Shenah Pessah dừng tay giữa chừng khi đang cọ rửa những bậc cầu thang của dãy nhà tập thể. “Ach!” nàng thở dài. “Sao hình bóng ấy vẫn còn nung nấu trong tôi đến vậy, dẫu người đã đi xa đượm mấy quãng thời gian? Sao cõi lòng tưởng chừng đã nguội lạnh này lại bỗng bừng cháy sự sống mỗi khi nghĩ về người!”

Căn hành lang tối tăm như thể được ngập tràn trong thứ ánh sáng trắng ngần. Nàng nhắm nghiền mắt lại để có thể hình dung rõ hơn những nét mặt thân thương ấy. Nụ cười rạng rỡ đã hàn gắn mọi nỗi đau của cuộc đời, biến nàng từ một kẻ lao động mệt mỏi thành một sinh linh tràn trề niềm vui.

Tất cả quả là một phép màu—sự xuất hiện của anh, chàng giáo sư trẻ đến từ một trong những trường đại học lớn. Anh đã thuê một căn phòng chính tại tòa nhà nơi nàng làm quản lý để được sống gần gũi với những con người mà anh đang viết sách về họ. Nhưng điều tuyệt vời hơn tất cả chính là cách anh dừng lại trò chuyện với nàng, hỏi han nàng về bản thân nàng cứ như thể nàng là người ngang hàng với anh. Sự thân thiện ấm áp nào đã thôi thúc anh đưa nàng rời khỏi tầng hầm tối tăm để đến thư viện nơi có vô vàn sách để đọc!

Và rồi—đêm hôm ấy không thể nào quên trên đường về nhà, khi bầu không khí đượm nồng hương sắc mùa xuân! Chỉ một khoảnh khắc thôi—một nụ hôn—một cái siết tay! Và cả thế gian ngập tràn ánh sáng—những năm tháng trống vắng, chưa từng thực sự sống bỗng ngập tràn tình yêu!

Nàng đang chìm đắm trong những giấc mơ về một giờ phút lãng mạn hiếm hoi của đời mình thì một người phụ nữ chen chúc bước qua lối đi mờ tối, để lại sau lưng mùi cá trích và hành tây.

Shenah Pessah siết chặt chiếc bàn chải với cơn giận dữ kìm nén. “Đồ điên rẫy! Chẳng phải mày đã tự thề với lòng sẽ bứt bỏ ký ức về người ra khỏi trái tim đó sao? Giá như anh ấy chỉ là một người bình thường thì ta đã có thể quên đi rồi. Nhưng anh ấy không phải người phàm! Anh ấy chính là Thượng Đế! Bất cứ nơi nào ta nhìn vào đều rực sáng khuôn mặt người!”

Ánh sáng trắng lại lần nữa bao trùm lấy nàng. Chiếc bàn chải tuột khỏi tay nàng. “Anh ấy—anh ấy chính là nhịp đập trong tim tôi! Anh ấy là sự sống trong tôi—là niềm hy vọng trong tôi—là hơi thở của lời nguyện cầu trong tôi! Nếu không có hình bóng anh trong tôi, thì tôi là gì chứ? Sự tơi tả—sự trống rỗng—sự hư vô! Mày đang phát rồ lên rồi đấy. Mày chỉ đang sống bằng những chiếc cầu vồng mà thôi. Anh ấy chẳng có gì là thực—”

“Cái gì là thực? Những giẻ rách này tôi đang mặc ư? Chiếc xô này? Cái hang tối tăm này? Hay là anh ấy và những giấc mơ về anh?” Nàng ném câu thách thức vào bóng tối mịt mờ.

“Shenah Pessah! Chúc mày một năm đen đủi!” tiếng đáp vọng lên từ căn hầm phía dưới. Đó là giọng của người chú nàng, ông Moisheh Rifkin.

“Oi weh!” nàng nhún đôi vai trẻ trung, mệt mỏi vì những nhọc nhằn không vui. “Lại bắt đầu gào thét nữa rồi đây.” Và nàng vội vã bước xuống.

“Đồ cục đất! Cho giòi bọ rúc rỉa mày đi! Mày rửa cái cầu thang mà mất bao nhiêu lâu hả?” ông ta quát thét lên. “Hôm qua thì thức ăn cháy đen như than; còn hôm nay thì mày quên cả muối.”

“Làm gì mà làm ầm ĩ lên chỉ vì bớt chút muối thế chứ!”

“Trong sách Talmud có chép rằng đàn ông có quyền ly dị vợ chỉ vì tội quên cho muối vào súp.”

“Có lẽ vì thế mà dì Gittel đã xuống mồ trước cả tuổi trời—vì bận lo chiều chuộng cái miệng của chú đấy thôi.”

Khuôn mặt vàng vọt, nhăn nheo của lão già ngước lên nhìn nàng từ bóng tối. “Nó có gì từ cuộc đời cơ chứ? Chỉ dăm cái thú vui ăn uống và đi lễ đường. Nó còn sống được bao lâu nữa chứ?” Và bị thôi thúc bởi một luồng trắc ẩn, nàng thầm nghĩ: “Sao mình lại không thể tử tế hơn với ông ấy một chút nhỉ?”

“Mày đã băm cho tao ít hành với cá trích chưa?” lão cắt ngang một cách cục cằn.

Nàng đỏ mặt vì chột dạ. Nàng lại tự hỏi tại sao những thứ xấu xí và mùi hôi thối lại khiến nàng ghê tởm đến thế.

“Còn cái gì mà mày không quên nữa không?” Giọng lão nện vào tai nàng. “Chẳng có chút lo toan nào trong đầu. Mày chỉ toàn mơ mộng hão huyền.”

Lòng trắc ẩn của nàng bị cuốn phăng trong một làn sóng phẫn uốn khiến nàng run rẩy. “Tôi không chịu đựng nổi chú thêm nữa rồi! Tự đi mà tìm người khác đi!” Nàng ngạc nhiên trước sự cứng cỏi bất chợt của chính mình.

“Cái đồ lắm điều này! Đấy là ơn huệ mày đền đáp vì tao đã cứu mày khỏi cơn đói khát đấy à.”

“Tôi làm việc mòn cả móng tay suốt hai năm nay rồi mà chú có cho tôi lấy một cắc đâu.”

“Đồ ăn mày! Lại còn đòi tiền nữa à? Cứ vừa đủ ăn là bắt đầu vênh mặt lên đòi hỏi ngay nhỉ. Mày quen sung sướng gì ở quê nhà hả? Mày ở tận Savel thì là cái thá gì? Chỉ là bùn dưới chân người ta thôi. Mày quên mất cảnh bước xuống tàu thế nào rồi đấy—một bọc giẻ rách thủng lỗ chỗ. Mày có sống ở Nga một trăm năm thì đời nào mơ tới chuyện được đi một đôi giày mới trên chân?”

“Những cô gái khác tới Mỹ tay trắng, mình trần mà họ vẫn tự vươn lên được đấy thôi. Ở Mỹ ai cũng có tiền lương—”

“Đồ đàn bà Mỹ! Tao đã tốn biết bao nhiêu tiền mua vé tàu cho mày để rồi được tích sự gì hả? Sét đánh chết tươi mày đi!”

Đôi mắt Shenah Pessah bừng lửa. Những móng tay giập nát bấm sâu vào lớp da thịt chai s sạn trên đôi bàn tay nàng. Thế là hết—sự thức tỉnh từ những giấc mơ về nước Mỹ! Ký ức nàng quay ngược về thời điểm nhận được vé tàu. Với niềm tin ngây thơ, nàng đã thực sự tin rằng họ muốn có nàng—người anh của cha nàng cùng người vợ đã đặt chân đến thế giới mới từ trước khi nàng chào đời. Nàng tưởng họ muốn cho nàng cơ hội được hạnh phúc, được sống và yêu thương. Thế rồi nàng đến—để gặp người dì bị liệt—những công việc nhà—kiếp hầu hạ của kẻ gác cửa. Ngay cả sau khi dì mất, nàng vẫn nhẫn nại làm việc cho đến khi những lời chì chiết của ông chú mài mòn đi chút tự chủ cuối cùng trong nàng.

“Đây là lần cuối cùng chú được gào thét vào mặt tôi đấy!” nàng thét lên. “Chú sẽ chẳng bao giờ còn thấy mặt tôi nữa đâu, dẫu có phải đi ăn mày ngoài đường phố.” Vừa chộp lấy chiếc khăn choàng, nàng vừa lao vất vả ra ngoài. “Đời tôi khốn khổ quá! Đắng cay quá! Cuộc đời tôi là vì cái gì chứ? Sao con tàu không chìm nghỉm đi để dìm chết tôi trước khi tôi kịp đặt chân đến nước Mỹ?”

Nàng lao đi trên đường phố như một kẻ cuồng loạn, chẳng biết mình đang đi đâu, cũng chẳng màng tới nữa. “Tôi còn chịu đựng đau khổ tiếp để làm gì? Ai cần tôi? Ai muốn tôi? Tôi chẳng có ai cả—chẳng có một ai!”

Và rồi bóng hình khuôn mặt mà nàng tôn sùng bỗng hiện lóe lên trước mắt. Sự tử tế tuyệt vời từng sưởi ấm nàng thành một sinh mệnh mới lại một lần nữa phả hơi ấm lên người nàng. “Anh ấy đến đây để làm gì nếu không phải để nhấc bớt tôi khỏi chốn tối tăm bước vào ánh sáng của anh?”

Theo bản năng, đôi mắt nàng hướng về khoảng trời xanh ngắt bên trên những mái nhà tập thể và bị thu hút bởi một tấm bảng được in đậm dòng chữ: “Cần Thợ.” Cứ như thể tấm bảng đang mở tung ra như một cánh cửa và những vòng tay đang vươn ra mời gọi nàng bước vào. Từ tấm bảng, nàng nhìn xuống đôi bàn tay của chính mình—những bàn tay trẻ trung, vạm vỡ—được tôi luyện cho mạnh mẽ qua lao động.

Niềm hy vọng bừng lên trong ngực nàng. “Biết đâu tôi vẫn còn chút may mắn để có một cuộc đời tốt đẹp ở chốn này. Ach! Lạy Chúa trên cao! Tôi khao khát được sống biết bao—được tự mình vươn lên thành một con người có giá trị! Tại sao lại không thể chứ?” Nàng nắm chặt tay đấm vào ngực mình. “Chẳng phải mọi thứ đều có thể xảy ra ở thế giới mới này sao? Nước Mỹ sinh ra để làm gì nếu không phải để cho tôi cơ hội ngẩng cao đầu sánh bước với mọi người?”

Chân nàng dường như chạm nhẹ hẫng xuống từng bậc thang khi chạy vút lên. Nhưng khi đến trước cánh cửa sắt khổng lồ của anh em nhà Cohen, một nỗi sợ hãi bỗng bủa vây lấy nàng. “Oi weh! Họ sẽ nhìn vào bộ dạng nhà quê rách rưới này rồi đuổi mình xuống mất—Mày sợ cái gì chứ, đồ ngốc?” nàng tự nhủ. “Mày đến đây đâu phải để xin ăn. Họ đang cần thợ. Tấm bảng chẳng ghi rõ thế sao? Và mày có đôi bàn tay khỏe mạnh, chắc nịch có thể bới tung cả mặt đất bằng sức mạnh của mình. Nước Mỹ đang ở trước mặt mày kìa. Mày sẽ bắt đầu kiếm ra tiền. Mày sẽ ăn mặc tươm tất như một con người và đàn ông sẽ quỳ rạp dưới chân để tán tỉnh mày—ngay cả anh ấy—chính anh ấy!”

Mọi nỗi sợ hãi đã tan biến. Nàng vung tay đẩy mạnh cánh cửa và chiêm ngưỡng điều kỳ diệu của một nhà xưởng—những con người—con người—những biển đầu cúi gằm và những đôi bàn tay bận rộn của con người—tiếng máy móc vo ve—những chiếc dâyuroa bay phần phật—tiếng lạch cạch khô khốc của những guồng quay—tất cả dường như hòa quyện và dung hợp thành một khúc ca dâng trào của niềm hy vọng—của sự sống mới—một thế giới mới—nước Mỹ!

Một người đàn ông, tay ôm một bó áo sơ mi đầy ắp, khựng lại khi nhìn thấy gương mặt rạng rỡ ấy. Đôi má ửng hồng của nàng, vẻ ngây thơ lấp lánh trong đôi mắt chưa từng biết dối lừa, đã đưa anh trở lại với những cánh đồng xanh mướt và thảo nguyên lộng gió ở quê hương nước Nga của anh.

“Sữa mẹ vẫn còn thơm nức trên môi cô ấy,” anh lẩm bẩm khi ánh mắt anh bao bọc lấy nàng.

Bó áo tuột khỏi tay và rơi xuống chân nàng. Ánh mắt họ chạm nhau trong sự nhận ra nhau đầy tự nhiên của cùng một dòng giống. Với một nụ cười ngượng ngùng, họ cùng cúi xuống nhặt những chiếc áo sơ mi lên.

“Tôi thấy dưới lầu dán biển cần thợ,” một giọng nói ngập ngừng cất lên.

“Thế ra cô đang tìm việc à?” anh hỏi với vẻ đầy hứng thú. Nàng thật khác biệt so với những người khác mà anh từng biết trong suốt năm năm ở đất nước này. Anh bị thôi thúc bởi sự tò mò muốn biết nhiều hơn thế.

“Cô đến Mỹ chưa lâu phải không?” Giọng anh mang theo sự âu yếm không hề ý thức.

“Cũng hai năm rồi ạ,” nàng thú nhận. “Nhưng tôi không đến nỗi nhà quê như vẻ bề ngoài đâu,” nàng nói thêm một cách vội vã, bị đè nặng bởi nỗi lo âu cũ kỹ.

“Cứ tin ở tôi,” Sam Arkin quả quyết. “Tôi là kẻ nhìn người là chuẩn ngay từ cái nhìn đầu tiên. Tôi sẽ tự đưa cô lên văn phòng. Chờ tôi cất đống đồ này đã nhé.”

Nở nụ cười hân hoan rạng rỡ, anh quay lại và họ cùng nhau tìm gặp người quản đốc.

“Chúc may mắn nhé! Mong là cô sớm được chuyển lên tầng của tôi,” Sam Arkin động viên khi vội vã quay về với cỗ máy của mình.

Do công việc đang mùa cao điểm và sự thiếu thốn nhân công, Shenah Pessah được nhận vào làm không một chút chần chừ. Run rẩy vì phấn khích, nàng kiễng chân bước theo người quản đốc khi ông dẫn đường vào phòng làm việc.

“Này, Sadie Kranz, lại thêm một học việc nữa cho cô đây.” Ông cất tiếng gọi cô gái có bộ ngực nở nang, người thợ lành nghề nhất trong xưởng.

“Lại một con nhỏ nhà quê đầu đất!”

cô ta thì thầm với người bên cạnh khi Shenah Pessah cởi chiếc khăn choàng ra. “Gevalt! Mấy đứa thợ nhà quê này toàn cướp miếng cơm manh áo của bọn mình bằng cách chịu làm thuê với giá rẻ mạt.”

Nhưng ánh mắt cầu khẩn ngây dại của người nhập cư đã gợi lên những ký ức mơ hồ trong lòng Sadie Kranz. Khi thấy nàng thao tác đường may đầu tiên, cô ta không khỏi kinh ngạc trước tốc độ của nàng. “Phải thừa nhận là cô có cái đầu nhanh nhạy đấy.” Lời khen của cô ta mang rõ vẻ ban ơn bề trên.

Shenah Pessah ngước gương mặt rạng rỡ lên. “Chị mới tốt làm sao khi dạy tôi! Chị thật tốt bụng!”

Chưa từng có ai gọi Sadie Kranz là “người tốt bụng” bao giờ. Những lời ấy vương vấn lại một cách dễ chịu.

“Ut! Tôi thích giúp đỡ mọi người, miễn là nó chẳng tốn kém gì của tôi. Dù sao tôi cũng lãnh lương theo tuần mà,” cô ta nửa như thanh minh.

Shenah Pessah cảm thấy vô cùng phấn khích trước sự mới lạ của công việc, niềm vui sướng khi nắm bắt được những ngóc ngách phức tạp của cỗ máy, đến nỗi nàng chẳng hề nhận ra ngày hôm đó đã trôi qua nhanh thế nào cho đến khi tiếng chuông reo vang, máy móc dừng lại, và đám thợ đổ xô về phòng thay đồ.

“Oi weh! Có hỏa hoạn à?” Shenah Pessah tái mặt vì sợ hãi.

Những tiếng cười lớn dập tắt nỗi sợ của nàng. “Đồ nhà quê! Sáu giờ rồi. Đến giờ về nhà thôi,” hàng loạt giọng nói đồng thanh vang lên.

“Về nhà ư?” Tiếng kêu thốt lên từ đáy lòng nàng. “Tôi đi đâu bây giờ? Tôi làm gì có nhà.” Nàng đứng ngơ ngác giữa dòng người thợ đang thưa dần. Ai nấy chen lấn qua mặt nàng đều có chốn để về. Trong số đó, chỉ có một mình nàng là không bạn bè, không mái ấm!

“Xin hãy giúp tôi tìm một chỗ ngủ với!” nàng khẩn nài, túm lấy tay áo khoác nhung của Sadie Kranz. “Tôi chẳng có họ hàng gì cả. Tôi trốn nhà đi đấy.”

Sadie Kranz nheo mắt nhìn cô gái. Một cảm giác xót xa len lỏi qua lòng cô khi nhìn thấy đôi bàn tay đang chìa ra, khao khát.

“Tạm thời cứ về ở cùng tao.” Rồi lấy chiếc khăn choàng trên giá xuống, cô ta ném nó về phía đống giẻ rách thảm hại. “Đi theo tao nào. Chắc mày đang đói lả đi rồi chứ gì.”

Khi Shenah Pessah bước vào căn phòng xập xệ ở hành lang mà Sadie Kranz gọi là nhà, cái lạnh lẽo và sự nhếch nhác của nó kéo nàng quay trở lại với căn hầm gác tơi mà nàng vừa rời đi vào sáng nay. Lặng im, nàng nhìn người bạn cùng phòng chuẩn bị xúc xích và khoai tây trên chiếc bếp dầu đặt trên cái hòm. Nỗi buồn trĩu nặng đè ép lấy nàng khiến nàng quay mặt đi ngay cả trước mùi thức ăn.

“Lòng tôi cứ thôi thúc muốn quay về với ông chú.” Nàng nuốt nghẹn miếng bánh mỳ đen. “Ông ấy đã quen có tôi phụ giúp rồi. Không có tôi—ông ấy biết sống sao?”

“Mày phải lo cho cái thân mày trước đã ở cái thế giới này.” Sadie Kranz vừa khua khua củ khoai tây nóng vừa nói. “Với sự nhanh nhẹn đó, mày có cơ hội kiếm tiền và mua sắm quần áo. Mày có thể đi xem kịch—khiêu vũ. Và biết đâu đấy—lại chẳng vớ được một gã đàn ông để lấy làm chồng.”

“Lấy chồng ư? Chị biết trong lòng mọi cô gái đều khát khao được kết hôn thế nào đấy—trong tôi cũng khao khát được tự mình vươn lên thành một con người như thế.”

“Ut! Mày cần vươn lên làm cái quái gì. Tốt hơn là kiếm đại một lão giàu có mà kết hôn cho xong, thế là đời mày an nhủi.”

“Nhưng người tôi muốn—anh ấy không chỉ là một người đàn ông bình thường. Anh ấy là—” Nàng ngập ngừng tìm từ và một làn sương nhớ mong làm mềm đi những nét khắc khổ của người nhà quê. “Anh ấy giống như những ngọn đồi vàng trên bầu trời vậy. Tôi cách xa anh ấy cũng như mặt đất cách xa các vì sao vậy.”

“Đồ ngốc! Sao trong đầu mày cứ phải tơ tưởng đến những ngôi sao làm gì thế?” cô bạn chế giễu giữa những tiếng nuốt thức ăn.

Shenah Pessah vung hai tay với sự nhiệt thành đậm chất Do Thái. “Tôi có muốn thế đâu, nhưng sao nó cứ trào dâng trong tim? Lòng tôi lúc nào cũng khao khát những tầng cao hơn. Biết đâu anh ấy đã quên bẵng tôi từ lâu rồi, nhưng chỉ có một niềm hy vọng cứ cồn cào trong tôi như điên dại—được trở nên xứng đáng với anh.”

“Nói thật với mày nhé,” Sadie Kranz cười vang, vừa mò mẫm trong nồi tìm nốt chiếc xúc xích cuối cùng. “Mày đúng là hơi hâm hâm rồi đấy—đích thị là mehsugeh.”

“Mehsugeh?” Shenah Pessah đứng vùng dậy, rực cháy với một quyết tâm mới. “Mehsugeh ư?” nàng thách thức, tuổi trẻ nhà quê bừng bừng tham vọng. “Tôi sẽ cho thế giới thấy trong tôi có những gì. Tôi sẽ không đời nào quay lại với ông chú đâu—cho đến khi cái tên tôi vang dội khắp nước Mỹ này.”

Hôm sau, nàng bước vào nhà xưởng với ánh sáng rực rỡ trên khuôn mặt, bước đi đầy quả quyết khiến ai nấy đều phải dừng lại kinh ngạc. “Nhìn kìa! Nó ngẩng cao đầu chưa kìa! Không lẽ bà mối đã hứa gả chồng cho nó rồi sao?”

Và rồi chiến thắng thực sự đầu tiên cũng đến. Shenah Pessah được cất nhắc lên trên những thợ cựu trào đã làm việc trong xưởng nhiều năm để làm trợ lý cho Sam Arkin, người đàn ông từng chào đón nàng vào ngày đầu tiên ở nhà xưởng. Khi được dẫn đến chiếc ghế dài bên cạnh anh, nàng hồi hộp chờ đợi một lời chào mừng. Chẳng có lời nào cả. Thay vào đó, anh cúi sát hơn vào chiếc máy khâu và bàn tay đang giữ chiếc áo sơ mi run lên bần bật như thể đang lạnh lắm, dẫu cho gương mặt anh đỏ bừng vì hơi nóng.

Nàng kiên quyết quay lại với công việc. Nàng sẽ cho anh thấy nàng đã trở nên khéo léo nhường nào chỉ sau vài tuần ngắn ngủi. Những đường may lướt đi dưới đôi bàn tay thoăn thoắt như chớp giật của nàng thì một tiếng động lách cách bất ngờ làm nàng giật mình. Nàng hoảng hốt chồm dậy.

“Dâyuroa! Dâyuroa tuột rồi! Nhưng không sao đâu, chim non ạ,” Sam Arkin vội vã trấn an nàng. “Để anh sửa cho.” Và rồi lời nhắc nhở gấp gáp, “Suỵt! Quản đốc đang đến kìa!”

Đã quen với những lời cằn nhè cay nghiệt của ông chú, sự dịu dàng của người đàn ông này khiến nàng choáng ngợp. Có điều gì đó nàng khao khát muốn nói đang nghẹn ngào trên môi, nhưng cổ họng lại chẳng thốt nên lời.

Sam Arkin cũng chẳng khá hơn, anh cứng họng. Anh cảm thấy mình phải nói chuyện với cô, phải biết nhiều hơn về cô. Rụt rè, anh chạm nhẹ vào tay áo nàng. “Giờ nghỉ trưa—ở đây—chờ anh nhé,” anh thì thầm khi người quản đốc đến gần.

Một tiếng còi chói tai—cần gạt ngắt điện—máy móc chậm dần, rồi sự tĩnh lặng đinh tai nhức óc báo hiệu giờ ngọ đã đến. Tiếp theo là tiếng kéo lê ghế, những giọng nói khàn khàn, tiếng cười đùa, và đám đông lao đi như vũ bão để chen chân tới chỗ nồi nước đang bốc hơi nghi ngút. Từng người một, khi những tách trà được rót đầy, đám thợ đói lả tản ra từng nhóm. Ngồi trên bệ cửa sổ, mặt bàn, máy móc, và những kiện áo sơ mi, họ nhai bánh mì đen với cá trích rồi húp trà từ đĩa lót. Và bao trùm lên tất cả là mùi hăng nồng của tỏi và hành tây.

Rebecca Feist, hoa khôi của xưởng, kéo tay áo chiếc áo kiểu Georgette lên và liếc nhìn đôi tất lụa giá năm mươi chín xu của mình. “Đáng đời cho con nhỏ nào đâm đầu vào chết vì ăn diện. Nhìn cái cách Sam Arkin say mê con thợ mới kìa.”

Tiếng hùa theo nổi lên râm ran. “Láo thật đấy! Bọn mình làm ở xưởng bao lâu nay mà nó vừa xách mé bước vào đã húp trọn phần ngon cứ như thể đó là của dâng tận miệng vậy.”

“Tại đôi mắt nai ngây thơ vô số tội của nó mới làm lão mê mẩn—”

“Ngây thơ á! Nhổ vào! Mấy con nhỏ ra vẻ ngây thơ giả tạo ấy hả! Cứ để chúng nó đi! Chúng nó biết thừa cách làm nổi bật bản thân trước mặt đàn ông cơ mà!”

Bleemah Levine, một thợ cựu trào lưng gù, đã điểm bạc bởi màu xám ngoét của kiếp lao động không lối thoát, liếc trộm về phía cặp đôi. “Ach! Chút may mắn cỏn con! Chẳng cần nhan sắc, chẳng cần sự khôn ngoan, chỉ cần ăn may thôi là cả thế giới đã sụp đổ dưới chân rồi.” Môi cô ta mím lại vì đố kỵ. “Được cái má đỏ hây hây nhà quê của nó thôi—”

Rebecca Feist liếc nhìn mình trong chiếc gương của túi đồ trang điểm. Đó là một gương mặt trẻ trung xinh xắn, nhưng xanh xao và gầy guộc vì thiếu chất. Khéo léo thoa son, cô ta phẫn uốn thốt lên: “Tôi ước gì mình cũng có thể giả tạo như nó. Chỉ tiếc là tôi quá thật thà—đồ đạo đức giả!”

Sadie Kranz đứng lên bảo vệ bạn mình. “Chúng mày xông vào cắn xé nó như một bầy chó hoang chỉ vì Sam Arkin cười với nó thôi á? Nó đã cưới nhau đâu cơ chứ?”

“Bọn tao có nói xấu gì nó đâu,” Rebecca Feist đáp trả, gõ nhịp chiếc giày đính khóa kim cương, “chỉ là nó quá bềnh bộn, xấc láo. Cho ngón tay lại đòi ngoạm cả bàn tay. Lại còn có giới hạn nào cho sự xấc xược của một con thú hoang nhà quê ấy không? Mới cách đây ít lâu nó còn là con bé học việc, chẳng là cái đinh gì, thế mà giờ nó sắp trèo lên đầu bọn mình để lên làm quản lý đến nơi rồi kìa.”

Sam Arkin, ngồi cạnh Shenah Pessah trên bệ cửa sổ, đã quên bẵng đi mất rằng đây là giờ ăn trưa và anh đang đói cào ruột gan. “Mắt em sáng rực lên kìa,” anh cười rạng rỡ. “Em đang nghĩ vẩn vơ điều hạnh phúc gì thế?”

“Ach! Khi nhìn quanh thấy mọi người đang cười nói vui vẻ, tôi thấy hạnh phúc vì mình cũng là một phần trong số họ.”

“Ut! Mấy cô nàng kiểu Mỹ này! Trong đầu họ chỉ toàn kem soda với chả thời trang.”

“Nhưng tôi thấy thật tuyệt vời khi được đứng chung với tất cả những người thợ này. Cứ như thể tôi vừa thoát khỏi nhà tù ngột ngạt để bước ra bầu trời khoáng đạt của những người đồng bào mình.”

Nàng ngưng lại để lấy hơi—một loạt ký ức ùa về lấn át lấy nàng. “Tôi không sao diễn tả bằng lời được,” nàng nói tiếp. “Nhưng giống như nghèo đói là thứ không có đáy, sự cô đơn cũng chẳng có đáy cùng. Trước đây, mọi việc tôi làm đều thui thủi một mình. Trái tim tôi quặn thắt vì cơn khát khao con người. Nhưng ở đây, trong nhà xưởng này, tôi cảm thấy mình đang hòa làm một với tất cả mọi người. Chỉ cần nhìn thấy con người thôi cũng đủ nâng tôi bay bổng trên đôi cánh giữa không trung.”

Mở túi đựng bữa trưa nãy giờ bị bỏ quên trên đùi, nàng quay sang anh với một nụ cười kỳ lạ, nhỏ nhẹ: “Không hiểu sao tôi lại cứ tuôn ra hết lòng mình với anh thế này—”

“Cứ nói nữa đi. Anh muốn biết mọi thứ về em.” Một nỗi dịu đằm nhói buốt dâng trào từ đáy tim anh hướng về nàng, và với sự mộc mạc chân thành, anh kể cho nàng nghe về việc anh đã vô tình nghe được một cô gái bảo rằng trông Shenah Pessah giống như một “greeneh yenteh”, vừa đặt chân xuống từ tàu, khiến anh thốt lên: “Gottuniu! Giá mà bồ câu trên trời cũng xinh đẹp nhường này!”

Họ nhìn nhau thật trang nghiêm—môi cô gái hé mở, đôi mắt mở to đầy vẻ nghiêm cẩn.

“Ngày đầu tiên đến xưởng, vừa nhìn thấy anh là tôi cảm thấy ngay, đây chính là người cùng quê. Trước đây tôi hay run lẩy bẩy khi nói chuyện với một người đàn ông, nhưng với anh—anh thì khác—tôi có thể giãi bày hết tâm can cứ như đang tự nói với chính mình vậy.”

“Em toàn là lụa là mềm mại và nhung gấm mịn màng,” anh thì thầm đầy tôn kính. “Giữa cái thế giới khắc nghiệt này, sao lại có thể tồn tại vẻ tinh tế nhường ấy cơ chứ?”

Một sự im lặng ngượng ngùng bao trùm lấy họ khi nàng cứ loay hoay thắt rồi lại tháo chiếc khăn tay sặc sỡ của mình.

“Anh đưa em về nhé? Chịu không?” cuối cùng anh cũng tìm lại được giọng mình.

Dưới hàng mi cụp xuống, nàng mỉm cười đồng ý.

“Anh sẽ đợi em dưới lầu lúc tan tầm.” Và anh bước đi.

Giờ nghỉ trưa chưa kết thúc, nhưng Shenah Pessah đã quay lại với cỗ máy của mình. “Mình có nên nói cho anh ấy biết không?” nàng trầm ngâm tự hỏi. “Sam Arkin hiểu biết nhiều như vậy, mình có nên kể cho anh ấy nghe về người đàn ông đang nung nấu trong lòng này không? Giá mà mình có thể trút bỏ được những tâm sự về người ấy với ai đó—đầu óc mình hẳn sẽ nhẹ nhõm hơn đôi chút.” Nàng liếc trộm Sam Arkin. “Anh ấy tử tế thật, nhưng liệu anh ấy có hiểu nổi không? Mình đã biến bản thân thành trò hề khi cố kể cho Sadie Kranz nghe rồi còn gì.” Bỗng nhiên nàng bật khóc nức nở không rõ lý do. Nàng chạy vào phòng thay đồ và trốn tránh những ánh mắt tò mò đằng sau những chiếc khăn choàng và áo khoác. Sự trống rỗng của tất cả những gì nàng đấu tranh đè nặng lên nàng như một khối đá chết, kéo thốc nàng xuống, xuống mãi—hệ quả từ cơn hưng phấn tột độ.

Khi tiếng cồng vang lên, nàng cố gắng hết sức để xốc lại tinh thần và quay trở lại làm việc.

Những tiếng còi lúc sáu giờ vẫn còn âm vang khi Sam Arkin vội vã chạy xuống cầu thang nhà xưởng ra tới góc đường nơi anh hẹn gặp Shenah Pessah. Anh hắng giọng để chào khi nàng tới, nhưng tất cả những gì anh làm được chỉ là một nụ cười ngượng nghịu. Nàng ở ngay đây, rất thật, và anh có quá nhiều điều muốn nói—giá mà anh biết phải bắt đầu từ đâu.

Anh bẻ khớp tay và cắn đầu ngón tay, nhưng chẳng có từ nào thốt ra được. “Ach! Đồ ngốc này! Sao mày chẳng nói năng gì thế?” Anh vô vọng vật lộn với sự xấu hổ của mình. Sự im lặng căng thẳng cứ thế kéo dài cho đến khi họ về đến nhà nàng.

“Tôi xin lỗi nhé—” Shenah Pessah đỏ mặt phân trần—“Nhưng tôi chẳng có chỗ nào để mời anh vào cả. Phòng tôi chật chội đến mức nhét vừa một người còn khó.”

“Em nghĩ sao nếu đi ăn chút gì đó cùng anh?” anh bỗng thốt lên.

Nàng nghĩ đến bữa tối đạm bạc trên gác và suýt nữa đã hào hứng nhận lời, nhưng liếc xuống trang phục của mình, nàng chần chừ. “Liệu tôi mặc thế này mà vào nhà hàng có được không?”

“Em cứ để tự nhiên thế này trông còn lộng lẫy hơn mấy đứa xúng xính váy vóc thời trang chán. Anh sẽ đưa em vào nhà hàng sang trọng nhất trên phố Grand Street và tự hào vì có em đi cùng!”

Nàng đỏ mặt vì hài lòng. “Nu, đi thì đi. Có được một người bạn thấu hiểu những gì ở bên trong con người mình chứ không phải vẻ bề ngoài thật tuyệt, nhưng dù sao đi chăng nữa, khi tới một nơi sang trọng, tôi cũng thích ăn mặc tươm tất để cảm thấy mình giống như một con người thực thụ.”

“Rồi sẽ có ngày em được đeo kim cương sáng lấp lánh cả một góc phố mỗi khi bước qua cho mà xem!” anh kêu lên.

Họ len lỏi qua những con đường đang dần tối sầm lại bởi dòng người lao động túa ra sau giờ tan ca. Bàn tay thô ráp của Sam Arkin đặt nhẹ nhàng một cách đầy mới mẻ lên cánh tay nhỏ nhắn đang níu lấy khuỷu tay anh. Những kẻ bán hàng rong mặc cả om sòm, những đứa trẻ bán báo hét vang “Tageblatt, Abendblatt, Herold”, những tiếng ồn ào gầm rú của tuyến tàu điện trên cao hòa quyện thành khúc ca khải hoàn đang dâng trào trong lồng ngực anh.

“Nước Mỹ đã đối xử tốt với anh, nhưng anh chưa bao giờ ngờ mọi chuyện lại tuyệt vời đến thế cho đến tận bây giờ.” Những lời ấy bật ra trước khi anh kịp nhận ra. “Nói cho anh biết đi, cái gì đã kéo em đến đất nước này vậy?”

“Cái gì kéo người ta đến đây chứ? Hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn chứ gì. Những kẻ có cuộc sống sung túc ở thế giới cũ thì đời nào thèm khát thế giới mới.”

Một làn sương mờ phủ đầy đôi mắt nàng khi nhớ về ngôi làng quê hương. “Tôi đã phải chịu đựng biết bao ở Savel. Tôi chưa bao giờ được ăn no mặc ấm. Chẳng bao giờ có giày để đi trên chân. Phải đi chân trần ngay cả giữa mùa đông giá rét. Nhưng dẫu vậy tôi vẫn yêu nơi ấy. Tôi sinh ra ở đó. Tôi yêu những ngôi nhà mái tranh, những con đường bùn lầy, những con bò, con gà và cả bầy dê nữa. Lòng tôi lúc nào cũng quặn thắt vì những thứ đã vĩnh viễn mất đi.”

Ánh đèn rực rỡ của quán cà phê Levy kéo nàng trở lại phố Grand Street.

“Đến nơi rồi đây.” Anh dẫn nàng vào và tiến đến chiếc bàn ở góc khuất. “Cá trích băm hành cho hai người,” anh phất tay gọi món với vẻ hào sảng.

“Ở đây không có món ăn kiểu Mỹ nào trên thực đơn sao?” Shenah Pessah đan xen hỏi.

Anh cười xòa chiều chuộng. “Nếu anh sống ở Mỹ một trăm năm đi nữa thì cũng chẳng tài nào quen nổi với đồ ăn kiểu Mỹ. Có thứ gì làm người ta thèm rỏ dãi như vị và mùi của cá trích với hành tây cơ chứ?”

“Trong tôi có một thứ gì đó—tôi không sao kìm lại được—rất nhanh chóng thích ứng với khẩu vị kiểu Mỹ. Cứ như thể lớp da bên ngoài của tôi chỉ là người Nga; còn trái tim này sinh ra là dành cho mọi thứ thuộc về thế giới mới—ngay cả chuyện ăn uống.”

“Nu, anh thì chẳng có gì phải phàn nàn về nước Mỹ cả. Anh không thích đồ ăn Mỹ, nhưng anh thích đồng đô la Mỹ. Nhìn anh này!” Anh ngực nở nang ưỡn ngực. “Anh đến Mỹ với hai bàn tay trắng rách rưới—và—em xem—” Anh khoe cuốn sổ tiết kiệm có con số lên tới hàng nghìn, vừa khua tay múa chân khoa trương, “Và anh đã học được cách ký tên mình ở nước Mỹ này đấy!”

“Học viết có khó lắm không anh?” nàng thì thầm hỏi.

“Khó à?” Gương mặt anh đỏ lựng vì phấn khích. “Thà anh nhấc bổng cả cái ngôi nhà này lên vai còn dễ hơn là vẽ lấy một nét chữ cái bé xíu. Mỗi khi cầm bút lên—Oi weh! Mồ hôi vã ra như tắm trên mặt anh! ‘Tôi không làm được, không làm được đâu!’ anh đã hét lên như thế, nhưng có cái gì đó trong người cứ chồm dậy. ‘Mày làm được chứ—đồ ngốc—mày phải làm được!’—Sáu tháng trời, đêm này qua đêm khác, anh bám trụ lấy nó—và cuối cùng anh cũng học được cách uốn nắn những cái móc câu màu đen nhỏ xíu ấy để nó mang ý nghĩa là—chính anh—Sam Arkin.”

Anh mang những nét thô kệch của tầng lớp bình dân, nhưng anh ngẩng cao đầu với niềm kiêu hãnh của một vị vua. “Từ khi viết được tên mình, anh cảm thấy mình có thể làm bất cứ điều gì. Anh có thể ký séc, gửi tiền vào ngân hàng hoặc rút tiền ra mà chẳng cần nhờ vả bất kỳ ai.”

Trong lúc lắng nghe, vô thức Shenah Pessah đem Sam Arkin, người đang bừng bừng vẻ tự phụ rành rành của một kẻ tự thân lập nghiệp, hàm răng khấp khểnh, đôi môi dày đỏ chót, ra so sánh với Người Kia—người ngày càng trở nên đẹp đẽ hơn qua những nỗi khát khao và giấc mơ.

“Nhưng trong suốt những năm tháng đen tối ấy, anh vẫn luôn nuôi hy vọng được đặt chân đến miền đất vàng,” giọng Sam Arkin vẫn vang lên nhưng nàng nghe cứ như vọng lại từ tận đâu xa xôi. “Trước mắt anh lúc nào cũng lấp lánh ánh hào quang của mức lương cao ngất ngưởng và những đồng tiền dễ kiếm, thế là anh cứ lang bạt từ thành phố này sang thành phố khác, dành dụm cho kỳ được đủ tiền mua vé tàu sang thế giới mới. Và rồi khi vừa đặt chân đến đây, anh lại rơi vào bẫy của một mụ chủ vắt cổ chày ra nước.”

“Một mụ chủ vắt cổ chày ra nước á?” nàng lơ đễnh hỏi lại rồi tự trách mình vì đã mất tập trung.

“Đen đủi cho anh thật đấy! Hắn là đồng hương, thế nên hắn mới lừa được anh. Hắn thường hay ra bến tàu đón chào niềm nở với tụi nhà quê mới đến chẳng có nổi một người thân thích nương tựa. Rồi hắn bắt họ làm việc trong xưởng bóc lột của hắn cho đến chết thì thôi.”

“Làm gì có chuyện tôi không biết chứ?” nàng thốt lên với sự thấu cảm sâu sắc. “Hệt như ông chú Moisheh Rifkin của tôi vậy.”

“Đồ hút máu!” anh há hốc miệng. “Cứ nghĩ đến cảnh anh phải bán mạng cho hắn mười sáu tiếng một ngày—để làm gì cơ chứ? Chẳng được cái tích sự gì!”

Nàng dịu dàng vuốt ve bàn tay anh như thể vỗ về một đứa trẻ đang đau đớn. Anh ngước lên mỉm cười biết ơn.

“Anh muốn quên đi những chuyện đã qua rồi. Anh đã có đủ tiền để tự làm ăn riêng—có lẽ là một tiệm may—và chẳng bao lâu nữa—anh—anh muốn kết hôn—nhưng mấy cô nàng dở hơi ngoài kia thì đừng hòng bước chân vào nhà anh.” Và anh dường như muốn ôm trọn nàng vào lòng bởi ánh mắt rực lửa đượm tình.

Bạo dạn hơn, anh thốt lên: “Anh có một ý tưởng tuyệt vời thế này. Hôm nay là thứ Hai và ngân hàng vẫn mở cửa cho đến chín giờ tối. Anh sẽ sang tên cuốn sổ tiết kiệm của anh cho em nhé? Chịu không?”

“Tên tôi ư?” Nàng ngả người ra sau, chết sững.

“Ừ—em—tất cả những gì anh có—đều là của em—” anh lẩm bẩm. “Anh sẽ cho em uống sữa bồ câu—mặc lụa là kim cương—em sẽ nắm giữ toàn bộ tiền bạc của anh.”

Nàng chấn động trước minh chứng tuyệt đối này cho lòng tận tụy của anh.

“Nhưng tôi—tôi không thể—tôi phải tự vươn lên thành một con người có giá trị. Tôi có cái đầu. Tôi có những ý tưởng. Tôi có thể bắt nhịp với người Mỹ nhanh như chớp vậy.”

“Tiền của anh có thể mua cho em mọi thứ. Anh sẽ thuê thầy dạy học cho em. Anh sẽ mua cho em một cây đàn piano. Anh sẽ biến em thành một quý cô. Em có thể nghỉ làm ngay lập tức.” Anh rướn người về phía trước, đôi mắt ngấn lệ vì sự chân thành tột độ.

“Lấy số tiền mồ hôi nước mắt của anh ư? Tôi có thể biến thành một kẻ ăn mày như thế sao?”

“Lạy Chúa trên cao! Em còn quý giá hơn cả con ngươi trong mắt anh! Anh sẵn sàng dâng cả máu dưới móng tay mình cho em! Anh chỉ muốn làm việc vì em—sống vì em—chết vì em—” Anh kiệt sức vì dòng cảm xúc dâng trào.

Ach! Được yêu thương nhường ấy bởi một người như Sam Arkin! Nàng lấy tay che mặt lại, nhưng điều đó chỉ càng ép chặt tâm trí nàng vào hiện thực. Một mái ấm, một người chồng, những đứa con, một người lo cơm áo gạo tiền cho cả đời!

Và Kẻ Khác—chỉ là một giấc mơ—một cơn điên cuồng thiêu đốt con người ta đến tận xương tủy. “Mày thà đi kết hôn với Tổng thống nước Mỹ còn hơn là mong mỏi gã đó. Nhưng tôi chẳng thể ngăn mình lại được. Chỉ có anh ấy và một mình anh ấy mà thôi.”

Nàng ngước lên nhìn lần nữa. “Không—không!” nàng thốt lên, tàn nhẫn trong sự đắm chìm ích kỷ vào tuổi trẻ và tham vọng của chính mình. “Anh không thể biến tôi thành một con người đích thực được đâu. Không chỉ vì tôi phải vươn lên cao hơn, mà tôi còn phải tự mình trèo lên bằng chính đôi bàn tay và sức lực của mình—”

“Nu, nu,” anh nức nở. “Anh sẽ không làm phiền em nữa—chỉ xin hãy cầm lấy toàn bộ tài sản của anh. Cuốn sổ tiết kiệm này còn quan trọng hơn cả da thịt anh—xin em hãy nhận lấy, muốn làm gì với nó tùy ý.”

Đôi mắt nàng chùng xuống đầy khiêm nhường. “Tôi biết sự tốt bụng của anh—nhưng có một bức tường nào đó vây lấy tôi—hình bóng ấy vẫn ngự trị trong tim tôi.”

“Hắn ta ư?” Từ ấy giáng thẳng vào anh như một quả bom. Anh tái mặt vì đau đớn. Và ngay cả nàng, đắm chìm trong những suy nghĩ của riêng mình, cũng phải cúi đầu trước nỗi đau câm lặng hiện rõ trên gương mặt anh. Nàng cảm thấy mình nợ anh một lời giải thích.

“Lẽ ra tôi nên thổ lộ với anh về anh ấy từ trước. Anh ấy không chỉ đơn thuần là một người đàn ông. Anh ấy là tất cả những gì tôi muốn vươn tới nhưng vẫn chưa bằng được. Anh ấy chính là cơn khát sống cho một cuộc đời không chỉ có ăn, ngủ và làm tôi mọi vì miếng cơm manh áo.”

Nàng đẩy ghế đứng phắt dậy. “Tôi không thể giam mình giữa bốn bức tường khi nói về anh ấy. Tôi cần đất mẹ, cần cả bầu trời tự do bao la để hít thở mỗi khi nghĩ về anh ấy. Ra ngoài hít thở không khí thôi.”

Họ đi bộ một lúc lâu trước khi có ai cất lời. Sam Arkin lủi thủi bước theo hướng nàng dẫn qua mê cung những con phố ngoằn ngoèo. Cảnh tượng những người mẹ trẻ bồng con bú ứa sữa trên bộ ngực trần lại cứa sâu thêm vào vết thương lòng của anh.

Shenah Pessah, mù quáng trước mọi thứ trừ tầm nhìn đang ám ảnh tâm trí, tiếp tục huyên thuyên. “Tất cả những gì cha mẹ tôi, rồi ông bà tổ tiên tôi từng khao khát đều hội tụ ở con người ấy. Ngọn lửa trong tôi đây không đơn thuần là cơn khát khao của một người phụ nữ đối với một người đàn ông—mà đó là khao khát của bao thế hệ đi trước, từ muôn đời nay, hướng về ánh sáng, vươn tới một cuộc sống cao đẹp hơn!”

Một bức màn im lặng buông xuống giữa hai người. Nàng cảm thấy dường như việc thốt ra những điều vốn cất giấu sâu kín nhất trong tâm hồn mình là một sự phạm thượng.

Khuôn mặt Sam Arkin đờ đẫn như bùn đất. Còng lưng như một ông lão, anh lê lết đôi bàn chân nặng trịch theo sau. Thế giới đã chết—lạnh lẽo—vô nghĩa. Sổ tiết kiệm, tiền bạc—còn có tích sự gì nữa đây? Tất cả những năm tháng dành dụm của anh cũng chẳng thể mua được trái tim nàng. Anh đang ngạt thở trong cõi trống rỗng.

Họ cứ thế đi mãi cho đến khi tới một góc vắng vẻ trong công viên. Kiệt quệ vì đau khổ, anh đánh mất cả khái niệm về thời gian, không gian hay việc nàng đang ở ngay bên cạnh.

Dựa người vào thân cây, anh đứng đó, câm lặng, bất động, sự bàng hoàng không sao diễn tả nổi hiện rõ trong đôi mắt trũng sâu.

“Anh đã vượt qua được cơn đói cơm khát áo—nhưng cái này thì…” Anh ôm lấy lồng ngực đang quặn thắt.

“Đấng Tối Cao, xin hãy giúp con!” Úp mặt xuống đất, anh ngã sụp xuống, phủ phục.

“Sam Arkin!” Nàng dịu dàng cúi xuống bên anh. “Tôi hiểu sự bất lực của ngôn từ—nhưng tôi bắt buộc phải thổ lộ. Mọi nỗi đau anh chịu đựng tôi cũng từng trải qua, và vẫn phải tiếp tục gánh chịu. Tôi chẳng thấy lối thoát nào cả. Chỉ là—có một điều gì đó—một tia hy vọng—một lối đi—đã vực tôi đứng trên cả cái thể xác đói khát này—cơn khát khao tự biến mình thành một con người không bị bất cứ ai hay bất cứ thứ gì vùi dập—một cuộc sống cao đẹp hơn!”

Chậm rãi, anh đứng dậy, được kéo ra khỏi sự suy sụp bởi ma lực từ nàng. “Tay phải em vừa đánh gục anh xuống thì tay trái lại nâng anh đứng dậy với sự sống này. Xin em hãy nhắc lại những lời đó cho anh nghe lần nữa thôi,” anh khẩn nài trong tuyệt vọng.

“Sam Arkin! Tự đứng bằng sức mạnh của chính anh đi!” Nàng xốc anh dậy một cách thô bạo. “Tôi chẳng có lòng trắc ẩn nào dành cho anh đâu, cũng giống như tôi chẳng xót thương cho chính mình vậy.”

Anh nhìn thấy đôi mắt nàng bừng sáng như thể đang dõi theo một thứ gì đó vượt xa tầm với của cả hai người. “Đây,” nàng thì thầm, “chỉ là sự khởi đầu của cơn khát vọng sẽ nhào nặn nên một con người thực thụ của anh, một con người rồi sẽ vang danh khắp nước Mỹ này.”