có phải là hơi làm quá lên rồi không? Chỉ là một hình thức nghệ thuật nhỏ bé thôi mà, có cần thiết phải nâng lên tầm cao như vậy không?”
Ngu Hao nghe vậy liền cười, nhẹ giọng nói: “Không phải vấn đề tầm cao, mà là niềm tin bám rễ sâu xa. Nghĩ lại lịch sử năm nghìn năm văn hiến của đất nước chúng ta, đã để lại cho chúng ta khí phách hùng hồn của sự tự tin văn hóa, mà chống đỡ cho khí phách này chính là Chư tử bách gia, đồ sứ, tơ lụa, trà, thư pháp, tranh thủy mặc, kịch nghệ, giấy, nghề in, la bàn, thuốc súng……”
“Nhiều hình thức nghệ thuật như vậy, có thể gọi là tuyệt đỉnh thế giới. Những thứ tốt đẹp đếm không xuể này, người bình thường dốc hết tinh lực cả đời cũng nghiên cứu không thấu, yêu thích không hết, đâu còn tâm trí đâu mà đi để ý đến mấy thứ nửa mùa nữa chứ.”
Trong lời nói của Ngu Hao tràn ngập niềm tự hào và sự tự tin.
Ngu Trì bĩu môi, có chút đồng tình, lại có chút không đồng tình: “Sao bố không nhắc đến âm nhạc, kiến trúc, điêu khắc của phương Tây đi. Đúng rồi, cả tranh sơn dầu nữa, chẳng phải cũng đã cắm rễ phát triển ở nước ta rồi sao.”
“Bởi vì chúng ta bao dung, không đóng cửa tự suýt.”
Ngu Hao cười nói: “Đất nước chúng ta từ xưa đến nay, vẫn luôn là gom góp sở trường của trăm nhà, hấp thu tinh hoa của các nước, các dân tộc, rồi sau đó dung hợp, đồng hóa lẫn nhau, cuối cùng biến thành của riêng mình.”
“Văn hóa phương Tây có điểm đáng học hỏi, chúng ta tự nhiên phải du nhập vào, học tập điểm mạnh của người ta. Nhưng con cũng phải để ý rằng, nền văn hóa được du nhập vào thực ra cũng thiếu đi nền tảng quần chúng.”
Ngu Hao chậm rãi nói: “Bất kể là âm nhạc khiêu vũ, hay kiến trúc điêu khắc, có lẽ có thể thịnh hành trong chốc lát, nhưng những bách tính sinh trưởng trên mảnh đất này, những người đã chịu sự hun đúc của văn hóa, vẫn thích văn hóa nghệ thuật của đất nước mình nhất.”
“Ví dụ đơn giản nhất.”
Ngu Hao hỏi: “Phiên đấu giá mùa xuân, giá giao dịch cao nhất là tranh sơn dầu, hay là tranh thủy mặc? Trên thị trường, rốt cuộc là hồng bảo thạch, lam bảo thạch, kim cương được ưa chuộng, hay là ngọc phỉ thúy truyền thống có doanh số cao hơn? Còn những bách tính bình thường, thứ họ khao khát nhất là những tòa nhà cao tầng, hay là những ngôi nhà cổ truyền thống có sân vườn viện lạc?”
“……”
Ngu Trì trầm mặc hồi lâu, mới nghẹn ngào nói: “Bố, đề tài này cao siêu quá, con không tham gia thảo luận đâu. Con bây giờ chỉ muốn biết, dùng hình thức tranh sơn dầu để thể hiện ý cảnh của tranh thủy mặc, con đường này có khả năng đi thông không?”
Trong lúc nói chuyện, ánh mắt cậu lóe lên tia chờ mong, giống như ngọn lửa đang bùng cháy.
“Thằng ngốc này, con vẫn chưa hiểu à?”
Ngu Hao bất đắc dĩ thở dài: “Vào thời đại đại hàng hải, văn hóa phương Đông và văn hóa phương Tây giao hội, chúng ta học tập âm nhạc, kiến trúc, toán học, điêu khắc của người ta, người ta cũng có thể quay ngược lại học tập văn hóa của chúng ta chứ.”
“Con tưởng trong mấy trăm năm nay, dưới gầm trời này chỉ có một mình con là kẻ thông minh chắc. Một số họa sĩ phương Tây, bị thu hút bởi văn hóa nước ta, cũng từng thử nghiệm dùng hình thức tranh sơn dầu để thể hiện tinh tế của tranh thủy mặc rồi.”
“Kết quả thế nào?”
Ngu Trì truy vấn, có chút căng thẳng thất vọng, lại có chút hy vọng.
“Thất bại.”
Ngu Hao thản nhiên nói: “Một mặt là lý do văn hóa, dù sao để người nước ngoài học tập văn hóa của chúng ta cũng không phải là chuyện đơn giản, huống chi là triệt để phá vỡ gông cùm xiềng xích của văn hóa để hóa thành của riêng.”
“Mặt khác chính là sự hắt hủi của thị trường.”
Ngu Hao giải thích: “Tinh túy của tranh thủy mặc tả ý nằm ở sự biến hóa của mực nước. Mọi người đã quen với việc vung bút múa mực trên trang giấy tuyên thành trắng muốt, viết nên ý cảnh đen trắng nhạt nhã, đối với màu sắc sặc sỡ của tranh sơn dầu, cũng có chút khó tiếp thu.”
“Hơn nữa, cho dù có người thích tranh có màu sắc sặc sỡ rực rỡ, chẳng phải vẫn còn trọng thái công bút sao. Màu sắc của rất nhiều tranh công bút cũng chẳng khác gì tranh sơn dầu cả.”
Ngu Hao mỉm cười: “Nếu không phải hình thức tranh công bút tương đối phẳng, còn tranh sơn dầu có tính lập thể hơn, chỉ sợ trên thị trường đã không còn chỗ đứng cho tranh sơn dầu rồi.”
Ngu Trì vẫn không chịu bỏ cuộc, lại hỏi: “Vậy người nước mình học tranh sơn dầu thì sao, kiêm cả sở trường của hai nền văn hóa Đông Tây, chẳng lẽ cũng không thể phá vỡ gông cùm sao?”
“Bố đã nói gì nào, thị trường hắt hủi.”
Ngu Hao lắc đầu nói: “Tạo dựng ý cảnh truyền thống mang đặc điểm tranh thủy mặc trong tranh sơn dầu, chuyện này nói thì dễ, làm mới khó. Quan trọng là có người làm, nhưng lại không được thị trường công nhận.”
“Bố nhớ cách đây nhiều năm, có một họa sĩ đã làm một thí nghiệm. Cùng một chủ đề, anh ta vẽ tác phẩm bằng hình thức tranh thủy mặc, rồi sau đó lại vẽ lại bằng hình thức tranh sơn dầu. Hai bức tranh đem đến phòng tranh gửi bán, kết quả tranh thủy mặc vừa trong ngày đã được bán với giá cao, còn tranh sơn dầu treo cả một tháng, mới được bán đi với giá rẻ mạt.”
“Mặc dù chỉ là lấy cái nhìn phiến diện để đánh giá toàn cục, nhưng cũng phần nào nói lên rằng, hình thức tả ý của tranh sơn dầu không được đại chúng công nhận. Thực ra không chỉ tranh sơn dầu tả ý bị hắt hủi, ngoài ra cũng có người từng thử nghiệm tranh trừu tượng thủy mặc, kết quả cũng chẳng có thị trường.”
“Dù sao hình thức tranh thủy mặc, qua sự tích lũy ngàn năm, sự nỗ lực của từng thế hệ, đã hình thành nên thị hiếu thẩm mỹ độc đáo, chú trọng hình tượng ở giữa mức giống và không giống, tách rời khỏi tiêu chuẩn này, thì nhất định sẽ là dòng tranh lạnh lẽo, ít người biết đến, không thể thành đại sự được. Họa sĩ có tài năng thiên phú đến đâu, nếu chọn sai hướng, dù có nỗ lực thế nào đi nữa cũng sẽ không có thu hoạch đâu.”
Đây là nhắc nhở, cũng là cảnh cáo.
Ngu Trì không nói gì nữa, quay người nói: “Bố, con đi ăn cơm đây.”
“……”
Ngu Hao đưa mắt nhìn con trai rời đi, khẽ lắc đầu, rồi tiếp tục đọc sách.
Chuyện này đối với ông mà nói, chẳng qua chỉ là một khúc nhạc đệm nhỏ trong cuộc sống, giống như trang sách đã lật qua, qua rồi thì thôi, không cần phải để tâm nữa.
Nhưng tối nay đối với Ngu Trì mà nói, lại là một đêm trằn trọc khó ngủ.
Sáng hôm sau, cậu thậm chí còn chưa ăn sáng, đã vội vã chạy đến Văn thôn, một lần nữa đến thăm Bạch Diệp.
Gõ cửa, báo danh, thuận lợi bước vào dinh viện.
Bạch Diệp vừa mới tỉnh ngủ, vẫn còn chút cơn buồn ngủ, ngáp ngắn ngáp dài liếc xéo Ngu Trì, chê bai nói: “Cậu cứ thế này mà đến đấy à?”
“Chứ sao nữa?”
Ngu Trì ngẩn người, không hiểu ý là gì.
“Sáng sớm tinh mơ đã đến gõ cửa, tôi tưởng cậu đến tặng quà cho tôi chứ, mừng hụt một vố.” Bạch Diệp dẫn Ngu Trì bước vào phòng khách, phải biết là bình thường nếu không có việc gì, cậu thường phải ngủ đến trưa mới tự nhiên tỉnh giấc.
Đây chính là cuộc sống của người có tiền, mộc mạc chân phương mà lại khô khan.
“Trà hết rồi, uống nước đi.”
Trong phòng khách, Bạch Diệp mềm nhũn tựa vào sô pha, không muốn cử động cho lắm.
Ngu Trì cũng không thấy lúng túng, ngược lại còn mạnh mẽ gật đầu nói: “Đúng vậy, cậu đoán đúng rồi, tôi đúng là đến để tặng quà đấy.”
“Hả?”
Bạch Diệp ngẩn ra, trên dưới đánh giá Ngu Trì: “Quà ở đâu?”
Ngu Trì ra vẻ nghiêm túc nói: “Tôi muốn tặng cậu sự phú quý ngút trời, cùng với một cơ hội được ghi danh vào lịch sử hội họa.”
“Cậu……”
Bạch Diệp ngẩn người, chần chừ nói: “Chỗ tôi có Tiểu Sài Hồ, cậu có muốn làm một ấm không?”
“Tôi không bị sốt, không nói nhảm đâu.”
Khuôn mặt Ngu Trì tối sầm lại, sau đó nghiêm túc hỏi: “Cậu không cam lòng chứ?”
“Cái gì?”
Bạch Diệp khó hiểu.
“Một năm trước cậu rơi vào khủng hoảng, người người hô đánh hô mồi, thậm chí bị ép bất đắc dĩ, phải đốt hết tất cả tranh của mình. Cho dù bây giờ cậu đi con đường tắt khác, thông qua điêu khắc mà lội ngược dòng thành công. Nhưng vết thương trong lòng, thực sự đã được xóa mờ rồi sao?”
Trong lời nói của Ngu Trì còn mang theo vài phần khích bác, “Tôi không tin, cậu lại có thể cười xòa cho qua chuyện này. Tôi cũng không tin, từ nay cậu sẽ tập trung vào điêu khắc, tuyệt giao hoàn toàn với giới hội họa. Chẳng lẽ cậu không muốn, diễn một màn trở lại đỉnh cao ngoạn mục trong giới hội họa, giáng một đòn chí mạng vào những kẻ từng chế giễu cậu sao?”
“…… Không muốn.” Bạch Diệp lắc đầu, trông giống như một con cá ươn.
“Không, cậu muốn.”
Ngu Trì áp sát lại, ra vẻ nghiêm trang nói: “Bất kể là ai, sau khi trải qua chuyện kiểu đó, trong lòng nhất định sẽ cảm thấy uất ức, buồn bực, trong bụng tích tụ một ngọn lửa. Tôi biết, cậu nhất định đang đợi một cơ hội……”
Câu này nghe quen quá vậy.
Bạch Diệp không kìm được mà thuận nước đẩy thuyền nói: “Đúng vậy, đang đợi một cơ hội. Tôi muốn tranh một hơi, không phải để chứng minh tôi giỏi giang hơn người khác, tôi chỉ muốn nói cho mọi người biết, những thứ tôi đã mất, tôi nhất định phải tự tay đòi lại!”
“Bùm!”
