Mùa Giáng Sinh đó cũng qua mau, khi cô Tuyền nghỉ bán ở quày, cửa hàng thưa khách dần. Nhiều suy nghĩ với Việt, tại sao? Kinh tế thị trường luôn vận động hình sin.
Tết Nguyên Đán lại về. Bây giờ Hùng đẫy đà, lớn hơn đã thành thanh niên, có thể trông coi cửa hàng, Thiệt tuy nhỏ hơn nhưng phát triển cũng đều đặn, mập mạp ra. Anh dự định về quê nhà, thăm mộ ngoại. Lòng nhớ quê thôi thúc, hơn nữa lâu lắm chưa về thăm. Việt quyết định về thăm một chuyến.
Trước khi về Việt cẩn thận sắp xếp để Hùng và Thiệt có cái ăn tết trong tuần lễ.
Sau khi cẩn thận giao việc trông coi xưởng và cửa hàng đâu vào đó. Nhất là Hùng em nhớ thắp hương khói đầy đủ trên bàn thờ Quán Thế Âm và ông bà ngoại thường nhật trong ba ngày tết.
Cuối năm, người ta nô nức, hối hả xôn xao về quê. Ngoài quốc lộ người ta tụm năm, tụm bảy đứng từng nơi nhà xe hẹn đón, không biết bao nhiêu mà kể. Giá xe cao ngất ngưỡng so với ngày thường, tất cả các phụ xe đều nói: '‘Một năm có một lần, tết mà, ai muốn về sớm lên xe, càng ngày xe sẽ càng ít’'. Tâm lý chung là ai cũng nao nức muốn về, ráng chút thôi. Có những xe đã đầy, vẫn bắt khách dọc dường thêm, bao giờ nhét không nổi nữa mới thôi.
Tội cho những người nghèo ráng làm thêm tuần lễ nữa kiếm thêm tí tiền về quê ba ngày tết chi phí thêm, làm thuê cả năm, đâu biết rằng làm thêm mấy ngày nữa không đủ chi phí giá xe tăng!
Việt đến bến xe Miền Đông mua vé giường nằm hẳn hoi. Muốn có vé nhanh phải nhét hối lộ cho cò vé. Chuyện thường tình của tết. Ôi chao, khi cung chưa đáp ứng đủ cầu hành khách phải chịu vậy. Chán cho sự quản lý nhà xe. Chưa bao giờ công bằng với hành khách. Cũng là con người, nhưng người nghèo thiệt thòi đủ điều. Có chị bán vé số và con, hôm qua đã mua vé ở đây, không được, trong lúc người giàu có đến là có vé ngay, tất nhiên phải biết điều với cò vé. Trưa nay chị mới mua được vé, chị hớn hở vội vã lên xe. Khi hôm hai mẹ con ngủ ở bến xe, làm sao mà ngủ được với bầy muỗi đói ở bến xe, chắc chị muốn lên xe sớm để nghỉ.
Hình như gần mười năm chưa về quê từ lúc bà ngoại mất, nằm trên giường tầng, quan sát cảnh vật trên đường, cảnh trí thay đổi chóng mặt, bây giờ hai bên đường san sát nhà cửa, cây vườn hai bên đường xanh ngát, quán xá, cửa hàng, cửa hiệu cũng dày lên, đời sống khá lên rất nhiều, duy chỉ lòng người giảm xuống rõ rệt quá, người ít thương người, có cơ hội là chặt chém miễn có tiền vào túi mình. Rõ khổ cho người nghèo, nhưng làm gì được: ‘Dẫu yêu thương cũng đành chịu đứng nhìn’.
Lên xe từ trưa, ghé trạm ăn cơm chiều được nhà xe chiêu đãi đã tính phí trên vé, trời đất dưới sàn người nằm bít cả lối đi, không có chỗ bước xuống, phải đợi thôi. Hóa ra báo đài nói: ‘Đặc biệt, năm nay để bảo đảm an toàn cho hành khách, tài xế các nhà xe phải chấp hành đi đúng thời gian quy định lộ trình, không được bắt khách thêm khi xuất bến đủ số ghế, số giường’, sẽ có cảnh sát giao thông dọc đường thường xuyên kiểm tra xử phạt những tài xế không thực hiện nghiêm túc, nhưng nhà xe cứ việc làm theo cách nhà xe. Trên xe chắc gần 60 người. Cảnh sát giao thông thổi kiểm tra, phụ xe đã sẵn sàng, chạy xuống trình giấy tờ, anh nhìn thấy phụ xe kẹp tiền trong giấy tờ, rồi cũng cho chạy, trong suốt lộ trình từ Sài Gòn về Quảng Ngãi chẳng có cảnh sát nào lên kiểm tra. Bài ca này hành khách thường đi không lạ, vẫn y nguyên như ngày nào.
Bữa ăn thật thịnh soạn, cứ 8 người ngồi một bàn thức ăn đầy đủ, nào cá, thịt heo, rau sống, chả trứng và canh. Có lẽ ai nôn nao về quê, hơn nữa thời gian chưa đến 30 phút cho bữa ăn nên ăn chẳng ăn bao nhiêu, bữa cơm còn thừa mứa khá nhiều thức ăn, cũng may hơn thời trước, xe vào quán cơm, chẳng thể bước ra khỏi khu vực, mà hành khách gọi là ‘cơm tù’. Phải thay đổi ít nhiều chứ, thời gian đi qua cả ba thập niên còn gì.
Vào ban đêm, những đêm cuối năm tháng chạp, ánh sáng yếu ớt huyễn hoặc, thỉnh thoảng băng ngang thị trấn, thành phố đèn nhà, đường sáng trưng cũng làm vui mắt Việt những thị trấn, thành phố về đêm, những hàng quán ăn uống trên đường, khách vẫn nghiễm nhiên ngồi thưởng thức và vui vẻ nói cười nhìn xe qua lại.
Qua hết ánh đèn, trở lại với màn đêm, ôi chao! Làm tâm trí anh gợi nhớ một thời còn ở quê nhà mỗi lần cùng bè bạn tương ngộ. Việt nhớ nhất là ngày anh đi, vài ba thằng bạn học thân thiết: Cường, Huy, Viễn biết anh bỏ ngang sự học vì hoàn cảnh Việt quá khắc nghiệt, chẳng còn bao lâu Việt sẽ cầm chắc mảnh bắng tốt nghiệp phổ thông! Giờ đây, Việt sắp lập nghiệp phương xa, gọi nhau làm một buổi đưa tiễn đạm bạc nhưng thật thân tình, ấm áp tình bạn. Không biết Tết này tụi nó có về, gom lại được làm cuộc trùng phùng mà nhiều năm anh xa xứ vẫn nhớ hoài, chứ ngày bà ngoại mất anh về cập rập thời gian lo liệu lễ tang rồi vội vàng quay vào lo việc làm ăn. Công việc làm không thể gián đoạn dài ngày, cuộc sống phía trước còn tiếp diễn liên hồi.
Ngày Tết quê nhà thiêng liêng là vậy, ai cũng muốn quay về đoàn tụ, thăm hỏi, chè chén cùng nhau vui vầy đón năm mới, mừng nguyên đán. Người Việt Nam xưa thật tuyệt vời chọn ngày đầu mùa xuân làm cuộc chuyển giao giữa năm cũ và mới, tất cả các loài hoa thi nhau đua sắc, dâng hương cho loài người thưởng ngoạn. Mùa xuân là mùa đẹp nhất trần gian, các loài hoa thi nhau trổ sắc hương tận hiến cho cõi đời, cõi người.
Buổi sáng đã đến quê nhà. Ngã ba về nhà ngoại đây rồi, quán cafe ngay ngã ba về nhà lịch sự, đẹp, hà cớ gì không ngồi lại nhâm nhi ngắm cảnh. Thói quen của người Sài Gòn là vậy, và anh nhiễm văn hóa cafe từ khi bắt đầu nhập cuộc với vùng đất náo nhiệt bậc nhất này cho đến giờ, cafe buổi sáng trước, mọi sự tính sau. Chẳng biết quán có từ khi nào, lần mới nhất anh về chưa có, cũng hay hay, quê nhà bây giờ quán xá đẹp đã đến tận ngã 3, cách nhà chỉ vài cây số, ngày trước muốn uống ly cafe phải đi 5 km, ra đến tận thị tứ mới có, thế chứ, thời đại tiến bộ, hàng hóa đến tận cửa ngõ mỗi nhà. Niềm vui trong người xa xứ bật dậy, quê nhà ngày một đổi thay, ai đi xa trở về mà không vui.
Anh, thả balo ngồi ghế ngoài để tranh thủ xem cảnh quê buổi sáng.
Cô chủ duyên dáng, trong bộ đồ kín đáo lịch sự, bộ đầm dài trông khá xinh xắn, ra mời:
-Chào anh, anh uống gì?
-Cô cho tôi ly cafe đen đá
-Anh uống café Sài Gòn hay café Quảng Ngãi, có lẽ anh ở xa mới về?
-Đúng rồi.
-Sở dĩ em hỏi vậy, bởi người Sài Gòn em sẽ pha ly cao, còn người nơi này sẽ pha trong tách, đem ít nước đá, người Quảng uống café như thế.
- Vậy à, cho tôi café cung cách Quảng, về để thấy quê hương trong chính người của quê.
- Dạ.
Người đâu mà lịch sự chi lạ.
Khi cô gái quay vào pha chế, anh lại nghĩ ngợi, khi đời sống khá lên, người ta sẽ phát triển hơn từ cách ăn uống, ăn mặc. Làm gì ngày trước bán café mặc đầm, ồ thì ra cách sống cũng tùy thời tùy lúc mà thay đổi, phù hợp với thời trang.
Ngoài đường, người bắt đầu đông hơn, quần là áo lượt, kẻ chở học sinh đi học, người tới công sở, người đi làm tự do, nhịp sống êm đềm thấy vui mắt lạ. Thì ra, đâu khác gì mấy Sài Gòn chỉ thưa thớt hơn thôi.
Quán bắt đầu có thêm vài thanh niên bước vào, nhạc xuân đã mở vọng ra từ vài cái loa nghe tha thiết, làm rộn ràng lòng anh: “Xuân đã đến rồi gieo rắt ngàn hồn hoa xuống đời, vui trong bình minh muôn loài chim hót ca mọi nơi…” Chưa về đến nhà sao xao xuyến đến lạ…
- Café đây anh, mời anh nhé, cô thả nụ cười ý nhị với anh, rồi bước sang bàn trong có hai thanh niên mới vào.
Nắng đã lên bên rào nhà phía đường, ánh sáng xuyên qua cành cây, kẽ lá những vệt nắng ấm, lung linh nhảy múa dưới đường bởi con gió lành tháng chạp cuối năm, làm anh xao xuyến lẫn rộn ràng sắp về lại ngôi nhà xưa của ông bà ngoại quá nhiều kỷ niệm một thời đã xa, không biết còn có ai nơi đây hay đã tha hương như anh.
Thời gian như vó câu, mọi thứ cũng hủy diệt và thay đổi bởi thời gian.
Khuấy ly café, hớp một ngụm giữ lại trong miệng thật lâu, có cả vị đắng lẫn ngọt ngào của café quê nhà rồi nuốt từ từ, đúng là đậm đà ngon tuyệt.
- Cho tôi gửi tiền, anh nói vọng vào quán
- Dạ, có lẽ anh ở xa mới về?
- Đúng rồi, sao em đoán biết vậy.
- Làng có bao nhiêu người đâu anh, ai cũng quen mặt, anh lạ quá nên đoán vậy, anh vào thăm ai?
- Anh về thăm quê, nhà ông bà ngoại anh chỉ còn có gia đình cậu Thiện
- Ồ, Cậu cũng thỉnh thoảng ra uống café ngoài này, người trong đó nếu uống café cũng chỉ ra quán em.
- Xin lỗi cô chủ quán, tôi là Việt còn em là gì?
- Em là Phượng – Kim Phượng. Em mới mở quán chừng vài năm, trước em cũng vào Sài Gòn làm ăn, cũng bán café nhưng khi mẹ bệnh, em về giúp ba nuôi mẹ, sau em thu xếp sang quán trong đó, bây giờ ổn định, em ở luôn ngoài này.
- Thì ra, cũng là người có nghiệp vụ, café rất ngon. Anh cảm ơn cô chủ quán xinh đẹp, lịch thiệp.
- Không có chi anh, vậy em mới trụ nổi ở đây, ngoài thị trấn quán café như nấm sau mưa, người uống bây giờ sành hơn xưa nhiều, quê mình cũng tiến bộ lắm.
- Xã hội sẽ tiếp diễn theo văn minh thời đại, không thể đứng lại. Dù có bảo thủ đến đâu cũng không thể cưỡng lại sự tiến triển, quy luật muôn thuở là vậy.
- Xin lỗi em, anh về nhà cậu đây. Cảm ơn em cho ly café đậm hương vị quê nhà.
- Dạ, cảm ơn anh. Khi nào rảnh anh ghé uống café, người Sài Gòn uống café là nét văn hóa. Nếu phía Bắc uống trà thấm vào máu, thì phương Nam café là nét đẹp văn hóa cả vài trăm năm nay.
- Cảm ơn em, hẹn gặp lại, nói chuyện nhiều hơn.
Buổi sáng cảm giác sảng khoái khi ngồi ngắm đường làng, không gian náo nhiệt nhưng thú vị, dẫu gì trước khi về ngôi nhà thân yêu của ông bà Việt cảm thấy mang mang niềm vui khi quay về mái nhà xưa.
Rời quán, trên đường về nhà ngoại hai bên đường cánh đồng lúa xanh mơn mởn, cơn gió nhẹ làm dợn sóng lúa tít tắp mát lòng người xa xứ, lâu lắm mới trở về. Đi thong thả ngắm làng, ồ thật bình yên còn mấy hôm là đến tết, sao quá đổi thanh bình.
Nhà cửa hai bên nhiều hơn, khang trang hơn, người nông thôn muôn đời chỉ biết làm lụng, phục vụ cho đời, cần kiệm thế mà đời sống bây giờ, nơi đây cũng nâng lên đáng kể, các nhà đã có vài chậu cúc to và đẹp chơi tết. “Có nước đồng, nước sông mới nhẫy”. Lòng anh cũng vui lên.
Có chiếc xe ngược chiều, nhìn anh đăm đăm xem thử có người quen nào. Bỗng có tiếng gọi:
- Việt. Mầy về khi nào, sáng nay à?
- Ô, Cường. Tao vừa nhắc mày, Huy, Viễn. Tao mới ngồi café đầu đường, quán của Phượng.
- Thế ru. Sao biết quán Phượng?
-Tao hỏi, đơn giản vậy mà cũng hỏi.
- Tao uống hoài ở đó, nhưng chẳng biết tên chủ quán, định lên café đây, hay là lên ngồi café nói chuyện tí, tao chở về nhà luôn.
- Ok, ngược lại quán, ngồi trên xe chuyện trò, chút xíu đã tới quán Phượng.
- Mầy uống gì Cường?
- Như mấy khi, cô chủ nhé.
Tách café đen với bình trà nóng, cô chủ đem ra. Mỗi người có gu riêng của mình.
Việt và Cường lại tiếp tục câu chuyện trên xe, Cường hỏi:
- Khi mày làm cho ông chủ bánh đó, rồi thế nào?
- Khi ông chủ tao định cư nước ngoài, ông giao lại cho tao quản lý. Khi ấy, tao chẳng có bao nhiêu cả, dành dụm cả đời làm thuê cho ông, cũng thừa ra vài ba lạng vàng, ông giữ giùm. Ngày gia đình ông đi đoàn tụ, tao chỉ nói: “Bây giờ, cháu chỉ có chừng ấy, cứ tạm thời coi như cháu gửi gia đình chú ra đi, để cháu quản lý và phát triển xưởng bánh”.
- Thôi được, chú chỉ lấy 3 lượng, nếu qua ấy, gia đình không có nhu cầu trở lại thì cháu cứ phát triển, quả đất tròn biết đâu làm ăn khó quá, ít năm chú quay về, giờ thì đi để các con có tương lai cho các con, ở đất nước mình khó phát triển quá, làm gì cũng phải là người con cán bộ, hoặc có công mới thu dụng. Con cái chú không có trong diện ấy, nên khó lắm. Được chứ Việt?
- Dạ, cháu cảm ơn chú, tài sản cả vài chục lượng, cháu có chút xíu mà chú tin tưởng giao cháu, còn gì bằng.
Tôi làm với chú gần vài mươi năm hiểu tính nết, thật thà, không tham của người khác. Đó là điều cao quý nhất của cuộc làm người trên thế gian này. Bản chất của người ta là tham lam và bội ước, nhưng cháu là người trọng danh dự, nên chú tin nếu sau này chú có thất bát, chú quay về cháu sẽ chẳng phản bội.
- Việt cảm ơn và hứa sẽ giữ lời, dù chú chẳng viết một loại giấy tờ gì, ngoài lòng tin. Lòng tin cao cả là danh dự cao nhất của con người, nó quý hơn tài sản này nhiều.
- Công nhận cậu may mắn.
- Ừ đúng rồi, sau này tao và chú Hổ - Chủ cơ sở bánh ấy vẫn thư từ qua lại liên lạc. Thỉnh thoảng, chú còn gửi quà về Việt Nam cho tao. Chưa thấy ai trong đời tốt như chú Hổ. Bây giờ, bên Cali chú có của hàng trong chợ Việt, làm ăn giàu có. Lòng chú rộng lượng, giúp người nên trời đất cho chú giàu có là đúng. Ông Trời công bằng lắm Cường à. Sở dĩ, bây giờ người ta chụp giựt khi có cơ hội là vì họ không có niềm tin vào tâm linh, vào trời đất. Chủ nghĩa vô thần thánh tai hại lắm, nó làm đảo lộn mặt trật tự đạo lý con người nhanh nhất, nó là căn cơ để giữ xã hội an lành, bình an.
- Đúng vậy Việt, ngày trước ông bà ta gìn giữ đạo lý ấy và ai ai cũng thấy an vui, sống nghĩa nhân dù đất nước còn chiến tranh.
- Tao mang ơn chú suốt đời, bây giờ tao mới vừa nhận được hai đứa trẻ mồ côi, tao vẫn nhớ lời chú dặn “Giúp người chân thành, chẳng mất mát đâu”. Trong hai đứa đó, tao tin Hùng, nó bản lĩnh và thật thà, còn thằng Thiệt, tao sẽ xem xét lại, nhưng thấy nó cũng hiền lành, biết vâng lời, có điều nó mới biết đọc, biết viết. Tao đang gửi nhà và xưởng cho hai đứa nó, nhớ quê quá tao dù về ăn tết mấy ngày, qua tết tao vô. Không biết Huy và Viễn ra sao?
- Huy nghe nói học đại học Sài Gòn, có vợ con, nhà cửa rồi, còn Viễn nghe nói lập nghiệp trên Gia Lai. Chắc tụi nó cũng về quê ăn tết. Tụi nó còn cha mẹ già cả mà
- Có thể, uống cafe rồi về nhé.
- Ok
Chiếc xe Honda vù vù mùi lúa non con gái đồng quê xanh mơn mởn phảng phất làm anh nhớ lắm ngày xưa thân ái cùng ông bà ngoại làm ruộng vườn, chẳng mấy chốc đã về nhà ngoại. Cậu Thiện đang tưới nước cho mấy chậu hoa vạn thọ, thược dược, chăm hoa tết thấy Việt về, cậu mừng rỡ:
- Cháu về khi nào mà gặp Cường, có hẹn à?
- Chào cậu, Cường lên tiếng. Không chú à, cháu đi uống café ngoài ngã ba, gặp nó lơn tơn đi bộ, cháu chở nó về. Xin lỗi cậu, cháu về nhà luôn còn lo việc nhà. Sắp tết rồi.
- Ừ. Thôi, Việt vào nhà uống nước, buổi sáng cậu mới chế bình trà, thấy mấy chậu hoa sẵn tiện chú tưới nước, chiều qua chú bận ăn giỗ xóm dưới. Ở quê, tình làng nghĩa xóm còn được lắm, không như các thành phố lạt lẽo quá. Cậu vào Sài Gòn thăm con cháu, suốt ngày ngồi ngó ra, tuần lễ là cậu về, tù túng quá.
- Dạ
Vào nhà, chào mợ dưới nhà, xong lên cùng cậu. Việt lên tiếng:
- Con mua mấy hộp bánh mứt về mừng tuổi ngoại và cậu mợ. Chỉ vậy thôi cậu à. Con không có nhiều thời gian, nhưng phẩm vật cho ông bà tổ tiên phải có chú à. Tấm lòng phải song hành cùng nghi lễ. Con tin lòng biết ơn của con cùng gia đình, nhất là ông bà ngoại.
- Vậy là vui rồi, con à. Bây giờ ngoài quê mình cũng đỡ rồi, không như thời con ở nhà.
- Kỳ này cậu ăn tết lớn chứ?
Lớn với nhỏ gì, truyền thống ông cha đón năm mới vậy thôi, thời này đã khác xưa, chỉ có sự rộn ràng nô nức của trẻ con, mọi lễ vật người ta bán sẵn, chỉ cần có ít tiền ra cửa hàng về là xong xuôi. Bây giờ chẳng còn ai dện bánh nổ, làm bánh mứt. Thỉnh thoảng ai còn làm cũng hay, nhưng thật hiếm cháu à.
Mỗi thời đại mỗi khác mà cậu. Mình phù hợp với hoàn cảnh xã hội thôi.
- Thôi, cháu uống trà nhé. Bình trà Bắc cậu pha còn nóng, uống kẻo nguội mất ngon. Ngày trước, ông ngoại cậu uống trà cầu kỳ lắm, Việt à, cháu nhớ chứ?
- Dạ, nhớ cậu à. Cậu nhắc làm cháu nhớ ông bà ngoại quá, trong đó cháu cũng có bàn thờ ông bà, cha mẹ hương khói bốn mùa. Cháu đã sắm sửa để các em trông coi nhà trong đó ăn tết, ngày thiêng liêng của dân tộc mình, khi nào thong thả mời cậu mợ vào chơi.
- Ồ, bây giờ đi đâu cũng khó cháu à. Có mấy nhỏ bây giờ cũng tha phương kiếm sống, chắc mai tụi nhỏ cũng về ăn tết.
- Mùa tết về quê cũng mệt quá cậu à, phương tiện tốt nhất là xe đò, nhưng cũng nhồi nhét quá, nếu mua vé còn đỡ chứ đón xe dọc đường vất vả quá cậu. Đông lắm. Xe cháu về gần 60 người, cũng may cháu nằm trên cao.
Giờ này phương tiện xe quá nhiều, nhưng người Việt mình có tính tham lam nhồi nhét, miễn sao đầy cứng xe mới chịu thôi. Cảnh sát giao thông kiểm tra lấy lệ, chẳng chút tiến bộ nào, “Có tiền việc ấy là xong nhỉ/ Thời trước làm quan cũng thế a”. Bao giờ mới thay đổi, phục vụ đúng nghĩa hành khách như các nước lân cận Thái, Mã Lai… đừng nói chi tới Singapore, Hàn. Ra ngoài nước mới thấy thương dân tộc cậu à.
- Cháu cũng đã đi các nước ấy rồi ư?
- Dạ, qua xứ người cháu mới thấy họ văn minh lắm, nhìn lại mình thấy còn lạc hậu chi lạ.
- Cậu cũng nghe người ta đi du lịch nói vậy. Họ văn minh hơn Việt nam ta nhiều. Chắc một đời như cậu mợ cũng chịu thôi, rồi cũng xong một đời. Cậu tiếc cho một thời vàng son của miền Nam, hồi ấy Tân Gia Ba, Hàn còn cúi đầu trước miền Nam ta cháu à.
- Cháu cố gắng để ngẫng đầu cùng dòng tộc, họ hàng.
- Tốt quá, phải nghĩ tích cực, cuộc sống là quá trình phấn đấu cháu à
Cháu cặm cụi, chăm chỉ cùng với ước mơ cháy bỏng cậu à. Hy vọng tổ tiên, nhất là ông bà ngoại độ trì cho, chắc con làm được cậu à.
- Chúc mừng cháu với ý thức vươn lên.
Con đường duy nhất để vươn lên là nỗ lực làm việc chân thành, tích lũy và phát triển để giúp ích cho mình, cho đời. Ở sài Gòn nhiều cơ hội hơn cậu à. Sài Gòn hay lắm, không như cư dân tỉnh lẽ quê mình, ai làm gì mặc kệ, việc mình mình hay, cháu rất nể họ không có thái độ dòm ngó ai, chỉ biết siêng năng làm việc mình. Người khá hơn thì mừng, người khó hơn thì thương yêu, giúp đỡ, vì vậy mọi người dễ tiến bộ. Cháu không bước tới Sài Gòn không thể được như bây giờ.
- Chúc mừng cháu, cố gắng cháu nhé.
- Không cố gắng và nỗ lực, chính mình phải đứng lại cậu à.
- Cháu trưởng thành quá.
Môi trường chung quanh làm tăng động lực ganh đua, chính điều này thúc đẩy kinh tế Sài Gòn nhanh cậu à. Người Sài Gòn siêng năng và làm việc gần như gấp rưỡi thời gian của người nông thôn mình, thái độ an nhàn, chấp nhận nghèo khó của người nhà quê khó thay đổi cuộc sống, có chăng con số rất nhỏ.
- Đúng rồi, an phận là tâm lý chung của người nông thôn.
“Có trời mà cũng có ta”, yếu tố cá nhân phấn đấu vượt khó là yếu tố tích cực dễ kiếm tiền và thành công. Cậu thấy những bà mẹ quê chân lấm tay bùn bỏ quê vào thành phố nuôi con đứa nào cũng trưởng thành. Một bà mẹ chăm chỉ cày bừa trên đường phố Sài Gòn có thể nuôi hai đứa con học đại học. Phải kính phục sự nỗ lực của những bà mẹ quê ấy, xác suất thành công của họ khá cao. Người quê mình vào làm ăn thời vụ, vậy mà nuôi con thành tài. Lẽ ra, chính quyền quê nhà những lần hội hè nên tập hợp số con em thành đạt ấy nói chuyện để động viên cho các em thế hệ sau của địa phương, đàng này cứ tập trung lại vui chơi, hát hò và xin tiền hoặc tinh tế hơn thì ghi sổ vàng, nói những điều không thiết thực. Chỉ có tri thức mới thoát nghèo tốt nhất. Cánh cửa tri thức sẽ mở cổng cuộc đời ngắn nhất và dễ thành công. Đầu tư trí tuệ là hợp lý nhất trong mọi đầu tư. Phải không cậu?
- Ồ, cháu chỉ là một chủ xưởng bánh, nhưng cháu thông hiểu triết lý giáo dục, trong lĩnh vực này, cậu cho rằng cháu có nghiên cứu và để ý đến.
- Cháu sống với ông bà ngoại nghèo, vất vả không bằng ai ở quê nhà, cháu cảm thấy cần lập nghiệp phương xa, một là giúp ông bà bớt gánh nặng ở quê, hai là nỗ lực không ngừng nghỉ, thú thiệt cậu, con gần vài mươi năm con chăm chỉ làm việc, tất nhiên rất may là gặp người hiền lương biết trọng danh dự và độ lượng mới có được ngày hôm nay, cậu à. Đó là ơn phước.
Cuối năm và thật lâu mới có buổi nói chuyện thú vị và ý nghĩa cùng cháu. Không ngờ trường đời đã dạy cháu có suy tư và ý thức chín chắn.
Cháu còn phải học nhiều lắm cậu à, ngoài giờ làm việc cùng công nhân, cháu dành cho mình vài tiếng đồng hồ để đọc sách, vậy cháu mới tiến bộ cậu à.
- Mà nè, cậu chân thành nói với con điều này, không biết cậu có lỗi thời không?
- Cậu nói cháu mới biết, cháu nghĩ không thể lỗi thời của những người kinh nghiệm từng trải, chỉ là phù hợp hay không thôi?
- Đúng vậy. Cháu cũng phải lập gia đình, năm nay cháu cũng trên 40 còn gì? Cháu đã chín chắn trong làm ăn, đối phó với xã hội, duy chỉ gia đình cháu chưa có, vì vậy cậu mong cháu nên lập gia đình. Mái ấm gia đình tuy có cực khổ trách nhiệm là ràng buộc, nhưng bù lại thúc đẩy bổn phận và trách nhiệm người đàn ông. Cháu xem, từ cổ chí kiêm ai độc thân cũng không thể phát triển cá nhân, trừ những tu sĩ họ nguyện cống hiến cho lý tưởng tôn giáo và xã hội. Nếu thời trẻ cháu đi con đường ấy thì được, bây giờ không thể.
- Dạ, đúng vậy. Cháu cũng tính đến điều ấy trong vài năm nay, nhưng chưa có hợp ý trung nhân cậu à, lấy vợ cũng đầy đủ và trọn vẹn duyên mợ cậu à.
- Ok cháu, nhưng chỉ cần hợp ý, đồng quan điểm là được.
- Cháu chẳng đòi hỏi gì, chỉ “đồng vợ chồng tát biển đông cũng cạn” cậu à.
- Nói vậy, chứ cũng phải cẩn thận cháu à, hư nên của đàn ông cũng từ người vợ. Có khi không cân nhắc, vội vàng một đời ân hận. cháu à.
- Thôi cậu à, nói chuyện khác, cũng gần trưa rồi, mợ sáng nay, cứ lo bếp núc. Mợ một đời lo cho cậu, mợ thật đảm đang và siêng năng. Cháu cũng phục cậu lắm.
- Cảm ơn cháu, chẳng qua cậu hiền và ngoan dưới mắt mợ. Chứ cả đời chẳng có tích sự gì, một đời cầm phấn, hưởng lộc chính phủ, khi về vườn giúp lặt vặt việc nhà, thậm chí nhà cũng chẳng sắm nổi, của ông bà ngoại để lại. Chỉ trùng tu cho khang trang lại có chỗ an trú. Được mỗi thằng con trai, cũng có chí tiến thủ vào tận miền Nam, cuối cùng cũng cheo heo 2 vợ chồng già. Đời sống vốn vô thường chẳng biết thế nào?
- Ô, cậu xem làng ta có nhiều người con cái 3, 4 đứa, cuối cùng cũng vậy, may mắn có đứa còn ở với cha mẹ, chăm nom. Mà nè, cậu tại sao cậu cho con trai mình lập nghiệp phương xa?
- Đó, là mệnh cháu à, nó ra trường cao đẳng sư phạm về dạy toán ở miền núi 3 năm, không biết sao, ngày ấy nó bảo: “Lương lậu èo uột quá, ban đầu nó còn đi lại vài chục cây số để đến trường, sau 3 năm công tác xa được xin chuyển về gần nhà, ông Hiệu trưởng chưa đồng ý, thế là nó nói, nếu thầy giữ em, không cho về địa phương, em xin nghỉ”. Về nhà nó trao đổi với cậu mợ, chỉ biết vậy còn nội tình sâu cậu mợ không biết gì cả. Cậu bàn với nó việc hơn, lẽ thiệt nó không nghe.
- Cũng rất lạ, cậu à. Có khi nó có mơ ước và muốn tiến thủ. Nhà trường ông Hiệu trưởng đầy quyền sinh sát. Gặp ông hiệu trưởng bảo thủ, không có tài sẽ không cho các thầy cô trẻ bước lên hơn ổng. Thời nầy lắm người như thế.
- Có thể vậy, nghe nói, bạn nó trong đó chuyên dạy toán luyện thi vào lớp mười khá lắm, gọi nó vào dạy vì lúc ấy phong trào ấy trong Sài Gòn rất thịnh. Thế là nó như cháu. Vác ba lô lên đường vào Sài Gòn, cũng may bây giờ cũng có vợ con, dạy ở một trường dân lập. Chiều nay hoặc mai nó về, sẽ có nhiều chuyện anh em trao đổi nhau.
- Dạ.
Dưới bếp, tiếng mợ vọng lên:
- Ông coi dọn cơm lên, trưa lắm rồi, cậu cháu say sưa nói chuyện quên ăn à?
- Có ngay em à. Chỉ thêm thằng Việt thôi mà
- Thêm, không thêm cũng đến bữa cơm rồi.
- Việt cũng phụ mợ dọn lên, Ba người ngồi lại cùng nhau. Mợ lên tiếng:
- Xin lỗi cháu, chỉ kịp chào hỏi, mợ bận tay nên lo cơm luôn, cho mợ hỏi:
- Cháu trong đó làm ăn có khá không? Ngoài này cháu về thấy rồi, xã hội cũng phát triển, trong nhà cậu mợ xong xong trong 3 ngày tết truyền thống của mình thôi cháu à.
- Dạ, cũng được mợ à.
- Mợ nghe nói cháu có xưởng bánh phải không?
- Dạ. (Tính Việt không muốn phô trương, nên hỏi đến đâu, nói đến đó)
Cậu không muốn mợ truy vấn thêm, biết tính mợ, nên nói vào:
- Việt nó làm gì là chuyện của nó, cháu nó về ăn tết với gia đình, mừng tuổi ông bà ngoại là vui rồi. Thôi ăn cơm tự nhiên nghe cháu, nghe chiều cháu có hẹn với Cường.
-Dạ. Bọn cháu tính thăm mấy bạn ngày xưa học phổ thông. Nhân tiện ghé thăm thầy chủ nhiệm lớp 11. Khi cháu quyết định nghỉ học, thầy thương cháu lắm, động viên cháu học tiếp, còn hơn 1 năm nữa thôi em à. Cố gắng lấy mảnh bằng tốt nghiệp, rồi có thể làm gì cũng được. Nhưng lúc em cương quyết chọn đi vì em nghĩ đây là cơ hội. Hôm em xuống chào thầy, thầy chân thành cho em ít tiền lộ phí.
