CÂU CHUYỆN NHỎ CỦA TOM

Trong lúc đọc cuốn sách này, có thể bạn sẽ thắc mắc: “Vậy tại sao xưa nay, ông bà ta vẫn nói: cha mẹ sinh con, trời sinh tính? Bản tính tích cực hay tiêu cực có thể cũng do di truyền và thường rất khó thay đổi kia mà?”. Xin trả lời với bạn rằng: “Quả đúng như vậy!”. Tất cả chúng ta đều biết, có những người sinh ra đã mang tính khí khó chịu trong khi cũng có những người được trời phú cho một tính cách tích cực, lạc quan trước mọi vấn đề của cuộc sống.

Lý giải về vấn đề này, giới khoa học đã đưa ra nhiều ý kiến khác nhau. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, tính tích cực và tiêu cực của con người chủ yếu do tự nhiên quyết định; nhưng một số ý kiến khác lại đề cao tác động của quá trình nuôi dưỡng và giáo dục đối với việc hình thành tính cách của mỗi người. Hiện nay, nhận định phổ biến nhất là sự kết hợp cả hai quan điểm này, nghĩa là cả tự nhiên lẫn môi trường giáo dục đều góp phần quan trọng trong việc hình thành tính cách con người.

Theo lập luận của nhà tâm lý học Ed Diener, khả năng hạnh phúc của con người cũng tương tự như trọng lượng cơ thể của họ, nghĩa là đều có mức “sàn”. Một số người có thể trạng gầy gò dù họ đã cố ăn uống bồi bổ. Cũng như vậy, trong đời sống tinh thần, một số người bẩm sinh đã vui vẻ và lạc quan hơn những người khác. Tuy nhiên, mức độ cảm xúc tích cực tăng hay giảm lại phụ thuộc không nhỏ vào những yếu tố xảy ra trong cuộc sống mỗi người. Nhưng dù thế nào chăng nữa, hẳn chúng ta đều đồng ý rằng, tuân theo chế độ dinh dưỡng với những món ăn tinh thần mà cảm xúc tích cực nhiều hơn tiêu cực chắc chắn sẽ không gây ra tác hại gì.

Dù bẩm sinh tính khí của chúng ta như thế nào chăng nữa, thì “chiếc xô” cảm xúc tích cực vẫn có thể được làm đầy nhờ vào thái độ sống của mỗi người. Dưới đây, chúng tôi xin chia sẻ với quý độc giả câu chuyện của bản thân mình như một minh chứng về tác động mạnh mẽ của cảm xúc tích cực đối với cuộc sống con người.

Món quà sinh nhật

Không lâu sau ngày hai ông cháu tôi bắt tay vào viết cuốn sách này, tôi nhận ra một ngày đặc biệt sắp đến, đó là sinh nhật ông. Đây là dịp để tôi bày tỏ lòng biết ơn và niềm kính yêu vô hạn của mình đối với ông nên tôi muốn tặng ông một món quà thật ý nghĩa. Vì hai ông cháu đang cùng viết về đề tài cảm xúc tích cực và bản thân ông đang từng ngày vật lộn với căn bệnh ung thư hiểm nghèo nên tôi quyết định sẽ viết một lá thư nói về tác động của những cảm xúc này đối với toàn bộ cuộc đời tôi và hy vọng đó sẽ là món quà sinh nhật đặc biệt đối với ông.

Trong ký ức về tuổi thơ của mình, tôi nhớ ông vẫn thường bảo rằng, khi một thành viên nào đó trong gia đình làm được một điều tốt đẹp, thì cả nhà hãy quây quần bên nhau để cùng chia sẻ cảm giác tuyệt vời đó. Nếu chẳng may một ai đó qua đời, chúng ta sẽ không phải hối tiếc vì đã không kịp làm cho người ấy hạnh phúc. Và dĩ nhiên, điều này sẽ có ý nghĩa hơn rất nhiều việc xếp hàng chờ đợi nhau để được gởi đến người quá cố những lời ca tụng. Ông tôi vẫn thường hỏi: “Tại sao chúng ta không làm điều này khi họ còn sống?”.

Thế là vào sinh nhật lần 79 của ông, tôi thực hiện lời chỉ dạy này bằng cách chia sẻ câu chuyện đặc biệt của mình cùng ông. Khi đọc thư tôi viết, ông đã xúc động đến rơi nước mắt. Vài hôm sau, ông hỏi tôi có muốn đưa câu chuyện vào cuốn sách mà hai ông cháu đang viết không. Theo ông, đó sẽ là một minh chứng thuyết phục về sức mạnh của việc liên tục làm đầy “chiếc xô” cảm xúc tích cực. Và tôi đã đồng ý.

Dưới đây là câu chuyện tôi viết tặng ông hôm sinh nhật Người - câu chuyện về quá trình định hình cuộc đời tôi từ những tháng ngày niên thiếu thông qua việc thường xuyên được làm đầy “chiếc xô” cảm xúc tích cực.

Tìm kiếm dấu hiệu tài năng từ thuở nhỏ

Lớn lên trong một đại gia đình với nhiều thế hệ chung sống, từ bé cháu đã may mắn được nuôi dưỡng theo phương pháp độc đáo mà thời đó rất nhiều người đã phản đối. Chính cách dạy dỗ, dưỡng nuôi và quan tâm này đã tạo nên sự khác biệt cho cuộc đời cháu.

Từ lúc cháu chào đời, mọi thành viên trong gia đình đều hy vọng có thể giúp cháu phát huy tối đa những thế mạnh đặc biệt của mình. Mọi người đều cố gắng động viên và hỗ trợ cháu khi cần thiết.

Năm cháu lên bốn, bà và mẹ phát hiện cháu rất thích đọc sách. Vậy là hàng ngày, hai “cô giáo” ngồi bên dạy cháu học chữ. Mỗi khi ghé thăm, mọi người vẫn thường hỏi cháu đang đọc sách gì hoặc đặt nhiều câu hỏi về những việc cháu thích làm. Bây giờ cháu nhận ra rằng, đó là cách để mọi người xác định xem cháu có sở thích hay năng khiếu bẩm sinh nào đặc biệt không. Và khi thấy cháu say mê một lĩnh vực nào đấy, tất cả đều khuyến khích cháu nên tìm hiểu đến cùng. Mọi người đã không ngần ngại ngợi khen và sẵn sàng ngợi khen dù cháu chỉ đạt được một thành tích khiêm tốn nào đó.

Năm cháu khoảng tám hay chín tuổi gì đó, “chiếc xô” cảm xúc tích cực đầu đời của cháu đã được làm đầy khi mọi người cho rằng, cháu có khiếu lãnh đạo từ tính cách chịu khó và dũng cảm của mình. Thế là năm cháu lên 10, ông đã đề xuất cho cháu kinh doanh riêng. Cháu rất thích ý tưởng đó và quyết định mở một quầy bán thức ăn vặt. Và như thường lệ, mọi người trong gia đình đều hào hứng giúp cháu theo đuổi niềm đam mê mới. Tất cả hợp tác với nhau để hỗ trợ cho dự án kinh doanh này của cháu.

Sau vài tháng, công việc kinh doanh nhỏ này bắt đầu đi vào ổn định và đạt được những bước tiến triển đầu tiên. Quầy hàng “Biz Kids”, từ chỗ phải mua lại hàng từ một điểm bán sỉ, đã được một công ty bánh kẹo lớn đồng ý giao hàng trực tiếp tận nơi. Để mở rộng quy mô hoạt động, cửa hàng quyết định không bán kẹo nữa mà chuyển sang kinh doanh quần áo và hàng hóa nhỏ. Năm 12 tuổi, cháu phải thuê khoảng 20 bạn học cùng lớp vào phụ việc. Doanh thu của cửa hàng ngày càng lớn, chúng cháu kiếm được mấy ngàn đô-la lợi nhuận và chia nhau. Sau vài năm kinh doanh, cửa hàng được lên trang bìa một tờ báo địa phương và sau đó còn vinh dự xuất hiện trên nhiều tờ báo phát hành trong cả nước.

Tất cả sự quan tâm, động viên và việc làm đầy “chiếc xô” cảm xúc tích cực một cách chân thành của mọi người đã góp phần tạo nên sự khác biệt to lớn trong cháu. Từ “chiếc xô” cảm xúc đầy tràn của mình, cháu được tiếp thêm cảm hứng và đã biết cách làm “đầy xô” cho mọi người xung quanh. Cuối mỗi tháng, cháu thường tặng cho “nhân viên” quà và chi phiếu tiền hoa hồng căn cứ vào doanh số bán hàng của từng người. Cháu thật sự hạnh phúc khi nhìn thấy hành động của mình có thể đem đến niềm vui và khiến tinh thần bạn bè, người thân và cả những bạn đồng nghiệp nhỏ tuổi trở nên phấn khởi.

Đặc biệt, khi đeo đuổi sự nghiệp học hành trong những năm tháng tiếp theo, cháu đã luôn nhận được sự hỗ trợ tinh thần đặc biệt này. Bố mẹ thường xuyên hỏi cháu thích môn học và chương trình ngoại khóa nào. Thay vì lo lắng và buồn lòng khi thấy cháu học không tốt môn nhạc hay mỹ thuật, bố mẹ đã khuyến khích cháu dành nhiều thời gian hơn cho những môn học cháu thật sự yêu thích.

Thấy cháu giỏi về lập luận phân tích, thích làm việc với những con số và thường xuyên quan tâm đến tình hình thời sự, bố mẹ khuyên cháu nên đầu tư thêm thời gian cho toán học và các môn khoa học xã hội. Rõ ràng, bố mẹ cháu đã nhận ra rằng, nếu cháu đầu tư vào những môn học mà cháu say mê sẽ có lợi hơn việc phấn đấu trở thành người giỏi toàn diện. Đây là quan điểm hoàn toàn trái ngược với suy nghĩ của phần lớn thầy cô cũng như các bậc phụ huynh thuở ấy. Biết cháu chẳng mấy nhạy cảm với âm nhạc, bố mẹ thừa hiểu có đưa cháu đến “thọ giáo” thầy dạy nhạc giỏi hơn cũng chẳng thể cải thiện tình hình và thành tích tốt nhất mà cháu có thể đạt được chắc cũng chỉ ở điểm trung bình mà thôi. Khi ấy, mọi người trong gia đình vẫn thường kháo nhau một câu ngạn ngữ cổ: “Đừng bao giờ cố dạy heo học hát. Vừa mất thời gian vừa làm phiền con heo”. Và khi bước vào giảng đường đại học, cháu nhận ra câu nói đùa ấy còn đem đến cho mình sự tự do về mặt tư tưởng. Không nhất thiết phải trở thành người giỏi mọi thứ, thay vào đó, cháu có thể tập trung toàn bộ trí lực để vượt trội trong sở trường của mình.

Mái ấm bình yên rộng mở

Cháu nhớ lại những lần đến chơi nhà các bạn thời tiểu học. Khác với sự chào đón của gia đình mình, cháu luôn có cảm giác kỳ lạ mỗi khi đến đấy ông ạ. Tan trường, bọn cháu hân hoan bước về nhà như những con chim non sổ lồng, thế nhưng, câu nói đầu tiên của mẹ bạn ấy bao giờ cũng rất khó chịu:

“Mẹ đã cho phép con dẫn bạn về chơi chưa?”

“Chắc con lại gây ra chuyện ở trường rồi phải không?”

“Nếu con làm bài tốt thì mẹ không cấm chuyện con dẫn bạn về nhà chơi đâu.”

Có thể những điều mẹ bạn ấy nói không sai nhưng cháu không hiểu tại sao bác ấy lại chào đón con mình đi học về bằng những câu nói lạnh lùng như thế. Nó chẳng khác gì gáo nước lạnh dội vào bạn ấy vậy. Trong khi đó, một bạn khác thì ngày nào về nhà cũng thấy dán sẵn một danh sách với hàng tá yêu cầu khiến bạn ấy nản lòng, chẳng hạn như: “Thái độ của con cần phải sửa đổi ngay”. Từ những lần ghé thăm này, cháu nhận ra rằng, không phải là môi trường nào cũng chào đón những đứa con khi chúng trở về. Ngẫm lại gia đình mình, mỗi khi đi học về, cháu luôn được mọi người hỏi thăm:

“Hôm nay ở lớp thế nào con?”

“Chiều nay con thích làm gì nào?”

“Có muốn kể với bố mẹ chuyện con làm ở lớp hôm nay không nào?”

“Giờ thể dục sáng nay lớp con có chơi bóng rổ không?” (Môn thể thao cả nhà ta thích nhất đấy.)

Thoạt đầu, cháu nghĩ chắc gia đình các bạn có chuyện buồn. Nhưng rồi dần dần cháu hiểu ra rằng đó là điều hoàn toàn bình thường ở nhà họ. Và cháu tự hỏi, liệu đấy có phải là lý do khiến các bạn luôn thích được tới nhà mình chơi không. Khi quây quần dưới mái ấm gia đình ta, “chiếc xô” cảm xúc của tất cả mọi người đều đầy ắp những lời động viên và giúp đỡ tích cực. Gia đình mình như dòng sông bồi đắp những cảm xúc tích cực đã bị vơi đi để củng cố niềm tin trước khi các bạn trở lại với thực tế đầy rẫy những cảm xúc tiêu cực.

Đối mặt thử thách đầu đời

Cuộc sống cứ diễn ra êm đềm như vậy cho đến năm cháu 16 tuổi. Lúc ấy, thị lực mắt trái của cháu bỗng nhiên bị yếu hẳn và cháu phải đối mặt với trở ngại lớn đầu tiên trong đời.

Khi tiến hành xét nghiệm, các bác sĩ phát hiện mắt cháu bị nhiều khối u và phải tiến hành đại phẫu nhiều lần. Tiếc thay, một năm sau, thị lực mắt trái của cháu hoàn toàn mất hẳn. Thêm vào đó, cháu còn có triệu chứng của “gien bất thường” khiến khối u có nguy cơ lan khắp cơ thể.

Kết quả thử máu khẳng định cháu mắc phải một chứng rối loạn hiếm gặp: chứng von-Hippel-Lindau[1]. Theo lời bác sĩ, các khối u có thể đã xuất hiện ở tụy, thận, màng nhĩ, tuyến thượng thận, não và cột sống mặc dù lúc bấy giờ, vẫn chưa có dấu hiệu nào để nhận biết.

Lần đầu nghe hung tin, cháu thật sự choáng váng và cảm thấy rất căng thẳng. Nhưng rồi không hiểu sao, trong lòng cháu lại dấy lên cảm giác ngạc nhiên vì hình như tin dữ ấy chẳng ảnh hưởng mấy đến tinh thần mình. Từ hôm ấy trở đi, thay vì buồn khổ với những cảm xúc tiêu cực và lo lắng cho căn bệnh nan y, gia đình mình đã giúp cháu tập trung vào những việc cháu có thể làm được. Mặc dù vẫn có đôi chút lo lắng và sợ hãi, nhưng chưa bao giờ cháu cảm thấy tuyệt vọng. Có thể nói, vào thời khắc quyết định ấy, sự quan tâm chân thành của mọi người và cảm xúc tích cực đã tác động sâu sắc đến cháu đồng thời củng cố nơi cháu niềm tin yêu cuộc đời.

Sau khi nắm rõ tình trạng bệnh tật của mình, cháu bắt đầu tra cứu sách vở và tài liệu để tìm hiểu phương pháp chữa trị cũng như cách sống chung với nó. Khi bạn bè đến thăm hỏi chuyện bệnh tình của mắt trái, cháu đùa rằng nhờ nó mà giờ đây, thị lực mắt phải của cháu đã đạt 20/10 và còn tốt hơn mức bình thường nữa.

Thay vì xem bệnh tật là lời nguyền của số phận và là bản án tử hình treo lơ lửng, cháu đã xem đó là cơ hội để mình chủ động sống khỏe mạnh hơn. Đây chính là bí quyết giúp cháu vượt qua thử thách đầu đời đấy ông ạ!

Trong quá trình tìm hiểu chứng bệnh hiếm gặp này, cháu nhận ra rằng mình có thể kiểm soát được các khối u trong người bằng cách phát hiện và điều trị sớm. Cháu quyết tâm đi khám và nội soi đều đặn để xem diễn biến của căn bệnh và khả năng thuyên giảm của nó như thế nào.

Và trong thời gian này, mọi thói quen và hoạt động thường ngày của cháu vẫn diễn ra bình thường - cả trong các mối quan hệ xã hội, học hành lẫn niềm đam mê thể thao. Thậm chí, trong nhiều năm tiếp theo, cuộc sống của cháu hầu như chẳng có gì thay đổi, ngoại trừ những lần đi khám định kỳ (khoảng sáu tháng đến một năm một lần), cháu mới phải nhớ tới bệnh trạng của mình. Dĩ nhiên, mỗi khi chờ lấy kết quả nội soi CAT, cháu cũng cảm thấy lo lắng và hồi hộp nhưng cháu đã cố gắng kiềm chế những cảm xúc ấy. Quả thật, niềm tin và tinh thần cháu vẫn luôn mạnh mẽ ông ạ!

Mặc dù vẫn chưa dám khẳng định một thái độ hoàn toàn lạc quan, nhưng cháu nghĩ mình cần phải dũng cảm đối mặt với thử thách khắc nghiệt này của cuộc sống và không để nỗi lo lắng về bệnh tật xâm chiếm tâm hồn mình. Mãi sau này, khi gặp lại, các bạn cháu mới cho biết trong thời gian ấy họ rất lo lắng cho cháu trước căn bệnh ung thư, nhưng cũng rất ngạc nhiên bởi thái độ tích cực đó của cháu. Dù mọi người vẫn biết cháu vốn lạc quan và làm việc gì cũng nỗ lực hết mình, nhưng họ rất bất ngờ khi mỗi ngày qua đi, cháu lại không hề bận tâm đến bệnh tình của mình. Mọi người cho rằng, dường như cháu đã có được một chất miễn dịch tinh thần nào đó rất kỳ lạ mà chẳng ai có thể giải thích được.

Nhưng thật ra, chuyện này chẳng có gì kỳ lạ hay khó hiểu phải không ông? Hàng ngày, “chiếc xô” của cháu đã được đón nhận rất nhiều giọt cảm xúc tích cực từ bạn bè và gia đình. Tất cả đã tạo nên “kho dự trữ” giúp cháu vượt qua những thời khắc khó khăn nhất của cuộc đời.

Cảm xúc tích cực tràn đầy

Lên trung học, ông bà, bố mẹ và mọi người tiếp tục giúp cháu định hướng năng khiếu, hiểu rõ sở trường cũng như biết đầu tư cho những khát vọng của bản thân. Năm học lớp 11, cháu xác định mình sẽ trở thành một nhà tâm lý học. Và theo đuổi ước mơ này, cháu đã say mê nghiên cứu về những yếu tố khiến con người trở thành một thực thể đặc biệt trong thế giới tự nhiên. Tốt nghiệp phổ thông, cháu nộp đơn vào một số trường có đào tạo chuyên ngành tâm lý học trên cả nước. Không những hoàn toàn ủng hộ việc cháu đi học xa, gia đình mình còn giúp cháu tìm hiểu về ngành học cũng như cùng cháu đến tham quan một số trường.

Nhờ sự hỗ trợ đặc biệt này, cháu đã nhanh chóng thích nghi với môi trường mới. Dù cách xa hơn ngàn dặm, nhưng gia đình ta vẫn cố gắng thường xuyên làm đầy “chiếc xô” cảm xúc tích cực của cháu. Ba năm đầu tiên trên giảng đường đại học của cháu trôi qua khá êm ả. Nhưng cuộc sống vẫn luôn tồn tại nhiều thử thách, phải không ông?

Từ năm thứ hai của đại học, trong một lần tái khám, các bác sĩ nhận ra khối u trong cơ thể cháu đã bắt đầu xâm nhập vào tuyến thượng thận. Năm năm sau, khối u xuất hiện ở thận. Và cả lúc này, khi đang cùng ông hoàn tất cuốn sách này, kết quả nội soi cho thấy ở tụy, tuyến thượng thận và tủy sống của cháu cũng đã bắt đầu có triệu chứng bị ung thư.

Quả thật, mỗi lần hay tin, cảm giác ban đầu của cháu luôn là sợ hãi và tuyệt vọng. Nhưng sau đó, cảm giác nhẹ nhõm vì biết bác sĩ đã kịp thời phát hiện khối u trước khi nó di căn sang những bộ phận khác trong cơ thể đã giúp cháu lạc quan hơn rất nhiều. Sự theo dõi và hiểu biết về căn bệnh của cháu trong thời gian qua đã không uổng phí. Mỗi lần bệnh bùng phát, bác sĩ điều trị bằng cách cắt bỏ khối u. Thế là cháu cố gắng tìm đọc thật nhiều bài viết chi tiết về bệnh tình của mình, nắm đầy đủ thông tin về khả năng giải phẫu cũng như đối phó với những biến chứng mới có thể phát sinh. Trước tình trạng bệnh tật của bản thân, bao sinh lực của tuổi trẻ cháu đều dồn vào những việc mình có thể làm được chứ không phải tập trung vào chuyện đã xảy ra hoặc những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát của mình.

Ngày nay, trong hành trình không ngơi nghỉ của cuộc sống, cháu vẫn luôn tiến về phía trước mà chưa bao giờ dừng bước và than vãn: “Tại sao những chuyện này lại xảy đến với mình?”. Có thể đôi lúc cháu cảm thấy tuyệt vọng, nhưng quả thật, chưa bao giờ cháu than trách số phận - và dĩ nhiên, ông biết đấy, hai việc này hoàn toàn khác nhau.

Bản thân cháu cũng đã nhận ra rằng, trong những tình huống như vậy, việc ngồi suy nghĩ tiêu cực hoặc than thân trách phận chẳng những không đem lại lợi ích gì mà còn có thể gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân, đồng thời ảnh hưởng đến mọi người xung quanh.

Dù từng giờ phải đối mặt với căn bệnh ung thư nghiệt ngã này nhưng cháu biết mình không có cách nào tốt hơn ngoài việc tập trung vào những điều mình có thể làm để chủ động đối phó với nó. Và cháu khẳng định rằng, việc giữ thái độ này hàng ngày không phải là điều quá khó khăn.

Tại sao lại như vậy? Vì một lý do rất đơn giản: sau gần ba mươi năm có mặt trong cuộc sống này, “chiếc xô” cảm xúc tích cực của cháu đã liên tục được làm đầy nhờ vào tình thân của gia đình và bè bạn.

Duy trì thái độ tích cực

Có thể nói, tôi là người may mắn khi “chiếc xô” cảm xúc tích cực của mình đã liên tục được làm đầy trong suốt những năm tháng tuổi thơ cũng như hiện tại. Đọc lại những gì đã viết, bản thân tôi cũng thấy đó như một câu chuyện về những phép màu. Nhưng tôi khẳng định với quý độc giả rằng, đây là câu chuyện thật của đời tôi. Trước những thử thách nghiệt ngã của bệnh tật, “chiếc xô” tràn đầy cảm xúc tích cực “liều cao” này thật sự là phương thuốc thần kỳ giúp tôi vượt qua tất cả.

Chắc chắn là trong suốt cuộc đời, mỗi người chúng ta sẽ gặp nhiều thử thách mang tính quyết định. Có lẽ không ít người sẽ cho rằng mình thật xui xẻo và tự hỏi: “Sao cuộc đời lại bất công với mình như vậy?”. Nhưng thay vì gục ngã trước nghịch cảnh, hãy khẳng định bản lĩnh của bản thân bằng cách đón nhận và cố gắng vượt qua tất cả những thử thách này với một thái độ tích cực. Thái độ tích cực này không chỉ giúp ta hạn chế được ảnh hưởng của những cảm xúc tiêu cực để tồn tại, mà còn để vươn cao và khẳng định giá trị của bản thân trong cuộc sống.

❀ ❀ ❀

[1] Von-Hippel-Lindau (VHL): Một hội chứng có u nguyên bào mạch máu, đặc biệt trong tiểu não, kết hợp với các nang ở thận và tuyến tụy, u mạch trong võng mạc, ung thư các tế bào thận, và các vết bớt đỏ.