Bà Perfêcta đang ngồi yên lặng viết thư ở trong phòng riêng, mặc dù đêm đã khuya bà vẫn lo toan một công việc rất quan trọng. Tâm trí của bà phải chia xẻ ra, vừa suy nghĩ cân nhắc tính toán, vừa đưa bút nắn nót viết mấy bức thư dài và tinh tế. Ánh đèn dầu soi rõ khuôn mặt, nửa người và bàn tay của bà - cái chao đèn che ánh sáng, đặt phần còn lại của người bà và hầu như cả căn phòng vào trong bóng tối mịt mờ êm dịu - giống như một hình ảnh rực rỡ do sự tưởng tượng tạo ra, giữa bóng tối chập chờn trong cảnh sợ sệt.

Cũng lạ, cho đến lúc này mà chúng ta vẫn chưa có một khẳng định quan trọng là bà Perfêcta rất đẹp nói đúng hơn là vẫn đẹp, vẫn giữ được trên khuôn mặt những nét duyên dáng của thời xuân sắc. Cuộc sống ở nông thôn thô kệch, ăn mặc xuềnh xoàng, không chải chuốt trang điểm, khinh ghét thời trang là nguyên nhân làm cho nhan sắc bẩm sinh của bà không được lộng lẫy. Sắc mặt vàng nghệ của bà cũng làm giảm vẻ đẹp, và chứng tỏ bà mắc một chứng bệnh về mật nên dễ bẳn gắt cáu kỉnh.

Đôi mắt to và đen, mũi nhỏ nhắn và thanh tú, vầng trán rộng và sáng, tất cả mọi người đều coi bà là một mẫu người hoàn mỹ, nhưng còn có đôi nét lạnh lùng và kiêu căng, đó là nguyên nhân gây ác cảm. Bà đã cố gắng sửa đổi. Cặp mắt hiền từ kèm theo những lời nói hòa nhã đã đặt giữa bà và những người khác một khoảng cách không thể vượt qua được bởi một sự kính nể e dè. Nhất là đối với những người trong nhà, nghĩa là những tôi tớ, những thuộc hạ của bà, những bà con thân thích họ hàng xa gần của bà, bà có một sức thu hút đặc biệt. Bà rất giỏi trong việc cai quản và sai khiến người nhà, và không ai sánh kịp bà trong cách nói năng khéo léo vừa lòng tất cả mọi người.

Chứng bệnh về mắt, việc giao thiệp thái quá, và việc thờ phụng chẳng có hiệu quả, cũng chẳng có mục đích gì đã làm cho bà già trước tuổi. Tuy còn khá trẻ, nhưng bà lại không nghĩ như vậy. Có thể nói rằng, với những thói quen và chế độ sinh hoạt của mình, bà đã tạo ra một lớp vỏ ngoài cứng như đá, một lớp vỏ bọc trơ trơ không có cảm giác, và thu mình lại như một con ốc trong cái vỏ trùm quanh mình. Bà Perfêcta ít khi ra khỏi cái vỏ ốc của mình.

Những thói quen không thay đổi và lòng nhân hậu từ thiện của bà mà chúng ta đã thấy từ khi bà xuất hiện trong câu chuyện này là những nguyên nhân bà có uy tín lớn ở Orbahôxa. Ngoài ra, bà còn có những mối quan hệ với những bà lớn ở Mađrít, và bằng cách đó mà bà thực hiện được việc cách chức thằng cháu trai. Giờ đây, trong thời khắc hiện tại của câu chuyện này, chúng ta thấy bà ngồi bên bàn viết. Nó là vật tri kỷ duy nhất của bà, nơi bà làm các kế hoạch, nơi bà cất giữ những sổ ghi nợ của những người nông dân trong vùng, và các món nợ tinh thần của bà đối với Chúa và với xã hội. Ở đây, bà đã viết những bức thư mà cứ ba tháng một lần ông anh trai của bà nhận được. Ở đây, bà cũng đã viết những bức thư ngắn xúi giục tên chánh án và lão lục sự gây ra các vụ kiện cáo làm rầy rà Pêpê Rây. Ở đây, bà đã giương cạm bẫy làm cho thằng cháu mất lòng tin ở chính phủ. Ở đây, bà đã nhiều lần bàn bạc rất lâu với lão cố đạo Inôxenxiô. Để hiểu rõ bối cảnh của những hành động khác mà ta đã thấy hiệu lực còn cần phải theo bà đến nhà cha xứ và những gia đình bè bạn của bà nữa.

Chúng tôi không hiểu bà Perfêcta đã được mọi người yêu mến như thế nào. Nhưng bà thường gây xích mích và thù hằn giữa người này và người khác. Đó là kết quả tạo nên bởi lòng sùng tín của con người bẩm sinh tàn nhẫn bất nhân. Lòng sùng tín ấy đáng lẽ phải nuôi dưỡng lương tri và phẩm cách chân chính biểu hiện bằng những nguyên tắc vừa giản đơn vừa trong sáng thì lại đi tìm nhựa sống qua nó trong những thể thức chật hẹp, chỉ vâng theo những lợi ích của giáo hội.

Bà Perfêcta thỉnh thoảng lại ngừng viết, và đi sang phòng bên, phòng riêng của con gái. Bà đã ra lệnh cho Rôxariô đi ngủ, nhưng cô đã trượt theo sự phản kháng bất phục tùng, nên vẫn còn thức.

- Sao con vẫn chưa ngủ? - Bà mẹ hỏi - Mẹ không dám nghĩ đến ngủ yên cả đêm. Con cũng biết là Cabaducô đã mang đàn ông trong nhà ta đi hết rồi. Có thể xảy ra bất kỳ việc gì, nên mẹ phải canh chừng... nếu mẹ không canh chừng thì con và mẹ sẽ ra sao?...

- Mấy giờ rồi hở mẹ? - Cô gái hỏi.

- Sắp nửa đêm rồi... Con không sợ... nhưng mẹ sợ đấy.

Rôxariô run lên hoảng hốt. Tất cả chứng tỏ là trong cô đang có một nỗi đau khổ lo lắng ghê gớm. Mắt cô ngước nhìn lên trời như người đang định cầu kinh. Sau đó, cô nhìn mẹ lộ rõ vẻ sợ hãi.

- Nhưng, con làm sao thế?

- Mẹ nói là đã nửa đêm rồi ư?

- Ừ.

- Vậy... nhưng... đã nửa đêm rồi ư?

Rôxariô lắc đầu. Đầu cò đội chiếc mũ rộng.

- Con có chuyện gì... Có chuyện gì xảy ra với con đấy - Bà mẹ nói, đôi mắt cú vọ nhìn xoáy vào con gái.

- Vâng... con muốn nói với mẹ là... - Cô con gái ấp úng - Con muốn nói... không không có gì cả, con đi ngủ ngay đây.

- Rôxariô, Rôxariô, mẹ đi guốc trong bụng con rồi [1] - bà Perfêcta nghiêm nghị nói - con đang bồn chồn. Mẹ đã nói với con là mẹ sẵn sàng tha thứ cho con, nếu con biết ăn năn hối hận, nếu con là đứa con ngoan và đứng đắn...

- Vậy sao, thế con không tốt hay sao? Ôi, mẹ ơi, mẹ con chết mất!

Rôxariô bật lên tiếng khóc đau đớn.

- Tại sao con lại khóc? - Bà mẹ hỏi và ôm lấy con - Nếu là những giọt nước mắt ăn năn thì Chúa sẽ phù hộ cho con.

- Con chẳng ăn năn hối hận gì cả, con không thể ăn năn được - Cô gái thét lên với vẻ giận dữ của một người tuyệt vọng làm cho cô trở thành cao quý.

Cô ngẩng cao đầu, mặt cô bỗng nhiên ửng hồng lên cả quyết. Tóc cô xõa xuống lưng. Không có hình ảnh nào đẹp hơn một thiên thần sẵn sàng nổi loạn.

- Này, con điên hay sao đấy? - Bà Perfêcta nói - hai bàn tay đặt lên hai vai con gái.

- Con đi đây, tôi đi đây - Cô gái nói trong cơn mê sảng.

Và cô lao ra khỏi giường.

- Rôxariô, Rôxariô... con gái của mẹ... Lạy chúa!.. . Thế này là thế nào...?

- Ôi, mẹ ôi, bà ôi - Cô gái kêu lên, ôm choàng lấy mẹ - Mẹ trói con lại đi.

- Đúng thế, con đáng trói lắm... Có gì con điên khùng như vậy?

- Mẹ hãy trói con lại... Con đi đây, con đi với anh ấy đây.

Bà Perfêcta như cảm thấy những bong bóng lửa trào từ tim lên tận môi. Bà tự kiềm chế, và chỉ có đôi mắt đen, đen hơn cả đêm tối, trả lời con gái.

- Mẹ, mẹ ơi, con thù ghét tất cả những gì không phải là anh ấy - Rôxariô thét lên - Mẹ hãy nghe con thú tội đây, bởi vì con muốn thú nhận điều đó với tất cả mọi người, và trước tiên là với mẹ.

- Con sẽ giết mẹ, con đang giết chết mẹ đấy.

- Con muốn thú nhận điều đó để mẹ tha lỗi cho con... Cái gánh nặng này, gánh nặng mà con mang trên người này không để cho con được sống...

- Gánh nặng của một kẻ tội phạm. Mày hãy thêm vào đấy những lời nguyền rủa của Chúa, và hãy cứ thử đi với cái thằng bị gậy ấy xem, đồ vô phúc... Tao chỉ có thể tống cổ nó đi, để cứu gỡ mày thôi.

- Đừng, xin mẹ, đừng, xin mẹ đừng như thế - Rôxariô hét lên, tuyệt vọng - Nhưng mẹ nghe đây, con sẽ thú tất cả, tất cả... sau đó xin mẹ hãy đuổi con ra khỏi nhà, nơi con đã được sinh ra...

- Mẹ đuổi con đi!...

- Không thì con sẽ đi...

- Không được. Tao sẽ dạy cho mày biết những bổn phận của một đứa con gái mà mày đã quên mất.

- Vậy thì con sẽ trốn đi, anh ấy sẽ đưa con đi.

- Nó đã nói với mày như thế à, nó đã khuyên mày như thế sao? Nó đã ra lệnh cho mày, có phải như thế không? - Mỗi câu hỏi của bà mẹ như một tia sét quật vào cô con gái.

- Anh ấy khuyên con như vậy... Chúng con đã thỏa thuận sẽ lấy nhau. Cần phải như vậy mẹ ạ. Con sẽ yêu quý mẹ... Con biết là con cần phải yêu quý mẹ... Con sẽ bị trừng phạt nếu con không yêu mẹ

Cô vặn xoắn hai tay, và ngã khuỵu xuống, hôn đôi bàn chân của mẹ.

- Rôxariô, Rôxariô - Bà Perfêcta rít lên từng tiếng - đứng ngay lên.

Yên lặng một lát.

- Nó viết thư cho mày à?

- Vâng ạ.

- Nó đã tìm gặp lại mày sau cái đêm hôm ấy hay sao?

- Vâng ạ.

- Thế còn mày?

- Con cũng thế... ôi, mẹ ơi! Sao mẹ nhìn con như thế? Mẹ không phải là mẹ của con sao?

- Mong rằng không... Mày hãy vui sướng về những nỗi đau đớn mà mày đã gây cho tao. Mày giết tao, mày giết tao không thương tiếc - Bà mẹ gào lên, và lồng lộn điên cuồng - Mày nói là thằng ấy...

- Là chồng con .. Con sẽ là vợ anh ấy, và được pháp luật che chở. Mẹ không phải là đàn bà… tại sao mẹ nhìn con như vậy làm cho con run sợ? Mẹ, mẹ của con, xin mẹ đừng quở trách con.

- Tự mày đã quở trách mày rồi đấy. Đủ rồi. Hãy nghe lời mẹ thì mẹ sẽ tha thứ cho tất cả... Hãy trả lời mẹ. Mày nhận thư của nó lúc nào?

- Hôm nay.

- Đồ phản phúc! Đồ mất dạy, ô nhục! - Bà mẹ gầm lên - Chúng mày hẹn gặp nhau à?

- Vâng.

- Bao giờ?

- Đêm nay.

- Ở đâu,

- Ở đây, ở đây. Con đã thú nhận tất cả rồi, tất cả. Con biết đấy là tội lỗi. Con là một đứa hư đốn, nhưng mẹ là mẹ của con, xin mẹ kéo con ra khỏi cái địa ngục này. Xin mẹ vui lòng... Xin mẹ nói một lời, chỉ một lời thôi...

- Thằng ấy đến đây, đến nhà tao! - Bà Perfêcta lại gầm lên, bước mấy bước như nhảy ra giữa phòng.

Rôxariô lê hai đầu gối theo sau bà. Ngay lúc đó, bà nghe thấy ba tiếng chuông, ba tiếng nổ, ba phát súng đại bác. Đó là tiếng gọi của mụ Maria Rêmêđiôx ở ngoài cổng chính bằng cách đạp chuông. Cả ngôi nhà rung chuyển. Hai mẹ con hoảng sợ đớ người ra như hai pho tượng.

Một anh đầy tớ xuống mở cổng. Và loáng sau mụ Maria Rêmêđôx đi vào phòng. Đó không phải là một người đàn bà mà là một con quỷ baxilixcô[2] trùm kín trong một cái áo choàng rộng. Mặt mụ đỏ lên như bốc lửa.

- Nó ở ngoài kia, ngoài vườn ấy. Mụ vừa bước vào phòng vừa nói. Nó vào vườn bằng lối cửa con...

Mụ vừa nói vừa thở lấy hơi.

- Tôi biết rồi - Tiếng nói của bà Perfêcta như những tiếng rống.

Rôxariô kiệt sức, ngã lăn ra, bất tỉnh.

- Ta xuống đi - Bà Perfêcta nói, không thèm để ý đến đứa con gái đang chết ngất.

Hai người đàn bà đi men theo cầu thang như hai con rắn. Bọn đầy tớ đứng ở hành lang không biết phải làm gì. Bà Perfêcta đi lướt qua phòng ăn và ra vườn, mụ Maria Rêmêđiôx theo sau.

- May quá, chúng ta có Ca... Ca... Cabaducô ở ngoài ấy đấy - Mụ cháu gái lão cố đạo nói.

- Ở đâu?

- Cũng ở ngoài vườn ấy... Hắn nh... nh… ảy qua tường. Bà Perfêcta nhìn xoi mói vào bóng đêm bằng cặp mắt căm tức. Nỗi hằn học trong lòng khiến cho đôi mắt của bà tinh như mắt cáo.

- Tôi trông thấy một khối lù lù ở ngoài kia - Bà nói - Nó đang đi về phía những cây anh đào.

- Nó đấy - Mụ Rêmêđiôx rít lên - Nhưng Ramôx cũng đã hiện ra ở đằng kia kìa. Ông Ramôx!

Hai người đàn bà đã nhìn thấy rõ ràng cái thân hình lực lưỡng của thằng người ngựa.

- Phía những cây anh đào... ông Ramôx, phía những cây anh đào!...

Bà Perfêcta tiến lên mấy bước. Giọng của bà rin rít vang lên khủng khiếp, như bắn ra từng tiếng.

- Crixtôbal, Crixtôbal... giết chết nó đi!

Một tiếng súng nổ. Sau đó, một tiếng súng nữa.

❀ ❀ ❀

[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.

[2] * Basilisco : Một con vật thần thoại có khả năng giết kẻ địch bằng mắt nhìn.