Hạnh phúc đôi khi rất xa nhưng lại rất gần. Có người nói “Tôi nghèo quá sao có thể làm điều thiện, đem lại hạnh phúc cho người khác được?” Xin thưa rằng những câu chuyện hàng ngày cho ta thấy hạnh phúc rất gần: Một người ăn xin đến tiệm phở mua một tô phở 35.000 đồng nhưng ông chỉ có 15.000 dồng, ngay lúc ấy một anh xe ôm tình cờ đến mua nói với bà chủ quán: “Hãy bán cho ông ấy một tô, tôi sẽ trả phần còn lại” Bà chủ nhã nhặn: “Không sao, tôi vẫn bán một tô đầy đủ nhưng chỉ lấy anh 15.000 thôi, còn ông này khỏi trả. “Vậy đó, một câu chuyện tưởng vụn vặt đời thường nhưng ấm lòng biết mấy khi quanh ta vẫn còn những con người thiện lương. Chừng đó đủ tạo ra niềm tin vào hạnh phúc có thật.

Từ đó, ta thấy trong đời sống hối hả của một thành phố lớn, giữa những dòng người qua lại vội vã, đôi khi chỉ cần một hành động nhỏ của lòng nhân ái cũng đủ làm thay đổi số phận của nhiều con người. “Hồn Chuông Thần Duyệt” là một câu chuyện như thế - Một câu chuyện giản dị nhưng thấm đẫm tình người, được dệt nên từ những phận đời bé nhỏ nơi góc phố Sài Gòn. 

Tác phẩm mở ra bằng hình ảnh hai đứa trẻ lang thang — Hùng và Thiệt — gặp nhau trong cơn đói và cái lạnh của mùa Giáng Sinh. Chỉ từ một chiếc bánh nhỏ được mua bằng lòng thương, cuộc đời của các em bắt đầu rẽ sang một hướng khác. Sự tử tế tưởng chừng rất nhỏ bé ấy đã khơi dậy những chuỗi nhân duyên kỳ lạ: Lòng tốt của con người gặp gỡ lòng tốt của con người và từ đó mở ra con đường hy vọng cho những phận đời tưởng như bị bỏ quên. Các em gặp anh Việt, một người đàn ông tốt bụng nhận vào làm việc tại xưởng bánh của anh và cưu mang cả hai.

Điều làm nên sức lay động của câu chuyện không phải là những biến cố kịch tính, vì cuộc đời các nhân vật diễn ra tương đối bình yên, ít có sóng gió, dù cùng từ trong gian khổ mà trưởng thành. Chính sự chân thành và tràn đầy yêu thương trong tâm hồn các nhân vật. Hùng – cậu bé mồ côi nhưng giàu lòng nghĩa khí. Thiệt – đứa trẻ lang thang khao khát một mái ấm và anh chủ Việt – người luôn sống nhân hậu, may mắn nhận xưởng bánh từ một người chủ cũ hiền lành xuất ngoại. Anh cũng phải vượt qua nhiều thử thách. Mỗi nhân vật là một tiếng nói của thiện tâm, chứng minh rằng trong xã hội dẫu còn nhiều khắc nghiệt, tình người vẫn là ánh sáng dẫn đường.

Có lần chúng tôi đã viết: “Càng sống trong vòng vây của khổ đau trùng điệp nhận chìm thân phận con người như hiện trạng thế giới ngày nay, tuổi trẻ càng phải có can đảm ước mơ vươn đến hạnh phúc…” Và ở một đoạn khác “Muốn dạy trẻ lòng yêu thương thì chúng ta phải là người đầu tiên “thị phạm”. Cha hoặc mẹ hay những người lớn hãy đi cùng trẻ làm hành động ấy trước mắt con em mình. Tâm hồn trẻ là những trang giấy trắng, ta viết chữ gì lên thì nó hiện ra chữ ấy. Hãy viết chữ “từ bi” lên ấy! (NC- Tuổi trẻ và hành trang vào đời )

Và nhân vật Việt đã thay chúng ta viết lên hai từ ấy trên suốt hành trình vào đời của hai trẻ mồ côi, đã nuôi dưỡng ước mơ và tâm hồn hai em bằng yêu thương, đùm bọc.

Nhan đề “Hồn Chuông Thần Duyệt” gợi nhắc một khoảnh khắc tâm linh sâu sắc: Tiếng chuông trong buổi tụng kinh tiễn biệt người mẹ nuôi của Hùng - âm thanh vang vọng giữa đau thương và hy vọng. Tiếng chuông ấy không chỉ là âm thanh của nghi lễ, mà còn là tiếng thức tỉnh của lòng người, của nhân quả và của niềm tin rằng những điều thiện lành không bao giờ mất đi. Nó như một sợi dây vô hình nối quá khứ với hiện tại, nỗi đau với sự trưởng thành và con người với những giá trị thiêng liêng của lòng từ bi.

Chúng tôi cho rằng văn hóa phải xây dựng trên một cái nền chung là yêu thương và lòng từ bi, nói theo ngôn ngữ tâm lý học hiện đại là trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence) vì thiếu nó mọi thứ sẽ chông chênh, khập khiễng hay méo mó. Trong thời đại mới, EQ (Emotional quotient) là một chỉ số quan trọng quyết định thành công và sự thỏa mãn với cuộc sống vì như một số nhà khoa học lo ngại robot và AI (trí tuệ nhân tạo) đang thay thế con người, thì chính EQ mới tạo khác biệt lớn trong thế kỷ 21, để con người vẫn là con người.

Qua câu chuyện này, Phạm Ngọc Dũ dường như muốn nhấn mạnh rằng một việc thiện dù nhỏ cũng có thể mở ra cả một hành trình thay đổi số phận. Trong thế giới đầy biến động, con người vẫn có thể nương tựa vào nhau bằng sự chân thành, lòng biết ơn và niềm tin vào điều thiện. Chúng ta biết tôn giáo nào cũng dạy tín đồ vế lòng từ bi hay bác ái. Nhà Phật còn nhấn mạnh đến việc phát triển thiện pháp chưa sanh, như nỗ lực khơi dậy lòng trắc ẩn, sự bao dung, trí tuệ mà trước giờ mình chưa có hoặc chưa làm. Giống như việc gieo những hạt giống hoa trên mảnh đất trống. Duy trì và tăng trưởng thiện pháp đã sanh, nghĩa là khi đã có những thói quen tốt hoặc tâm lý tích cực, cần giữ gìn và làm cho chúng ngày càng lớn mạnh, sâu sắc hơn thay vì để chúng mai một theo thời gian. (Tứ Chánh Cần)

“Tiếng Chuông Thần Duyệt” vì thế không chỉ là câu chuyện về hai đứa trẻ mồ côi, nghèo hay về hành trình lập nghiệp nơi đô thị, mà còn là bản hòa âm của lòng nhân ái, của nhân duyên và của niềm tin vào con người. Khi khép lại những trang sách, người đọc có thể nhận ra rằng tiếng chuông ấy không chỉ vang lên trong câu chuyện, mà còn vang lên trong chính tâm thức của mỗi chúng ta — Nhắc nhở ta sống tử tế hơn, bao dung hơn và biết trân trọng những điều tốt đẹp đang hiện hữu quanh mình. Cộng đồng con người trong “Tiếng Chuông Thần Duyệt” là những con người có phẩm hạnh, từ nhân vật chính cho đến phụ như ông Hổ, chủ cũ của Việt, cô Phượng, vợ Việt… khiến chúng ta cần nhắc lại người xưa thường cho rằng, “phẩm hạnh chính là thứ để nuôi dưỡng con người sống được trong muôn vàn khắc nghiệt”, nếu không có phẩm hạnh, người ta sẽ chìm khuất trong nghịch cảnh và con người với con người sẽ chỉ còn bản năng sinh tồn thuần túy…” (NC, sđd)

Nếu có một thông điệp mà tác phẩm này của Phạm Ngọc Dũ mong muốn gửi lại, thì có lẽ đó chính là niềm tin rằng: Trong cõi đời nhiều biến động, lòng nhân vẫn là tiếng chuông thức tỉnh đẹp nhất của con người.

Như từ rất xưa, Socrate từng khẳng định “Muốn có hạnh phúc phải sống đạo hạnh”. Ông nói rõ “Điều quan trọng không phải là sống, mà là sống thiện”. (Vivre dans le bien)

Hãy mở ra và đọc “Tiếng Chuông Thần Duyệt” để chiêm nghiệm, hiểu rõ hơn ý nghĩa cuộc đời và hạnh phúc, rất gần nếu ta biết sống.

Nguyên Cẩn

(Tháng 3, 2026) 

Nhà văn: Nguyên Cẩn

Cho tác phẩm: Hồn Chuông Thần Duyệt của Phạm Ngọc Dũ