Suy Ngẫm: Những Châm Ngôn Và Đạo Lý

Lượt đọc: 18 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iii. Về Gu Thẩm Mỹ

❊ ❊ ❊

Có người lắm trí thông minh nhưng lại ít gu thẩm mỹ, có người lại thừa gu thẩm mỹ mà thiếu trí thông minh. Sự kiêu ngạo và tính thất thường bộc lộ trong gu thẩm mỹ nhiều hơn là trong trí thông minh.

Từ "gu thẩm mỹ" mang nhiều tầng nghĩa khác nhau khiến người ta dễ nhầm lẫn. Có sự khác biệt giữa gu thẩm mỹ khiến ta cảm thấy bị thu hút bởi một số đối tượng nhất định, với gu thẩm mỹ giúp ta thấu hiểu và phân định rõ ràng những phẩm chất mà dựa vào đó ta đưa ra phán xét.

Ta có thể yêu thích một vở kịch mà chưa chắc đã có đủ tinh tế và sắc sảo để phê bình nó một cách chính xác. Một vài gu thẩm mỹ dẫn dắt ta một cách vô thức đến với các đối tượng mà sức mạnh hay cường độ của những gu thẩm mỹ khác lại kéo ta rời xa.

Có kẻ có gu thẩm mỹ tồi trong mọi thứ, có kẻ chỉ tồi trong một vài lĩnh vực nhưng lại có gu thẩm mỹ đúng đắn và tốt đẹp trong những vấn đề nằm trong tầm tay. Lại có những người mang gu thẩm mỹ kỳ quặc, họ thừa nhận nó là tệ nhưng vẫn cứ bám lấy. Có những người hoài nghi về gu của chính mình và phó mặc cho số phận, sự do dự khiến họ thay đổi, và họ vui buồn theo phán xét của bạn bè. Số khác thì luôn thành kiến, họ làm nô lệ cho gu thẩm mỹ của bản thân và kiên định với nó trong mọi hoàn cảnh. Vài người thấu tỏ điều hay và kinh hoàng trước điều dở; quan điểm của họ minh bạch và chân xác, đồng thời họ tìm thấy lý do cho gu thẩm mỹ của mình ngay trong tâm trí và sự hiểu biết.

Có những người sở hữu một thứ bản năng (mà nguồn gốc của nó thì họ chẳng hay biết), nhờ vào đó mà họ phán quyết mọi vấn đề được đặt ra trước mặt, và lần nào cũng phán quyết chính xác.

Họ thuận theo gu thẩm mỹ nhiều hơn là trí tuệ, bởi họ không để tính khí và lòng tự ái lấn át đi khả năng nhận thức tự nhiên của mình. Mọi việc họ làm đều hài hòa, tất cả đều chung một nhịp điệu. Sự hòa hợp này giúp họ đưa ra những quyết định đúng đắn về các vấn đề, cũng như đánh giá chuẩn xác giá trị của chúng. Nhưng nói chung, rất hiếm người có được một gu thẩm mỹ kiên định và độc lập khỏi gu của bạn bè; họ thường hùa theo gương mẫu và thời trang - những thứ vốn đóng vai trò là chuẩn mực của gu thẩm mỹ.

Trong tất cả sự đa dạng của gu thẩm mỹ mà ta nhận thấy, thật hiếm hoi và hầu như bất khả thi để bắt gặp một loại gu thẩm mỹ tốt biết cách định giá cho những điều đặc thù, đồng thời thấu hiểu đúng đắn giá trị cần đặt lên vạn vật. Hiểu biết của chúng ta quá ư hạn hẹp, và khả năng nhận định chuẩn xác về những phẩm chất tốt - vốn góp phần tạo nên một phán đoán đúng đắn - lại quá hiếm khi xuất hiện, ngoại trừ trong những vấn đề chẳng liên quan gì đến ta.

Khi đối diện với chính mình, gu thẩm mỹ của ta lại không có được sự minh định tối quan trọng ấy. Sự bận tâm, muộn phiền, và tất cả những gì dính líu đến ta đều bày ra trước mắt ta dưới một vẻ bề ngoài khác. Ta không dùng chung một đôi mắt để nhìn những thứ có liên quan và không liên quan đến mình. Gu thẩm mỹ của ta bị chi phối bởi xu hướng của lòng tự ái và tính khí, mang lại cho ta những góc nhìn mới mẻ được uốn nắn theo vô vàn sự đổi thay và bất định. Gu thẩm mỹ khi ấy không còn là của riêng ta nữa, ta đánh mất quyền kiểm soát nó; chẳng cần ta ưng thuận, nó tự xoay vần, và những đối tượng quen thuộc hiện lên trước mắt ta với muôn hình vạn trạng đến mức cuối cùng ta chẳng thể nhận ra nổi những gì mình từng thấy và từng nghe.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 26 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.