Pêpê Rây cảm thấy hoang mang bối rối. Anh căm giận mọi người và cả chính mình. Anh muốn dò tìm nguyên nhân của sự xung đột xảy ra ngoài ý muốn của anh giữa những ý nghĩ của anh và những ý nghĩ của các bạn cô anh. Anh buồn bã, trầm ngâm, dự đoán sẽ có những sự bất hòa. Anh ngồi nán lại một lúc trên chiếc ghế dài bên bãi cỏ trống, đầu gục xuống, cằm chạm ngực, đôi mày cau lại, hai bàn tay chắp vào nhau. Anh cảm thấy mình đơn độc.

Đột nhiên anh nghe thấy một giọng vui vẻ đang ngâm nga cái điệp khúc của vở bi kịch Xarxuêla [1]. Anh nhìn lên và thấy Haxintô đang ở trong một góc đối diện với anh.

- À, ông Đê Rây - bất thình lình chàng luật sư non trẻ lên tiếng - chớ nên thương hại một cách vô tội vạ những thụ cảm tín ngưỡng của tuyệt đại đa số dân, điều đã xảy ra trong cuộc cách mạng Pháp lần thứ nhất...

Khi Pêpê nghe tiếng vo ve của con nhặng ấy, anh càng tức giận hơn. Tuy nhiên, trong thâm tâm, anh chẳng thù ghét gì chàng luật sư miệng còn hơi sữa ấy. Hắn có châm chọc anh thì cũng chỉ như những con nhặng khác đốt mà thôi, chẳng có gì khác, Pêpê Rây cảm thấy nỗi khó chịu, bực tức bị kích thích bởi những kẻ vô lối đến quấy rầy mình. Và giống như người muốn xua đuổi một con nhặng, anh trả lời hắn như sau:

- Giữa cuộc cách mạng Pháp và cái áo khoác của Đức Bà Đồng Trinh Maria có gì liên quan với nhau.

Rồi anh đứng dậy để đi vào nhà. Nhưng chưa được bốn bước anh lại nghe tiếng muỗi vo ve:

- Ông Hôxê, tôi cần phải nói với ông một việc có liên quan nhiều đến ông và có thể dẫn đến những vụ xung đột nào đó...

- Một việc - Pêpê quay lại hỏi - Nào, xem có việc gì nào?

- Có lẽ là ông hơi biết rồi đấy - Haxintô nói, và tiến lại gần Pêpê, miệng tủm tỉm cười, điệu bộ giống như những người buôn bán khi họ đang bận rộn về một việc rất quan trọng gì đó. - Tôi muốn nói với ông về vụ kiện ...

- Vụ kiện nào?... anh bạn, tôi chẳng kiện cáo ai cả. Vì anh là một luật sư giỏi, anh mơ thấy những vụ tranh chấp, và nhìn chỗ nào cũng thấy đơn từ khiếu nại, kiện cáo...

- Sao cơ?... ông vẫn chưa biết tin gì về vụ kiện của ông à? - Anh luật sư ngạc nhiên hỏi.

- Vụ kiện của tôi! Không có, tôi chẳng có vụ kiện nào, và chưa hề có kiện cáo bao giờ cả.

- Vậy thì, nếu ông chưa biết tin, tôi càng lấy làm vui vì được báo trước cho ông biết để mà đề phòng, cảnh giác... Đúng đấy, thưa ông, ông sẽ có việc kiện cáo đấy…

- Kiện cáo với ai?

- Với bác Licuôcgô và với những người lân cận khác ở cái trang trại tên là Lôx Alamiđôx.

Pêpê Rây lặng điếng đi vì kinh ngạc.

- Đúng thế, thưa ông - Anh luật sư nói tiếp - đến nay, bác Licuôcgô và tôi vừa có một cuộc trao đổi kéo dài. Vì tôi là bạn rất thân của nhà này, tôi không thể không báo cho ông biết trước việc đó để nếu ông thấy cần thiết thì lo liệu mà thu xếp gặp cho xong đi.

- Nhưng tôi cần phải thu xếp cái gì cơ chứ? lão Licuôcgô đê tiện ấy muốn gì ở tôi?

- Hình như có dòng nước nào xuất phát từ trang trại của ông đổi dòng chảy và đổ xuống mái nhà của bác ấy và cái cối xay của một người khác, làm thiệt hại đáng kể cho họ. Khách hàng của tôi... bởi vì họ cứ yêu cầu tôi giải thoát cho họ khỏi bước khó khăn này... Khách hàng của tôi, tôi nhắc lại, đòi hỏi ông phải khôi phục lại dòng chảy cũ của nguồn nước đó, để tránh những trục trặc mới, và phải bồi thường những thiệt hại do sự chểnh mảng mà chủ nhân chính của trang trại phải chịu trách nhiệm.

- Và chủ nhân chính ấy là tôi! Nếu tôi dự vào việc tranh chấp thì đó là kết quả đầu tiên mà trang trại Lôx Alamidôx cho tôi trong cả cuộc đời. Đó là trang trại của tôi, và giờ đây theo tôi biết, đó là của tất cả mọi người, bởi vì, từ lão Licuôcgô cho đến những tay trộm cướp khác ở vùng này đã cắt xén, lấy dần hết năm này sang năm khác. Nếu muốn khôi phục lại ranh giới cũ thì tốn kém rất nhiều.

- Đó là một vấn đề riêng rẽ.

- Đó không phải là vấn đề riêng rẽ - Anh kỹ sư nói to, vì không kìm nổi sự tức giận - Nếu có kiện thì người thưa kiên thực sự phải là tôi chống lại lũ bỉ ổi ấy. Chúng muốn làm cho tôi chán ngán, thất vọng, để tôi rời bỏ tất cả, và để cho chúng tiếp tục chiếm giữ những thứ chúng đã cướp đoạt được. Ta hãy xem có luật sư nào, quan tòa nào bảo vệ những việc làm ngu ngốc của những kẻ thích kiện cáo, những con mọt gặm nhấm tài sản của người khác, thưa anh, xin cám ơn anh đã cho tôi biết nhưng ý đồ hèn mạt của bọn ngu ngốc, xấu hơn cả Cacô [2] ấy. Tôi nói thêm để anh biết là cái nhà và cả cái cối xay mà Licuôcgô chiếm làm của riêng, cũng là của tôi đấy...

- Cần phải xem lại những tên của chủ nhân, và xem lại những cái đó có trình tòa trước bạ không đã - Haxintô nói.

- Trước bạ với chả trước bạ... Những tên hèn mạt ấy giễu cợt tôi phải không? Tôi cho rằng bộ máy tư pháp ở thị xã Orbahôxa này sẽ trung thực, đúng đắn.

- Ồ, cái đó thì đã hẳn - Chàng luật sư loắt choắt nói với cái giọng bợ đỡ tâng bốc - Ngài chánh án là một người cao quý. Đêm nào ngài cũng đến đây. Nhưng lạ quá, sao ông lại không biết một tí gì về ý đồ của bác Licuôcgô nhỉ? Người ta chưa mời ông đến dự một phiên hòa giải à?

- Chưa!

- Có thể là sáng mai. Cuối cùng, tôi rất lấy làm tiếc là do bác Licuôcgô nài ép, thúc bách, đã tước mất cái hân hạnh và vinh dự được bào chữa cho ông, nhưng biết làm sao được... bác Licuôcgô cứ nằng nặc yêu cầu tôi phải giải thoát cho bác ấy khỏi những phiền não, bực tức trong lòng. Tôi sẽ nghiên cứu vụ này một cách hết sức kỹ càng. Những việc kiện cáo phiền phức này là viên đá tảng của ngành luật đấy ông ạ.

Pêpê bước vào phòng ăn trong một trạng thái tâm hồn rất thảm hại. Anh nhìn thấy bà Perfêcta đang nói chuyện với lão cố đạo rửa tội. Còn Rôxariô thì ngồi một mình, đôi mắt đăm đăm nhìn ra cửa. Chắc là cô đang chờ đợi người anh họ.

- Lại đây của quý - Bà chủ nhà nói, miệng cười không được tự nhiên lắm - Cháu đã sỉ nhục chúng ta, nhà vô thần vĩ đại, nhưng chúng ta đã bỏ qua cho cháu rồi. Bây giờ, cô đã biết là cô và con gái cô chỉ là hai kẻ quê mùa dốt nát, không có khả năng leo lên tới những lĩnh vực của toán học, nơi cháu đang sống, nhưng cuối cùng thì... cũng có thể, một ngày nào đó cháu sẽ phải quỳ gối trước mặt chúng ta, và cầu xin chúng ta dạy cho cháu về đạo lý.

Pêpê trả lời bằng những câu mập mờ xã giao, và tỏ ý hối hận.

- Về phần tôi - Lão Inôxenxiô nói, mặt lộ vẻ khiêm nhường và hiền từ - Nếu trong cuộc tranh cãi vô ích vừa qua, tôi có điều gì xúc phạm đến cậu Hôxê thi xin cậu thứ lỗi cho. Chúng ta đều là bạn bè tốt cả.

- Cám ơn... Chẳng sao đâu...

- Dù thế nào đi nữa... - Bà Perfêcta nói, nụ cười đã tự nhiên - cô vẫn luôn luôn là cô của cháu thân yêu, mặc dù những ý kiến lệch lạc, kỳ cục, bài bác, thóa mạ tôn giáo của cháu... Cháu thử nghĩ xem, tối nay cô nên làm gì nào? Phải tống ra khỏi đầu bác Licuôcgô những ý nghĩ ngang ngạnh đã làm cho cháu bực mình khó chịu. Cô đã cho gọi bác ấy đến đây, và hiện giờ bác ấy đang chờ cô ngoài hành lang. Cháu khỏi lo, cô sẽ thu xếp chuyện này, mặc dù cô biết rằng bác ấy không thiếu lý lẽ.

- Cháu xin cám ơn cô kính mến - Pêpê trả lời, và cảm thấy thấm thía lòng khoan dung cao thượng của cô.

Pêpê Rây đưa mắt nhìn về chỗ cô em họ đang ngồi với ý định đến với cô, nhưng những câu hỏi tinh quái của lão cố đạo đã ghim anh lại bên cạnh bà Perfêcta. Rôxariô buồn bã, lơ đãng nghe nhưng lời nói của chàng luật sư non choẹt lúc đó đã đến ngồi bên cạnh và đang nói luyên thuyên về những quan niệm, những tư tưởng, điểm vào đó là những câu nói đùa vô duyên nhạt nhẽo, và những lời hợm hĩnh lố bịch một cách thảm hại.

- Điều tệ hại nhất đối với cháu - bà Perfêcta nói với cháu, khi bắt gặp anh đang quan sát cặp trai gái không xứng đôi Rôxariô và Haxintô - cháu đã xúc phạm em Rôxariô tội nghiệp. Cháu phải cố hết sức làm thế nào cho nó nguôi giận. Con bé tội nghiệp thật là tốt...

- Ồ, đúng thế ạ, rất tốt - lão cố đạo thêm vào - tôi tin chắc là cô ấy sẽ tha thứ cho ông anh họ...

- Tôi nghĩ rằng Rôxariô đã tha thứ cho tôi rồi - Hôxê cả quyết.

- Nếu chưa thì trong trái tim của thiên thần, những sự hằn học khinh ghét cũng không ở lâu đâu - Lão cố đạo nói, giọng ngọt xớt - tôi có ảnh hưởng lớn đối với cô bé, và tôi sẽ tìm cách làm tiêu tan tất cả mọi ý định chống lại cậu còn tồn tại trong tâm hồn cao thượng của cô ấy. Tôi cần nói ngay với cô ấy vài lời...

Pêpê Rây cảm thấy có một đám mây lướt qua trên tư tưởng của lão thầy tu, anh cố ý trả lời:

- Không. Không cần thiết.

- À tôi không nói với cô ấy bây giờ đâu - lão thầy tu nói - Bởi vì cô ấy đang say mê nghe những lời nói ngớ ngẩn của Haxintô... Những chuyện quỷ quái của đám trẻ! Khi họ đã bắt chuyện thì phải để cho họ trò chuyện.

Bỗng ngài chánh án tòa án tỉnh, phu nhân của ngài thị trưởng, và cha xứ đến tham dự cuộc họp mặt nói chuyện giải trí tối nay. Mọi người chào hỏi anh kỹ sư và bằng lời nói và thái độ, họ tỏ ra hài lòng được gặp anh, chỉ là vì thỏa ý tò mò.

Ông chánh án là một chàng trai hoạt bát, thuộc loại người ngày nào cũng xuất hiện trong những nơi nuôi dưỡng những người danh tiếng. Ông đang ấp ủ những ý đồ mới, mong chiếm được những vị trí cao nhất trong việc cai trị dân, và trong lĩnh vực hoạt động chính trị. Ông tự cho mình là tối quan trọng, thường nói về mình và chiếc áo quan tòa không xứng đáng với mình, gián tiếp biểu thị ý tức giận đến cực độ, tại sao người ta lại không chỉ định ngay tức khắc ông lên làm chánh án tòa thượng thẩm. Nhà nước đã giao những chức trách tinh tế nhất, khó khăn nhất và quyền thi hành công lý vào tay những kẻ thiếu từng trải, những kẻ hợm hĩnh nực cười, những bộ óc háo danh như thế đấy. Những kiểu cách của tay chánh án này rập đúng như một vị quan tòa chính cống, làm ra vẻ rất thận trọng, rất tỉ mỉ, chu đáo, trong tất cả những gì có liên quan đến hắn. Hắn có thói quen đáng ghét là cứ luôn luôn gỡ ra rồi lại đeo vào mắt cặp kính gọng vàng, và trong câu chuyện hắn thường nhắc đến việc người ta phải đổi hắn ra Mađrít để đảm đương trọng trách ở bộ Tư pháp thì mới đúng.

Phu nhân của ngài thị trưởng là một phụ nữ hiền lành, chất phác, không có nhược điểm nào khác ngoài việc tự cho là mình có nhiều mối liên hệ ở trong triều đình. Bà hỏi Pêpê Rây về những kiểu quần áo, bà nêu tên những hiệu đã may cho bà một chiếc áo măng tô, hoặc một cái váy, trong chuyến đi cuối cùng của bà xảy ra cùng lúc với chuyến viếng thăm của Mulây Abax. Rồi bà kể ra hàng tá tên các bà quận công hầu tước, coi họ rất thân như thể họ là những cô bạn nhỏ cùng học một trường. Bà còn nói rằng nữ bá tước M. (nổi tiếng về những nhóm tao đàn của mình) cũng là bạn của bà: Năm 60, bà có đến thăm nữ bá tước, và được mời cùng ngồi trong phòng ngăn riêng của nhà hát hoàng gia, nhờ thế bà đã nhìn thấy Muay Abax mặc y phục Môritani, và cả đoàn tùy tùng người Mô... Bà thị trưởng có gì nói ra hết, và cũng không thiếu những câu đùa cợt.

Cha xứ là một ông già tuổi đã cao, người béo xệ, da đỏ mọng vì mắc chứng xung huyết, người như chảy ra vì bộ da không đủ chứa cái thân thể quá phốp pháp và núc ních như một đoạn xúc xích. Xuất thân là một gia đình hoàn tục, ngài không có việc gì ngoài những công việc tôn giáo, và ngay từ phút đầu ngài đã tỏ ra đặc biệt khinh thường anh kỹ sư. Pêpê mỗi lúc một tỏ ra vụng về, kém cỏi trong việc hòa mình vào với đám người mà anh không ưa thích. Đó là tính của anh, chẳng có gì là mềm mỏng, mà còn cứng nhắc, khô khan. Anh rất ghét những giọng lưỡi dối trá, đảo điên, giả bộ hòa hợp, đồng điệu, nhưng thực tế thì không phải thế. Vì vậy anh giữ một thái độ khá nghiêm trang trong suốt cả buổi họp mặt nặng nề chán ngán này, và buộc lòng phải kiên nhẫn chịu đựng những lời nói huênh hoang huyên thuyên của bà thị trưởng tuy chưa phải là bà “Nổi Danh” nhưng cũng giữ cái độc quyền múa mép khua môi làm mệt lỗ tai người khác. Nếu bà ta cho cử tọa có một chút thời gian để thở, Pêpê Rây muốn lại gần chỗ cô em họ thì lão cố đạo lại bám chặt lấy anh thể con hà bám vào đá. Lão kéo riêng anh ra một chỗ, với bộ điệu bí mật, đề nghị anh đi chơi Munđôgranđê với ông Cagiêranô, hoặc đi câu cá ở ngoài sông Naara trong xanh.

Cuối cùng, buổi họp mặt kết thúc, bởi vì tất cả mọi chuyện trên đời này đều phải có kết thúc. Cha xứ rút lui, làm căn nhà dường như trống rỗng hẳn. Sau khi bà thị trưởng ra về thì chẳng còn gì ngoài tiếng vang vọng giống như tiếng ào ào của cơn bão vừa mới qua. Ông chánh án cũng rời khỏi cuộc họp, cuối cùng lão Inôxenxitô cũng ra hiệu cho cháu đứng lên ra về.

- Ta về thôi cháu, về đi, khuya rồi. - Lão mỉm cười nói với cháu - Cháu đã làm cho cô bé Rôxariô tội nghiệp chóng cả mặt! Đúng thế không cháu gái. Nào đi thôi, của quý, về nhà ngay thôi.

- Đến giờ đi ngủ rồi - Bà Perfêcta nói.

- Giờ làm việc chứ ạ - Anh thày cãi đáp lời.

- Tôi bảo cháu nó hãy chỉ thanh toán những công việc làm ăn trong ngày thôi - Lão cố đạo nói - nó không nghe.

- Nhưng có biết bao nhiêu công việc... Rất nhiều

- Không, cháu chỉ nên nói cái công việc quỷ quái mà cháu đã nhúng vào thôi... Nó không muốn nói việc đó ra, cậu Hôxê ạ. Nhưng xin cậu biết cho là nó đã bắt đầu viết một tác phẩm về “Ảnh hưởng của phụ nữ trong xã hội công giáo”, và một cuốn nữa nhan đề “Nhìn qua phong trào công giáo ở…”. Tôi chẳng biết ở đâu nữa. Này, cháu hiểu gì về “nhìn qua…” với “Ảnh hưởng”. Bọn ranh con ngày nay dám làm tất cả mọi việc... Ôi, những đứa trẻ ghê gớm... Thôi, ta về nhà nhé, chào cậu Hôxê, chào cô bé Rôxariô.

- Cháu còn phải chờ ông Cagiêtanô - Haxintô nói - để mượn ông cuốn sách của Auguxtô Nicôlax.

- Lúc nào cũng vác sách... có lúc cháu về nhà như một con lừa thồ. Thôi được, ta chờ vậy...

- Anh Haxintô - Pepê Rây nói - Đừng viết dễ dãi, anh nên chuẩn bị thật kỹ để cho những tác phẩm của anh có giá trị uyên bác.

- Thằng bé này sẽ đau đầu mất thôi, ngài Inôxenxiô ạ - Bà Perfêcta phản đối - Lạy chúa! Phải hết sức cẩn thận đấy. Tôi phải định mức cho nó đọc sách mới được.

- Đã có công chờ - Haxintô dõng dạc nói, giọng tự cao, kiêu ngạo - cháu sẽ mượn cả tập 3 của bộ giáo luật Cônxiliôx [3] nữa, ông thấy thế nào ạ?

- Tán thành, anh bạn ạ. Không bao giờ nên buông lơi việc đó. Vậy thôi, không cần gì nữa chứ...

Vừa may, ông Cagiêtanô đã về. Ông đến dự cuộc hội họp nói chuyện giải trí ở nhà ông Lôrenxô Ruix như thường lệ. Sau khi nhận sách, hai ông cháu ra về.

Pêpê Rây thấy trong nét mặt buồn rười rượi của cô em họ ý muốn nói gì đó với anh. Anh lại gần cốt khi bà Perfêcta đang mải trao đổi chuyện gia đình với riêng ông Cagiêtanô.

- Anh đã xúc phạm má đấy. - Rôxariô nói, nét mặt cô tỏ rõ một nỗi lo lắng khủng khiếp.

- Đúng thế - Pêpê trả lời - Anh đã xúc phạm má em. Anh đã xúc phạm cả em nữa.

- Không, đối với em không sao cả... Chính em cũng đã nghĩ rằng Chúa Hài Đồng Giê Xu không cần phải mặc quần đùi...

- Nhưng anh mong rằng má em và em sẽ thứ lỗi cho anh. Má em vừa rồi đã chứng minh cho anh thấy lòng bao dung độ lượng của bà…

Tiếng bà Perfêcta đột ngột rít lên trong phòng ăn, với giọng giận dữ, làm cho anh cháu trai rùng mình như nghe thấy một tiếng thét báo động. Tiếng bà oang oang vang dội:

- Rôxariô, đi ngủ đi!

Đau khổ và hoang mang, cô gái đi đi lại lại mấy vòng quanh phòng, giả vờ như tìm kiếm một vật gì, khi đi qua chỗ Pêpê cô khẽ nói mấy tiếng mập mờ.

- Má đang giận...

- Nhưng mà...

- Đang giận đấy... Anh đừng tin, chớ có tin...

Cô đi ra. Bà Perfêcta đi theo cô ra chỗ lão Licuôcgô đang chờ. Bà và lão trao đổi chuyện trò với nhau rất thân mật trong một lúc lâu. Chỉ còn lại Pêpê với ông Cegiêtanô. Ông này cầm lấy một cây nến và nói:

- Chúc cậu ngủ ngon nhé, Pêpê. Cậu đừng tưởng tôi đi ngủ nhé. Tôi đi làm việc đây. Nhưng sao cậu tư lự thế kia? Có việc gì thế cậu... Thôi, đi làm việc thôi. Tôi đang tra cứu để viết một bài nói về những “Dòng họ ở Orbahôxa”. Tôi đã tìm ra những tài liệu rất có giá trị... Không cần phải quanh co nữa. Trong mọi thời kỳ lịch sử của chúng tôi, những người Orbahôxa đã nổi bật lên về tâm hồn cao thượng, cũng như về tinh thần dũng cảm và sự hiểu biết của mình. Nếu không phải như vậy thì sao dám tham gia vào cuộc chinh phục nước Mêhicô, những cuộc chiến tranh chinh phạt của hoàng đế, những cuộc tiễu trừ của vua Felipe chống lại bọn tà giáo... Nhưng, cậu ốm hay sao thế kia? Có chuyện gì đấy phải không?

- À vâng, những nhà thần học lừng danh, những chiến sĩ dũng cảm, những người đi chinh phục, những thánh nhân, nhưng giám mục, những nhà thơ, những nhà chính trị lỗi lạc, tất cả các loại người nổi tiếng đều sinh ra và làm rạng rỡ mảnh đất trồng tỏi khiêm tốn này... Không có thị xã nào hiển vinh trong giới tu hành như ở đây. Phẩm chất và vinh quang của họ đầy rẫy trong lịch sử của đất nước. Kìa, tôi thấy là cậu đang buồn ngủ rồi đấy. Chúc cậu ngủ ngon... Vậy thì đúng thế, không nên đổi cái vinh dự được làm con cháu của mảnh đất cao quí này lấy tất cả vàng bạc của thế gian. Người xưa gọi nó là Auguxta Uy Nghiêm, giờ đây tôi gọi mảnh đất này là Uy Nghiêm Siêu Việt bởi vì lúc này cũng như ngày xưa, phẩm chất cao quý, hào hiệp, quảng đại, oai hùng, vẫn là tài sản của mảnh đất này... Ờ, chúc cậu ngủ ngon, cậu Pêpê thân mến… tôi có cảm giác là cậu không được khỏe. Bữa tối làm cho cậu khó chịu à… Ông Alônxô Gônxalêx đê Buxtame tê có lý khi viết trong cuốn sách “Mảnh đất xanh tươi” là những người dân Orbahôxa có đủ tư cách làm cho một vương quốc trở nên vĩ đại và vinh quang, Cậu có tin như vậy không?

- Ồ, có chứ ạ, thưa ngài, tôi không mảy may nghi ngờ gì cả ạ - Pêpê Rây trả lời, và vội vàng bỏ về phòng riêng.

❀ ❀ ❀

[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.

[2] * Basilisco : Một con vật thần thoại có khả năng giết kẻ địch bằng mắt nhìn.

[3] * Duro: xem chú thích ở chương XXII.