Rãng giấu mình rất khéo ở bờ đầm. Đó là bụi có nhiều loại cây dại khác nhau mọc chen chúc và tốt um, rối rắm như một mớ phoi tre. Sau lúc bị đạn, anh đã lấy thuốc lào dùng khăn bịt chặt vết thương và lần lần bò vào ruộng lúa. Trong đêm giặc không nhìn thấy vết anh bò. Xung quanh chúng chỉ có bóng đêm, tiếng lúa động vào nhau vì gió thổi và tiếng sông ở ngoài xa, những ánh đèn pin lia đi lia lại cùng những tràng súng vu vơ quét ngang quét dọc kiểu bắn hú hoạ. Lúc ấy Rãng đã nằm im trong ruộng lúa, cắn răng chịu đau và dõi nghe tiếng bọn giặc bàn tán...
- Có lẽ chúng dùng kế nghi binh rồi rút chạy cả lũ.
- Chưa chắc. Có khi họ đang lẩn trong các ruộng lúa kia.
- Thôi thôi bố ơi, đêm hôm mò xuống ruộng lầy để làm bia cho mấy ông bà Việt Minh à?
- Xin sếp cho thu quân thôi ạ!
- Mả bố chúng mày, cho chúng mày về lúc này để thằng Tây nâu nó cho tao ăn bạt tai à. Ngu bỏ mẹ. Tất cả rà soát lại lần nữa rồi cho quân lên điếm đê đợi sáng mới được về.
Lại rào rào bước chân. Lại loang loáng ánh đèn. Cả tiếng súng hú hoạ nữa cũng lẹt đẹt đôi tràng như gõ mẹt. Mọi thứ xem chừng uể oải, rời rạc. Rãng cảm thấy thế và vui mừng khi biết mình thoát nạn. Anh lim dim mắt lắng nghe tiếng bọn giặc cứ vợi dần, nhỏ dần khi chúng rút lên phía điếm đê. Biết đã an toàn Rãng tự cho phép mình co ruỗi chân tay thư thái mà thở hít cái vị đất khô ngai ngái cùng cái mùi rạ rơm còn non của cây lúa mới chắc đòng đang đợi chín. Ở giữa ruộng lúa một mình mà anh có cảm giác như ngày đông được nằm trong ổ rơm, ổ rạ ở nhà. Cứ nghe tiếng lúa động rào rào trên đầu anh lại như thấy tiếng thở to của bố, tiếng trở mình nhẹ nhàng của mẹ. Và của một người nữa, lúc ở nhà hay tranh thủ đứng ngồi bên lúa nói chuyện với nhau. Trai gái làng thường lấy nơi đồng ruộng để lam làm, trò chuyện. Chả ai khác ngoài cây lúa đồng, ngọn cỏ thơm có hạt chắc nuôi người này biết nhiều chuyện của họ nhất. Càng nghĩ Rãng càng thấy thương Thơi vô cùng. Giờ em ở đâu, em còn hay em đã mất? Giờ em ở đâu, xin em về đây mà chuyện trò với anh, với lúa. Ở giữa bình an Rãng đã mơ mộng. Anh thiếp đi trong niềm vui ấy và chợt tỉnh khi tiếng gà gáy sáng rộ lên ở phía làng xa. Rãng nhô đầu, rẽ lúa nhìn xung quanh. Anh nhận ra cách mình không xa có một đầm nước mọc nhiều bụi rậm. Nơi ấy có thể giúp anh rửa ráy vết thương và ẩn mình cho hết ngày để chờ tối sẽ vượt sông. Đi ngay lúc này, phải leo đê, bò qua bãi cát rộng xuống bến đò là không được. Anh dễ bị giặc phục kích bất ngờ. Chân đang đau làm sao có thể chạy khi bị lộ. Lúc này, tìm lối ra đầm là tiện nhất. Nghĩ vậy, Rãng khéo léo ngắt một ít gié lúa đang vào chắc để không bị lộ. Anh xin ruộng ít lương thực để nhấm cho đỡ đói bụng đợi qua ngày và rẽ lúa trườn lên.
Bây giờ thì Rãng đã ở trong lòng bụi rậm. Mà thật lạ lùng. Cái bụi cây dại lại có một khoảng rỗng bên trong rộng đến thế, tiện đến thế với nhiều cành cây đan chéo nhau như võng để Rãng có thể ngả lưng. Anh đã nhờ nước đầm rửa sạch vết thương. Anh còn nhấm cả nắm búp ổi và nhai mấy trái ổi xanh nữa cho lành bụng trước khi uống vài hớp nước đầm. Bị thương, dẫu phần mềm nhưng cũng mất kha khá máu Rãng không dám uống nước nhiều. Nắm lúa non trong túi vẫn còn nguyên anh chủ tâm để dành đến trưa. Còn lúc này là lúc anh cần nghỉ ngơi khi người đi làm đồng chưa có, bốn bề chỉ vẹn nguyên sau đêm với hơi mát của gió sớm và vị thanh thản của vạn vật cho dù có lúc có súng nổ, giặc càn. Bây giờ thì súng đã tắt từ lâu, bóng giặc cũng chả còn cho dù vết thương vẫn đang sưng tấy lên Rãng vẫn có cảm giác ngọt ngào khi nằm trong lòng bụi rậm. Cái bụi rậm thật quý, một nửa ở trên bờ, một nửa sà xuống nước, vòm lá thì như mái nhà, thân cây cành cày thì như giường chiếu. Một ngày lạ lùng nhất của đời mình đây. Rãng nghĩ vậy và thấy vui vui khi nghe cá quẫy nước, tiếng ếch ồm ồm gọi bạn trong hang, cả mùi hoa súng từ mặt đầm phả vào nữa. Đây là một cái động cây, một động cây đặc biệt.
Hình như nó sinh ra để dành cho cái giây phút này của Rãng. Một đời người có giàu tưởng tượng mấy cũng chả nghĩ ra được cảnh này nếu không cảnh ngộ.
Có tiếng người phía xa. Rãng lắng nghe. Lúc này chắc mặt trời đã nhô khỏi ngọn tre làng chả thế mà trong bụi rậm đã le lói nhiều lỗ nắng. Hình như tiếng của một người. Không! Phải hai người mới đúng.
Tiếng người đến gần. Gần nữa rồi lặng. Rãng nín thở. Từ không gian lói lên tiếng rít điếu cày. Lát sau mùi thơm của khói thuốc lào đã làm Rãng ngây ngất, thèm đến nghệt mặt và ứa nước miếng. Rãng vốn nghiện thuốc. Hơi thuốc lào buổi sáng qua khói thơm làm anh nhớ đến cồn ruột. Nào đâu chỉ một lần rít. Tiếng điếu cày còn rung lên hai lần nữa. Khói thuốc như cuồn cuộn hơn. Rãng nén ngực cố hít một hơi dài vào phổi cho nguôi cơn thèm. Anh nghĩ đến chuyện tiếu lâm "ăn hơi trả bóng". Lúc này đây mình đang say nhờ khói thuốc của người khác. Họ biết lúc này mình đang "ăn chạc hơi" mà đòi tiền thì bỏ mẹ. Dù sao, cũng phải cám ơn cả cái khói thuốc vô tình này đã làm mình đỡ nhớ thuốc và sức khoẻ có phần khá lên khi có chút "men say". ..
Nhưng cũng thật kỳ lạ. Cái sự vô tình tưởng như may mắn kia lại vô tình làm khổ làm hại Rãng khi mà sau đó...
- Câu thôi!
- Đầm này nhiều bụi chắc ếch lươn, cá trê, cá quả nhiều phải biết.
- Tối hôm nay xin cụ nhường cho khoản hoa mướp.
Lâu lắm rồi bu nó thèm thịt ếch. Kiêng mãi sau đẻ giờ mới dám than thở với chồng đấy. Còn ông...
- Tôi câu ném. Đầm này không nhiều sộp cứ lấy đầu tôi mà om chuối. Nhà bố giống nhà tôi thế. Gái sau đẻ ngứa răng hay sao mà cứ thèm ăn của độc.
Như vậy là đang có hai người đi câu ở trên đầu mình. Họ gọi nhau bằng cụ, bằng bố nhưng chưa phải già. Cả hai đều có vợ đang tuổi đẻ. Dân câu chuyên nghiệp hay không đều chưa rành nhưng cả hai đều quyết tâm giật bằng được ếch và cá quả về nịnh vợ là điều chắc chắn. Anh câu ném Rãng không sợ. Chẳng ai quăng lưỡi câu vào bụi rậm. Anh sợ nhất gã câu nhử. Có thể lắm, cái bụi rậm của mình sẽ là mục tiêu cho anh ta buông câu. Như vậy đối tượng cần phải cảnh giác của Rãng chỉ có một. Đó là người câu ếch. Rãng nghĩ cách đối phó. Nín lặng là điều phải làm trước tiên. Mồi câu, hoa mướp có buông đúng mình thì tìm cách tránh đi. Mọi chuyện sẽ nhẹ nhàng sau khi anh ta giật được ếch. Đấy là không may bụi rậm của mình bị câu.
"Tõm... Tõm...". Bụi rậm của Rãng bị câu thật. Nhìn miếng mồi ốc trên có buộc nụ mướp buông lên buông xuống mặt nước dưới bụi rậm mà anh sốt ruột, cả đống hang hốc ở vạt bờ kia lúc nãy ộp oạp là vậy mà sao giờ cứ nín thít. Giống ếch hễ thấy hoa mướp là chồm lên đớp mồi ngay. Hay chúng sợ mình nên nằm im trong hang.
Mồi câu được nhấc lên...
- Bụi rậm thế này lại không có ếch có lạ không ông?
- Xem lại mồi xem?
- Ngon thế này cơ mà.
- Có khi chúng đang ôm nhau ngủ.
- Đùa nào...
Mồi câu lại được buông xuống. "Tõm... Tõm... Tõm". Những âm thanh đều đặn sốt ruột.
- Cho tớ điếu thuốc!
- Thuốc ông đâu?
- Hết từ lúc nãy vét túi. Chẳng tin tôi lộn túi cho ông xem đây này.
Vừa lúc mồi câu nhử nhử lên mặt khiến Rãng ngứa ngáy khó chịu. Lại nữa, bụi thuốc lào ở túi áo người câu vừa lộn ra rơi xuống khiến cái mũi của Rãng không làm sao nín nhịn được. Anh bất ngờ bật ra một tiếng hắt xì hơi rất to.
- Ma... Ma...
- Ma... Làng nước ơi ma!
Hai người đi câu la lên rồi tán loạn bỏ chạy miệng vẫn không ngớt những câu hoảng loạn ấy.
Rãng toát mồ hôi hột vì chuyện bất ngờ này. Anh ở thế tiến thoái đều dở. Nằm im tại chỗ có thể bị vây bắt. Vùng ra khỏi bụi rậm thì chẳng còn sức đâu mà chạy. Người anh sau một đêm thức gần như trắng chưa hết mệt mỏi. Phần chân bị thương vẫn đang tấy đau. Ở thế cùng này Rãng đã nghĩ đến cái chết. Khẩu súng lục vẫn còn đang giắt bên hông anh đây. Cả hai quả lựu đạn nữa. Rãng sẽ chiến đấu tới hơi sức cuối cùng. Những viên đạn còn lại trong khẩu súng, trái lựu đạn na, anh sẽ dành cho bọn bao vây. Riêng trái lựu đạn mỏ vịt anh sẽ dành cho chính mình và bọn giặc khi chúng xúm lại trói bắt anh. Rãng biết thân phận của mình. Anh là đối tượng cực kỳ nguy hiểm của chúng. Bọn Tây đã từng treo giải mấy chục vạn tiền Đông Dương cho ai bắt sống hoặc giết chết được Rãng, Đội trưởng đội hành động của Công an Việt Minh. Như vậy, dẫu còn sống khi sa vào tay giặc cuối cùng Rãng vẫn không tránh được cái chết. Rãng chọn con đường chết trận...
Thời gian chắc chẳng còn nhiều. Rãng nhanh chóng xem lại khẩu súng. Hai băng đạn súng ngắn lọt ấm lòng tay. Hai trái lựu đạn nữa như nặng trĩu trong túi áo. Anh từ bụi rậm mở lối ra. Bốn bề như chưa có gì ngoài bóng hai người đi câu đang chạy tút hút về phía đường cái lớn. Ôi giá lúc nãy họ không hoảng loạn bỏ chạy thì anh đã có dịp trò chuyện. Biết đâu qua tiếp xúc họ lại có thể giúp anh thoát nạn. Giờ thì đã quá muộn.
Rãng đã tìm được một khoảng lõm nơi bờ đầm ở xa chỗ bụi rậm nằm nấp. Anh đặt khẩu súng lên vỏ nóng hướng về phía đường lớn. Giặc có thể từ đấy ập vào. Với tư thế phục kích này Rãng có thể diệt ít nhất vài ba thằng trước khi hy sinh: Biết không còn con đường nào khác, chủ động trước cái chết nên Rãng rất bình tĩnh. Anh hồi hộp chờ. Cũng hy vọng sẽ không ai trở lại đây vây bắt mình. Câu chuyện thấy ma kia chỉ là thoáng qua sợ hãi thôi và hai người đi câu chỉ như là thần hồn nát thần tính mà gặp ma.
Không có chuyện may mắn như Rãng nghĩ. Bọn đi tuần đêm qua sau khi nghe hai người đi câu tá hoả lên rằng đầm nước có ma, rằng họ đã nghe được ma hắt hơi hẳn hoi thì bọn lính đã nhận ra những nghi ngờ của mình đêm qua là đúng. Tên chỉ huy rít còi liên hồi giục quân lên cam-nhông rồi nhanh chóng quay lại toả vây bốn phía đầm. Cuộc vây bắt này là cực kỳ quan trọng với chúng bởi vì rạng sáng quan trên đã thông báo cho biết việc Công an Việt Minh giả làm thầy cúng trong lễ giải hạn đã về bắt sống Tổng Khón mang đi. Và bằng mọi cách, lệnh trên truyền phải bắt cho được "con ma ở đầm biết hắt xì hơi" để Phòng Nhì khai thác.
Bọn giặc lom khom bước, tay lăm lăm súng. Chúng vẫn đang như kẻ dò tìm. Hồ thì rộng. Nước lặng phắc. Các bụi rậm im lìm. Hai người đi câu chỉ khai nghe có tiếng hắt xì hơi từ hồ vọng lên rồi bỏ chạy về làng.
- Có dấu chân...
Bọn giặc reo lên quây đến.
- Hai dấu chân khác nhau. Đây là dấu chân của hai thằng đi câu. Tìm tiếp.
Lát sau bọn giặc lại ồ lên:
- Đây rồi. Vết người trườn trên cỏ. Cả vết lúa bị rẽ từ phía xa kia nữa.
Đích thị là hắn rồi...
Bọn giặc thận trọng hơn. Đề phòng bị đánh bất ngờ chứng ra hiệu cho nhau nằm rạp xuống, tiến theo kiểu bò. Vòng vây của giặc như sợi dây thừng cứ thít dần, thít dần về phía Rãng ẩn nấp. Khi đường kính vòng vây chỉ còn chừng trên trăm mét bọn địch hô nhau dừng lại. Rãng nhìn chúng lưa thưa qua búi cỏ che trước mặt. Giặc bốn phía còn anh chỉ có ba phía. Hai bên đã quá gần nhau khiến anh không thể xoay xở. Mọi cử động lúc này có thể là mục tiêu cho các mũi súng chĩa vào. Thượng sách là bất động. May mà anh có phía lưng dựa vào mặt hồ.
Lặng phắc...
Bốn bề như không người. Tất cả đều nằm rạp khi vòng vây khép đúng tầm hiệu quả của đạn bắn. Trong cái vòng tròn kia có kẻ bị truy lùng nhưng giặc chưa phát hiện ra chỗ nấp. Hàng mấy cái bụi rậm, chúng nghĩ kẻ bị vây bắt đang ở trong ấy.
Tên chỉ huy cho tay lên miệng, chụm lại:
- Loa loa... Người bị bao Vây nghe đây. Anh đang bị truy bắt. Biết điều đầu hàng thì sống bằng không sẽ bị tiêu diệt. Loa loa...
- ...
- Loa loa...
Lời gọi đầu hàng lại vang lên lần nữa. Vẫn im lặng. Lần nữa tên chỉ huy lại gân cổ gào:
- Loa loa loa... Tôi nói lần cuối. Nếu biết điều thì sống, nếu chống lại thì chết.
- ...
Vẫn im lặng. Sự im lặng soi mói, thách thức. Tên chỉ huy giặc văng lên mấy câu tục tĩu. Rãng bật cười vì câu chửi và mở chốt lựu đạn, vung tay:
- Hàng này...
Một tiếng nổ bùng lên. Tiếng giặc la thét. Rãng chủ động diệt địch. Quả đầu anh đã thắng. Lúc này là lúc anh cần đến súng. Từng phát đạn một Rãng vẩy về phía bọn lính đang nhốn nháo. Một tên ôm chân khuỵu xuống, một tên ôm ngực ngã vật ra phía sau. Trong lúc hăng đánh nhau phía tay mặt nên phía tay trái Rãng bị hở. Giặc đã ập đến rất nhanh. Chỉ thoáng bóng chúng Rãng đã vứt khẩu súng sang bên, bật chốt quả lựu đạn còn lại. Cùng lúc, giặc như một đống thịt người đổ rập lên anh. Nào báng súng, giày săng-đá, mũ sắt... Cứ thế mà chúng giáng xuống. Rãng cúi đầu tránh đòn và chờ đợi lựu đạn nổ. Anh vùng lên:
- Chúng mày coi đây...
Trên tay Rãng là một trái lựu đạn. Bọn giặc đổ chúi về phía sau tránh đòn bất ngờ. Nhưng cũng thật bất ngờ, trái nổ cuối cùng, Rãng dành dụm cho mình và cho giặc đã không hoàn thành nhiệm vụ. Lựu đạn thối và Rãng bị bắt. Ngay trên bờ dầm hôm ấy Rãng bị một trận đòn thù hội đồng của bọn lính đến mức khó tưởng tượng. Chúng đái lên mặt Rãng. Lột quần áo Rãng lấy kìm kẹp vào những phần thịt non rồi dứt ra từng miếng một. Ngực Rãng thỉnh thoảng lại bị hự lên vì bị giầy đinh giẫm đạp. Bọn lính đánh Rãng chẳng kể bài bản gì. Chúng thích giáng vào đâu, đấy chịu. Trò đòn thù này bao giờ cũng man rợ và tuỳ tiện.
- Dốc ngược nó lên nhúng nước như giã gạo ấy.
- Lấy dao cạo râu khía vào mông đít nó kia...
- Đ. mẹ thằng què. Không có lệnh cấp trên phải bắt sống chúng ông đã đập mày chết như con nhái rồi.
- Cho nó thêm một nhát dao găm vào bên cái chân chưa bị thương kia nữa.
Cứ thế, vừa nói, vừa chửi, vừa hành hạ Rãng đến hơn một tiếng đồng hồ bọn lính mới ngơi tay ngồi nghỉ. Mặt thằng nào cũng loang lổ máu và đất. Còn Rãng thì nằm quắt queo trên bờ đầm như một chiếc khăn rách bị vắt kiệt nước. Chỗ anh nằm sũng máu.
- Giội cho nó mấy mũ sắt nước cho nó tỉnh lại.
Tên chỉ huy đá đá vào người Rãng ra lệnh. Lát sau anh thấy nước đầm mát rượi ào ào giội lên người mình. Rãng tỉnh dần khẽ cựa mình. Chao ôi là đau. Chỉ cần một động tác nhấc chân, nhấc tay nhẹ của anh thôi cũng thấy buốt nhói lên tận óc.
- Đứng dậy!
Tên chỉ huy thét. Tay Rãng vật lên vật xuống mềm oặt như lá luộc. Bọn lính đá chân, đá tay Rãng vẫn không nhúc nhích. Hai thằng cúi xuống nhấc dựng Rãng lên rồi buông tay anh sụn ngay xuống như không xương.
- Xin sếp cho nó đi chầu ông vải.
- Chúng mày muốn chết cả nút hả. Cáng nó đi. Cả mấy thằng bị thương và chết kia nữa...
Rãng bị đưa thẳng lên Sở Mật thám. Giặc cho hẳn một y sĩ chữa vết thương cho anh. Sau đó là mật thám Tây, mật thám Ngụy thay nhau hỏi cung anh.
- Tên gì?
- Thạch.
-Họ?
- Nguyễn Văn Thạch.
- Quê?
- Nghĩa Lộ.
- Nghề nghiệp?
- Làm nương, làm ruộng.
- Láo...
Một quả đấm như trời giáng vào mặt Rãng. Mặt anh ứa máu. Tên mật thám hỏi cung, hỏi lại:
- Tên gì?
-Thạch...
-Họ?
- Nguyễn... Văn... Thạch...
- Cha mày này...
Một cú đạp chân nhằm trúng ngực. Rãng hực lên một tiếng rồi gục xuống. Kẻ hỏi cung kiêm tra tấn ngồi phịch xuống ghế tu nước ừng ực. Tên khác, đúng cạnh từ nãy đến giờ nhìn đồng bọn ra oai hắn gật gù tâm đắc:
- Thạch là Đá phải không. Ông thách thức chúng tôi chăng. Dẫu biến dạng vì bị đòn ông nghĩ chúng tôi không nhìn ra diện mạo của ông sao. Có cần cho người nhận mặt. Lính của chúng tôi bị giết. Tổng Khón bị bắt. Thầy cúng là ai nếu không phải ông? Ông là người có tài của Công an Việt Minh. Giết ông không khó Nhưng thật phí. Chúng tôi muốn ông cộng tác.
Rãng vẫn mang khuôn mặt đau đớn và ngơ ngác. Anh đang cố mở to đôi mắt nhìn kẻ truy bức mình lắc đầu.
- Ông không tin điều tôi nói, không chấp nhận điều tôi yêu cầu hả ông Rãng?
Rãng không giật mình bởi câu hỏi này. Bởi ảnh anh bọn mật thám đã từng có. Nhiều tên chỉ điểm cũng không lạ gì mặt anh ngày anh còn hoạt động công khai. Không sao. Nó cứ hỏi và ta không nhận, kẻ lần đường sẽ cụt lối. Với mình cơ hội sống có lẽ còn rất ít. Cắn răng chịu đựng và sẵn sàng chấp nhận điều không may lớn nhất của người hoạt động khi sa vào tay giặc.
- Tôi nhắc lại, sự im lặng không giúp ích được cho ông đâu. Như chúng tôi, ông còn trẻ. Nếu không bom đạn có khi ta đã ngồi bên nhau chè chén. Ông không nhận ra tôi đâu còn tôi thì rất rõ về ông. Lúc ông có quyền thì tôi đang còn là kẻ vô danh. Khi ông cầm súng đi đuổi bắt người khác ông có ngờ sẽ có lúc người khác đuổi bắt mình... Ông Rãng?
Rãng vẫn không giật mình. Lần này anh cố nén đau ngước mắt nhìn kẻ nói với mình rồi ngờ ngợ hình như ta đã gặp hắn ở đâu. Có thể lắm, trong một vụ án hình sự nào đấy ngày đất nước mới độc lập. Hắn có thể chỉ là tòng phạm, mắc lỗi nhỏ. Nếu là tội phạm, có án thì chắc chắn Rãng chẳng thể quên.
- Ông Rãng, ông không biết nói à? Ngày trước ông hò hét đuổi bắt ghê lắm cơ mà.
- Dạ thưa, tôi là Thạch, Nguyễn Văn Thạch.
- Ông nói lại.
- Tôi đúng là Thạch.
- Chứ không phải là Lê Nguyên Rãng, Đội trưởng Đội hành động.
- Thưa, có thể ông nhầm lẫn với ai đấy ạ?
Một tiếng đập bàn rất mạnh:
- Trắng trợn.
- Thưa, đúng thế ạ. Đã bị bắt tôi không muốn nói sai.
Tên hỏi cung nâng cằm Rãng lên, mồm hắn chẩu ra, mắt mở to vẻ kiêu hãnh:
- Nhìn kỹ tôi đây. Ai trói tôi rồi lại tự tay cởi trói cho tôi hôm bắt đám bạc ở quán ăn phố huyện. Tôi chỉ là đám bạc cò con nên ông chỉ cảnh cáo cho nhớ. Còn bố tôi hôm ấy, chơi to hơn, ông cho quân tống giam, ông nhớ không?
Có chuyện ấy, không sai và Rãng nhận ra kẻ này. Hắn chưa đáng bị tống giam, còn người sinh ra hắn, chơi bằng cả bị tiền lại còn xúi bẩy, tụ tập bọn trộm cắp làm càn phải đi tù là rất đáng. Tuy vậy theo nguyên tắc khai cung Rãng vẫn lắc đầu:
- Tôi đã bị bắt số phận tuỳ các ông định đoạt. Còn chuyện kia, quả thật là ông lẫn với một ai đó...
- Đến thế này mà ông vẫn còn chối. Thôi, tuỳ...
Tên hỏi cung thứ hai lắc đầu trước Rãng. Hắn lấy lửa châm thuốc hút. Tên thứ nhất vẫn hằm hằm nắm đấm, giậm chân. Hình như tên thứ hai có quyền hơn tên thứ nhất:
- Tôi cho phép ông nghĩ tiếp. Nếu tàn điếu thuốc ông không muốn hợp tác với tôi thì xin đành cho chiến hữu này tiếp tục nói chuyện với ông bằng tay.
Nói rồi hắn đứng dậy đi đi lại lại. Điếu thuốc ve vẩy trên tay như một vật hù dọa hơn là vật để hút. Rãng để ý thấy vẻ sốt ruột của cả hai kẻ hỏi cung. Chúng muốn đi tới cùng còn anh thì sẽ trơ như đá. Anh có thể bị ăn đòn tiếp nhưng bọn chúng sẽ chẳng thu được gì từ anh. Anh sẽ tìm cách kéo dài sự nghỉ ngơi của mình để lấy sức:
- Tôi muốn uống nước nếu các ông không cảm thấy phiền.
- Có ngay. Lính. Nước...
Bọn chúng cho Rãng uống nước cam đóng chai có hình con cọp hẳn hoi. Anh đang háo, nên chỉ mấy hơi là cạn li nước ngọt. Cơ thể anh có vị mát của nước dinh dưỡng ngấm vào đã có phần nhẹ nhõm lại. Rồi, bỗng nhiên anh thèm thuốc lào đến cồn cào. Phải chăng khói thuốc lá của tay hỏi cung đã làm anh nhớ đến món nghiện của mình. Chính món nghiện ấy đã làm anh bị hệ lụy khi nấp trong bụi rậm. Giả sử không có cái hắt xì-hơi chết người kia giờ anh đã khác.
- Tôi muốn hút thuốc nếu các ông không cảm thấy phiền.
- Có ngay. Có ngay...
Cơn hào hứng của hắn chững lại. Hắn vứt bỏ điếu thuốc đang hút dở, lấy bao thuốc ra chìa đến trước mặt Rãng:
- Tôi biết ông thèm thuốc lào. Ở nhà tôi cũng nghiện thứ này. Giờ thì xài thuốc lá. Ông có thể hút một điếu cho nguôi cơn thèm rồi tôi sẽ sai lính đi kiếm cho ông hẳn một chiếc điếu cày.
Rãng rút điếu thuốc đặt lên môi. Chính kẻ cho thuốc là kẻ châm lửa cho anh hút. Khói say trôi xuống họng, ngấm vào da thịt vẻ tê tê buồn buồn. Cơn thèm dịu xuống hẳn. Người Rãng như khoẻ thêm. Anh ung dung như thế cho đến khi hút tàn điếu thuốc.
- Ông Rãng ạ. Đâu cũng là công việc cứu nước giúp dân. Con đường của Việt Minh đã không còn lối ra. Thử hỏi, họ kéo nhau lên rừng, vào núi thì là đường cụt chứ còn gì nữa. Ông về với chúng tôi, hợp tác với chúng tôi chắc chắn tương lai sẽ chẳng đến nỗi nào. Với khả năng của ông không thiếu gì những công việc quan trọng cho ông đảm trách. Chỉ cần ông gật đầu là mọi cái sẽ đổi khác. Ông sẽ từ kẻ trọng tội sang người có công. Cấp trên của chúng tôi đã mở một lối rất rộng để đón ông. Tù tội, chết chóc hay là quyền cao, chức trọng, tiền bạc dư dả, cuộc sống đều huề hay là tay trắng, một mảnh khố chẳng còn là thuộc quyền ông chọn.
- ...
- Ông Rãng?
- Thưa, tôi vẫn đang nghe đây ạ! Tôi là Thạch!
- Tôi đã dốc lời với ông.
- Cám ơn ông. Tôi chắc ông sẽ chẳng vừa lòng khi nghe tôi nói câu này. Lời ông như nói với ai đó chứ không phải với tôi. Có thể một ông Rãng nổi tiếng nào đó mà các ông cần đang được đặt vào tôi. Quả thật, tôi hết sức ngỡ ngàng. Tôi bị nhầm mà không làm sao có thể thanh minh. Xin cấp trên của các ông và các ông lượng xét. Tôi chỉ là một người bộ đội địa phương bình thường...
- Mẹc... mẹc...
Tên hỏi cung tím mặt. Hắn vung ra mấy câu bồi chửi rồi hất hàm ra hiệu cho tên đồng bọn có vẻ mặt bặm trợn, đang xoa xoa tay:
- Mày tiếp tục phận sự!
Hắn rũ rũ quần áo, nhìn Rãng lắc đầu rồi bỏ đi. Còn lại chỉ có Rãng và tên đã từng đánh anh lúc trước. Bấy giờ nó mới lừ lừ như chiếc xe tăng đâm vào anh. Chỉ có đấm, đá, roi vọt cùng tiếng hự hự trong họng nó. Rãng cắn răng chịu đựng và tìm cách tránh đòn. Cứ thế, đau, rất đau cho đến lúc không còn biết đau là gì nữa anh nằm mềm nhũn trên sàn xi măng như kẻ đã chết rồi nếu cánh mũi không phập phồng yếu ớt...
Ít lâu sau Rãng bị đưa ra toà án binh. Anh bị giặc kết án tử hình. Trong những ngày chờ chết anh bị giam trong ngục tối. Cùng bị giam với anh có mấy đồng chí bị án tử hình khác. Có người là du kích, có người là bộ đội. Tội trạng của họ là chôn mìn chống càn giết Tây, là tung lựu đạn vào bữa tiệc giết quan huyện và lũ mật thám. Họ là đồng đội, đồng chí của Rãng. Tuy khác quê, khác đơn vị nhưng chung một mục đích giết giặc cứu nước. Trong những tử tù ấy không ngờ anh gặp lại Mẫn quân báo. Mẫn trẻ và khoẻ nhất hội. Anh bị bắt trong trận đột kích vào đồn Tây, diệt sáu tên Âu Phi và một tên mắt xanh mũi lõ. Mẫn bị thương vào chân. Giặc kéo lê một bên chân gãy của anh lên nhà cứu thương cho bó bột rồi đưa ra toà tuyên án tử hình và đưa vào đây giam cùng các tử tù khác. Rãng và Mẫn từng là đồng đội của nhau. Khi gặp nhau họ chỉ biết ôm nhau như ruột thịt cách xa vừa gặp lại. Mọi người hiểu ra chuyện ai cũng bảo:
- Đúng là hai cậu sống chết có nhau.
Mẫn nói:
- Cứ nghĩ đến hoà bình mới được gặp anh Rãng, ai ngờ...
Rãng nói:
- Hôm nghe án tử hình chỉ tiếc là chết đi không gặp lại được Mẫn. Còn Thơi, có khi đang chờ mình dưới suối vàng cũng nên. Thế mà...
Mẫn cười ha hả, lắc lắc vai Rãng:
- Án chết cả nhưng chưa chắc đã chết đâu anh Rãng và các anh ạ.
Câu nói của Mẫn đã gieo vào lòng mọi người một tia hy vọng, dù nhỏ nhoi thôi nhưng mắt ai cũng ánh lên như có lửa nhóm. Và rồi niềm hy vọng ấy đã thành sự thật. Bằng một kế hoạch táo bạo, bất ngờ với sự hỗ trợ của đồng đội bên ngoài mấy anh em tử tù đã thực hiện thành công kế hoạch thoát ngục của mình. Việc chuẩn bị thật kỹ. Từ cưa đục, đồ ngụy trang, chìa khoá giả đến mẹo lừa cai ngục... để tìm đường, mở đường ra cống ngầm vào lúc giặc đổi gác. Ai cũng thở phào khi được nối đuôi nhau mò mẫn trong lòng đất tối om tìm lối lên. Rãng theo sau Mẫn. Anh không thuộc phố nên hẹn Mẫn khi lên tới mặt đất nhớ dẫn đường.
Lại điều không may nữa xảy ra. Khi nắp cống được mở, hai người lên đầu không có chuyện gì xảy ra. Không khí yên ắng của phố về khuya vọng xuống làm Mẫn và Rãng yên tâm. Đến lượt mình, Mẫn lên trước. Vừa tới miệng hầm anh cúi xuống kéo Rãng lên. Rãng vừa chạm chân tới mặt đất đã nghe tiếng xe nhà binh rú rít phía xa đang tiến lại gần. Cạnh đó ngay đầu phố mấy thằng Tây say đang bấu víu nhau ngả nghiêng tiến đến.
- Bỏ mẹ rồi, anh Rãng ơi. Chạy...
- Mẫn...
- Nhanh lên...
Với bản năng tự vệ, hai người rẽ ra theo hai hướng khác nhau. Ríu vào nhau lúc này chỉ có tự sát. Thoáng chốc, Mẫn đã mất hút vào một con hẻm. Rãng cũng chọn một ngách tối lao vào. Đằng sau các anh tiếng bọn Tây say nhộn nhạo:
- Việt Minh... Việt Minh...
Tiếng xe nhà binh đỗ. Tiếng rầm rập truy đuổi của bọn lính vừa nhảy từ xe xuống. Rãng nghe mọi tiếng động ấy đang như sóng dữ đổ lên lưng mình. Anh cứ chạy. Chạy miết. Đôi bên ngõ, nhà nhà đã đóng cửa kín mít. Mặt đường chỉ có bóng anh lờ mờ. May mà con đường không điện. Nhưng không thể chạy mãi theo lối độc đạo này. Anh rất có thể bị súng đằng sau bắn lại hoặc xe đằng trước chặn đường. May mắn làm sao khi anh đang tìm kế thoát thân thì xa xa có một ô sáng nhỏ hắt ra. Anh dấn thêm nhịp chạy. Đôi mắt anh đã nhận ra một ngôi biệt thự nhỏ trên một khu vườn rộng. Còn ánh đèn trong hắt ra kia là từ phía nhà bếp. Anh thầm phán đoán về ánh đèn ấy. Có lẽ đấy là ánh đèn của người làm công đang dọn dẹp, tắm rửa chăng? Ở phố người làm công thường dậy sớm thức khuya. Đa phần họ đều từ thôn quê ra nên chân chất và tốt bụng. Khi cơ nhỡ gặp những người này dễ được cưu mang. Rãng đã đến sát nách bức tường thấp của ngôi biệt thự. Như chú sóc anh nhanh chóng vắt người qua khoảng ngăn cách đó nhè nhẹ đặt chân vào khu vườn. Anh ngồi im chốc lát nghe ngóng. Khu biệt thự vẫn lặng tờ. Hình như gia đình không nuôi chó. Âm thanh rõ nhất lúc này là tiếng lách cách trong bếp rồi tiếng nước chảy. Như vậy là nhà bếp đang có người. Rãng men theo lối cây cảnh bò lên. Qua khe cửa nhìn vào anh giật mình, nóng mặt rồi ngồi sụp xuống. Rãng thấy xấu hổ. Anh vô tình thấy một cô gái đang tắm. Dù chỉ là... thấy mái tóc xoã dài, đôi tay trần và cặp đùi thon thả. Chỉ vậy thôi anh đã thấy mình không phải trong lúc hoạn nạn này.
Rãng cứ ngồi sụp trong góc khuất mà ôm mặt, nhăn mày, đầu lắc lắc như một tội đồ sám hối. Tới lúc không còn nghe thấy tiếng nước chảy nữa anh mới ngẩng mặt nhìn xung quanh. Từ bếp vọng ra tiếng guốc đi lại. Có lẽ người tắm đã tắm xong, đang mặc quần áo. Nhưng cũng phải dăm phút sau Rãng mới dám đến gần gõ cửa:
- Ai thế?
- Ai thế ạ? Có phải cô chủ không ạ!
Lại tiếng gõ cửa. Rãng nhìn xung quanh rồi nép sang bên cạnh. Người trong bếp không hỏi nữa mà lạch cạch mở chốt. Khi cánh cửa mở, người mở chưa kịp nhận ra ai hỏi mình thì đã bị bịt chặt miệng kéo hẳn vào bếp. Tiếp đó là một tiếng nói rất nhanh:
- Xin cô đừng sợ. Tôi là người tốt.
- Ú... ú...
- Tôi nói lại. Tôi là người tốt. Xin cô nói nho nhỏ cho.
Người nói là Rãng. Vừa dứt câu anh đã buông tay bịt miệng cô gái ra. Nhìn vẻ trợn trừng sợ hãi của cô, Rãng xoa tay:
- Xin cô thứ lỗi. Lúc nãy tôi phải làm vậy vì sợ cô bất ngờ không hiểu...
- Nhưng ông là ai?
- Thú thật với cô tôi là tù trốn...
- Tù trốn?
- Vâng. Tôi là người ngoài kháng chiến không may bị Tây bắt. Tôi chỉ xin cô, nếu có thể, cho tôi trốn nhờ đến gần sáng tôi sẽ đi. Hiện giờ chúng đang ráo riết bao vây...
Mặt cô gái biến sắc. Cô nhìn Rãng không sợ hãi nữa mà có vẻ gì đó bối rối. Cô đi ra ngoài nghe ngóng chốc lát rồi quay vào nói với Rãng:
- Ông phải đi ngay thôi, ở đây không an toàn đâu. Nhà này có người đi lính cho Tây.
Rãng chột dạ về thông tin này. Anh chưa kịp phản ứng gì cô gái đã nói ngay:
- Tôi sẽ chỉ đường cho ông đi lối khác, lối phía sau ngôi nhà này an toàn hơn.
- Tôi nghe lời cô...
- Ông thay quần áo đi!
Cô gái đưa cho Rãng một bộ quần áo cũ, của ai đó, chắc cũng người làm công cho gia đình vừa giặt khô và chỉ chỗ cho anh vào nhà tắm thay đồ. Lúc Rãng ra, cô gái còn đưa cho anh chiếc mũ nồi cũ để anh đội ngay vào đầu:
- Bộ đồ này của bác làm vườn nhờ tôi giặt sớm nay, ông mặc vừa quá. Thật may mắn...
Rãng lo lắng:
- Tôi sợ...
Cô gái khẽ cười:
- Biết cho khắc biết giấu. Ông theo tôi...
Cô gái đi trước, Rãng theo sau. Hai người đi về phía cuối vườn. Ở đấy vẫn tường thấp, ló đầu nhìn ra nhà cửa có vẻ thưa thớt hơn. Cô gái dặn nhỏ Rãng:
- Ông cứ theo cái lối lờ mờ kia mà đi. Ra đến đồng rau ông cứ men theo mương nước sẽ gặp sông. Ở bãi sông thường vắng, trồng nhiều ngô mía dễ nấp. Từ đấy ông định liệu mà đi tiếp.
Rãng nắm hai tay mình đưa lên trước mặt:
- Cảm tạ cô vô cùng. Tôi đi chưa biết sống chết thế nào. Cầu mong là mọi việc suôn sẻ. Xin cô cho tôi được biết tên để sau này có dịp báo đáp.
Cô gái lắc đầu:
- Có gì đâu mà ơn với huệ. Chúc ông đi may mắn. Em cũng có anh giai đi kháng chiến như ông.
Rãng làm động tác vái tạ. Cô gái đỡ tay anh:
- Ấy chết, không được thế. Ông đi nhanh lên...
Rãng nhanh nhẹn đu người vượt tường. Chỉ tích tắc anh đã ở bên kia:
- Chào cô, tôi đi...
Rãng bước lùi rồi khẽ quay. Anh lưu luyến thực sự.
- Này ông...
Rãng chững người rồi quay về chỗ tường vừa trèo. Cô gái với tay qua tường đưa cho ông một gói nhỏ:
- Ông cầm lấy đi ăn đường. Em là đứa đi ở không có nhiều.
- Không... không...
- Đừng ngại. Ông cần hơn em mà...
Nói rồi cô gái chạy biến vào khoảng sẫm của vườn nhà. Rãng nhìn theo mãi cho tới lúc không còn trông thấy bóng hình lay động phía trước nữa anh mới quay ra.
Theo lời cô gái hướng dẫn, Rãng đã tìm ra đồng rau, thấy mương nước. Anh dừng chân rửa mặt cho tỉnh táo rồi men theo bờ mương đi xuôi ra sông. Rạng sáng Rãng tới đê. Anh đang định xuôi đê đi tiếp thì phải chững lại vì xa xa phía điếm canh đằng trước lố nhố nhiều bóng người, Rãng nhìn kĩ thấy lô nhô mũ sắt và súng. Đấy là bọn lính đi tuần đêm. Rãng vội ngồi sụp đổ người theo mái đê lăn ào xuống bãi. Từ đấy anh luồn qua ruộng mía chạy tiếp. Lúc này chỉ có càng nhanh càng tốt. Người không một mảnh giấy tuỳ thân, đầu tóc lại bù xù, da dẻ xanh xao, hốc hác khác nào "lạy ông tôi ở bụi này" nếu không may bị chúng bắt được. Rãng hiểu mối nguy hiểm ấy nên anh vắt chân lên mà chạy. Cứ theo bãi sông, rẽ ruộng mía chân như không muốn chạm đất cho tới lúc anh đổ gục bên ruộng rau lang sau một ngôi chùa lạ và ngất đi lúc nào không hay...
- Này này... Dậy... dậy...!
Có ai đó đập đập vào chân mình. Rãng khẽ cựa người, hé mắt. Anh thấy dây khoai lang loằng ngoằng. Lại có người nữa. Ai thế này. Rãng mệt mỏi ngồi dậy. Quần áo anh rách bươm, chân tay sứt sát. Trước mắt anh một nhà sư nữ đã có tuổi. Bà nhìn Rãng ái ngại:
- Thí chủ vì sao nên nỗi này?
- Bạch thầy...
- Cứ nói đừng ngại. Tôi là người tu hành.
Rãng nói thật cảnh ngộ của mình. Sư thầy nghe chuyện anh chỉ gật đầu rồi bảo:
- Ta hiểu rồi. Thí chủ đừng ngại. Nhà chùa sẽ giúp đỡ.
Nhà chùa có tên dân làng thường gọi là sư thầy Đàm Hải. Thầy Hải ở xa đến đây tu hành từ thuở còn nhỏ. Qua chuyện trò thầy Hải được biết Rãng cùng quê với mình nên nhận anh là em nuôi. Lý trưởng thấy có người lạ đến chùa đã chống ba toong hạch xách:
- Ai vậy sư thầy?
- Thưa ông Lý, đây là cậu Sơn em tôi từ ở quê sang. Chả giấu gì ông Lý, bên quê tôi đói kém quá nên em tôi sang đây xin ăn nhờ lộc làng, lộc chùa.
Sư thầy Hải thật nhanh trí. Bà đã nghĩ cho Rãng một cái tên hợp lí. Chị Hải em Sơn cùng với lý do đói kém bên quê. Lý trưởng gật gật nhưng vẫn vặn vẹo tiếp:
- Là em trai sang theo chị ở chùa?
- Dạ phải ạ!
- Đói kém thì đi tu?
- Mô Phật.
Lý trưởng gõ gõ ba toong xuống sân chùa:
- Tôi hỏi nhà thầy. Tôi là cái gì ở cái làng Nhuệ này mà nhà sư chùa Nhuệ không thèm bẩm báo lấy một câu. Tôi là Lý trưởng làng Nhuệ hay sư thầy là lý trưởng.
- Mô Phật...
- Mô Phật, mô Phật mãi. Thầy nói cho tôi rõ lý do xem nào.
Sư thầy với nét mặt bình thản nói:
- Xin ông Lý thứ lỗi. Nhà chùa chúng tôi cũng rất phép tắc đấy ạ. Hôm kia ra đình định trình báo thì tuần đinh nói ông Lý đi ăn đám ma bên Đoài. Hôm qua lên, thì lại được báo ông Lý đang uống rượu ở đám cưới bên Đông từ tối hôm trước chưa về.
- Hừ hừ... Nhà chùa mà như mật thám ấy!
- Mô Phật, mô Phật...
- Thôi, tôi về. Lần này là tôi châm trước cho nhà chùa. Lần sau cứ thế là đừng có trách...
- Ông Lý lại nhà...
Lúc ấy Rãng chỉ biết khoanh tay đứng cạnh sư thầy Hải. Tên Lý trưởng một mặt ra vẻ ta đây còn mặt hành nghề thì dốt đặc. Rãng chỉ ngại hắn lục vấn mình, hỏi giấy tờ mình. Vậy mà tịnh không. Lão lý trưởng vênh váo chỉ biết dọa nhà chùa.
Thật hèn hạ khi cậy mình quyền bính lại đi bắt nạt nhà sư. Tuy vậy vẫn phải dè chừng loại người này. Hắn có thể hèn và hèn hơn thế nữa khi bất thần nổi đoá lên khi vai trò ông Lý bị đụng chạm hoặc bị ai xúi bẩy, chọc gậy. Kẻ ít học, vô học thường vậy. Lý trưởng này không biết hơn một chữ ký nên sự láo lếu với người tu hành là lẽ thường.
Rãng nói với sư thầy Hải:
- Em thấy giọng tay Lý trưởng này như giọng một thằng lưu manh.
Sư thầy Hải thở dài:
- Mô Phật. Nói cậu bỏ quá cho. Lão ấy cậy có nhiều tiền. Thỉnh thoảng lại đi dọa chỗ nọ, chỗ kia. Dân làng nói Lý trưởng của ông ta là Lý trưởng mua. Mà thôi, kệ chuyện thiện hạ. Giờ là phải lo chuyện của cậu đã. Nếu còn ở đây lâu dài cậu phải xuống tóc. Việc này phải làm ngay. Sớm mai nhà chùa sẽ sửa lễ. Việc tu hành thế nào chị sẽ hướng dẫn cậu dần. Mai kia yên ổn, nếu tiếp tục theo nghiệp chị thì cậu tu tiếp, còn nặng căn duyên về lại với đời cũng chả sao. Mọi cái là theo ý cậu. Muốn làm gì thì làm nhưng trước tiên phải giữ thân mình cho nó an toàn cái đã.
Sư thầy Hải nói vừa có lý, vừa có tình. Từ chùa Nhuệ muốn ra vùng tự do lúc này không phải dễ. Bao nhiêu đồn bốt giặc chắn ngang. Sự liên hệ với cơ quan cũng chưa tìm ra được manh mối. Việc tù trốn vẫn đang rầm lên cả một vùng. Nghe nói Tây huy động cả một lực lượng lớn vây bủa và càn quét những chỗ chúng nghi ngờ. Lúc này, lơ ngơ Rãng có thể bị bắt ngay lập tức.
Lúc nhỏ, ở nhà Rãng đã bị cạo trọc mấy lần vì đầu bị chốc lở. Lúc ấy da đầu nhẵn thín điểm vài chấm phẩm xanh trị mụn. Lúc mụn vỡ, da lành tóc lại được mọc lại. Còn lúc này đây, tuổi đã lớn, tóc tai ra dáng đàn ông nhưng Rãng lại một lần nữa cạo trọc. Nghe tiếng dao cạo đưa những đường ngọt lừ từ đỉnh đầu xuống rồi thấy mái tóc đen sẫm của mình cứ lả tả rơi xuống vai Rãng thấy vui vui, lạ lạ. Thế là từ nay mình đã khác. Sau lúc quỳ lễ trước Tam bảo anh đã nhận ra điều khác này. Nhìn sư thầy Hải, tay gõ mõ, tay lần tràng hạt, miệng lẩm nhẩm những câu kinh với khuôn mặt đức độ, thánh thiện anh nhận ra sự linh thiêng của cõi thiền. Ở đây lòng người thấy như vừa được trút khỏi vai gánh nặng, da thịt như được ướp hương hoa, đôi mắt chỉ một màu thanh bình của nhang khói. Sư thầy Hải với nếp sống hàng ngày của mình đã cho Rãng cảm nhận về một bậc chân tu. Nhà sư hiền lành, đức độ và thơm thảo như hoa như lá. Bà chưa một lần to tiếng với ai. Ngang ngược như lý trưởng làng Nhuệ bà cũng chỉ một dạ, một thưa. Bà không yếm thế mà biết sống nhu mì để tránh điều ác, vun điều thiện. Cái hung qua con mắt bà trở thành kẻ bất lực. Cái lành qua con mắt bà trở thành hạt giống gieo mầm. Rãng sống với bà chưa nhiều, ở chùa chưa nhiều nhưng cảm nhận được một điều tốt đẹp của phẩm hạnh con người trong sự cưu mang một tử tù đang chạy trốn như anh. Và anh chấp nhận cuộc sống trước mắt nơi đây để tự nguyện xuống tóc.
Người thợ cạo nói vui với Rãng:
- Chú tiểu năm nay dễ cũng ngót ba mươi rồi đấy nhỉ?
- Dạ chưa. Tôi mới ngoằi hai nhăm.
- Thế cũng là muộn.
- Bác bảo sao?
- Tôi nói là chú đi tu muộn ấy...
- Giờ mới được Phật tổ cho phép bác ạ!
- Cũng phải. Mệnh đến lúc nào hành đạo lúc ấy. Được cái Sư thầy ở đây phúc đức lắm đấy. May cho nhà chú được làm đệ tử, con nhang của thầy.
- Dạ, cảm ơn bác...
Thế là Rãng đã được xuống tóc đi tu. Thời gian chầm chậm trôi... Một sớm tinh mơ, Rãng đang ngủ thì bị sư thầy Hải dựng dậy:
- Cậu sang buồng chị gấp. Nhớ chỗ đầu hồi.
- Bạch thầy...
- Nhanh lên không có không kịp bây giờ. Tây đến.
Rãng vừa khó hiểu vừa ngạc nhiên. Anh hoang mang và sợ sệt nữa. Ấy vậy mà sư thầy vẫn đẩy dúi anh về buồng mình. Buồng của sư thầy vốn là nơi cấm kỵ người khác lai vãng giờ sao có chuyện này.
Có tiếng ồn ào ngoài cổng chùa. Rãng chưa kịp nhận ra điều gì thì bị sư thầy ấn hẳn vào buồng rồi khép chặt cửa lại. Từ ngoài vẫn tiếng lý trưởng gõ ba toong hách dịch như cũ:
- Nhà chùa dậy chưa. Quan Tây về hỏi thăm đây này...
Chốc lát sư thầy mở cửa buồng đi ra. Chưa kịp để sư thầy nói gì lý trưởng đã quát tiếp:
- Thằng Việt Minh đầu trọc đâu?
- Bao vây tất cả, khám xét tất cả.
Tên sếp Tây ra lệnh. Bọn lính ào vào chùa như một đàn chó hoang. Sư thầy nín lặng đứng che trước cửa buồng. Bất thần lý trưởng lấy tay gạt bà ngã sang bên rồi đạp cửa buồng xông vào. Sư thầy hoảng hốt thét lên:
- Các ông dừng lại. Buồng của nhà chùa không được phép vào.
Tên sếp Tây vểnh râu cười khẩy. Sư thầy Hải chỉ biết mở mắt nhìn trân trân vào chỗ cửa buồng đang bị mở toang...
Lát sau Lý trưởng ra mặt thất sắc, chỉ ba toong vào mặt sư thầy gầm gừ:
- Thằng tiểu trọc đâu?
- Dạ, bẩm các quan chú tiểu đã bỏ chùa đi đâu từ hôm qua tới giờ chưa về.
- Bà là chị nó mà bà không biết?
Sư thầy bình thản nói:
- Dạ bẩm ông đồn, dạ thưa ông Lý, chị chỉ nói được em chứ giữ làm sao được chân em ạ.
Lý trưởng vẫn chưa thôi cơn giận:
- Nó là thằng Việt Minh nguy hiểm trốn tù sư thầy biết không?
Sư thầy vẻ hoảng hốt:
- Chuyện này tôi nào có hay. Quả là...
- Lát nữa về đồn sư thầy sẽ biết.
Tên sếp Tây xua xua tay, nói tiếng Việt:
- Thôi thôi ông Lý. Ta đã đến chậm rồi. Đưa nhà sư lên đồn lấy ai lễ Phật. Tôi nói để sư thầy biết. Nhà chùa chuyên việc tu hành chúng tôi sẽ bảo vệ. Nhược bằng nuôi giấu Việt Minh, sẽ chẳng có gì cứu nổi nhà sư đâu.
Nói xong sếp Tây hầm hầm bỏ đi. Lý trưởng còn giơ ba toong hậm hực nhứ nhứ về phía sư Hải mấy cái sau mới cun cút chạy theo quan thầy.
Rãng đã thoát hiểm trong gang tấc. Sau câu "Tây đến" sư thầy nói cho biết cùng câu trước đó "nhớ chỗ đầu hồi" bà mách đã cho anh có ngay phương án tốt để chạy giặc. Với mái nhà tổ thấp chẳng khó khăn gì lắm Rãng đã nhanh chóng ra khỏi căn buồng bằng lối đầu hồi. Chỗ này giữa mái và vách có một khoảng trống hẹp đủ lùa người sang. Với khả năng leo trèo nhanh nhẹn của mình Rãng đã đặt chân xuống đầu nhà không một tiếng động. Từ đây anh kẻ chéo thẳng lối ra ao chùa. Từ bờ ao bên này Rãng lặn một hơi sang bờ ao bên kia nơi có những ruộng ngô đang kỳ vào bắp. Đến lúc ấy, khi ở giữa bạt ngàn cây ngô cao ngang đầu mình rồi Rãng mới thở phào nhẹ nhõm...
Quá ngọ Rãng lần ra bờ sông. Lúc này quần áo, vẻ người đã trở lại như cũ. Vừa may kiếm được cái nón rách vành ai vứt ở ruộng anh lần ra chỗ có vó lưới. Anh nhìn kỹ, trong lều có mỗi một ông già đang mệt mỏi kéo lưới lên rồi lại từ từ thả lưới xuống:
- Cụ được nhiều cá không ạ?
- Cảm ơn anh hỏi thăm. Anh là người đâu ta mà lại đi qua đây?
- Cháu đi đóng gạch thuê cho mấy lò trong làng. Sớm nay nhà có việc nhắn về nên chẳng cố được nữa. Nhà cháu bên kia sông, chỗ kia kìa cụ ạ.
Ông cụ kéo lưới cười:
- Chỗ ấy, sao lại đi lối này. Bến đò ở mãi dưới kia cơ mà. Đây đâu phải bến.
Rãng biết mình lỡ lời. Anh không thuộc thông thổ nơi đây lắm, chỉ biết bên kia sông là có lối về nhà mình. Được biết, quê anh giờ đã là khu du kích, Tây chỉ dám lại qua vây càn chứ không dấm đóng bốt nên anh muốn tìm đường về. Giờ nói sai với ông cụ anh nhanh chóng tìm cách nói chữa:
- Dạ cháu biết chứ ạ. Nhưng xuống đấy xa lắm mà cháu lại đang muốn về nhà gấp. Cụ làm ơn cho cháu nghỉ tạm rồi bớt bớt nắng cháu sẽ bơi qua cho gần. Chỗ này sông hẹp lại đang mùa nước cạnh.
- Khá lắm...
Ông cụ dừng tay kéo lưới cười khà khà rồi vẫy tay mời Rãng vào lều:
- Uống nước đã rồi tính sau. Dân quê chúng tôi chỉ có nước vối cháu uống tạm.
- Quê cháu cũng dùng thứ này ạ. Có khác là toàn nấu bằng lá vối tươi. Chỗ ấy sẵn lắm. Cả chè nữa cũng sẵn...
- Nào thôi, bỏ nón ra ngồi cho mát. Có khoai luộc đây ăn đi cho ấm lòng. Đây... cháu cầm củ này mà ăn. Loại nghệ đấy. Cứ ăn tự nhiên. Giữa sông nước thế này chỉ có ta với cháu đừng sợ...
Nhìn đôi mắt nheo nheo dưới đôi lông mày bạc của ông cụ kéo lưới Rãng linh cảm mình đã bị lộ. Từ cái đầu húi trọc đến bộ áo quần nâu sồng cùng cái nón mê và lối hỏi đường ngớ ngẩn nữa anh biết rằng chẳng thể giấu nổi cái người đang cho anh ăn khoai và uống nước đây. Ông cụ nhìn anh không nói mà như nói. Chàng trai đùng có giấu ta. Cậu là ai ta biết chứ. Biết nhưng ta không muốn nói ra vì ta là người tốt mà cậu lại là người đang cơn hoạn nạn.
- Khoai của cụ ngon quá.
- Cháu ăn nữa đi. Khoai nhà đấy. Sáng sớm bà lão mang cho lưng rá. Ở dây thường ăn ngô, ăn khoai thay gạo. Cháu đừng ngại gì cả. Cứ ăn cho thật no.
Sẵn đói bụng, Rãng chẳng khách khí nữa, với lại ông cụ mời chân thành nên cứ thẳng ruột ăn gần hết chỗ khoai còn lại trong rá.
Đến lúc này ông cụ kéo lưới mới đủng đỉnh hỏi:
- Cháu đang có việc gì phải trốn tránh, đúng không?
-Dạ...
- Cứ nói thật, ta giúp đỡ. Nhà ta nghèo nhưng toàn người phúc đức cả, đừng ngại.
Rãng không nói hết chuyện hoạt động của mình nhưng chuyện trốn tù, đi ở chùa rồi bị vây bắt anh không giấu ông cụ một chi tiết:
- Hoàn cảnh cháu bây giờ là như vậy. Cháu định vượt sông sang bên kia tìm đường về khu du kích.
Ông cụ vỗ vai Rãng khen "khá lắm" rồi bảo:
- Đi bây giờ nguy hiểm lắm. Ban ngày ban mặt thế này chúng nó nhận ra ngay. Cứ ở đây với ta đến tối ta sẽ có cách giúp cháu vượt sông.
- Cháu chỉ sợ hệ lụy đến ông. Nhỡ chẳng may Tây nó kéo đến.
- Không lo. Chỗ này heo hút lại cụt đường. Bọn Tây ít khi qua lại đây. Vả lại, dạo này sợ bộ đội địa phương tập kích, gài mìn nên chúng chỉ đi tuần trên đường cái quan ít sa xuống ruộng lầy, bãi rậm.
Lời ông cạ giải thích nghe có lý khiến Rãng yên tâm hơn. Anh thầm cảm ơn số phận đã run rủi cho mình gặp được mấy lần may mắn sau những nguy hiểm.
- Cụ để cháu kéo lưới giúp.
- Tôi cũng đang định nhờ cháu đây.
Ông cụ trao dây kéo lưới cho Rãng rồi đặt hai bàn tay lên vai anh:
- Giờ ta nói với cháu thế này. Cháu cứ ngồi đây kéo lưới để ta về nhà có tí việc. Có ai hỏi cứ nói bố cháu về làng ăn cỗ chiều mới ra. Ta cũng có đứa con tuổi cháu bị Moóc-chi-ê bắn chết. Ta về chuẩn bị ít quần áo đồ dùng để tối cho cháu vượt sông. Cháu tin lời ta nói thì ta về. Nhược bằng cháu không tin thì ta ở lại cùng cháu. Gặp cháu ta càng nhớ, càng thương đứa đã mất. Nhưng cũng sắp rồi. Nghe nói bọn chúng đang thua to ở mạn Hoà Bình, Tây Bắc...
Lời ông cụ nói khiến Rãng ứa nước mắt. Có trong những cơn tai biến này anh mới thấy hết lòng dân. Chẳng ai nỡ đối xử xấu với mình khi biết mình làm việc tốt. Qua những sự việc xảy ra, dù ở cảnh ngộ nào anh cũng được thương yêu, đùm bọc, che chở, lo toan.
"Lòng dân như lòng mẹ!" - Rãng đã thốt lên từ đáy lòng mình câu nói ấy khi anh nắm tay từ biệt cụ già kéo lưới trước khi rời đò. Cụ đã cho anh một bộ quần áo nâu, một cái nón lành, một chiếc bị đựng mấy bộ quần áo cũ, một mo cơm sắn to, một gói muối vừng rang mặn.
- Ta chuẩn bị cho cháu đủ hai ngày đường. Ai hỏi cháu cứ nói mình đi tìm việc làm thuê. Còn đây nữa, chả có nhiều, ta cho cháu mấy đồng lẻ uống nước.
- Xin cụ đừng làm thế.
- Ta cho cơ mà.
- Cụ ơi, nhà mình đã nghèo...
- Nghèo đời, nghèo kiếp chứ đâu nghèo chốc, nghèo lát. Cháu cứ cầm đi cho bà lão nhà ta bà ấy yên lòng.
Ông cụ, bà cụ đã cho Rãng những gì có thể. Lúc này đây là lúc phải xa cụ. Rãng nghẹn tắc trong mũi, trong họng không nói nên lời.
- Cháu đi đi. Tối thế này, cứ ngược sông, theo bãi cát, men chân đê mà bước. Đêm hôm thế này có cho kẹo bọn Tây cũng chả dám ra đường.
Rãng chắp tay trước ngực vái ông lão kéo lưới ba vái trước lúc chia tay. Anh hy vọng tới ngày gặp lại đơn vị, tiếp tục chiến đấu cho tới ngày toàn thắng để đền ơn, đáp nghĩa những con người đã hết lòng vì mình, cho mình.
