Vào 12 giờ 00 thời gian trên tàu, dọc theo các bậc thang bằng kim loại tôi đi xuống khoang đổ bộ. Khoang chật hẹp, chỉ vừa đủ để giương hai khuỷu tay lên. Tôi nối đầu vòi của áo giáp với ổ cắm trên tường, áo giáp phồng to lên, và thế là tôi không còn động đậy gì được nữa. Tôi đứng, chính xác hơn là treo lơ lửng trong một cái nệm không khí, và cùng với vỏ kim loại của khoang tạo nên một thế độc lập với thế giới bên ngoài.

Đưa mắt lên, qua nắp kính của thành khoang tôi thấy khuôn mặt Moddard đang nhìn xuống. Sau đó khuôn mặt biến mất và nắp an toàn nặng nề được đóng lại. Trong khoang tối đi. Tám tiếng rít vang lên báo hiệu động cơ điện đã siết chặt các bu lông, không khí ùa vào bộ chống rung nghe lạo xạo. Mắt tôi quen dần với bóng tối. Đã nhìn thấy đường viền xanh lợt của chiếc đồng hồ vạn năng.

– Sẵn sàng chưa, Kelvin? - Tiếng nói vang lên trong tai nghe.

– Đã sẵn sàng, Moddard, - tôi trả lời.

– Đừng lo lắng gì hết. Trạm sẽ tiếp nhận anh. Chúc lên đường may mắn.

Tôi chưa kịp đáp thì bỗng nghe có tiếng gì đó rít lên, trạm đổ bộ rùng mình. Theo bản năng, từng đường gân, thớ thịt của tôi căng lên. Những chẳng có gì xảy ra.

– Chừng nào bắt đầu? - Vừa hỏi xong tôi lập tức nghe thấy âm thanh rào rạo như ngàn hạt cát vụn va chạm nhau trên máy sàng.

– Anh đang bay, Kelvin. Chúc sức khỏe! - Tiếng Moddard lùa thẳng vào tai tôi.

Trước khi nhận biết là mình đang bay, trước mắt tôi bỗng hiện lên những vì sao trên màn cửa quan sát vừa được tự động mở ra. Tôi thử tìm chòm sao Hoàng đạo, cái đích cần bay tiếp của tàu “Promete”, nhưng vô ích. Đó là miền thiên hà xa lạ đối với tôi. Ngoài ô cửa hẹp lấp loáng những lớp bụi phát sáng. Tôi hiểu mình đang ở trên tầng cao khí quyển. Vì không thể cựa quậy được trong lớp đệm khí nén, tôi chỉ có thể nhìn thẳng được phía trước mặt. Ngoài cửa quan sát tràn ngập một thứ ánh sáng đỏ. Cái nóng từng lớp, từng lớp chậm rãi ùa vào. Tôi đang bay mà không cảm thấy điều đó. Tôi nghe rõ tiếng đập nặng nề của chính trái tim mình, mặt tôi nóng bừng dù những luồng khí mát từ máy điều hòa nhiệt độ đang mơn man trên cổ. Tôi lấy làm tức là đã không kịp nhìn lần cuối tàu “Promete”. Khi máy tự động mở cửa quan sát chắc nó đã bay ra ngoài giới hạn nhìn thấy bằng mắt.

Khoang đổ bộ bỗng rùng mình lên hai lần, sau đó thành của nó bắt đầu rung động. Cơn rung khó chịu này xuyên qua các lớp cách ly của khoang, qua lớp đệm khí, vào tận cùng trong cơ thể tôi. Đường viền xanh của chiếc đồng hồ vạn năng nhòe đi. Tôi không cảm thấy sợ hãi. Rõ ràng tôi bay đến tận nơi xa thẳm này của vũ trụ không phải để mà sợ hãi, và càng không phải để chết ngay trước đích trong gang tấc.

– Trạm Solaris! - Tôi gọi. - Trạm Solaris, trạm Solaris! Hãy làm gì đó cần thiết. Dường như tôi bị mất phương vị. Trạm Solaris, tôi Kelvin. Hãy trả lời!

Tôi vừa bỏ qua thời điểm xuất hiện hành tinh. Nó trải dài rộng, phẳng phiu. Qua kích thước các vành đai tôi nhận thấy mình còn cách xa hành tinh. Không phải “xa” mà là “cao” mới đúng. Bởi vì tôi đã vượt qua các ranh giới vô hình mà khoảng cách từ đó cho tới các vật thể vũ trụ trở thành chiều cao. Tôi biết mình đang rơi và cảm nhận được điều đó cho dù có nhắm mắt lại.

Đợi một vài giây tôi lại bắt đầu gọi. Vẫn không có trả lời. Trong tai tôi vang lên từng loạt những tiếng lách tách do sự phóng điện khí quyển. Kèm theo đó là những âm thanh sâu, trầm. Tôi có cảm giác đó là tiếng nói của hành tinh. Bầu trời màu da cam lấp loáng qua cửa quan sát. Đột nhiên cửa kính tối lại. Tôi thoắt giật mình, nhưng liền sau đó đã hiểu là: đấy là mây đang leo lên phía trên như những dòng thác. Tôi vẫn tiếp tục bay. Khoang đổ bộ quay xung quanh một trục thẳng đứng. Và mặt trời, như một chiếc đĩa mọng khổng lồ, trôi đều đặn trước mặt tôi từ trái sang phải. Bỗng nhiên giữa tiếng nhiễu khí quyển vang lên một giọng nói từ xa xăm.

– Trạm Solaris gọi Kelvin. Mọi sự diễn ra trong trật tự. Ông đang dưới sự kiểm tra của trạm. Trạm Solaris gọi Kelvin. Chuẩn bị đổ bộ vào thời điểm 0. Chú ý, tôi bắt đầu. Hai trăm năm mươi, hai trăm bốn chín, hai trăm bốn tám...

Từng tiếng mạch lạc, tách rời nhau, đúng là tiếng nói của máy tự động. Thật lạ lùng. Thông thường nếu có người mới đến, và đặc biệt đến từ Trái đất thì tất cả mọi người, những ai có thể, đều chạy ra sân băng để đón.

Tuy nhiên tôi không còn thời gian để nghĩ về điều đó. Chiếc vòng khổng lồ vẽ quanh tôi bởi mặt trời cùng bình nguyên phía dưới lao vùn vụt về phía tôi. Rồi khoang nghiêng về một phía. Tôi bị chao đảo giống như khối nặng của ngọn hải đăng lớn trên biển. Ráng chống lại cơn đau đầu, tôi căng mắt ra nhìn. Trên bề mặt hành tinh bị chia cắt bởi những vùng màu tím và nâu hung, tôi nhìn thấy ô vuông bàn cờ màu trắng, xanh. Đó là dấu hiệu nhận biết của trạm. Một tiếng nổ nhỏ vang lên phía trên, chiếc dù vòng được bung ra và tiếp theo là những tiếng xào xạc rất to. Âm thanh này sao mà giống như trên Trái đất, gợi một cái gì thân thương khó tả mà lần đầu tiên tôi được nghe thấy sau những tháng bay đằng đẵng. Đó là tiếng của gió!

Sự việc tiếp theo diễn ra rất nhanh. Trước đó tôi chỉ cảm thấy mình rơi, còn bây giờ thì nhìn thấy. Sân bàn cờ trắng, xanh lớn dần nhanh chóng. Nó được vẽ trên một nền sáng bạc hình cá voi khổng lồ với những đầu ăng ten ra đa nhô ra dọc theo hai sườn và các dãy ô cửa sổ tối. Qua cái bóng hình elip đen thẳm trên nền tím đã có thể trông thấy rõ ràng rằng công trình khổng lồ bằng kim loại này không phải nằm trên bề mặt hành tinh, mà treo lơ lửng trên nó. Trên mặt đại dương những lớp sóng trườn uể oải dưới làn sương mỏng màu tím. Phía trên cao, trên nền trời màu da cam thẫm, là những đám mây với những đường viền đỏ rực, chói lòa. Một tia chớp bỗng lóe lên ngoài ô cửa, dù đã được tách ra và theo gió bay trên những lớp sóng. Cái mà tôi kịp nhìn thấy lần cuối cùng là hai cái gương của kính viễn vọng vô tuyến nhô lên ngang tầm cao của một tòa nhà vài tầng.

Có cái gì đó hãm khoang đổ bộ của tôi lại, tiếng cót két chói tai của kim loại siết vào nhau vang lên, cái gì đó đang mở ra dưới tôi.

– Trạm Solaris. Không - không. Kết thúc cuộc đổ bộ. Hết. - Tôi nghe giọng nói lạnh lùng của máy kiểm tra tự động.

Tôi gạt các chốt ngắt mạch bằng cả hai tay.

Xuất hiện hàng chữ xanh “Trái đất”. Cửa khoang đổ bộ tách ra, áp lực của đệm khí nén đẩy nhẹ vào lưng làm tôi bất giác tiến lên phía trước một bước. Không khí thoát ra khỏi lớp áo bay với tiếng “xì” nhẹ. Cơ thể tôi lập tức được tự do.

Tôi thấy mình đang đứng trên đáy của một cái phễu úp ngược khổng lồ màu sáng bạc. Dọc theo thành phễu là các chùm ống màu nhô ra từ các lỗ tròn. Có tiếng rù rù của các máy thông khí đang làm việc hết công suất để hút khí độc của khí quyển hành tinh tràn vào trong thời gian tôi hạ cánh. Khoang đổ bộ của tôi đứng thẳng trên đáy một cái đĩa lớn khoét vào một cái gò bằng thép hơi nhô cao lên so với xung quanh. Vỏ ngoài của nó cháy xám xịt, dấu vết của những lần phóng tên lửa từ trạm. Tôi tiến vài bước theo lối nghiêng thoai thoải xuống dưới. Ở đây, nền được phủ một lớp plastic sần sùi có những chỗ bị mòn vẹt làm lộ ra làn thép bên dưới.

Các máy thông khí đã ngừng làm việc. Xung quanh trở nên yên lặng. Tôi bồn chồn ngó quanh trông đợi sự xuất hiện của ai đó. Chẳng có ma nào ngoài mũi tên nhấp nháy chỉ về phía chiếc băng tải đang chuyển động êm ro. Tôi đến và đứng lên nó.

Ở hướng chuyển động của băng chuyền mái nhà vòm, tức là thành phễu, uốn hình parabon tuyệt đẹp xuống dưới, thuôn vào một cái hành lang ống. Dọc theo hành lang là các ngăn chứa, trong đó ngổn ngang các bình chứa khí nén, côngtenơ, dù, hòm xiểng. Thật đáng ngạc nhiên về sự bừa bãi này. Băng tải kết thúc tại nơi hành lang được mở rộng tròn ra. Ở đây còn lộn xộn hơn nữa. Dưới những đống hộp sắt tây ngổn ngang là các vũng chất lỏng sền sệt. Không khí sực nức một mùi khó chịu. Vết giày in khắp mọi nơi. La liệt đây đó nào băng điện tín, nào giấy thải và rác rưởi. Theo mũi tên chỉ đường lại sáng lên, tôi tiến vào một hành lang chật đến mức dường như chỉ để một người đi. Ánh sáng hắt vào từ những cửa sổ hướng lên bầu trời qua các lớp kính. Đến bên một cánh cửa sơn các ô vuông trắng và xanh đang hé mở, tôi đẩy cửa tiến vào.

Đó là căn phòng hình bán nguyệt có một cửa sổ. Toàn cảnh hướng ra biển với những cồn sóng màu xám nâu đang lặng lẽ trôi dạt và bầu trời mây sáng rực. Hàng dãy tủ nhỏ gắn tường chứa đồ nghề nguội, sách, chai lọ khô cặn, phích... Trên nền nhà bẩn thỉu là năm sáu cái bàn cơ khí có bánh xe, vài cái ghế nệm khí để ngủ đã xì xơi, trừ một chiếc duy nhất. Một người bé nhỏ phờ phạc, rũ rượi ngồi trên ghế. Bộ mặt rám nắng của ông ta nhớp nhúa nước mắt, nước mũi. Tôi biết đó là ai: Snaut, nhà điều khiển học, phó của Gibarian. Ông ta có vài bài rất đặc sắc được đăng trong tuyển tập về Solaris. Đây là lần đầu tiên chúng tôi gặp nhau. Ông mặc một chiếc sơ mi lưới để lộ bộ ngực phẳng phiu với lớp lông bàng bạc và chiếc quần nhiều túi bằng vải thô vốn trước đây màu trắng đã bị hóa chất làm hoen ố. Tay ông cầm quả lê bằng chất dẻo mà người ta vẫn dùng để uống trên các tàu vũ trụ không có thiết bị gây trọng trường. Ông ta nhìn tôi với đôi mắt dường như bị tê liệt bởi ánh sáng chói lòa. Quả lê rơi xuống sàn và nẩy lên như một quả bóng nhỏ. Từ trong đó chảy ra một thứ chất lỏng trong suốt. Mặt ông ta chuyển dần sang tái ngắt. Trước cảnh tượng này tôi sửng sốt không nói lên lời, và màn kịch câm này cứ tiếp diễn cho đến lúc nỗi sợ hãi của Snaut, không hiểu bằng cách nào đó đã chuyển sang tôi.

Tôi tiến lên một bước. Ông ta co rúm người lại trên ghế.

– Snaut, - tôi gọi nhỏ.

Ông rùng mình như bị điện giật. Nhìn tôi bằng đôi mắt chứa đựng sự ghê tởm cùng cực, Snaut rít lên:

– Tao không biết mày, không biết mày. Mày muốn gì?

Chất lỏng trên nền nhà bốc hơi nhanh chóng. Tôi ngửi thấy mùi men. Ông ta uống rượu say?

Nhưng tại sao ông ta sợ?

Tôi cứ đứng như thế giữa phòng, chân nhũn ra, tai ù đặc như bị nút bông. Tôi cảm thấy sàn nhà dưới chân như là một cái gì đó không vững chãi, và ngoài lớp kính lồi của cửa sổ, đại dương gợn sóng cũng đang chao đảo đều đặn.

– Ông làm sao vậy, bị bệnh à? - Tôi rụt rè hỏi.

– Lại còn quan tâm. - Snaut nói nhỏ. - A ha, mày sẽ săn sóc tao chứ? Nhưng tại sao lại là tao? Tao không biết mày.

– Gibarian đâu? - Tôi hỏi.

Nhịp thở của Snaut thoáng dừng lại một giây.

Một tia lửa nhỏ lóe lên trong đôi mắt rồi lập tức tắt liền.

– Gi... Giba... - Ông ấp úng rồi rung người lên theo nhịp cười không thành tiếng một cách ngốc nghếch trong giây lát. - Mày tìm Gibarian? - Giọng ông chuyển sang bình thản. - Định làm gì với hắn?

Đôi mắt Snaut đã mất đi vẻ e dè, đề phòng. Tuy nhiên, giọng nói hãy còn cái gì đó chất chứa sự căm giận, miệt thị.

– Ông nói gì vậy? - Tôi luống cuống nói nhỏ. - Gibarian ở đâu?

Snaut chững người lại:

– Mày không biết thật à?

“Hắn say, thật rõ như ban ngày”, tôi nghĩ. Cơn giận trong tôi bốc lên làm mất đi sự nhẫn nại đã ngăn tôi bước ra khỏi cái chỗ này.

– Hãy tỉnh lại. - tôi quát to. - Làm sao tôi có thể biết điều đó, nếu như tôi chỉ vừa mới bay đến đây. Ông làm sao vậy, Snaut?

Snaut há hốc mồm, thở hổn hển, mắt vụt lóe sáng. Hai tay ông run rẩy tựa vào thành ghế và khó nhọc đứng lên. Tôi nghe rõ cả tiếng các khớp xương của ông kêu răng rắc.

– Cái gì? - Mắt ông trở nên tỉnh táo. - Mới bay đến à. Từ đâu?

– Từ Trái đất... - tôi trả lời cáu kỉnh. - Có lẽ ông đã từng nghe nói về nó. Mà không, hình như là chưa thì đúng hơn!

– Từ Trái đất... Ôi bầu trời vĩ đại!... Vậy ra ông là Kelvin?

– Vâng... Nhưng ông nhìn gì lạ vậy? Có gì đáng ngạc nhiên đâu cơ chứ?

– Không sao, không sao, - ông trả lời, mắt hấp háy và đưa tay xoa trán. - Xin lỗi, Kelvin. Chỉ đơn giản là do bất ngờ, tôi không chờ đợi.

– Sao lại không chờ đợi? Chính các ông đã nhận được thông báo từ mấy tháng trước, và hôm nay nữa, Moddard đã điện cho các ông từ “Promete”...

– Vâng, vâng, đương nhiên. Có điều, ông thấy đấy ở chỗ chúng tôi đây hơi... lộn xộn...

– Tôi thấy, - tôi nói bằng giọng lạnh lùng. - Thật khó chịu mà không nhận thấy vậy.

Snaut đi vòng quanh tôi, chăm chú xem xét bộ đồ bay hoàn toàn bình thường với mớ dây và ống trên ngực của tôi. Thỉnh thoảng ông ho nhẹ, tay rờ lên cái mũi xương xẩu của mình.

– Ông có muốn tắm không... Để cho tỉnh táo ấy mà. Cửa màu xanh phía đối diện.

– Cám ơn. Tôi biết rõ sơ đồ trạm.

– Có lẽ ông đói.

– Không. Gibarian đâu?

Snaut đến bên cửa sổ, dường như không nghe thấy câu hỏi của tôi. Nhìn từ phía sau lưng trông ông già hẳn đi. Mái tóc hoa râm cắt ngắn, cái cổ cháy nắng hằn lên những vết nhăn sâu như những lằn sẹo. Ngoài cửa sổ lấp loáng những dải sóng lớn đang nhấp nhô một cách chậm chạp, cứ như thể nước đại dương đang trở nên sánh lại. Nhìn ra biển tôi có cảm giác như là trạm đang chuyển động và từ từ khi nghiêng bên này, lúc nghiêng bên nọ một cách uể oải. Tất nhiên đó chỉ là ảo giác. Những đám bọt nhầy nhầy màu máu tập trung tại các chỗ trũng giữa các cơn sóng. Tự nhiên tôi cảm thấy buồn nôn.

– Hãy nghe đây, - Snaut bất ngờ lên tiếng. Ông quay hẳn lại, bối rối xoa hai tay. - Tạm thời... chỉ có mình tôi. Và anh hãy tạm hài lòng với cái nhóm nhỏ hai chúng ta. Tạm thời. Hãy gọi tôi là Horek. Anh chỉ biết tôi qua ảnh, nhưng điều đó không quan trọng, mọi người đều gọi tôi như vậy. Tôi e rằng anh sẽ gặp nhiều khó khăn ở đây.

– Gibarian ở đâu? - Tôi lại hỏi.

Snaut chớp chớp mắt.

– Tôi rất tiếc là phải tiếp anh trong hoàn cảnh như thế này. Đó... không hoàn toàn lỗi ở tôi. Quên chưa nói, ở đây nhiều chuyện đã xảy ra.

– Không sao, tất cả đều bình thường, dẹp chuyện đó đi. Dù sao thì, chuyện gì đã xảy ra với Gibarian? Ông ta không có ở trạm? Hay là bay đi đâu đó?

– Không, - Snaut trả lời, mắt hướng về phía góc phòng, nơi ngổn ngang các ống dây. - Ông ta không bay đi đâu cả, và sẽ chẳng bay. Bởi vì ông ấy...

– Sao? - Tôi hỏi, tai bỗng thấy ù đặc. - Anh muốn nói cái gì vậy? Ông ta đâu?

– Vậy là anh đã rõ, - giọng Snaut trở nên khác lạ Ông ta lạnh lùng nhìn thẳng vào mắt tôi. Khắp mình tôi sởn gai ốc. Hay là ông ta còn say, dù rằng vừa biết điều mình nói.

– Nhưng có xảy ra chuyện gì không?

– Có.

– Tai nạn?

Ông gật đầu. Đồng thời chăm chú xem xét phản ứng của tôi.

– Khi nào?

– Sáng nay.

Thật lạ lùng là tôi chẳng cảm thấy một chấn động nào. Dường như những câu hỏi, trả lời ngắn gọn đã làm tôi yên lòng bởi tính mạch lạc, cụ thể, của nó. Tôi cảm thấy bắt đầu hiểu Snaut hơn.

– Chuyện xảy ra thế nào?

– Hãy lo thu xếp nơi ăn ở, đồ đạc và quay lại đây... sau khoảng một giờ.

– Thôi được, - tôi thoáng phân vân...

– Đợi chút, - Snaut nói khi tôi đã quay người về phía cửa ra vào. Mắt ông nhìn tôi với vẻ khác lạ. Rõ ràng và ông không làm sao bật ra từ thanh quản điều cần nói.

– Chúng tôi trước gồm ba người, và bây giờ thêm anh, vẫn chỉ ba. Anh có biết Sartorius không?

– Biết, như biết anh, qua ảnh.

– Ông ta trong phòng thí nghiệm, trên kia, và theo tôi, ông ấy sẽ không ra khỏi đó trước nửa đêm. Nhưng... trong bất kỳ trường hợp nào rồi anh sẽ thấy ông ấy. Nếu bắt gặp ai khác, ờ... ờ... không phải tôi và không phải Sartorius, anh hiểu cho, thì...

– Thì cái gì?

Tôi có cảm tưởng tất cả những chuyện này đang trong giấc mơ. Trên nền tối loang loáng sắc màu của sóng biển dưới ánh chiều tà, Snaut ngồi trên ghế, đầu hơi cúi và mắt nhìn về phía những cuộn dây trong góc phòng.

– Thì... đừng làm gì cả.

– Tôi có thể thấy ai? Ma à? - Tiếng nói bật ra khỏi lồng ngực tôi.

– Tôi hiểu. Chắc anh nghĩ rằng tôi điên. Chưa đâu. Tôi không thể nói cho anh rõ theo một cách khác trong khi mà... Có thể là, cuối cùng sẽ chẳng có gì xảy ra. Tuy nhiên, để đề phòng, anh hãy nhớ điều tôi cảnh cáo trước.

– Về cái gì?

– Hãy làm chủ mình, - ông ta vẫn bướng bỉnh nói cái điều khó hiểu của mình. - Hãy hành động cứ như là. Hãy sẵn sàng ứng phó với mọi chuyện. Đúng là không thể, tôi hiểu. Nhưng anh cứ thử. Đấy là lối thoát duy nhất mà tôi biết.

– Nhưng tôi sẽ thấy cái gì? - Chắc là tôi đã quát lên. Tôi những muốn túm lấy vai Snaut lay mạnh để khỏi phải thấy cái cảnh ông ngồi đó, mắt chăm chú nhìn vào góc phòng, khuôn mặt cháy nắng đau khổ, khó nhọc thốt lên từng lời ngắn. May mà tôi kìm lại được.

– Tôi không biết. Theo một ý nghĩa nào đó, cái đó phụ thuộc vào anh.

– Ảo giác?

– Không. Có thực. Đừng... tấn công. Hãy nhớ thế.

– Anh nói gì vậy? - Tôi không còn nhận ra giọng mình.

– Chúng ta không phải đang ở trên Trái đất.

– Đại dương sống. Nhưng đấy hoàn toàn không giống con người. - Tôi không biết làm sao để lôi Snaut ra khỏi cái trạng thái u mơ. Mắt ông vẫn cứ nhìn đâu đó như vô định, và tôi cảm thấy sự phi lý, băng giá trong đôi mắt đó.

– Sự khủng khiếp chính là ở đó, - ông nói nhỏ. - Hãy cẩn thận, nhớ đấy!

– Chuyện gì xảy ra với Gibarian?

Ông không trả lời.

– Sartorius đang làm gì?

– Hãy quay lại đây sau một tiếng nữa.

Tôi quay mình, mở cửa và ngoảnh nhìn Snaut lần nữa. Ông ngồi người gập lại, hai tay bưng mặt.

Chỉ lúc này tôi mới để ý thấy các khớp xương ngón tay ông dính máu đã khô.