Quê hương bị giặc tạm chiếm. Nỗi buồn trăm năm nô lệ lại trở về trong số phận những người mất đất. Giặc Pháp dựng bốt, đóng đồn khắp nơi. Tây trắng, Tây đen đi tuần rầm rập trên đường cái quan. Làng của Rãng bị mấy trận Mooc-chi-ê nã từ bốt lớn ven sông vào. Một ông đi làm đồng sớm bất ngờ bị đạn nổ xác rách thành trăm mảnh gia đình phải nhặt gần hết một buổi sáng mà chưa đủ. Ba đứa trẻ rủ nhau tắm trong đầm cũng chịu cảnh đạn giặc câu vào máu chảy đỏ ngầu một vạt nước. Một đám dăm ba chị đi chợ huyện, về ngang qua cánh đồng lúa đang con gái bỗng thét lên rồi nín bặt. Vì chỗ họ vừa bước tới đạn đã loang lổ một hố rộng. Người chết, người bị thương máu bầm góc ruộng.
Tang tóc bao trùm thôn xóm vì những quả đạn pháo bắn xa. Nỗi đau xót này còn lớn gấp bao lần khi Pháp đổ quân vào làng. Chúng xì xồ từ lúc rạng sáng. Mấy tên phản động trong làng, từng nằm im khi cách mạng về giờ ngóc đầu dậy, mũ áo chỉnh tề ra tận đầu làng đón quân mẫu quốc. Tiếng súng tắc - bọp nổ vang trên bầu trời. Nhiều nhà lặng lẽ thức dậy, không dám thắp đèn, áp tai qua vách đất nghe ngóng. Những tiếng dặn dò:
- Pháp về. Pháp về đấy.
- Hình như chúng vây quanh làng rồi.
- Thắng Lý Róm, thằng Tổng Sệ đã mũ áo ra đường đón quan thầy rồi.
Nhà nhà có con gái, đàn bà ai cũng hoảng lên về nỗi sợ Tây đen, Tây trắng. Bọn này nổi tiếng khắp nơi về chuyện ăn hiếp chị em người bản xứ. Chuyện có từ thời trước chín năm, thời cha ông nay được nhắc lại:
- Bà bôi nhọ nồi vào mặt con bé cho tôi. Cả bà nữa. Nhanh lên, không nó ập vào thì bỏ bố cả bây giờ.
- Này này, tôi bảo. Có phải ra đình, ra chùa tập trung thì mấy mẹ con tìm chỗ kín mà ngồi. Cứ sau cột đình sau bệ tượng mà nấp. Bọn này bây giờ như lũ mèo đói cả.
Rồi thì báng súng đập từng nhà. Lý trưởng, chánh tổng, tuần phiền dẫn lính Pháp, lính ngụy xộc vào từng gia đình lục lọi từng tên người. Già trẻ gái trai lục tục dắt díu nhau ra sân quán, sân đình tập trung nghe quan hiểu dụ.
Lý trưởng làng trịnh trọng đập ba toong xuống đất, lễ phép cúi chào quan trên, trợn mắt dọa dân làng:
- Mọi người nghe đây! Bắt đầu từ hôm nay quan lớn Đại Pháp đã quay lại cai quản dân làng cho nên...
Thanh niên trai tráng bị gọi lính. Chị em có người không may bị mấy thằng Tây đen, Tây trắng lôi ra sau chùa, sau quán hè nhau làm nhục. Những người bị tình nghi, chưa kịp trốn đã bị giặc bắt lôi ra đình đánh đập, chém đầu. Con người chưa kịp ngẩng mặt sau Cách mạng tháng Tám đã phải vội cúi đầu trước uy lực của kẻ thù. Làng nào cũng có người xa bố mẹ, vợ con theo chính phủ kháng chiến. Họ chẳng thể đi hết. Quê hương là đây, mồ mả tổ tiên là đây, khổ nhục mấy cũng phải trụ bám mà giữ đất. Làng làng lập tề nhưng lòng người không mất. Từ nơi tạm chiếm dân chúng hướng lên Việt Bắc, trông chờ người ra đi trở về. Nhiều thôn xóm ban ngày là của giặc, ban đêm là của ta. Hầm bí mật được lặng lẽ đào tại những gia đình cơ sở. Sức mạnh được giấu trong lòng đất âm ỉ, chờ thời...
Đơn vị Công an của Rãng được rút ra vùng tự do, chấn chỉnh lại và hoạt động với những phương án mới. Mẫn nằng nặc xin cấp trên cho chuyển qua quân chủ lực:
- Tôi phải được cầm súng...
- Ở Công an, đồng chí vẫn cầm súng cơ mà.
- Sau vụ con gián điệp Nuột tôi thấy mình không xứng đáng.
- Nhưng đã có chuyện gì xảy ra đâu.
- May mà nó chưa xảy ra đấy. Nếu nó kịp sinh sự thì tôi với đồng chí Rãng bây giờ đã xanh cỏ rồi.
- Cấp trên muốn đồng chí suy nghĩ kỹ.
- Tôi đã vật vã mấy đêm nay rồi. Thú thật với các anh, làm Công an cũng cần phải có năng khiếu. Trung thực, gan góc và nhạy cảm. Cái này ông Rãng toàn diện hơn tôi. Trong vụ con Nuột không có linh cảm của ông ấy, coi như là cơ quan xong béng hai thằng rồi. Các anh biết không, đòn của bọn Pháp đối với công an ta là đòn thù đấy.
Chỉ huy nói thế nào Mẫn cũng ngoan cố từ chối. Cuối cùng cái lý của anh chàng nghề gốc là thợ cơ khí, có đôi chút hiểu biết về vũ khí súng đạn đã thắng.
Rãng chia tay Mẫn bằng một bữa rượu lạc tại gia đình cơ sở. Họ giấu không cho ai biết. Đấy là đêm thức trắng của hai người. Chuyện trò cũng chẳng có gì nhiều ngoài chuyện gia đình.
Mẫn hỏi Rãng:
- Hình như lâu rồi anh chưa gặp Thơi.
- Quê mình giặc chiếm rồi. Mấy tháng trước, gặp người làng có hỏi thăm được tình hình gia đình. Bố mẹ mình và các em vẫn khoẻ. Bên Thơi cũng vậy. Thơi có gửi cho mình một lọ dầu cao, một gói kim, hai cuộn chỉ. Mình có hỏi người làng là Thơi có nhắn gì không, thì chị ý cười và bảo: Cậu dốt thế. Nó gửi cho cậu những thứ ấy là nói lên tất cả rồi còn gì.
Mẫn gật gù:
- Phụ nữ họ già dặn hơn bọn con trai mình nhiều. Tiếc là nổ súng sớm quá chứ không hai người đã chuẩn bị cưới nhau rồi.
Rãng lơ mơ đôi mắt, giọng như đếm được:
- Tôi cũng tính được chuyện này rồi. Hôm nghe tụi Pháp vào lại Hà Nội hung hăng như vậy mình nghĩ sẽ có ngày nó nổ súng. Cũng chẳng ngờ nó đến nhanh như vậy. Lễ Độc lập tính đến giờ đã được bao lâu đâu.
- Hôm ấy anh có nhắn gì được cho gia đình, cho Thơi không?
- Có chứ. Mình bảo, gia đình và Thơi cứ yên tâm. Sẽ có ngày mình về.
Mẫn nắm nắm tay như muốn ước lượng hoàn cảnh:
- Tôi nghĩ, binh tình này chắc còn lâu.
Rãng nghiêm mặt:
- Đã dám đánh nhau thì lo gì sớm với muộn. Kể cả hy sinh. Cuộc này là cuộc mất còn. Hôm ấy mình cũng định nhắn chị người làng bảo Thơi là đừng chờ nữa, có đám nào vừa ý thì lấy đi, kẻo lỡ. Sau đó, chợt nghĩ lại, thấy mình ngu, không dám. Ai lại nói câu bạc bẽo ấy bao giờ. Nếu muốn, Thơi đã chả gửi cao con hổ, kim chỉ cho mình. Cũng khổ. Về hình thức công khai hai người đã thề non, hẹn biển gì với nhau đâu nhưng bên trong, không biết Thơi thế nào chứ với mình thì đã sâu nặng lắm.
Mẫn rót rượu tiếp cho Rãng:
- Thế hôm ấy có gửi kỷ niệm cho người ta được cái gì không?
- À quên... Có... Có...! Mình có vào vội cái quán hàng xóm tản cư ven đường mua một cái gương vuông và một chiếc lược sừng gửi về tặng Thơi. Chiếc gương thì chẳng có gì đặc biệt, còn chiếc lược mình lấy mũi dao nhọn khắc nguệch ngoạc lên đấy hai chữ R T lồng vào nhau. Bây giờ mình vẫn còn xấu hổ!
- Sao thế?
- Cũng là đánh bạo mà khắc chứ đã được sự đồng ý của Thơi đâu.
Rãng mỉm cười. Ánh đèn dầu hắt lên khiến da mặt anh au đỏ như bôi phấn hồng. Mẫn nhìn, biết đồng đội vui, nói:
- Anh ở lại hoạt động bí mật chắc có ngày gặp lại Thơi. Lúc gặp nhớ cho Mẫn tôi gửi lời hỏi thăm nhé.
- Chắc chắn rồi. Còn Mẫn, có qua nhà một tí rồi mới lên đơn vị không?
Mẫn bặm môi:
- Nhà Tây đốt rồi. Tháng trước về qua, bố tôi bảo, cứ yên tâm đi đánh giặc. Nam nhi là phải xông vào nơi hòn tên mũi đạn. Việc nhà đã có bố. Nó đốt nhà này bố làm nhà khác. Ông cụ còn bản lĩnh hơn cả con cái.
Gà gáy sáng, rượu chưa hết nhưng đã phải chia tay. Mẫn khoác túi quần áo vào vai rồi ôm chầm lấy Rãng:
- Anh ở lại lập chiến công nhé.
- Mẫn đi quyết thắng.
Mẫn đi được mấy bước, quay lại:
- Anh Rãng này, tôi dặn. Nếu có dịp gặp lại con gián điệp Nuột nhớ nói là Mẫn có lời hỏi thăm và bảo rằng, thằng Mẫn nó tiếc cho sắc đẹp của cô lắm.
Cuối cùng Mẫn phải nói ra cái điều khiến anh day dứt lâu nay. Phải nói Mẫn có cảm tình với Nuột thật sự. Tình cảm ấy hồn nhiên và trong sáng như chính tuổi trẻ của anh. Còn Nuột, sau chuyện kia Mẫn cứ tự hỏi mình rồi hỏi cả Rãng nữa rằng cái con gián điệp ấy có lúc nào nó đóng thật với mình. Riêng chủ quan anh thấy rằng, cũng có đấy chứ.
- Anh Rãng này. Lúc đầu là Nuột nó có cảm tình với anh đấy chứ. Không thể có mưu mô gì ở cái mặt đàn bà nhìn đàn ông mà nghệt như ngỗng ỉa ấy.
- Ăn nói cẩn thận nào.
- Chỉ có tôi với anh, một con chấy cắn đôi lo gì mất lập trường.
- Tai vách mạch rừng...
Mẫn cười, giọng nửa đùa nửa thật:
- Phí thật. Cứ nghĩ ông bác nặng lòng với bà Thơi rồi thì nhường cô Nuột cho em. Nào ngờ trắng trẻo dịu dàng thế mà lại có hàng rổ dao găm trong bụng.
- Mỹ nhân kế là thứ vũ khí xưa nay đều lợi hại cả. Cứ mờ mắt vì sắc đẹp là không còn nhìn thấy đường đi nữa. May mà tớ với cậu nhanh chóng thoát khỏi cái thòng lọng tóc dài...
- Liệu cấp trên có biết chuyện này?
- Lặng lẽ rút kinh nghiệm.
Nói vậy nhưng Rãng vẫn kịp thời báo cáo ngay với chỉ huy về sự "chung sống hoà bình" với một nữ gián điệp Pháp. Có lẽ gọi Nuột là nữ do thám thì đúng hơn. Phải nói đấy là một ả cao tay, hắn sống cứ như không. Nếu không có sơ suất cuối cùng kia của ả có lẽ chẳng ai nghĩ đó là một cao thủ cáo già. Ở với kẻ thù mà không biết đấy là kẻ thù. Cái giỏi của ả là sống bình thường để làm cái việc không bình thường.
Trước cấp trên Rãng thành khẩn nói:
Khi vỡ chuyện chúng tôi mới thật sự bất ngờ. Quả tình, trước đó mình cứ nghĩ đấy chỉ là một cô gái thành thị tản cư có học và đảm đang.
- Các vị "chung sống" với nhau được hai tháng nhỉ?
- Thưa anh, kém ba ngày đầy hai tháng.
- Trong đó có một buổi chiều bộc lộ và một đêm thi gan. Công việc của mình chỉ cần thắng ở những giây phút cao điểm ấy. Còn chuyện "chung sống" kia mới đầu có thể là ngẫu nhiên, vô tình rồi dẫn đến hữu ý. Ta chủ quan, địch chủ quan. Kết thúc ta bảo toàn lực lượng vì địch chủ quan hơn. Cái giỏi của thị Nuột là đã để hai cậu cảm tình, cái kém lại chỉ trong chốc lát để các cậu phát hiện. Nay thì anh đã đi đằng anh, ả đã đi đằng ả. Tôi tin là, còn hoạt động trong vùng tề các cậu còn có cơ hội giáp mặt ả. Lúc ấy nhớ xem cảm tưởng của ả thế nào nhé. Còn chuyện này đã xong. Ta thêm một bài học nghiệp vụ.
Rãng vốn đa nghi cho nên cứ để bụng chuyện này. Mẫn thì ân hận thực sự. Còn cái sự tiếc một cô gái xinh đẹp giỏi giang nhường ấy lại đi làm Việt gian thì quả là... được giấu kín bưng trong hũ đến lúc chia tay mới dám bộc lộ ra.
Mẫn đi chưa được bao lâu thì Rãng nhận được tin về Thơi và về gia đình mình.
Một sớm tinh mơ lính Pháp và lính ngụy vây làng. Chúng đóng chốt tất cả các nẻo làng, ngõ tắt. "Nội bất xuất ngoại bất nhập" đó là lệnh của tên đồn trưởng Tây lai.
Bố mẹ Rãng bị bắt trói dẫn ra gốc cây gạo đầu làng. Tên đồn trưởng hỏi hai ông bà:
- Hai người có phải là bố mẹ tên Rãng?
Mẹ Rãng:
- Phải.
- Nó là công an Việt Minh?
Mẹ Rãng:
- Tôi không biết.
Đồn trưởng:
- Hai người muốn sống hay muốn chết?
Bố Rãng:
- Đã sinh ra làm người ai không muốn sống! Chúng tôi cũng vậy, các quan cũng vậy.
Đồn trưởng:
- Láo! Lý trưởng đâu. Bắt lão già nằm sấp đánh hai mươi roi.
Lý trưởng:
- Thưa, thưa...
Đồn trưởng:
- Nghe lệnh.
Bố Rãng bị bọn lính vật ra bãi cỏ bắt nằm sấp. Chính tay đồn trưởng giao chiếc roi mây xoắn đôi cho lý trưởng. Hắn nói:
- Ông đánh thật đau vào. Đánh cho lão già biết thế nào là uy lực của nhà nước Đại Pháp. Đánh cho cái mặt An Nam vênh vác kia biết thế nào là tội lỗi của những ông bố bà mẹ không biết dạy con cái.
Chân tay bố Rãng bị bốn tên Ngụy buộc thừng kéo căng bốn góc. Từng đường roi mây giơ cao, vút mạnh xuống thân thể ông già. Tiếng roi mây xé lòng người vợ quỳ bên cạnh do hai tên lính Ngụy giữ chặt tay. Bà thảm thiết kêu gào:
- Trời ơi, có đâu độc ác như đây không. Hận con đánh bố. Chồng tôi già cả như thế kia, có kém gì tuổi bố mẹ các ông đâu mà các ông nỡ.
- Bà già kia có im đi không. Mỗi roi này là mỗi câu trả lời cho vợ chồng các người về sự răn dạy con cái.
Đánh đủ hai mươi roi, lý trưởng toát hết mồ hôi mặt phải lấy tay áo lau liên hồi. Bố Rãng vẫn nằm lặng trên mặt cỏ. Lưng áo, mông quần có chỗ rách bươm. Lý trưởng vừa thở vừa nói:
- Cũng vì lệnh quan trên mà tôi phải ra tay. Nay tôi nói cho ông hay. Biết điều thì bảo thằng con trai nó mang súng về hàng các quan đi. Chính phủ kháng chiến chỉ ngày một ngày hai tan rã thôi. Khôn sống mống chết ông ạ.
Bố Rãng được hai tên lính ngụy đỡ ngồi dậy. Mặt ông cụ lặng tím. Nén đau đớn, ông nhìn bà vợ đang than khóc, nhìn tên đồn trưởng Tây lai, nhìn lý trưởng làng giọng mệt mỏi, chậm rãi:
- Các ông đánh tôi thế, có đánh nữa cũng vậy thôi. Con trai tôi đã ngoài hai mươi tuổi rồi. Gái thập tam, nam thập lục. Cứ tính như vầy thì con trai tôi đã thành người từ lâu lắm rồi.
Lý trưởng vênh mật:
- Các quan nhà binh không ưa lý sự.
Mẹ Rãng dịu lời:
- Từ hôm nổ súng đến giờ chưa thấy cháu tạt qua nhà.
Đồn trưởng cười to:
- Thế mới cần đến hai người.
Bố Rãng chắc chắn:
- Việc này vợ chồng tôi xin chịu. Cha mẹ sinh con trời sinh tính. Các ông đi tìm gặp cháu mà nói chuyện.
Đồn trưởng giậm chân, đỏ mặt. Cái giọng Việt sành sỏi của một gã Tây lai bỗng vang lên:
- Láo! Đánh tiếp.
Lần đánh sau này không phải của lý trưởng nữa mà là của một tên Trung sĩ ngụy. Thằng này mặt xương, da xám, đội mũ chào mào tím. Vừa vụt túi bụi vào bố mẹ Rãng nó vừa lẩm bẩm:
- Con làm bố mẹ chịu. Con làm bố mẹ chịu.
- Trời ơi...
- Trời làm sao cứu được chúng mày.
Khi hai ông bà đổ gục bên nhau làn roi của thằng Trung sĩ ngụy mới ngừng tay. Con quỷ trẻ nanh ác này tưởng mặt sắt đen sì ai ngờ mồ hôi vẫn vã ra như tắm.
Tên Tây lai tự thưởng cho mình một điếu thuốc rồi chỉ chỉ ngón tay về phía người bị đánh:
- Hôm nay quan tạm tha. Nợ của ông bà với chúng tôi vẫn còn đó. Bao giờ gọi được thằng Công an Việt Minh Rãng về với Đại Pháp hai người mới hết nợ.
Lý tưởng nói leo:
- Quan dặn rồi đấy. Ông bà nên nhớ kỹ. Nhớ bảo nhau rồi nhắn thằng Rãng nó về. Trốn trời không khỏi nắng đâu. Chỗ nào trên đất này rồi cũng của người Pháp hết.
Lúc dìu nhau về vợ chồng già nhìn những tên đánh mình như ghi nhớ những khuôn mặt có vẻ như người mà dữ hơn thú dữ. Bố Rãng nhìn mặt tên Tây lai, tên lý trưởng nói như chạm dao vào mặt chúng:
- Vợ chồng tôi nhớ rồi. Nhớ mãi quan đồn với ông lý.
Việc với bố Rãng bọn Tây đồn chỉ làm đến thế. Đúng hơn là chúng đã hành hai người mới ở mức độ ấy. Còn một việc nữa liên quan đến Rãng chúng đã làm một cách man rợ hơn. Chỉ mới nghe thôi đã rùng mình. Còn những người được chứng kiến thì không làm sao có thể nhắm mắt, nguôi quên được. Đó là câu chuyện đau đớn xung quanh số phận Thơi.
Người dẫn bọn Tây đen, Tây trắng đến bắt Thơi là tên lái trâu đã từng bị Công an huyện mà trực tiếp là Rãng bắt. Hắn có tên là Lé. Bọn lính gọi tên lái trâu là Hạ sĩ Lé. Nhân lúc lộn xộn khi nổ súng, Lé đã trốn khỏi trại giam. Hắn ngược dòng người tản cư đi về phía có quân Pháp. Tại một đồn binh tạm trú, hắn đã ra mắt đội quân đang đi càn với đầy ắp lòng hận thù. Lái trâu Lé được nhận súng. Chiến công đầu tiên, hắn xả đạn vào đám người dân chạy loạn qua vùng bùn trũng đồng chiêm. Trận ấy Lé hể hả vì có một ông già, một bà già cùng hai cháu bé bị chết tại ruộng; ba phụ nữ, trong đó có một người đang có chửa phải đi nhà thương. Sau trận tàn sát đồng bào nay Lé được phong quân hàm Hạ sĩ. Chuyến này về quây làng của tên Công an Việt Minh Rãng, Lé đã nhớ đến mối thù xưa. Chưa bắt được Rãng hắn nghĩ ngay đến Thơi và gia đình cô.
Khoảng mờ đất lính đã vây kín nhà ông bà Thời. Hạ sẽ Lé dẫn mấy tên lính da đen, da trắng đạp cửa xông vào nhà. Lé hăm hở đi trước tay lăm lăm súng:
- Tất cả ngồi yên tại chỗ. Ai động đậy sẽ bị ăn đạn.
Ông bà Thời đứng ngay giữa sân. Mấy đứa em Thơi túm tụm nơi đầu bếp. Lé đưa mắt nhìn khắp lượt rồi hất hàm hỏi ông Thời:
- Con Thơi đâu?
- Cháu Thơi nhà tôi đi chợ từ sớm rồi!
- Láo.
Bà Thời nói thêm:
- Nó đi bán rau từ mờ đất thật mà. Nếu không tin các quan cứ cho người vào nhà mà khám.
Lé sì sồ với mấy tên Tây, nghe chúng nó sì sồ lại rồi khoát tay cho lũ lính Ngụy:
- Vây chặt. Nó chỉ trốn đâu đó xung quanh đây thôi. Trói vợ chồng tên già này lại. Bọn trẻ đứa nào chạy bắn ngay.
Nhà cửa bị lục lọi, đồ đạc bị lật tung. Cái hòm đựng thóc được dùng làm bàn thờ bị lính đập khoá, ẩy đổ ra giữa nhà. Thóc đổ ra đầy gian giữa. Đồ thờ cúng bị vỡ. Hai cánh cửa buồng bị đạp đổ. Gầm giường, mái nhà, góc bếp bị soi xét. Cây rơm cây rạ bị lật đổ tung. Chuồng lợn, chuồng gà bị bọn Ngụy xộc vào đuổi bắt. Đất trong nhà, đất ngoài sân, ngoài vườn, nền bếp, nền chuồng trâu đều bị săm soi bằng những cái dùi thuốn hầm nhọn sắc và dài. Bọn lính phải làm nhiều, vừa hồng hộc thở vừa chửi đổng. Lé cũng vậy. Hắn chạy ngược, chạy xuôi, chỉ chỉ trỏ trỏ. Lát lát hắn lại dừng trước mặt ông bà Thời dọa:
- Không tìm được con Thơi tao sẽ đốt nhà này.
Với đám em của Thơi hắn ngon ngọt:
- Các em ngoan, đứa nào biết được chị Thơi đang ở đâu quan đồn sẽ cho kẹo, cho quần áo đẹp.
Tìm mãi không thấy gì, lũ lính Ngụy uể oải tay thuốn hầm, nháy nhau tìm chỗ ngồi nghỉ. Lé lia họng súng vào đám lính dọa:
- Chúng bay án binh hả?
- Dạ thưa Hạ sĩ, bọn em đã hết sức. Đấy Hạ sĩ xem khắp nhà này có xó xỉnh nào là bọn em không đụng tới đâu. Tài thật, cái con giặc cái này. Hay là sớm nay nó đi chợ thật.
- Láo. Vây làng từ ba giờ sáng. Một con chuột chạy ra đồng cũng còn biết. Cho chúng mày nghỉ mười lăm phút rồi làm tiếp.
Mấy tên Tây xì xồ với nhau rồi vẫy Lé đến. Một tên tiếng Việt lơ lơ hỏi:
- Ta rút quân chứ Hạ sĩ Lé. Một con đàn bà nhỏ bé như vậy mà các ông chịu thua thì còn làm ăn nỗi gì nữa. Về thôi...
- Thưa các ngài, thua là làm sao ạ? Xin đảm bảo với các ngài hắn chỉ quanh quẩn đâu đây chứ không thể trốn khỏi cái nhà này được.
Mặt Lé đen sẫm lại. Cơn uất ức lại bừng lên. Hắn hoa tay vào không khí:
- Anh em tiếp tục làm việc đi. Thằng Lé này xin thề không bắt được tên tay sai của Công an Việt Minh ta không đáng mặt cầm súng nữa.
Lé gọi Thơi là tay sai của Công an Việt Minh theo cách nghĩ của tên trộm trâu bị bắt quả tang. Không rõ mấy tên Tây có hiểu được nguồn cơn này của kẻ hèn hạ vì chuyện riêng mà gây oán với một người con gái.
Một tên Tây khác, giọng lơ lớ hơn:
- Lé... Cho... Cho thêm mươi lăm phút nữa.
Lé đã nhận ra tối hậu thư của quan thầy. Hắn bặm môi đi đi lại lại nghĩ kế hiểm. Con thú người có tên là Lé đã tìm ra cách bắt Thơi.
Bọn chúng, những tên lính Ngụy đã gác thuốn rồi xúm lại co kéo vợ chồng ông Thời, cả hai vợ chồng già đều bị chúng dẫn đến rồi trói chung vào một gốc cau to, cao ở giữa sân. Lé ra lệnh lấy thừng cuốn chặt họ như cuốn giò. Chỗ rơm đổ, rạ đổ đã được bọn lính chuyền tay nhau chất đống xung quanh gốc cau trói hai người. Bọn chúng dồn rơm, rạ mỗi lúc mỗi đầy cho tới khi chỉ nhìn thấy đầu đôi vợ chồng già ngoi ngóp ló lên mới thôi. Đến lúc này Lé mới giương giương bộ mặt, tay cầm chiếc bật lửa nói oang oang như thể cho cả làng nghe:
- Con Thơi ở gần ở xa hãy nghe đây, nhìn đây. Nếu mày không ra hàng quan Tây ta sẽ đốt nhà và thiêu sống bố mẹ mày. Trốn đâu cũng không thoát con ạ. Biết điều thì ra hàng đi con tay sai Công an kia.
- Con Thơi có nghe rõ không?
- Ta sẽ đếm từ một đến mười. Nếu mày không chịu ra hàng tao sẽ bật lửa.
Chiếc bật lửa được giơ cao huơ huơ trên đầu:
- Nhìn thấy chưa, con giặc cái? Tao đếm đây...
- Một... hai...
Tiếng các em Thơi la hét. Tiếng ông bà Thời kêu làng nước. Một số người làng kéo đến định xông vào nhưng bị mũi súng, báng súng của bọn lính cản lại.
Lé vẫn huơ huơ bật lửa:
- Ba... bốn... năm...
- Sáu... bảy...
Im lặng ghê gớm. Mặt Lé càng lúc càng gân guốc. Lũ lính Ngụy thì mật mày tái dần. Mấy tên lính Tây chỉ trỏ đống rơm, cây cau, ông bà già rồi chỉ vào Lé cất tiếng cười thách thức. Lé hơi hếch mặt lên nhìn trời rồi đặt tay ngang bụng cúi gập người trước mặt mấy tên lính Tây rồi hất tay lên bật lửa.
- Khoan...
Tiếng Thơi không rõ từ đâu thất thần vang lên. Mọi người vừa giật mình vừa hoảng hốt đưa mắt nhìn ra phía vườn. Lạ vậy, bọn lính lùng sục mãi mà chẳng thấy giờ bỗng nhiên từ đâu Thơi hiện về. Trấn tĩnh lại ai cũng biết chỗ Thơi trốn là chỗ cành ngang của cây nhãn cổ thụ trong vườn. Chỗ này thân to, lá um tùm, dễ ẩn. Bọn lính mải mê khám xét dưới đất đâu ngờ người trốn đang nấp trên cây. Chỉ có khi Thơi lên tiếng, leo từ cây nhãn xuống bọn giặc mới hay.
Một tên lính Tây đập vai Lé rất mạnh rồi chỉ vào Thơi nói:
- Khá! Khá...
Lé bối rối. Xấu hổ nữa. Bọn lính ngơ ngác tròn xoe mắt nhìn. Chúng không ngờ lại có chuyện Thơi trèo lên cây nhãn. Lé bí quá phải dùng hạ sách. Hắn đã thắng. Thơi vì thương bố mẹ, thương gia đình nên phải lộ diện.
- Trói nó lại.
Tiếng Hạ sĩ Lé gầm lên, ra oai. Thơi gạt tay mấy tên lính Ngụy, nói với Lé:
- Tôi đã ra đến đây thì cần gì phải trói. Ông cho lính thả bố mẹ với các em tôi ra. Họ không có tội tình gì cả. Đây là chuyện của tôi với ông.
- Con tay sai Công an.
- Tôi không hề là tay sai của ai cả. Các anh Công an đã giúp tôi tìm lại con trâu đã mất. Kẻ ăn trộm trâu là ai ông biết rồi đấy.
- Ngoan cố hả? Chối cãi hả?
Lé xông lên định tát Thơi. Cô đã tránh được. Khi Lé cầm cây gậy gỗ xông lên tiếp thì đã bị một tên tây sõi tiếng Việt hơn cả cản lại:
- Ông đi làm phận sự của ông đi. Ông hãy để người đàn bà gan góc và xinh đẹp này cho chúng tôi.
- Dạ...
- Cô ta là Công an Việt Minh hả?
- Thưa... thưa...
- Hãy cởi trói cho vợ chồng ông già. Bảo bọn lính thả lũ trẻ ra.
- Xin các ông cho trói con này trước đã.
- Được, được. Nhưng phải nhớ... đây là một bông hoa hiểu chưa?
- Dạ, tôi hiểu.
Lé vẫy tay cho một tên lính lại gần:
- Trói tên giặc cái này lại. Nhớ trói thật chặt.
Tên lính tuân theo lệnh của Hạ sĩ Lé. Hắn kéo giật tay Thơi lại phía sau rồi nghiến răng xiết thừng. Một tên lính Tây hằm hằm bước đến. Tên lính Ngụy lạng hẳn người sang bên vì một cái tát trời giáng của hắn. Rồi chính tay lính Tây ấy trói Thơi bằng những đường thừng gọn và chặt hơn. Một cách trói người điệu nghệ vì đã được huấn luyện của một tên lính xâm lược.
Thơi bị dẫn giải đi. Bà Thời nhào theo kêu khóc:
- Con gái tôi có tội tình gì mà các ông bắt nó đi.
Ông Thời nói với vợ:
- Xin cũng vô ích thôi. Nó trả thù nhà mình đấy mà. Bà Thời bỗng tru tréo:
- Ối trời cao đất dày ơi. ối làng trên xóm dưới ơi…Oan ức quá, oan ức quá.
Hạ sĩ Lé đẩy bà Thời ngã ra sân nhà:
- Có câm miệng lại không, mụ già? Oan ức cái nỗi gì mà kêu. Mày có ngồi nhà giam như tao mới biết thế nào là con Thơi với thằng Rãng. Tội nó với thằng Công an kia chết là còn nhẹ.
Thơi nhìn mẹ bật khóc:
- Mẹ không việc gì phải xin. Con không có tội con không sợ.
Lé trợn mắt:
- Còn cãi hả. Đợi lúc nào chúng tao bắt được thằng Rãng để cho chúng mày đối chất một thể.
Thơi quay mặt đi chỗ khác, khinh bỉ:
- Đàn ông như các người thì hèn lắm. Cậy có súng có đạn bắt nạt người chân yếu tay mềm. Cứ chờ đấy rồi có ngày trời quả báo.
Lé ức quá xông lên định giơ tay đánh Thơi đã bị tên lính Tây lấy súng gạt đi:
- Cô Thơi giờ đã là tù binh. Một tù binh xinh đẹp, ông hiểu chưa.
Lé lại đành ngậm bồ hòn làm ngọt, im bặt. Là Hạ sĩ thật nhưng là với bọn lính Ngụy nhãi nhép chứ với bọn lính Tây thì lon có thấp hơn mình Lé vẫn phải nhún.
Giữa sân đình Đồn trưởng Tây lai đang ngồi uống rượu quê với lý trưởng. Chiếc tán vàng, to hơn chiếc nong phơi lúa được lấy từ hậu cung ra che đầu cho quan xã với quan đồn. Thức nhắm là gà ri luộc vàng, chặt to.
Đồn trưởng:
- Sau đợt càn này ông lý có thể gối đầu lên đùi bà lý mà ngủ say.
- Đa tạ quan lớn ạ!
- Ông thấy chưa. Dân chúng, đứa nào đứa ấy cứ đứng im như gỗ.
- Dạ, đúng thế ạ. Có quan lớn về làng mọi việc cứ như được bày sẵn cả ý ạ! Tăm tắp, tăm tắp một lũ Hề... hề…Súng đạn khi đã ra oai là khác hẳn.
Lý trưởng nói nịnh không ngờ chạm nọc cáu của Đồn trưởng. Tên Tây lai đập bàn "Mẹc-sì" rồi quát:
- Đồ... đồ bí đỏ. Súng ống chỉ là trò khai vị. Cái chính là lòng người, lòng người hiểu chưa. Việc với bố mẹ tên Rãng như thế là đủ. Ra oai với người dân cũng chỉ có mức. Nếu ông lý cần, quan đồn có thể cấp súng để ông có thể ra chiến hào ra oai với bọn Việt Minh, được không?
Lý trưởng run bắn người:
- Dạ, đâu dám ạ. Tôi tài hèn, sức mọn, mắt mờ, chân chậm quan đồn cũng đã biết rồi. Việc đao binh ngoài sa trường là cứ phải các anh hùng nhà nước Đại Pháp ạ.
- Vậy thì đừng để máu của ta đổ ra phải uổng phí trên đất này, hiểu chưa?
- Thưa quan đồn, hiểu lắm rồi ạ!
Đồn trưởng gạt đĩa thịt sang bên, miệng lẩm bẩm:
- Chỉ được cái lỗ mồm. Mục tiêu là thằng Rãng hiểu chưa. Một ngày chưa bắt được thằng này ta chưa thể ăn ngon, ngủ ngon. Mà vùng này đâu chỉ có mỗi thằng Rãng. Bọn áo the, quần chùng các ông chỉ đánh nhau mồm là giỏi thôi...
Có một tên lính chạy từ cửa đình vào:
- Thưa quan đồn, đã bắt được con Thơi ạ!
- Tốt. Dẫn nó vào đây.
Thơi đi giữa hai hàng lính áp giải. Khuôn mật con gái nhìn thẳng, tóc xoã ngang vai, vẻ dịu dàng pha chút bướng bỉnh của Thơi đã hút mắt mọi người. Đồn trưởng Tây lai mắt chớp chóp như kẻ ngái ngủ. Lý trưởng nháy mắt nhìn Hạ sĩ Lé rồi chỉ ba toong ra giữa sân đình:
- Nọc cổ con giặc cái đánh ba mươi roi cho ta!
Hai tên trương tuần tay thước lăm lăm bước ra. Bọn lính Ngụy áp giải Thơi đẩy cô về phía giữa sân đình. Cuộc hành hung sắp được ra tay.
Thơi quẫy người không muốn cho ai động vào mình. Cô bước ra giữa sân đình, nhìn cái chiếu hoa cũ bọn tuần đinh đã trải sẵn, bước lên:
- Tôi không có tội. Muốn đánh muốn giết là quyền của các ông. Việc này là việc tư thù của ông Lé với gia đình tôi, cả thôn này ai cũng biết.
Hạ sĩ Lé xông lên, chỉ tay vào Thơi, ra lệnh cho lính:
- Đánh. Đánh chết cha con ngoa ngoắt kia đi.
Bốn tên lính Ngụy dàn ra đẩy sấp Thơi xuống chiếc chiếu hoa. Rồi cũng bốn tên ấy, thằng giữ tay, thằng giữ chân, Thơi như con ếch bị kéo căng trong một cuộc hành hình.
Đúng lúc, hai tay thước giơ lên định quật xuống tấm lưng thon thả của Thơi thì ba tiếng súng lục liên tiếp vang lên trên nền trời:
- Thôi!...
Đó là tiếng súng của viên Đồn trưởng Tây lai.
