May mắn thay, chí ít là thoạt tiên, những nhận định của Quantorzo vẫn chưa ảnh hưởng tới tôi, khi bố tôi, ở thời của ông, cũng đã có những “màn tiêu khiển” pha trộn thêm một nét ác độc tinh quái như tôi lúc này. Thế nhưng Quantorzo chưa bao giờ nảy sinh ý tưởng phải đề nghị đưa bố tôi vào trại thương điên hoặc chí ít cũng phải kiểm soát ông như Firbo đương bừng bừng khí thế mà cho rằng phải làm với tôi, nếu như người ta vẫn còn muốn cứu vớt uy tín của ngân hàng này, bởi hành động điên rồ của tôi đã ảnh hưởng tới nó nghiêm trọng.

Ôi Chúa ơi, chẳng phải dân chúng cả vùng này đều biết tôi chẳng xía vào công việc kinh doanh của ngân hàng dù ít dù nhiều hay sao? Vậy lời đe dọa hạ thấp uy tín ấy làm thế nào và tại sao mà có? Hành động của tôi liệu có liên quan gì tới ngân hàng?

Hẳn rồi. Nhưng lúc ấy, nhận định của Quantorzo khi muốn che chở tôi sau cái bóng của bố tôi sẽ đổ vỡ. Nếu lúc này lúc kia, bố tôi có những cơn ngẫu hứng như vậy, thì trong công việc kinh doanh, ông đã minh chứng rõ ràng rằng mình có một cái đầu lạnh, và chắc chắn chẳng kẻ nào lại nghĩ tới việc nhốt ông vào trại thương điên hay kiểm soát ông. Trong khi đó, thái độ bàng quan công khai kèm theo tính bất cần của tôi đã tỏ cho họ thấy tôi là một thằng điên cần phải trói lại và bỏ mặc đó, một thằng điên chỉ giỏi náo loạn mà phá hủy những thứ mà bố tôi đã gây dựng nên với nét khôn ngoan ẩn giấu.

Ôi, chẳng còn gì phải nói, lý lẽ ở cả phía Firbo. Thế nhưng lý lẽ của Quantorzo cũng chẳng kém cạnh, nếu ta xét kỹ, khi hắn đã kín đáo gợi rõ cho Firbo nhớ (mà tôi chẳng có tẹo nghi ngờ nào) rằng khi tôi còn là chủ ngân hàng, họ không thể lợi dụng tính bất cần đối với công việc kinh doanh cũng như thái độ bàng quan của tôi như một thứ vũ khí để chống lại tôi. Âu cũng bởi chính nhờ những yếu tố đó, hai người họ mới trở thành chủ nhân thực sự của nơi này, và vậy thì thôi, chẳng thà họ đừng động tới tôi và ngậm bồ hòn làm ngọt, chí ít cho tới chừng nào tôi chưa tỏ vẻ định làm càn lần nữa.

Về phần mình, tôi đã có thể bí mật mà gợi Firbo nhớ rằng tôi chẳng thể nào đứng đó mà cụp đuôi - bản thân tôi lúc ấy đã chiến bại trong thử thách vừa qua - trong khi giữa hắn và Quantorzo còn cuộc tranh cãi dang dở, hay đúng hơn, trong khi hắn vẫn đương chần chừ liệu có nên giải tỏa khát khao thù hận đối với tôi vì sự xúc phạm mà tôi đã gây ra cho hắn trước mặt đám nhân viên, bằng cách phương hại tới tôi, hay kiềm mình nhẫn nhịn theo ý người khác.

II. NỤ CƯỜI CỦA DIDA

Gục ngã, một lần nữa tôi trở về núp váy Dida, bên trong vẻ ngu ngốc nhàm chán, bình thản và đáng ghét là tên Gengè của nàng. Âu cũng bởi chuyện rõ rành rành, không chỉ đối với nàng mà đối với tất cả mọi người, rằng nếu người ta cho cái hành động mà tôi đã thực hiện là điên rồ, vậy thì hành động ấy cũng sẽ được gán cho tên Gengè đó, hay cũng có nghĩa là một giây phút bốc đồng không đáng nhắc tới của một thằng đần vô hại.

Trong khi tôi đương chịu đựng những lời mắng nhiếc của nàng dành cho hắn, cho tên Gengè của nàng, tôi cảm thấy một nỗi khó chịu trong bụng mình chẳng thể diễn tả thành lời, bấy giờ đã lên tới đỉnh điểm bởi những tràng cười mà tôi chẳng biết làm thế nào để kìm nén trước cái vẻ ngoài mà tôi phải gìn giữ cho hắn. Chắc chắn không phải vẻ hối hận, lạy Chúa cứu rỗi! Ấy là vẻ cứng đầu của một kẻ hoàn toàn chẳng biết từ bỏ, ngay cả khi hắn nhận thức được rằng, vâng, hắn đã làm lố đôi chút. Và đồng thời, bất chợt chẳng còn bị kìm hãm, nỗi sợ hãi cứ như thể đã nảy sinh từ đôi mắt ấy mà liếc xéo nhìn trộm nàng, hay tuôn trào từ khuôn miệng ấy qua những tiếng thét gào thảm thương, sự tuyệt vọng cùng cực đến từ nỗi thống khổ của tôi, thầm kín chẳng thể bày tỏ cùng ai.

Ôi, chẳng thể bày tỏ, chẳng thể bày tỏ cùng ai, bởi đó chỉ là một thứ trong tâm hồn tôi, nỗi thống khổ vượt mọi giới hạn mà tôi có thể tự lừa gạt hay công nhận là thuộc về mình. Ví như, nó chẳng giống với nỗi thống khổ này, hiện hữu và thực thụ trong con người tôi, khi vợ tôi đối mặt với Gengè của nàng, kẻ đứng trước nàng mà chẳng phải là tôi. Thậm chí, khi ấy tôi chẳng thể nói được mình là ai, và từ bên ngoài hắn, nỗi thống khổ tột cùng đương bóp nghẹt tôi là do ai và tự đâu mà tới.

Bấy giờ, bị cơn giày vò ấy níu chặt, tôi đã tách rời khỏi bản thân mình. Như một kẻ mù quáng, tôi trao thân thể mình vào tay người khác, để từng người trong họ chiếm hữu lấy một kẻ là tôi đối với người đó, giữa tất cả những kẻ lạ mặt không thể tách rời khỏi tôi mà tôi luôn mang trong mình. Người ta sẽ đánh đập hắn, nếu người ta muốn. Người ta sẽ hôn lên hắn, nếu người ta muốn. Hoặc người ta có thể nhốt hắn vào trại thương điên.

“Đây, Gengè. Anh ngồi xuống đây. Đây, như này. Nhìn thẳng vào mắt em. Sao vậy? Anh không muốn nhìn em sao?”

Ôi, tôi những muốn níu lấy mặt nàng mà ép nàng nhìn vào vực sâu thăm thẳm trong đôi mắt này. Chúng hoàn toàn chẳng phải đôi mắt sẽ nhìn nàng như nàng mong muốn.

Nàng ở đó phía trước tôi; nàng cuốn lấy tóc tôi; nàng ngồi vào lòng tôi; tôi cảm nhận được sức nặng cơ thể nàng.

Nàng là ai?

Nàng hoàn toàn tin tưởng, rằng tôi biết nàng là ai.

Trong khi ấy, tôi hoảng loạn làm sao trước đôi mắt của nàng nhìn ngắm tôi, tươi cười và chắc chắn; hoảng loạn làm sao trước đôi tay tươi trẻ của nàng chạm vào tôi mà chắc chắn rằng tôi là kẻ mà đôi mắt nàng nhìn thấy; hoảng loạn làm sao bởi toàn bộ thân thể nàng đè nặng trong lòng tôi, hoàn toàn tin tưởng mà thả mình, chẳng chút nghi ngờ rằng thân thể ấy đâu phải thực sự buông thả vào lòng tôi. Khi ôm lấy nó trong tay, trong thân thể ấy tôi đã chẳng ôm lấy một người hoàn toàn thuộc về mình, mà là một người lạ, một người tôi chẳng cách nào lột tả được nàng ta ra sao, bởi đối với tôi, nàng ta chỉ là những gì mà tôi nhìn thấy và chạm vào: nàng ta - thế này - với mái tóc này - đôi mắt này - và đôi môi này, như trong ngọn lửa tình tôi đã hôn lên. Trong khi đó, nàng đã hôn lên đôi môi tôi, trong ngọn lửa của nàng khác biệt đối với của tôi và xa cách vạn trượng chẳng gì sánh nổi, cứ như thể đối với nàng, tất cả mọi thứ, giới tính, thiên nhiên, hình ảnh và cảm quan về vạn vật, suy nghĩ và cảm tình đã tạo nên cho nàng tâm hồn, ký ức, gu cá nhân và chính cảm giác đụng chạm giữa gò má thô ráp của tôi và gò má mong manh của nàng, tất cả, tất cả đều khác biệt. Hai người lạ, cuốn chặt lấy nhau thế này - hoảng loạn - hai người lạ, không chỉ người này đối với người kia lạ lẫm, mà người này cảm thấy chính bản thân mình lạ lẫm trong thân thể mà người kia ôm lấy.

Ngài chưa bao giờ cảm thấy nỗi hoảng loạn này, tôi biết; bởi ngài đã luôn luôn và chỉ ôm vào lòng cả thế giới của mình trong người phụ nữ của ngài, hoàn toàn chẳng nhận ra trong lúc đó, nàng ôm vào lòng thế giới của nàng trong ngài, một thế giới khác, bất khả xâm phạm. Tuy nhiên để nhận thấy nỗi hoảng loạn này, ngài chỉ cần,… Ôi tôi chẳng biết! Ngài chỉ cần thử nghĩ về một thứ nhỏ nhặt bất kỳ, một thứ mà ngài thích còn nàng thì không: một màu sắc, một hương vị, một đánh giá về sự vật nào đó. Dù chỉ thoáng qua, ngài cũng sẽ ngẫm thấy sự khác biệt về xu hướng, về cảm quan hoặc ý kiến; rằng trong khi ngài nhìn nàng, đôi mắt nàng đã chẳng nhìn thấy trong ngài những thứ mà ngài nhìn thấy trong bản thân mình, đôi mắt ngài cũng tương tự; và rằng thế giới, cuộc sống, hiện thực của vạn vật đối với ngài, như ngài chạm vào, chẳng tồn tại đối với nàng, khi nàng thấy và chạm vào một hiện thực khác trong chính những sự vật đó, trong chính ngài và chính bản thân nàng. Hiện thực ấy ngài chẳng thể nào lột tả, bởi đối với nàng thì là hiện thực ấy và nàng chẳng thể luận ra được đối với ngài, đó lại là một hiện thực khác.

Tôi mất nhiều công sức mới che giấu được vẻ hậm hực lạnh lùng đương dần đông đặc trong tâm hồn, khi tôi thấy rốt cục thì Dida, dù cố giữ lấy vẻ mặt nghiêm túc, nàng vẫn cười trước màn chơi khăm nghiệt ngã mà tên Gengè của nàng tạo ra. Hiển nhiên nàng chẳng ngẫm được rằng không phải tất cả mọi người đều hiểu được như nàng, rằng hắn chỉ muốn cợt nhả một chút mà chẳng có ý đồ gì.

“Nhưng xem kìa, đấy đâu phải trò đùa nên làm đâu cơ chứ! Nào thì cưỡng chế dưới mưa; nào thì đứng đó mà chứng kiến, rồi khiến mọi người nổi xung lên nữa chứ, đồ ngốc! Xém chút nữa họ đã lấy mạng anh rồi!”

Nói vậy, nàng bèn quay mặt đi để che giấu nụ cười mà vẻ hậm hực của tôi gây ra. Hiển nhiên, trong hình hài là Gengè của nàng, như nàng đương thấy trước mặt và như nàng tưởng tượng là tôi trong cảnh cưỡng chế giữa sự phẫn nộ của tất cả mọi người, nàng tưởng vẻ hậm hực đó chỉ là một trò chơi khăm, không gì khác ngoài một trò chơi khăm kỳ quái mà “đồ ngốc” của nàng đương làm khi màn cợt nhả của hắn bị hiểu nhầm.

“Nhưng anh nghĩ gì vậy? Anh nghĩ họ sẽ cười trước nộ khí của tên điên kia khi anh lệnh cho vứt đống giẻ rách của hắn ra đường giữa trời mưa hay sao? Trong khi đó thì hắn - trông hắn kìa - hắn vẫn còn một phần từ thiện bất ngờ nữa! Ôi, chắc chắn cậu Firbo có lý, anh à! Đó là một trò chỉ có người trong trại thương điên mới làm, một trò đùa tệ hại khiến anh phải trả cái giá đắt như vậy. Thôi, thôi! Anh giữ lấy Bibì và đưa nó ra ngoài chút đi.”

Tôi trông nàng đặt vào tay tôi sợi dây đỏ của con chó cái. Tôi trông nàng cúi xuống, dễ dàng như khi phụ nữ cúi xuống với những thứ đã là của mình. Nàng đeo rọ mõm cho Bibì mà tránh làm nó đau, còn tôi thì đứng đó như một thằng mất hồn.

“Anh làm gì đấy? Anh không đi hay sao?”

“Anh đi đây…”

Tôi khép cánh cửa sau lưng, rồi tựa mình vào tường ở đầu cầu thang với mong muốn được ngồi xuống trên bậc thang đầu tiên, để mãi mãi khỏi phải đứng dậy nữa.

iii. Trò chuyện với bibì

Tôi thấy mình trên phố, đi nép vào tường, mà tôi chẳng rõ mặt mình thế nào và mình đương nhìn đi đâu, với con chó cái bé nhỏ đằng sau. Tôi tưởng như nó cố tình tỏ cho tôi thấy, rằng như tôi chẳng muốn bước tiếp, nên chính nó cũng chẳng muốn đi cùng tôi. Nó ghì chân xuống đất kéo tôi lại, tới mức tôi bực mình giật mạnh một cái tưởng như đứt mất sợi dây đỏ nọ.

Tôi rời nhà vài bước và ẩn mình trong một khoảnh đất rào cọc đã được bán, nơi một ngôi nhà sẽ được dựng lên, mà theo nhận định của mấy bà hàng xóm thì nó hẳn sẽ bề thế và chẳng biết xấu xí đến mức nào. Một phần đất đã bị cày xới lên để xây móng; nhưng đống đất đó vẫn chưa được chuyển đi; và sỏi đá xây dựng lăn lóc chỗ này chỗ kia trong đám cỏ dại mọc lên um tùm, nom xập xệ và cũ kỹ trước khi được đưa vào sử dụng.

Tôi ngồi đây trên một tảng đá; tôi nhìn ra bức tường chắn khuất tầm nhìn của ngôi nhà bên cạnh, cao, trắng, chọc lên đến tận trời xanh. Bức tường đứng đó trần trụi, không một tấm cửa sổ, trắng toát và láng mịn là vậy, với ánh mặt trời phản chiếu trên bề mặt chói lòa. Tôi hạ thấp ánh nhìn xuống bóng râm của thảm cỏ trang trí, và từ ấy một hơi nóng nặng nề phả ra trong khoảng không tĩnh lặng, giữa tiếng kêu của đám côn trùng bé tí hin. Một con ruồi bự chảng đen xì vo ve đậu lên người tôi, khó chịu vì sự có mặt của tôi. Tôi trông Bibì đương quỳ trên hai chi sau mà nhìn tôi với đôi tai vểnh, thất vọng và bất ngờ, như thể nó định hỏi tôi vì sao chúng tôi lại tới đây, ở chốn đồng không mông quạnh này, trong khi có thứ gì đó… mà đúng, về đêm, có ai đó đi ngang qua đây…

“Đúng rồi, Bibì,” tôi bảo nó. “Cái mùi ô uế này… Tao cũng ngửi thấy. Nhưng mày biết không, tao tưởng như đó là thứ dễ chịu nhất mà con người có thể mang lại cho tao. Nó chỉ là một thứ từ cơ thể. Thứ tệ hại hơn là mùi bốc lên từ nhu cầu của tâm hồn cơ, Bibì à. Và mày thực sự đáng ghen tị, mày chẳng thể nào toát ra thứ mùi đó được.”

Tôi kéo lấy hai chi trước của nó lại gần mình, và tiếp tục trò chuyện với nó:

“Mày muốn biết tại sao tao lại tới đây ẩn mình không? Ôi, Bibì ơi, bởi người ta nhìn thấy tao. Người ta có cái thói xấu đó mà họ chẳng thể từ bỏ. Vậy thì tất cả chúng ta đành phải từ bỏ cái thói bước ra đường đi dạo, trưng ra một thân thể để người khác nhìn ngắm. Ôi, Bibì, Bibì ơi, tao phải làm thế nào? Tao chẳng thể chịu nổi khi bị người khác nhìn thấy nữa. Kể cả là mày. Tao cũng thấy sợ cái cách mày nhìn tao như bây giờ đây. Chẳng ai hoài nghi điều mà họ nhìn thấy, và từng người trong họ dấn thân vào đời, chắc chắn rằng vạn vật xung quanh đều hiện lên với kẻ khác hệt như những gì họ tưởng. Hiển nhiên sẽ có kẻ nghĩ tới sự tồn tại của chúng mày, những con vật nhìn ngắm loài người và vạn vật với đôi mắt tĩnh lặng là vậy, và đâu ai biết được chúng mày thấy ra sao, chúng mày tưởng thế nào. Tao đã đánh mất, mãi mãi đánh mất hiện thực về bản thân và vạn vật trong con mắt của người khác rồi, Bibì ơi! Ngay khi tao vừa chạm vào bản thân mình, tao biến mất. Bởi khi chạm vào bản thân mình, tao đã giả định hiện thực là cái mà mọi người tạo ra cho tao mà tao chẳng biết và mãi mãi chẳng thể nào biết được. Bởi vậy, mày thấy chưa? Tao - kẻ đương trò chuyện với mày đây - kẻ mà giờ đương cầm hai chi trước của mày mà nâng lên đây - những ngôn từ mà tao nói với mày, tao chẳng biết, tao thực sự chẳng biết ai đương nói với mày nữa, Bibì à.

Khi ấy, nó bất chợt giật nảy mình, con vật bé nhỏ tội nghiệp. Nó muốn vùng ra khỏi đôi tay tôi đương nâng hai chi nó lên. Tôi chẳng kịp ngưng lại mà ngẫm nghĩ, rằng nó giật nảy mình có chăng do kinh sợ những điều tôi vừa nói. Tránh làm gãy chân nó, tôi thả nó ra. Lập tức nó sủa và vùng đuổi theo một con mèo trắng lấp ló giữa thảm cỏ ở phía cuối khoảnh đất. Ấy thế nhưng, bị kéo tuột theo sau khi nó chạy, sợi dây đỏ bỗng dưng vướng vào một lùm cây và kéo nó giật ngược trở lại, khiến nó lăn long lóc như một quả bóng len. Nó ngồi dậy, người rung lên vì giận dữ. Nhưng nó đứng đó, thẳng trên bốn chi, đầu óc chẳng rõ nên trút bỏ cơn giận dữ bị ngắt đoạn của mình vào đâu: nó nhìn bên này bên kia: con mèo không còn ở đó nữa.

Nó hắt xì.

Có thể tôi đã cười, trước là vì cái cuộc rượt đuổi của nó, sau vì cú ngã lộn ngược trở lại, và giờ là vì tôi trông nó đứng đó như vậy. Tôi lúc lắc đầu gọi nó trở lại chỗ tôi. Nó nhẹ nhẹ nhàng nhàng bước tới, hầu như nhảy múa trên bốn chi mảnh mai. Khi tới trước mặt tôi, nó đặt hai chi trước lên một bên gối tôi, như thể muốn tiếp tục cuộc hội thoại còn đương dang dở mà nó hứng thú. À vâng, bởi vậy, tôi vừa gãi đằng sau tai nó vừa nói.

“Không, không, đủ rồi, Bibì,” tôi bảo nó. “Ta hãy nhắm mắt lại đi thôi.”

Và tôi ôm lấy đầu nó giữa hai tay. Nhưng con vật bé nhỏ đó quẫy mình để thoát khỏi; và tôi thả nó xuống.

Một lúc sau, nó nằm dài dưới chân tôi, với cái mõm tựa trên hai chi trước, tôi nghe nó thở hắt, cứ như thể nó chẳng thể chịu được sự mệt mỏi và nhàm chán đương đè nặng biết bao nhiêu lên cuộc sống của một con chó cái nhỏ bé tội nghiệp, xinh đẹp và được chiều chuộng.

IV. ÁNH NHÌN CủA KẺ KHÁC

Tại sao khi một kẻ nghĩ đến chuyện tự sát, hắn tưởng tượng cảnh mình đã chết đối với kẻ khác, chứ chẳng phải đối với bản thân hắn?

Trương phềnh và tái xanh như thi thể của một kẻ chết đuối, một lần nữa nỗi giày vò trong tôi lại nổi lên cùng với câu hỏi này. Tôi đã đắm mình hơn một tiếng trong trạng thái thiền định ở khoảnh đất rào cọc đó, băn khoăn liệu rằng đây có phải giây phút để kết thúc mọi chuyện, chẳng phải để giải phóng bản thân khỏi nỗi giày vò nọ, mà để tạo một phần quà bất ngờ cho nhiều kẻ vẫn mang niềm ghen tị với tôi, hay chứng thực sự đần độn mà nhiều kẻ vẫn gán cho tôi.

Khi ấy, trong những hình ảnh khác nhau về cái chết dữ dội của tôi, làm thế nào tôi có thể giả định được những hình ảnh bất ngờ sẽ hiện lên, giữa nỗi sửng sốt và choáng ngợp, trong vợ tôi, trong Quantorzo, trong Firbo và nhiều thật nhiều những người thân quen khác? Ép mình trả lời câu hỏi nọ, tôi cảm thấy hụt hẫng hơn bao giờ hết, bởi tôi phải công nhận rằng trong mắt tôi chẳng có một hình ảnh nhất định nào về bản thân mình, để có thể nói rằng tôi trông thấy mình bằng một cách nào đó không bị ảnh hưởng bởi ánh nhìn của những kẻ khác, như thân thể tôi và vạn vật mà tôi tưởng người khác có thể nhìn thấy Và vậy thì, đôi mắt của tôi, tự thân nó, xóa bỏ đi ánh nhìn của kẻ khác, nó sẽ chẳng thể nào biết được thực sự thứ mà mình nhìn thấy.

Tôi lạnh sống lưng vì một ký ức xa xôi: từ ngày bé, đương chìm đắm trong tâm tưởng giữa vùng đồng quê, bỗng chợt tôi thấy mình lạc lối mà chẳng còn tẹo dấu vết, ở một nơi hẻo lánh tối tăm và xa vắng; nỗi bồn chồn mà tôi cảm nhận, khi ấy tôi chẳng thể nào cắt nghĩa. Nó chính là nỗi khiếp sợ trước một điều gì đó mà chỉ tức khắc có thể hiện ra riêng với mình tôi, nằm ngoài tầm nhìn của kẻ khác.

Khi ta phát hiện một thứ gì đó mà ta tưởng rằng kẻ khác chưa bao giờ nhìn thấy, chẳng phải ta luôn luôn chạy đi gọi ai đó để họ quan sát nó cùng ta hay sao?

“Ôi Chúa ơi, thứ gì đây?”

Khi ánh nhìn của kẻ khác chẳng giúp ta thiết lập một hiện thực trong ta về thứ mà ta nhìn thấy, đôi mắt của ta chẳng còn biết thứ mà chúng nhìn thấy nữa; nhận thức của ta sẽ lạc lối; bởi nhận thức, thứ mà ta tin là gần gụi hết mực với bản thân, cũng chính là những kẻ khác trong ta; và ta chẳng thể nào thấy mình cô độc.

Tôi nhảy dựng lên, kinh hãi. Tôi biết, tôi biết nỗi cô độc của bản thân mình; nhưng chỉ tới giờ tôi mới thực sự cảm nhận và chạm vào sự khủng khiếp từ nó trước chính tôi, trước tất cả những gì mà tôi nhìn thấy; như một tay tôi, nếu tôi giơ lên và quan sát nó. Bởi trong mắt ta, ánh nhìn của kẻ khác không phải và không thể là gì khác ngoài ảo ảnh mà tôi chẳng thể đặt niềm tin. Trong giây phút lạc lối đỉnh điểm, tôi tưởng như cũng thấy nỗi khiếp sợ của chính mình trong mắt con chó cái nhỏ, khi nó cũng bất chợt ngồi dậy mà quan sát tôi. Để xóa bỏ nỗi khiếp sợ nhãn tiền, tôi đá nó một cái. Nhưng ngay tức thì trước tiếng kêu xé lòng của con thú, tôi tuyệt vọng ôm đầu mà gào lên:

“Mình điên mất! Mình điên mất!”

Ấy thế nhưng, chẳng biết làm cách nào, giữa cái cử chỉ tuyệt vọng nọ, tôi trở lại nhìn ngắm bản thân mình, và khi ấy tiếng khóc chuẩn bị tuôn trào trong ngực tôi bỗng dưng chuyển hóa thành một tràng cười. Tôi gọi con Bibì đáng thương đương khập khà khập khiễng, và tôi cũng bắt đầu bước đi tập tễnh để tiêu khiển, toàn thân trói chặt trong một nguồn cơn vui tươi mạnh mẽ. Tôi bảo nó rằng mình đùa thôi, đùa thôi, và rằng tôi muốn tiếp tục chơi đùa. Con thú nhỏ khịt mũi, như thể để bảo tôi:

“Tôi từ chối! Tôi từ chối!”

“À vậy sao? Mày từ chối sao, Bibì, mày từ chối sao?”

Và khi ấy tôi cũng bắt đầu khịt mũi để đồng hành cùng nó, vừa khịt vừa lặp lại:

“Tôi từ chối! Tôi từ chối!”

v. trò chơi tuyệt vời

Một cú đá? Tôi? Đối với con vật bé nhỏ tội nghiệp đó.

Nhưng không! Sao lại là tôi! Kẻ đã gây tổn thương cho nó chắc hẳn là một gã lạc lối ở miền quê, chỉ bởi một nỗi bồn chồn lạ lùng đương chiếm lĩnh lấy hắn mà tôi chẳng rõ làm sao, trước tất cả và chẳng trước gì: một số không có thể bỗng chốc trở thành một thứ gì đó mà chỉ có hắn mới nhìn thấy rõ.

Nơi đây trong thành phố, trên đường, mối nguy hại này chẳng còn nữa. Tuyệt vời! Mỗi người đều hiện lên đẹp đẽ trong ảo ảnh của người khác; tới mức có thể tự tin rằng tất cả những kẻ khác đã sai khi nói khác đi, rằng mỗi người không giống như kẻ mà người khác nhìn thấy.

Còn tôi những muốn thét lên điều ấy với tất cả bọn họ:

“Nhưng đúng vậy mà! Nào nào! Hãy chơi thôi, chơi thôi!”

Và tôi cũng muốn ra hiệu điều ấy với những ai tình cờ nhìn xuống từ khung kính của ô cửa sổ nào đó. Nhưng đúng vậy mà! Nào nào! Mở cánh cửa đó ra mà nhảy xuống cũng được.

“Một trò chơi tuyệt vời! Nhưng ai mà thấu được sẽ là một bất ngờ duyên dáng thế nào, hỡi quý ông thân mến, hỡi quý bà thân mến, sau khi đã nhảy ra khỏi toàn bộ những ảo ảnh đối với bản thân, các ngài có thể quay trở lại chỉ trong giây phút, từ cõi chết, mà quan sát trong ảo ảnh của những người khác vẫn đương sống trong thế giới mà các ngài tưởng như mình vẫn sống! Nào nào!

Vấn đề nằm ở chỗ ngay khi còn đương sống, tôi phải đứng nhìn nó, cái trò chơi này, giữa những người còn sống khác: dù cho tôi chẳng thể nào thấu hiểu. Chẳng thể nào thấu hiểu trò chơi ấy, dù tôi ý thức được rằng nó ở đó trong mắt tất cả mọi người, nguồn cơn vui tươi của tôi đã chuyển hướng bực bội tới mức bạo liệt.

Cú đá mà thoáng trước tôi đã dành tặng cho con vật bé nhỏ vì nó nhìn tôi, lạy Chúa tha thứ, tôi cũng muốn dành tặng cú đá ấy cho tất cả mọi người.

vi. nhân và trừ

Trở về nhà, tôi thấy Quantorzo đương thì thầm to nhỏ với Dida vợ tôi.

Họ ngồi đó, tự tin, cả hai trong căn phòng khách bé nhỏ sơn màu sáng, giữa cảnh tranh sáng tranh tối; người thì béo đen, đè nặng xuống chiếc đi văng màu xanh lá; người kia thì mỏng manh và trắng muốt trong bộ cánh toàn diềm đăng ten chỗ này chỗ kia mà ba phần tư phủ lên chiếc ghế bành bên cạnh, với một tia nắng hắt lên gáy nàng. Chắc hẳn họ bàn về tôi, bởi khi nhìn thấy tôi bước vào, bỗng chợt họ đồng thanh:

“Ồ, anh đây rồi!”

Và bởi họ có hai người mà nhìn tôi bước vào, trong tôi dấy lên ý tưởng quay lại tìm kiếm kẻ khác đã bước vào cùng tôi, dù cho tôi biết rõ rằng “Vitangelo thân mến” của người bạn bố tôi là Quantorzo cũng tồn tại trong tôi như “Gengè” của Dida vợ tôi. Xét tổng thể con người tôi, đối với Quantorzo, tôi chẳng phải là ai khác ngoài “Vitangelo thân mến”, chính như với Dida tôi chẳng phải ai khác ngoài “Gengè” của nàng. Vậy là hai người, chẳng phải trong mắt họ, mà chỉ đối với riêng mình tôi, khi tôi biết đối với hai người họ, tôi là một người này và một người này. Đối với tôi, điều này chẳng phải là một phép nhân mà là một phép trừ, bởi điều đó có nghĩa là trong mắt họ, nếu luận bàn về tôi là chính tôi, thì tôi chẳng là ai cả.

Chỉ trong mắt họ thôi sao? Ngay cả đối với tôi, đối với sự cô độc mà tâm hồn tôi cảm nhận khi, trong giầy phút ấy, bỏ qua mọi sự nhất quán hiển hiện, nó đã thấu hiểu được nỗi kinh hãi khi nhìn thấy thân thể của chính mình như thân thể của một kẻ vô danh, trong một thực tại khác biệt của hai người nọ tạo ra mà nó chẳng cách nào ngăn cản.

Khi nhìn thấy tôi quay mặt lại, vợ tôi hỏi:

“Anh tìm ai vậy?”

Tôi dừng lại đáp lời nàng, miệng mỉm cười:

“À, chẳng có ai đâu, em yêu, chẳng có ai. Ta đều ở đầy rồi mà!”

Hiển nhiên họ chẳng hiểu ý tôi là gì với cái cầu “chẳng có ai đâu” khi tôi tìm kiếm bên cạnh mình; và họ tin rằng “ta” ở đây tôi ám chỉ cả hai người họ, hoàn toàn chắc chắn rằng nơi đó trong căn phòng khách, bấy giờ chúng tôi có ba chứ chẳng phải chín người; hay đúng hơn, tám người, khi xét đến tôi - đối với tôi - giờ tôi chẳng quan trọng nữa.

Ý tôi muốn nói đến:

1. Dida, nàng đối với bản thân nàng;

2. Dida, nàng đối với tôi;

3. Dida, nàng đối với Quantorzo;

4. Quantorzo, hắn đối với bản thân hắn;

5. Quantorzo, hắn đối với Dida;

6. Quantorzo, hắn đối với tôi;

7. Tên Gengè của Dida;

8. Tên Vitangelo thân mến của Quantorzo.

Giữa tám người mà họ tin là ba, hẳn một cuộc đối thoại tuyệt vời sẽ diễn ra trong căn phòng khách đó.

VIi. NHƯNG SUỐT LÚC ẤY TÔI VẪN Tự NÓI CHUYỆN MỘT MÌNH

(Ôi Chúa ơi, họ chẳng thấy bỗng nhiên sự tự tin tuyệt hảo của họ đương phai nhạt dần đi hay sao, khi bản thân bị đôi mắt tôi hướng tới, đôi mắt chẳng biết thứ mà nó nhìn thấy?)

Dừng lại đôi chút mà quan sát một người đương làm một điều, thậm chí là tự nhiên và bình thường nhất trần đời; quan sát kẻ ấy theo cái cách khiến hắn phải dấy lên nỗi hoài nghi rằng ta chẳng hiểu thứ mà hắn đương làm là gì, và rằng thậm chí có thể hắn cũng chẳng hiểu nữa: chừng ấy là đủ để sự tự tin nọ trở nên u ám và lung lay. Chẳng có gì xám xịt và bối rối hơn hai đôi mắt trống rỗng rõ ràng chẳng nhìn thấy ta, hay chẳng nhìn thấy thứ mà ta nhìn thấy

“Tại sao anh lại nhìn như vậy?”

Và chẳng ai nghĩ rằng tất thảy mọi người đều sẽ mãi mãi phải nhìn như thế này, mỗi người với đôi mắt tràn đầy kinh hãi trước sự cô độc của chính bản thân mà chẳng có lối thoát.

viii. YẾU ĐIỂM

Thực chất, Quantorzo đã sớm bắt đầu lo lắng, ngay khi ánh mắt hắn chạm phải ánh mắt tôi. Hắn đã sớm bắt đầu luống cuống trong lời nói; tới mức chốc chốc, hắn lại vô tình giơ một tay lên, như thể ra hiệu: “Không, chờ đã”.

Nhưng chẳng mất bao lâu, tôi đã nhìn ra màn kịch.

Hắn luống cuống như vậy, chẳng phải vì ánh nhìn của tôi khiến sự tự tin trong hắn lung lay, mà bởi hắn tưởng đã đọc được trong mắt tôi rằng tôi đã hiểu rõ lý do tiềm ẩn khiến hắn tới đây thăm tôi: với sự đồng thuận của Firbo, hắn muốn trói tay trói chân tôi, phản đối rằng hắn chẳng thể đảm nhiệm chức giám đốc ngân hàng, nếu tôi định đòi quyền thực thi những cái lệnh bất ngờ và không chính đáng khác mà cả hắn lẫn Firbo đều chẳng thể đảm đương trách nhiệm.

Khi ấy, trong đầu đã chắc mẩm như vậy, tôi quyết làm hắn bối rối, tuy nhiên không phải ngay tức thì như tôi đã làm khi trước, lúc nói chuyện và cư xử như một tên điên trước mặt hắn và Firbo, lần này là ngược lại; âu cũng vì ngẫu hứng muốn được trông thấy hắn sẽ rời đi thế nào, sau khi đã tới với cái quyết tâm nọ; một ngẫu hứng, ý tôi muốn nói, nảy mầm từ thái độ cương quyết hùng hổ của hắn. Tôi muốn chứng minh cho bản thân một lần nữa, dù chẳng cần thiết, rằng chỉ một sự việc tầm thường cũng đủ để làm sự tự tin trong hắn đổ vỡ: một từ mà tôi có thể thốt ra, giọng điệu trong ngôn từ tôi nói; đủ để khiến hắn ngã lòng và thay đổi cảm xúc, và cùng với cảm xúc, dĩ nhiên, là toàn bộ hiện thực vững chãi vô cùng của hắn, hiện thực như giờ trong thâm tâm hắn cảm nhận, và bên ngoài hắn nhìn thấy và chạm vào.

Ngay sau khi hắn bảo với tôi rằng Firbo đặc biệt chẳng thể nào nguôi ngoai sau những gì tôi đã làm, tôi hỏi hắn với một nụ cười lơ đễnh, cốt làm hắn điên lên:

“Vẫn chưa sao?”

Và hắn thực sự phát khùng:

“Vẫn chưa sao? Ôi, bạn thân mến! Anh đã khiến bọn tôi phải lục tìm tất cả đống giấy tờ trong một bãi chiến trường, mà vốn chúng được cất trên tủ. Hẳn bọn tôi phải mất ít nhất hai tháng để sắp xếp lại.”

Nghe vậy tôi bèn tỏ vẻ nghiêm túc và quay mặt lại chỗ Dida, tôi bảo:

“Em thấy chưa, em yêu, em tin rằng nó chỉ là một trò chơi khăm thôi hay sao?”

Ngay tức thì Dida nhìn tôi vẻ ngờ vực; rồi nàng quay qua Quantorzo; rồi lại quay sang tôi; rồi sau rốt nàng ngập ngừng hỏi:

“Nhưng tựu trung, anh đã làm gì?”

Tôi giơ tay ra hiệu nàng chờ đợi. Với vẻ mặt nghiêm túc thêm nữa, tôi quay sang Quantorzo và bảo hắn:

“Quý ngài Firbo đã tìm thấy bãi chiến trường trong tủ giấy tờ đó sao? Vậy cớ sao giờ đây anh không thử hỏi tôi, khi anh đứng trước tôi, là tôi đã tìm thấy gì?”

Và kìa, Quantorzo loay hoay trên chiếc đi văng và chớp mắt tới hai chục lần, như để kêu gọi lý trí trở lại trong vô thức sau cơn khủng hoảng mà hắn đã sa vào, nguyên do không hẳn bởi câu hỏi, mà bởi giọng điệu thách thức trong lời tôi nói.

“Anh… anh đã tìm thấy gì?” Hắn lắp bắp.

Ngay lập tức tôi đáp, cùng lời nói là hành động:

“Một bàn tay đầy bụi bẩn: đây này!”

Họ nhìn vào mắt nhau, mụ mị; bởi chất giọng đã loại trừ khả năng tôi thở ra một điều ngu ngốc bởi tôi ngu ngốc. Mông lung, Quantorzo lặp lại:

“Một bàn tay đầy bụi bẩn? Vậy nghĩa là gì?”

“Nghĩa là, ôi tuyệt vời làm sao, rằng tất cả đống giấy tờ đó đã ngủ quên. Biết bao năm trời! Một bàn tay, tôi nói là một bàn tay đầy bụi bẩn. Một ngôi nhà bỏ không; và còn ngôi nhà nọ, chẳng ai biết đã bao lâu người ta không thu tiền thuê trọ!”

Quantorzo - tôi chẳng ngờ - lần này hắn vờ như choáng váng hơn bao giờ hết:

“Ôi,” - Hắn bảo, “và giờ anh đánh thức chúng, những ngôi nhà đó, bằng cách đem chúng đi tặng?”

“Không, bạn thân mến,” tôi lập tức gào lên, kích động, một phần, vâng, là diễn kịch, nhưng cũng một phần nghiêm túc. “Không, bạn thân mến! Âu cũng để tỏ cho các anh thấy rằng các anh đương nhầm lẫn vô cùng, nhưng là nhầm lẫn về tôi, anh và Firbo và tất cả mọi người! Tôi trò chuyện, chuyện trò, tôi nói những điều ngu ngốc, làm những thứ lơ đễnh; nhưng không phải vậy, anh biết không? Bởi thay vào đó, tôi quan sát tất cả; tôi quan sát tất cả!”

Quantorzo - lần này thì vâng, như tôi đoán trước - định phản ứng và thốt lên:

“Nhưng anh quan sát gì cơ chứ? Làm ơn đi! Có mà anh quan sát bụi bẩn trong tủ ấy!”

“Còn đôi tay tôi,” tôi muốn bổ sung ngay tức thì bằng cách chìa chúng ra, mà bản thân tôi chẳng rõ tại sao: tôi nói với một chất giọng khiến chính mình bất chợt lạnh sống lưng, khi bằng tâm tưởng, tôi quay trở lại gian phòng nhỏ có chiếc tủ, giữa lúc tôi đương giơ đôi tay lên mà cướp lấy đống giấy tờ khỏi chính bản thân mình, sau khi đã đứng trong đó mà mường tượng ra đôi bàn tay của bố tôi, trắng ởn, béo mẫm, đầy nhẫn với những sợi lông đỏ trên mu ngón tay.

“Tôi tới ngân hàng,” tôi tiếp tục, bỗng chợt mệt mỏi và nôn nao, giữa cơn mụ mị tịnh tiến của người này và người kia. “Tôi tới ngân hàng chỉ khi các anh gọi tôi tới ký; nhưng hãy để ý rằng tôi cũng chẳng cần tới đó, tôi, tới ngân hàng, để nắm được tất cả những thứ mà các anh làm ở đó.”

Tôi liếc xéo Quantorzo; nom hắn trắng bệch. (Nhưng hỡi ôi, ta hãy tin, ý tôi muốn nói tên Quantorzo của tôi; cái tên của Dida thì có lẽ không; và dù rằng đối với Dida, trông hắn cũng trắng bệch, nàng có lẽ sẽ tin rằng âu chỉ vì khinh miệt chứ chẳng phải sợ hãi, như tôi có thể thề rằng tên Quantorzo của mình đương tỏ ra như vậy vì lý do sau chót.) Dẫu vì lý do gì, hắn thực sự đưa tay lên ngực ngay lập tức; còn đôi mắt, đôi mắt hắn mở to như muốn lồi ra khỏi tròng trong câu hỏi:

“Ôi, vậy ra anh có gián điệp? Vậy ra anh nghi ngờ chúng tôi?”

“Tôi không nghi ngờ, tôi không nghi ngờ; tôi cũng chẳng có gián điệp,” tôi vội trấn an hắn. “Từ bên ngoài, tôi quan sát những hệ quả nảy sinh từ cách vận hành của các anh; và tôi chỉ cần có thế. Hãy trả lời tôi: anh và Firbo, hai người vẫn điều hành công việc kinh doanh theo quy chuẩn mà bố tôi đã đề ra, có phải vậy không?”

“Từng ly từng tí một!”

“Tôi chẳng nghi ngờ điều ấy. Nhưng các anh được an thân, chính các anh, bởi về phần mình, các anh đã có chức có quyền: người thì giám đốc, người thì cố vấn pháp lý. Bố tôi, bất hạnh thay, giờ đã chẳng còn nữa. Vậy tôi muốn biết ai sẽ chịu trách nhiệm về hoạt động của ngân hàng trước chính quyền?”

“Hỡi ôi, ai chịu trách nhiệm?” Quantorzo thảng thốt. “Chúng tôi, là chúng tôi! Chính bởi trách nhiệm thuộc về mình, chúng tôi muốn đảm bảo anh sẽ chẳng còn dính líu gì tới nó nữa, khi anh cứ xía vào với một số lệnh nhất định; nghe này, ý tôi muốn nói chúng chẳng hề khôn ngoan chứ chưa nói đến chuyện gì khác!”

Thoạt tiên tôi đưa ngón tay lên phủ nhận; rồi tôi nói, vẻ bình thản:

“Chẳng phải vậy. Các anh đâu có chịu trách nhiệm; nếu các anh tuân thủ từng ly từng tí những quy chuẩn mà bố tôi đã đề ra. Hơn ai hết, tôi là người mà các anh phải giải trình, nếu các anh không tuân thủ và tôi đòi hỏi trách nhiệm cùng với lý do. Nhưng giờ tôi muốn nói tới chính quyền: ai sẽ chịu trách nhiệm? Là tôi khi tôi ký giấy tờ cho các anh: tôi! Tôi! Và tôi phải chứng kiến chuyện này: rằng chữ ký của tôi, vâng, các anh muốn thấy nó trong tất cả những giấy tờ mà các anh thảo; nhưng các anh lại từ chối ký cho tôi một cái lệnh nọ mà tôi đã thảo.”

Chắc hắn phải sợ tới mức kinh hồn bạt vía, bởi lúc ấy tôi thấy hắn giãy nảy tưng bừng ba lần trên chiếc đi văng mà thốt lên:

“Ôi tuyệt vời! Ôi tuyệt vời! Ôi tuyệt vời! Nhưng bởi chúng tôi, các lệnh của chúng tôi đều là chuyện thường nhật của ngân hàng! Trong khi cái lệnh của cậu, xin thứ lỗi, chính cậu làm cho tôi phải nói rằng đó là hành động của một tên điên! Một tên điên!”

Tôi bật dậy; tôi đặt ngón trỏ lên ngực hắn, như một thứ vũ khí.

“Và anh tin tôi đã hóa điên?”

“Nhưng không!” Hắn nói, người ngợm tức thì tái mét trước ngón tay hăm dọa.

“Không ư?” Tôi thét lên, mắt trừng trừng nhìn hắn. “Vậy vấn đề này giữa chúng ta đã được chốt lại,hãy tin là vậy!”

Khi ấy, Quantorzo mê sảng mà đứng đó như người trên mây; không hẳn bởi trong hắn lại thoắt nảy sinh nghi ngờ rằng tôi có thể đã thực sự hóa điên, không; mà bởi chẳng thể thấu hiểu lý do tại sao tôi quyết tâm chốt lại rằng hắn không nghĩ tôi là người như vậy, và trong trạng thái vô định, tâm tư lo sợ vì một cạm bẫy đáng ngờ nào đó từ phía tôi, hắn hầu như hối hận vì trước đó đã nói không như vậy, và hắn những định chối bỏ bằng một nụ cười nhạt.

“Không, chờ đã… nhưng anh phải công nhận rằng…”

Cái điều tuyệt vời này! Ôi cái điều tuyệt vời này! Bấy giờ, Dida tiếp tục nhíu mày quan sát tôi một chút, Quantorzo một chút, nàng đương tỏ rõ rằng mình chẳng biết phải nghĩ thế nào về cả hắn lẫn tôi. Khi tôi bật dậy, cùng câu hỏi gay gắt nọ, nàng - hiển nhiên - cho rằng Gengè của nàng đã bật dậy và câu hỏi đó là của hắn. Mọi thứ về hắn hoàn toàn khó hiểu, nếu chẳng phải do Quantorzo hiện hữu ở đó cùng quý ngài Firbo đã phạm phải một lỗi lầm gì khủng khiếp tới mức khiến cho hắn giờ đây, hỡi Chúa tôi, đã biến dạng hết đỗi, chính tên Gengè của nàng, giữa khi Quantorzo nhất thời lúng túng. Tôi đương nói cái bật dậy đó cùng câu hỏi nọ đã có sức ảnh hưởng khiến nàng hoài nghi hơn bao giờ hết sự thông tuệ của Quantorzo đáng kính trong mắt nàng. Cứ vậy nàng biểu lộ rõ mối nghi ngờ qua ánh mắt, và ngay khi Quantorzo định quay về phía nàng, khi hắn định chối bỏ bằng nụ cười nhạt, hắn càng trở nên lúng túng hơn bao giờ hết, bởi hắn lập tức nhận thức được rằng bản thân đã mất đi một đồng minh chắc chắn cạnh bên mà cho tới giờ hắn vẫn tưởng mình có thể trông cậy.

Tôi phá lên cười; nhưng cả người này lẫn người kia đều chẳng đoán được nguyên nhân đằng sau. Tôi những định lay người họ mà gào vào mặt họ cái nguyên nhân đó: “Nhưng hai người thấy chưa? Thấy chưa? Làm thế nào mà hai người có thể tự tin như vậy, nếu chỉ trong một phút, một ấn tượng nhỏ nhất cũng đủ khiến hai người hoài nghi chính mình và người khác?”

“Bỏ đi!” Tôi xen vào với một cử chỉ khinh thường, để tỏ cho hắn thấy rằng sự đánh giá mà người ta có thể có đối với tôi, đối với sự bình ổn trong tâm trí tôi, giờ đây chẳng còn chút quan trọng nào, chí ít là trong thời điểm hiện tại. “Trả lời tôi. Ở ngân hàng, tôi đã thấy những chiếc cân, to có nhỏ có. Các anh cần để cân đong đồ thế chấp, phải vậy không? Nhưng hãy giải thích cho tôi chút đỉnh: anh, anh, trong nhận thức của mình, anh đã bao giờ cân đong những chuyện mà anh bảo là thường nhật của ngân hàng, với sức nặng mà chúng có thể đè lên người khác?”

Trước câu hỏi này, Quantorzo một lần nữa nhìn quanh, cứ như thể ngoài tôi ra, hắn còn cảm thấy bị ai đó khác phản bội, kéo lê ra khỏi thế giới thực tại.

“Gì cơ, trong nhận thức của tôi?”

“Anh tin rằng nhận thức chẳng quan trọng?” Tôi lập tức phản biện. “Ôi, tôi biết! Và có thể anh tin rằng cả nhận thức của tôi cũng chẳng quan trọng, bởi tôi đã bỏ nó lại ngân hàng hàng bao nhiêu năm nay, để nó được quản lý cùng với tất cả tài sản khác, theo những quy chuẩn mà bố tôi đã đặt ra.”

“Nhưng ngân hàng…” Quantorzo gắng phản đối.

Tôi bật dậy lần nữa:

“Ngân hàng… ngân hàng… Anh chẳng biết nhìn gì khác ngoài ngân hàng, chính anh. Nhưng đến lượt tôi, ở bên ngoài, tôi phải nghe người ta gọi mình là tên cho vay nặng lãi!”

Trước cơn giải tỏa bất ngờ này, đến lượt Quantorzo bật dậy, như thể tôi đã thốt ra những lời báng bổ ngạo mạn nhất hay những lời lẽ thú tính kỳ khôi nhất. Rồi, hắn vờ như bỏ chạy: “Ôi, Chúa thiêng liêng!” Hắn giơ một tay mà thốt lên; rồi, một lần nữa: “Ôi, Chúa thiêng liêng!” Hắn lùi về phía sau, tay ôm đầu mà nhìn vợ tôi, như thể để bảo nàng rằng: “Nhưng cô nghe thấy chưa, đã nghe thấy những lời ấu trĩ đó chưa? Trong khi tôi còn cho rằng cậu ta có chuyện gì nghiêm túc cần nói với tôi đấy!” Hắn chộp lấy tay tôi, có lẽ để đánh thức tôi khỏi cơn mụ mị mà lần này, màn kịch kích động của hắn đã tự nhiên gây ra cho tôi, và hắn thét lên:

“Nhưng anh thực sự bận tâm về chuyện này hay sao? Thôi đi! Thôi đi!”

Và để phục thù, hắn trỏ cho tôi thấy vợ tôi. Nàng cười, ôi nàng cười. Nàng thả mình trong tiếng cười, chắc hẳn bởi điều tôi vừa nói, nhưng có lẽ cũng bởi sức ảnh hưởng trong lời lẽ của tôi đối với Quantorzo, củng như cơn mụ mị nảy sinh nơi tôi. Và rốt cục, chẳng có nghi ngờ gì, cơn mụ mị ấy cũng gợi lên trong nàng hình ảnh sáng ngời về sự ngu ngốc điển hình và đáng mến của tên Gengè của nàng.

Tuy vậy, trước tràng cười ấy, tôi bỗng chợt cảm thấy tổn thương theo một cách tôi chưa bao giờ lường trước được rằng sẽ xảy ra trong khoảnh khắc đó, giữa tâm trạng nửa nhiệt tình nửa buông lơi trong cuộc tranh luận đó: tổn thương thẳm sâu bên trong ở một yếu điểm nội tại mà tôi chẳng cách nào chỉ ra được là gì và ở đâu; tổn thương tới mức cho đến giờ, tôi tưởng như thấy rõ rằng trước sự hiện diện của hai người nọ, tôi là chính tôi, tôi chẳng hiện hữu và thay vào đó, còn lại nơi ấy là “Gengè” của người này và “Vitangelo thân mến” của người kia; mà ở trong hai kẻ đó, tôi chẳng thể cảm thấy mình tồn tại.

Ngoài mọi hình ảnh mà tôi có thể tạo ra cho mình như một thực thể sống, như một người nào đó ngay cả đối với tôi, ngoài mọi hình ảnh về tôi mà tôi cho là mình trong mắt người khác; một “yếu điểm” nội tại trong con người tôi đã trở nên thương tổn thẳm sâu bên trong như vậy, tới mức khiến ánh sáng trong mắt tôi nhạt dần.

“Đừng cười nữa!” Tôi thét lên với vợ tôi với một chất giọng khiến nàng phải nhìn tôi (và ai biết được nàng thấy gương mặt nào trong tôi), bỗng dưng im bặt, thần thái nhợt nhạt hết thảy.

“Còn anh hãy để ý cho kỹ tới điều tôi nói.” Quay sang Quantorzo, tôi lập tức tiếp lời. “Tôi muốn ngân hàng phải đóng cửa ngay tối nay.”

“Đóng cửa? Anh bảo sao?”

“Đóng cửa! Đóng cửa!” Tôi phản pháo, đàn áp hắn. “Tôi muốn nó đóng cửa! Tôi là ông chủ, đúng hay không?”

“Không, bạn thân mến! Ông chủ gì chứ!” Hắn vùng lên. “Anh đầu phải ông chủ duy nhất!”

“Vậy còn ai khác? Anh? Quý ngài Firbo?”

“Bố vợ anh nữa! Còn nhiều người khác!”

“Thế nhưng ngân hàng chỉ mang tên tôi!”

“Không, là tên của bố anh, người sáng lập!”

“Dầu sao thì tôi cũng muốn cái tên ấy phải được dỡ bỏ!”

“Dỡ bỏ gì chứ! Không thể nào!”

“Ôi xem kìa! Liệu tôi còn là chủ sở hữu cái tên của mình hay chăng? Chủ sở hữu cái tên của bố mình?”

“Không, bởi trong lệnh thành lập ngân hàng, cái tên đó; là tên của ngân hàng: một tạo vật của bố anh, cũng như anh! Và nó mang cái tên cùng với quyền lợi giống anh tới từng đường tơ kẽ tóc!”

“À vậy sao?”

“Vậy đấy, vậy đấy.”

“Còn tiền thì sao? Số tiền mà bố tôi đã đổ vào đó, số tiền của ông? Số tiền, bố tôi, ông đã để lại cho ngân hàng hay cho tôi?”

“Cho anh, nhưng được đầu tư vào hoạt động của ngân hàng.”

“Nếu tôi không muốn như vậy nữa? Nếu tôi muốn rút về để đầu tư vào chỗ khác, theo ý nguyện riêng mình, vậy tôi có phải chủ sở hữu của số tiền đó hay chăng?”

“Nhưng anh lật nhào cả ngân hàng nếu làm vậy!”

“Và anh nghĩ điều đó đối với tôi là quan trọng hay sao? Tôi chẳng cần biết, vậy đấy!”

“Nhưng quan trọng với người khác, nếu anh cho phép! Anh sẽ đảo lộn lợi ích của những người khác, của chính anh, của vợ anh, của bố vợ anh đó!”

“Hoàn toàn không! Những người khác sẽ làm điều họ muốn: họ giữ phần họ, tôi rút phần tôi.”

“Rốt cục anh muốn thanh lý ngân hàng?”

“Tôi chẳng biết cái thá gì chuyện đấy cả! Tôi biết thứ tôi muốn, “thứ tôi muốn” anh có hiểu không? Tôi muốn rút tiền của mình, chỉ vậy thôi!”

Giờ tôi thấy rõ cuộc đấu khẩu này, kẻ đấm qua người đáp trả, là một trận quyền anh chân chính và thực thụ giữa hai ý chí đối lập đương lần lượt cố gắng tung những đòn kết liễu, đấm, đỡ, phản, mỗi người đều tự tin rằng cú đấm chính xác của mình sẽ hạ đo ván đối thủ. Trải qua màn kháng cự quật cường và kiên trì đến từ mỗi cú phản đòn của đối thủ, cả người này và người kia mới có được bằng chứng ngày càng thuyết phục rằng sẽ là vô ích nếu cố gắng thêm nữa bởi đối thủ chẳng chịu bỏ cuộc. Và cái hình ảnh kỳ khôi nhất, giữa những kẻ đương gân cổ lên mà nói, hay đúng hơn, mà cãi vã, là những nắm đấm thực sự được giơ lên trong vô thức tới ngang bản mặt của đối thủ nhưng không chạm vào nó, còn hàm răng thì nghiến chặt, rồi mũi nhăn lên, lông mày nhíu lại, toàn thân run lên hết thảy.

Sau khi trút bỏ hết ba lần “thứ tôi muốn”, “thứ tôi muốn”, “thứ tôi muốn”, tôi đã đè nát sức kháng cự của Quantorzo. Tôi trông hắn chắp tay cầu nguyện:

“Nhưng chí ít anh có thể cho tôi biết lý do tại sao? Tại sao anh lại quyết định như vậy trong thoáng chốc?”

Nhìn hắn cư xử như vậy, tôi thấy như chóng mặt. Bỗng chợt tôi ý thức được rằng tôi chẳng thể nào giải thích ngay lúc đó những nguồn cơn cho sự quyết tâm cứng nhắc của mình, trong khi nó có sức nặng biết bao nhiêu đối với tất cả mọi người. Tôi chẳng thể giải thích với hắn và với vợ tôi, khi hai người đương ngóng trông những lời tôi nói, người thì van lơn, người thì bồn chồn sợ hãi. Những nguồn cơn đó, dù trong giây phút ấy, tôi cảm thấy chúng rắm rối trong tôi, mỏng manh và méo mó bởi những cơn co thắt dài lâu trong biết bao những suy tưởng của riêng tôi, giờ đây ngay cả tôi cũng chẳng thấy rõ những nguồn cơn ấy, bản thân bị kéo tuột đi bởi cơn cuồng nộ kích động trước điểm sáng tồi tệ nọ khi nó tỏa ra u ám, thứ mà từ lâu tôi đã một mình phát hiện: bóng tối đối với tất cả những người khác, khi họ đương sống mù quáng và tự tin trong những cảm xúc đủ đầy thường nhật của bản thân. Lập tức tôi nhận ra rằng, để hé lộ một nguồn cơn chỉ đôi chút, tôi sẽ trở nên điên rồ tới mức không thể dung thứ trong mắt cả người này lẫn người kia: rằng, thí dụ như, cho tới một khoảng thời gian trước, tôi chưa bao giờ nhìn thấy bản thân mình như họ vẫn luôn nhìn thấy tôi, một kẻ sống yên bình và vô ưu trên những đồng tiền cho vay nặng lãi của ngân hàng mà hắn chẳng phải công khai thừa nhận. Tôi đã phần nào đó nhận ra hắn cùng với sự hiện diện của hai người họ, và kìa, cả người này lẫn người kia đều ngỡ đó là một nét ngây thơ phi thường tới mức đã tạo nên màn kịch dữ dội và hài hước trong một người cùng với tràng cười vô tận trong người còn lại. Vậy làm sao tôi có thể bảo họ rằng chính trên “nét ngây thơ” đó mà trong mắt họ hầu như là phi thường, tôi đã tạo dựng toàn bộ sức nặng cho lòng quyết tâm của mình? Nhưng nếu tôi đã luôn là một tên cho vay nặng lãi, luôn luôn, ngay cả trước khi tôi ra đời thì sao? Chẳng phải trên đại lộ của sự điên loạn, tôi đã nhìn thấy chính mình bước tới thực hiện một hành động mà trong mắt tất cả mọi người, hẳn nó sẽ hiện lên hoàn toàn trái ngược và chẳng nhất quán với con người tôi? Chẳng phải tôi vẫn đặt ý chí của mình ra khỏi bản thân mình, như một chiếc khăn mùi xoa mà tôi rút ra từ trong túi? Chẳng phải chính tôi đã công nhận rằng quý ngài cho vay nặng lãi Vitangelo Moscarda có thể phát điên, vâng, nhưng ngài ấy chẳng thể bị hủy hoại bằng bất kỳ cách thức nào.

Dù sao đi chăng nữa, điều này, chính điều này là “yếu điểm” bị tổn thương trong tôi, thứ đã che mờ mắt tôi mà trong giây phút ấy đã ngăn tôi hiểu ra mọi chuyện: rằng một tên cho vay nặng lãi thì không. Đối với bản thân mình, tôi chưa bao giờ là một tên cho vay nặng lãi, và giờ tôi không muốn là kẻ đó trong mắt người khác và tôi sẽ không còn là kẻ đó nữa, ngay cả khi cái giá phải trả là phá hủy toàn bộ điều kiện sống của bản thân. Và rốt cục chỉ còn lại trong tôi một cảm xúc, thứ cảm xúc ăn sâu bén rễ bởi cái ý chí đã đến với tôi (dù cho bấy giờ tôi nhận ra với một vẻ e ngại và rụt rè nhất định) từ chính sự tự tin vững chắc của người khác, điếc đặc và khép kín trong bản thân họ như một tảng đá. Bởi chỉ cần vợ tôi, lợi dụng giây phút lạc lối bất ngờ của tôi, nàng bật dậy và yêu cầu tên Gengè của nàng phải bỏ dứt điểm thái độ trịch thượng mà hắn đang cố trưng ra, và nàng vừa nói vậy vừa tới trước tôi, đôi tay gần chạm mặt tôi, chỉ cần có vậy, một lần nữa tôi đã mất đi ánh sáng trong đôi mắt. Tôi nắm lấy cổ tay nàng mà lay nàng, rồi tôi đẩy nàng về phía sau, về lại chiếc ghế bành:

“Có mà cô bỏ đi ấy! Cô cùng với tên Gengè của cô mà chẳng phải là tôi, chẳng phải là tôi, chẳng phải là tôi! Con rối này đã chết rồi! Tôi muốn thứ tôi muốn, và chuyện sẽ được làm theo ý tôi muốn!”

Tôi quay sang Quantorzo.

“Anh đã hiểu chưa?”

Và bừng bừng giận dữ, tôi rời khỏi phòng khách.