Đó là một ngày giữa tháng 7 năm 1997, thứ Hai, trời nhiều mây, gió cấp 2 đến cấp 3.

Trước cổng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông, những cây ngô đồng mới được trồng từ dịp Tết trồng cây năm ấy vừa mọc thêm chút lá, thưa thớt lác đác.

Băng rôn treo trên lan can viết: "Nhiệt liệt chúc mừng Hồng Kông trở về vòng tay Tổ quốc!"

Một nam thanh niên dáng người trung bình, đeo kính mắt, trông có vẻ là một sinh viên đại học, tay còn xách một chiếc hòm lớn, vừa đi vừa ngó nghiêng bước đến đây.

Chiến sĩ cảnh sát vũ trang đang đứng gác nhìn anh ta, trong lòng thầm lẩm bẩm, bèn chặn lại, bảo anh ta đến phòng bảo vệ để liên hệ đăng ký.

Nam thanh niên chần chừ một chút, đặt chiếc hòm đang xách xuống đất, móc từ trong ngực áo ra một tờ giấy, giọng nhẹ nhàng nói:

— Tôi là cán bộ mới được tuyển dụng của Văn phòng chính quyền, hôm nay đến báo cáo nhận công tác.

Chiến sĩ cảnh sát vũ trang đón lấy bức thư, liếc nhìn qua, đó là một giấy cử đi công tác.

À, hóa ra là cán bộ cơ quan mới đến của Văn phòng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông. Cậu ta làm một động tác ra hiệu:

— Mời vào.

Nam thanh niên mới đến Ủy ban Nhân dân thành phố báo cáo này tên là Trình Không, năm nay cậu vừa tốt nghiệp đại học, mang theo bao hoài bão và nhiệt huyết bước ra khỏi cổng trường, bước lên cương vị (vị trí) công tác. Cậu cũng không ngờ rằng, số phận lại sắp đặt một học tử sinh ra từ gia đình nông dân đời đời như cậu bước chân vào chốn quan trường. Mặc dù lúc này cậu vẫn chưa thể coi là quan chức, nhưng thực chất là một thứ thuộc hạ phục vụ cho các quan chức.

Trình Không có học thức uyên bác, có tinh thần trách nhiệm và chí tiến thủ, nhưng tính cách bộc trực, trung hậu thật thà, vẫn giữ nguyên sự phác họa chất phác mang phong cách nông dân của thế hệ cha ông. Có người có lẽ sẽthưởng thức (tán thưởng) và yêu thích tính cách này, bởi vì rất nhiều người làm nên đại sự cũng mang tính cách này, ví dụ như Bành Đức Hoài. Thế nhưng, lăn lộn trong xã hội, tính cách này sớm muộn gì cũng phải đối mặt với những trận cuồng phong mưa bão của số phận, chịu đựng những bất hạnh, đặc biệt là ở chốn quan trường.

Cùng được tuyển dụng vào Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông với Trình Không còn có một nhóm hơn chục người. Đây là lần đầu tiên trong những năm gần đây, cơ quan đảng chính của thành phố tuyển dụng nhân viên từ đại học theo đợt, hơn nữa lại thi tuyển công khai, lấy người tài ưu tú. Trước đó, cơ quan đảng chính thành phố cũng đã tiếp nhận một số lượng lớn nhân viên, nhưng phần lớn là cán bộ chuyển ngành quân đội, người có quan hệ. Việc chiêu hiền đãi sĩ, thu hút nhân tài rầm rộ như thế này là do sự kiến nghị và chủ trì của đồng chí Trịnh Thiết, người vừa mới vinh thăng Thị trưởng không lâu. Mặc dù Thị trưởng Trịnh cũng giống như nhiều nhà lãnh đạo của thành phố Ngạn Đông, học vấn không cao, chỉ ở mức đại học chuyên tu, nhưng ông lại hiếu học tiến thủ, theo học và hoàn thành bậc đại học, thạc sĩ tại chức, học thức uyên bác, đồng thời rất coi trọng tri thức và tôn trọng nhân tài.

Lưu Gia cũng là một trong số hơn chục sinh viên đại học được tuyển dụng vào cơ quan Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông lần này. Cậu đến từ một trường đại học khác, quê ở miền Nam, là một nam thanh niên lanh lợi thậm chí có phần khôn ranh. Cậu và Trình Không được phân công về Khoa Tổng hợp thuộc Văn phòng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông. Khoa Tổng hợp của Văn phòng chính quyền là ban bệ văn thư chuyên viết tài liệu cho thị trưởng, yêu cầu về chất lượng nhân sự rất cao, là nơi sản sinh ra cán bộ. Lần này tuyển chọn hai sinh viên trẻ Trình Không và Lưu Gia về đây cũng đã trải qua quá trình sàng lọc vô cùng kỹ lưỡng.

Trình Không đi đến phòng làm việc của Chủ nhiệm Quốc thuộc Văn phòng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông để báo cáo. Chủ nhiệm Quốc đã qua tuổi 50, trải qua bao sương gió, số phận cuộc đời nhiều trắc trở, nhưng là người chân thành, làm việc cẩn trọng, viết tài liệu là một tay cự phách. Khi phỏng vấn, ông chính là chủ khảo, đã tự tay lựa chọn hai thanh niên Trình Không và Lưu Gia bố trí về dưới quyền của mình. Lúc này, ông siết chặt tay Trình Không, nói:

— Chào mừng cậu! Cuối cùng cậu cũng đến rồi!

Sau những lời hỏi han ân cần, Chủ nhiệm Quốc dẫn Trình Không bước vào một phòng làm việc lớn ở sát vách, giới thiệu cậu với các đồng nghiệp, bao gồm cả Lưu Gia người đã đến trước. Trình Không cúi đầu chào mọi người một chút rồi nói:

— Mong mọi người giúp đỡ nhiều hơn!

Chủ nhiệm Quốc lần lượt giới thiệu từng đồng chí trong phòng làm việc cho Trình Không.

— Đây là Phó chủ nhiệm Lỗ, cán bộ chuyển ngành quân đội, trước đây từng làm đoàn trưởng trong quân đội.

— Đây là chị Lý, nghiên cứu viên cấp phó phòng của Văn phòng chính quyền.

— Đây là Trưởng khoa Tạng, Trưởng khoa Tổng hợp, là cấp trên trực tiếp của các cậu.

— Đây là đồng chí Hồ Mộng, nhân viên đánh máy, tuổi tác xấp xỉ hai cậu, nhưng tham gia công tác sớm hơn các cậu, đã là lão đồng chí tuổi trẻ tài cao rồi đấy!

— Còn đây là Lưu Gia, cùng tham gia kỳ thi tuyển dụng với các cậu, có quen không?

Trình Không bắt tay chào hỏi từng người, gật đầu ra hiệu.

Chủ nhiệm Quốc lại dẫn Trình Không đến trước một chiếc bàn làm việc cũ, chỉ cho cậu và nói:

— Đây chính là ngai vàng được sắp xếp cho cậu, cũng chính là vị trí công tác của cậu, hãy nhanh chóng quen thuộc với tình hình rồi lao vào công việc đi!

Thành phố Ngạn Đông là một thành phố cấp địa khu miền Bắc, nằm ở đồng bằng Hoa Bắc, giáp với kinh kỳ, vị trí chiến lược quan trọng, cũng từng sản sinh ra những nhân vật chính trị vang danh toàn quốc. Do đó, trong lòng mọi người, đây là một thành phố có ưu thế khá lớn, các công việc nhìn chung đều đi đầu, được tỉnh ủy coi trọng.

Hơn chục sinh viên tốt nghiệp đại học được Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Ngạn Đông tuyển dụng năm nay đều theo sự ủy thác của Thị trưởng Trịnh, ban tổ chức nhân sự đã đến các trường đại học trọng điểm ở Bắc Kinh thi tuyển công khai để tuyển dụng những người ưu tú nhất. Theo lời của Thị trưởng Trịnh, đây là việc tiêm vào nguồn máu tươi, giới thiệu làn không khí mới. Có lẽ là vì ông làm việc trong cơ quan đảng chính địa phương nhiều năm, cảm thấy đội ngũ cán bộ địa phương có vẻ trầm lặng cứng nhắc, trình độ văn hóa không cao nên mới làm vậy chăng. Trình Không và Lưu Gia đến từ các trường đại học khác nhau, quê quán phần lớn cũng không ở địa phương, không có bối cảnh hay hậu thuẫn gì. Thị trưởng Trịnh tuyển dụng họ là vì nhìn trúng tài năng và học thức của họ, đương nhiên cũng có một tầng nguyên nhân khác không tiện nói rõ, đó là bồi dưỡng và sử dụng những người trẻ tuổi như vậy sẽ yên tâm hơn, thuận tiện hơn.

Những người trẻ tuổi này phần lớn chưa từng bước chân vào chốn quan trường, gia đình cha ông đa phần thuộc tầng lớp công nông. Có thể bước vào cơ quan đảng chính, trở thành công chức, ai nấy đều cảm thấy may mắn. Đương nhiên, theo sự trôi qua của thời gian, cảm giác may mắn này trong lòng mỗi người cũng đã có sự thay đổi, thậm chí có người từ may mắn lại hóa thành bất hạnh, những điều này hoàn toàn nằm ngoài dự tính của họ.

Ngày hôm nay, Thị trưởng Trịnh bảo ban tổ chức, cục nhân sự triệu tập hơn chục sinh viên mới tốt nghiệp được tuyển dụng vào cơ quan Thành ủy, Ủy ban Nhân dân thành phố đến mở một buổi tọa đàm, cũng là để ông có dịp làm quen với những hậu bối mới đến này.

Mọi người đợi trong phòng họp hơn nửa tiếng đồng hồ, Thị trưởng Trịnh mới bước vào với vẻ mặt phong trần mệt mỏi. Ông vừa mới tham dự một hội nghị lớn của thành phố xong, làm xong bài phát biểu là vội vã quay về ngay.

Dưới sự chủ trì của chị Mã, Phó trưởng Ban Tổ chức Thành ủy kiêm Cục trưởng Cục Nhân sự Ủy ban nhân dân thành phố, buổi tọa đàm bắt đầu. Trưởng phòng Mã là một nữ đồng chí hơn 40 tuổi, rất đỗi niềm nở, gần gũi. Bà bảo các đồng chí mới lần lượt tự giới thiệu bản thân, đồng thời ở bên cạnh kịp thời chêm lời giới thiệu, đa phần là những lời khen ngợi khẳng định, ví dụ như: "Cậu ấy ở trường từng là Chủ tịch hội sinh viên." "Cô ấy tài năng cầm kỳ thi họa đầy mình, từng công bố các tác phẩm văn học." "Cậu ấy là đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc." v.v.

Thị trưởng Trịnh vừa uống trà vừa mỉm cười lắng nghe, đồng thời đưa mắt đánh giá từng người một rất kỹ lưỡng. Ánh mắt ấy dường như muốn nhìn thấu tâm can con người, khiến cho nhiều người trẻ tuổi cảm thấy ngượng ngùng, trong lòng căng thẳng. Cách đây không lâu, ông đã xem qua ảnh và bản giới thiệu ngắn gọn của họ, đó là tài liệu của các đối tượng khảo sát trọng điểm mà Cục trưởng Mã đã trình lên cho ông sau vòng sơ tuyển. Lần này thì được đối mặt trực tiếp với người thật việc thật, ông sắp bắt đầu tiến hành khảo sát những người này rồi.

Cả Trình Không và Lưu Gia đều để lại ấn tượng sâu sắc cho Thị trưởng Trịnh. Trình Không để lại cho ông ấn tượng là học thức uyên bác, nhưng ăn nói bộc trực, có chút kiêu ngạo, vẻ mặt bất cần đời. Còn Lưu Gia lại để lại ấn tượng là cẩn trọng, lanh lợi, khả năng biểu đạt ngôn ngữ không mạnh cho lắm, nhưng đôi mắt cứ láo liên quan sát xung quanh, lời nói cẩn thận, xem ra là một tiểu tử có tâm cơ.

— Bây giờ xin mời Thị trưởng Trịnh phát biểu với chúng ta, nhiệt liệt hoan nghênh! — Cục trưởng Mã nói.

Mọi người vỗ tay một cách không quen thuộc, tiếng vỗ tay cũng có vẻ gượng gạo.

Dừng lại một lát, Thị trưởng Trịnh đặt chiếc ly nước trong tay xuống, đảo mắt nhìn xung quanh mọi người, từng chữ từng câu cất lời:

— Các đồng chí sinh viên, không, sau này nên gọi là các đồng chí. Trước tiên, tôi thay mặt Thành ủy, Ủy ban Nhân dân thành phố nhiệt liệt chào mừng sự đến của tất cả các đồng chí, chào mừng các đồng chí gia nhập vào tập thể này, trở thành một thành viên của cán bộ cơ quan Thành ủy, Ủy ban Nhân dân thành phố, gánh vác công việc vinh quang mà cũng đầy gian lao.

Mọi người đều biết, thành phố chúng ta là một thành phố cấp địa khu, không lớn, cũng không nhỏ, có hơn một triệu dân, tựa sông hướng biển, giáp cận thủ đô, vị trí địa lý quan trọng, công thương nghiệp trong tỉnh của chúng ta được coi là khá phát triển. Đương nhiên, so với Bắc Kinh thì còn kém xa lắm. Các đồng chí phần lớn là nhân tài kiệt xuất tốt nghiệp từ các trường đại học nổi tiếng ở Bắc Kinh, nhà của rất nhiều người lại không ở địa phương, có thể đến thành phố của chúng ta, cống hiến cho sự nghiệp xây dựng của thành phố chúng ta, bản thân tôi một là xin bày tỏ lòng cảm ơn, hai là xin bày tỏ sự kính trọng! Các đồng chí coi trọng thành phố Ngạn Đông, thành phố Ngạn Đông cũng coi trọng các đồng chí, hy vọng các đồng chí đem những kiến thức đã học nhiều năm kết hợp với thực tiễn của thành phố Ngạn Đông, cống hiến trí tuệ và tài năng của mình cho sự phát triển của các sự nghiệp ở thành phố Ngạn Đông. Hôm nay gặp mặt các đồng chí, sau này chúng ta còn phải thường xuyên gặp mặt, bởi vì chúng ta phải làm việc cùng nhau, cùng nhau phục vụ nhân dân thành phố Ngạn Đông, cùng nhau nỗ lực phấn đấu vì sự phát triển của thành phố Ngạn Đông!

Chúng ta những lão cựu này, phần lớn đều là người sinh ra và lớn lên ở thành phố Ngạn Đông, học thức và lý luận có lẽ phải học tập các đồng chí, thế nhưng, kinh nghiệm công tác thực tế cũng rất quan trọng, bởi vì tri thức và năng lực không hoàn toàn tương đương nhau, trải qua sự tôi luyện của thực tiễn mới sinh ra năng lực, sinh ra cán bộ. Những người như chúng tôi đây đã trải qua bao nhiêu chuyện rồi, các con còn trẻ, con đường sau này hãy còn rất dài, sau này các con sẽ từ từ ngộ ra. Ngộ ra cái gì? Đến lúc đó rồi sẽ biết. Nói một cách khái quát, chính là đạo lý làm người, phương pháp làm việc.

Tôi thường nói với các đồng chí thanh niên rằng, làm công việc gì không quan trọng, quan trọng là phải học cách làm người, muốn làm việc thì trước tiên phải làm người. Làm người là một môn học lớn, chốc lát không thể nói hết được, sau này có cơ hội chúng ta lại cùng thảo luận trao đổi. Hôm nay tôi muốn gửi gắm đến các đồng chí mấy câu, đó chính là: Thiết thực, cẩn trọng, khiêm tốn, chăm chỉ. Chẳng phải có câu thái độ quyết định tất cả sao, hy vọng các đồng chí khi làm người làm việc trước tiên phải xác lập thái độ chính xác, nói cách khác, phải có thái độ thiết thực, cẩn trọng, khiêm tốn, chăm chỉ, hay nói cách khác là phải có tác phong thiết thực, cẩn trọng, khiêm tốn, chăm chỉ. Chỉ có như vậy mới có thể viết cho tốt chữ "nhân" (người), làm cho tốt công việc, sự trưởng thành tiến bộ của các đồng chí cũng sẽ nhanh hơn một chút. Tôi chỉ xin nói bấy nhiêu thôi.

Những người trẻ tuổi này đang lẳng lặng lắng nghe, thế nhưng, mức độ lĩnh hội và tiếp thu lại không hoàn toàn giống nhau, không ít người vẫn còn dừng lại ở bề nổi câu chữ. Chỉ khi trải qua sự mài giũa của cuộc sống thực tế và những việc cụ thể, họ mới có thể nếm trải được sức nặng trong bài phát biểu ngày hôm nay của thủ trưởng.

Từ học sinh biến thành cán bộ nhà nước, khoảng cách ở giữa này khá lớn, sự chuyển biến vai trò của mỗi người cũng theo đó mà diễn ra.

Sự thay đổi lớn đầu tiên chính là nội dung cuộc sống từ học tập biến thành công việc. Nhưng đối với những người trẻ tuổi vừa mới tốt nghiệp này mà nói, thực ra đây lại là sự khởi đầu của một quá trình học tập khác quan trọng hơn. Trước kia học tập cơ bản đều là kiến thức trên sách vở, những thứ thuộc về lý luận, những thứ thuộc về chuyên môn. Thế nhưng, sau khi bước lên cương vị công tác, những thứ bắt buộc phải học lại là những thứ nằm ngoài sách vở, năng lực trong thực tiễn, kỹ năng mà cương vị yêu cầu.

Trình Không và Lưu Gia bắt đầu thời gian tập sự kéo dài 1 năm của họ. Cương vị công tác của họ là văn thư, thảo luận các bài phát biểu của lãnh đạo, điều lệ chính sách, kế hoạch và tổng kết công việc, các loại công văn thượng hành hạ hành (cấp trên gửi xuống, cấp dưới gửi lên), lệnh thỉnh thị báo cáo v.v. Ở trường đại học, chuyên ngành mà họ học tuy đều là văn sử triết, nhưng không thể coi là sát với cương vị công tác này. Đại học chỉ có thể nói là nắm bắt được những thứ cơ bản, nắm bắt được phương pháp học tập, cách thức suy nghĩ. Kỹ năng công tác thực sự hữu dụng vẫn phải học tập từ những lão đồng chí, lão lãnh đạo tuy học vấn chưa chắc đã cao nhưng thời gian công tác dài, kinh nghiệm công tác phong phú. Hơn nữa, cho dù chuyên ngành có phù hợp đi chăng nữa, người trẻ tuổi cũng sẽ phát hiện ra khoảng cách giữa những thứ trên sách vở và thực tế công việc vẫn còn rất nhiều và rất lớn. Việc thiết lập chuyên ngành của các trường đại học Trung Quốc hiện nay bản thân nó đã tồn tại rất nhiều mặt không thích ứng với sự phát triển của xã hội và thực tiễn sản xuất: hoặc là chuyên ngành quá chi li, quá hẹp hòi, hoặc là nội dung khóa học chuyên ngành và việc bồi dưỡng nhân tài bị lệch nhịp với thực tiễn xã hội, nhu cầu xã hội. Yêu cầu chuyên ngành phải phù hợp vừa không thực tế, lại vừa không có mấy ý nghĩa cần thiết. Thành tựu do rất nhiều người có chuyên ngành không phù hợp làm ra thậm chí còn vượt qua cả những người có chuyên ngành phù hợp, ví dụ như tỷ lệ các nhà chính trị, cán bộ cao cấp học chuyên ngành chính trị học, xã hội học, quản học rất nhỏ, các thành viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc cơ bản đều xuất thân từ ngành kỹ thuật, bị thế giới bên ngoài gọi là kỹ sư trị quốc.

Chủ nhiệm Quốc sắp xếp cho hai đồng chí mới đến là Trình Không và Lưu Gia làm quen với tình hình, bảo họ trước tiên hãy học tập các báo cáo, bài phát biểu, bản tin v.v. từ trước, tìm hiểu tình hình cơ bản của thành phố Ngạn Đông và mô hình vận hành của Ủy ban nhân dân thành phố, nắm vững các định dạng, yêu cầu nội dung và quy tắc của các loại công văn. Khi thảo văn bản và đi xuống cơ sở khảo sát, ông đều dẫn họ theo, làm một số công việc mang tính phụ trợ. Khi lãnh đạo tham gia hội nghị, tiến hành báo cáo hoặc đi sâu xuống cơ sở khảo sát, làm việc, thì để họ đi theo, làm biên bản, tham gia công tác hội nghị, nhận biết con người, tìm hiểu sự việc.

Hai người trẻ tuổi này quả nhiên không hổ danh là tốt nghiệp từ các trường đại học tên tuổi và đã qua tuyển chọn, thành tích học tập hồi đi học đều rất tốt, tố chất cơ bản cũng khá, thích ứng với công việc tương đối nhanh. Trải qua một khoảng thời gian, họ đã bắt đầu có thể nhúng tay vào gánh vác các nhiệm vụ công tác, một số tài liệu nhỏ như bản tin, tờ trình, báo cáo đều được Chủ nhiệm Quốc giao cho họ viết bản thảo trước, rồi tự mình sửa chữa và quyết định cuối cùng.

Người ta thường nói: Chim sẻ tuy nhỏ, ngũ tạng đủ cả. Thành phố Ngạn Đông tuy không được tính là lớn, nhưng cấu thành chính quyền, phương thức vận hành lại vô cùng điển hình. Nhân sự, tác phong của Ủy ban nhân dân thành phố cũng chẳng khác biệt là mấy so với Ủy ban nhân dân thành phố ở những nơi khác trên toàn quốc. Hơn nữa, cũng giống như những nơi khác trên toàn quốc, nơi đây cũng theo sự biến thiên (biến đổi) của thời đại, sự thay đổi của chính sách và các cuộc vận động chính trị khác nhau mà xảy ra những biến hóa khôn lường. Từ trong Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông, những người trẻ tuổi mới tham gia công tác này, bao gồm cả bạn đọc các bạn, sẽ quan sát được một số hiện tượng vi mô cụ thể và câu chuyện chân thực của chốn quan trường Trung Quốc.

Từ khi Trình Không và Lưu Gia đến cơ quan Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông, cũng giống như lúc họ mới bước chân vào trường đại học, trong mắt đong đầy sự tươi mới, trong lòng tràn ngập sự tò mò. Môi trường này, công việc này, đối với họ mà nói là hoàn toàn mới mẻ, đồng thời cũng vô cùng xa lạ.

Họ nhìn thấy, con người ở đây thể hiện ra vẻ vô cùng điềm đạm, ăn nói khách sáo, nhưng thông thường không nói nhiều, giữa những người xa lạ lại càng như vậy. Giữa người với người đều duy trì một khoảng cách nhất định, không chỉ là khoảng cách về mặt không gian, mà còn là khoảng cách về mặt tâm lý. Càng là lãnh đạo, càng là lão đồng chí, càng là đồng chí trưởng thành, tâm cơ lại càng sâu sắc. Điểm này hoàn toàn trái ngược với sự tự do, hoạt bát, nhiệt thành của những sinh viên đại học trẻ tuổi.

Họ nhìn thấy, thành phần và nguồn gốc của con người ở đây tương đối phức tạp. Nói về xuất thân, có người xuất thân từ công nhân, có người xuất thân từ giáo viên, có người xuất thân từ quân nhân, cũng có người xuất thân từ nông dân. Nói về học vấn, có người tốt nghiệp đại học, có người tốt nghiệp trung cấp chuyên nghiệp, trường nghề, thậm chí còn có học vấn thấp hơn nữa. Nói về con đường bước vào cơ quan, có người được tuyển chọn đến, có người được phân công sau khi tốt nghiệp, có người được tuyển dụng vào, có người chuyển ngành từ quân đội sang, cũng có người dựa vào quan hệ mà được sắp xếp vào. Quả thật là đủ mọi thành phần, cái gì cũng có; người mang đủ mọi tính cách, kinh nghiệm, bối cảnh đều có đủ. Dùng lời của một vị phó thị trưởng mà nói, văn hóa ở đây không phải là văn hóa doanh nghiệp, không phải văn hóa doanh trại, không phải văn hóa nông thôn, cũng không phải văn hóa học đường, mà là một nồi lẩu thập cẩm, là một thể hỗn hợp.

Họ nhìn thấy, ở đây, có những bộ phận và có những cán bộ quả thực rất bận rộn. Ví dụ như lãnh đạo có những cuộc họp bận không xuể, những buổi tiếp xã giao bận không xuể, các hoạt động bận không xuể; ví dụ như vì để tạo ra hoặc đối phó với nạn núi công văn biển hội họp, các nhân viên văn thư, nhân viên đánh máy bận đến mức đầu bù tóc rối. Có những bộ phận và có những cán bộ quả thực cũng rất nhàn rỗi. Ví dụ như trên những cương vị nào đó có những nhiệm vụ không quan trọng, có hay không cũng được, lại chẳng có ai đi kiểm trakhảo hạch (đánh giá) nghiêm túc, yêu cầu nghiêm ngặt, hoặc là chỉ có quyền kiểm tra yêu cầu người khác, chứ không có nghĩa vụ phải tiếp nhận kiểm tra, bị người khác yêu cầu. Có người một tờ báo một ly trà, có người ở đây tán gẫu ở kia lượn lờ, hết ngày này qua tháng khác uổng phí thời gian.

Họ nhìn thấy, đây là một điểm giao hội của các loại quan hệ xã hội. Hầu như phía sau mỗi bộ phận đều có lợi ích riêng của mình, hầu như phía sau mỗi cán bộ đều có bối cảnh nông sâu khó lường. Quan hệ nhân tế (quan hệ xã giao) vô cùng rắc rối phức tạp, nếu không có sự tìm hiểu lâu dài, điều tra sâu sắc thì rất khó chạm tới những bí mật bên trong. Giữa các cán bộ với nhau, bề ngoài là quan hệ công việc, nhưng thực chất có khả năng là quan hệ bạn bè, quan hệ chiến hữu, quan hệ bạn học, quan hệ họ hàng, thậm chí là quan hệ vợ chồng. Lãnh đạo hoặc những nhân vật có thực quyền khi sắp xếp người thân của mình vì để tránh hiềm nghi và né tránh, thường sẽ không sắp xếp ở những bộ phận hoặc đơn vị do mình trực tiếp quản lý, mà lại sắp xếp ở bộ phận hoặc đơn vị của những lãnh đạo có quan hệ sắt đá với mình. Không ít người còn áp dụng quy tắc trao đổi tương đương là luân phiên sắp xếp người thân cho nhau.

Họ nhìn thấy, nơi đây tuy nói là cơ quan lãnh đạo, nhưng cũng tiếp xúc trực tiếp với xã hội, thậm chí còn phải đứng ở tuyến đầu của công tác xã hội. Các loại vấn đề và mâu thuẫn xã hội cũng rất phổ biến, rất điển hình. Ví dụ như quần chúng đến khiếu kiện ba ngày một trận, năm ngày một cơn; những lời tư vấn biện sự (giải quyết công việc) không dứt; những cuộc kiểm tra bình xết tiếp đón không xuể; các loại mâu thuẫn tranh chấp đa dạng.

Rất ít người đem những hiện thực chẳng có gì lạ lẫm này ra để bàn tán, cũng rất ít người đi bình luận về những hiện tượng muôn hình muôn vẻ ấy. Phó chủ nhiệm Lỗ của Văn phòng chính quyền là một cựu quân nhân chuyển ngành, tính cách bộc trực, đôi khi trên bàn nhậu sẽ mượn chút hơi men, nói năng không kiêng dè với những người trẻ tuổi về những chuyện này, rồi liên tưởng đến cuộc sống trong quân đội của mình, mang theo chút bóng gió chê bai vài câu rằng người trong cơ quan tâm địa hiểm ác, tình người nhạt nhẽo, đối với mình không đủ coi trọng thậm chí là bài xích v.v. Khi nghe, Trình Không liên tục gật đầu, cảm thấy những gì ông ấy nói rất đúng. Lưu Gia cũng vểnh tai lắng nghe, thế nhưng đôi mắt cậu lại không ngừng quan sát tình hình xung quanh. Khi phát hiện có người đang chú ý, cậu lại ra vẻ lơ đễnh, không để cho người ta có cảm giác mình đang giao lưu sâu sắc với Phó chủ nhiệm Lỗ, bởi vì cậu sợ người khác đem định kiến đối với Phó chủ nhiệm Lỗ trút lên người mình.

Trưởng khoa Tạng là Trưởng khoa Tổng hợp thuộc Văn phòng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông, trong Văn phòng chính quyền cũng được coi là lãnh đạo trung tầng. Văn phòng là trung tâm đầu não của Ủy ban nhân dân thành phố, còn khoa Tổng hợp lại càng là trung tâm của trung tâm, bởi vì nơi đây chịu trách nhiệm thảo các loại bản thảo phát biểu, văn bản quan trọng của các vị thị trưởng. Cấp bậc không tính là quá cao, nhưng địa vị lại quan trọng và đặc thù.

Con người Trưởng khoa Tạng này có học vấn đại học chuyên tu, trước kia từng làm phóng viên cho một tờ báo pháp chế nhỏ, từng đi kiện cáo, ăn xong bên bị đơn lại ăn sang bên nguyên đơn, lật lọng hai mặt, vòi vĩnh nhũng nhiễu. Hơn nữa, ông ta lại lợi dụng thân phận và kênh công tác của mình, nắm giữ không ít chuyện riêng tư thậm chí là chứng cứ phạm tội của các vị lãnh đạo để sai khiến họ phục vụ cho mình. Sau đó, ông ta lợi dụng quan hệ của một vị lãnh đạo thành phố nào đó mà mình nắm được để điều động vào cơ quan Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông. Tính cách của ông ta ti tiện, thích giở khôn vặt, thích nói xấu sau lưng, dùng chiêu trò âm hiểm, thế nhưng lại rất giỏi nịnh hót, biết lo toan việc riêng, mưu cầu lợi ích thực tế cho lãnh đạo, từ đó cũng chiếm được sự tán thưởng của một số lãnh đạo. Dựa vào bản lĩnh luồn cúi, ông ta đã được cất nhắc làm Trưởng khoa Tổng hợp.

Giống như phản ứng đào thải của cơ thể đối với các cơ quan được cấy ghép vậy, phàm là một nơi nào đó, một đơn vị nào đó có người mới đến, thường sẽ gặp phải mức độ bài xích nhất định. Đối với người mới mà nói, đây là một sự khảo nghiệm, là một sự thích ứng, là một quá trình dung hòa. Ủy ban nhân dân thành phố có thêm một nhóm sinh viên đại học mới đến, Văn phòng chính quyền cũng được phân về hai người, đó chính là Trình Không và Lưu Gia. Họ cũng đồng thời phải đối mặt với vấn đề này, trải qua quá trình này, tiếp nhận sự khảo nghiệm này. Mà người bài xích họ dữ dội nhất không ai khác chính là Trưởng khoa Tạng.

Trưởng khoa Tạng vốn dĩ chẳng thân thích gì với Trình Không và Lưu Gia, kinh nghiệm sống, thói quen hành vi, phương pháp xử thế có sự khác biệt rất lớn, muốn làm việc chung với nhau ắt sẽ xuất hiện vấn đề thích ứng lẫn nhau.

Ban đầu, Trưởng khoa Tạng cũng từng có ý định thu nạp hai người trẻ tuổi mới đến này về dưới trướng của mình, thế nhưng chẳng bao lâu sau, ông ta cảm thấy cả hai tiểu tử này đều không có ý định nương nhờ mình. Trong quá trình tiếp xúc và quan sát, Trình Không và Lưu Gia cũng cảm nhận được tính cách và nhân phẩm của Trưởng khoa Tạng. Thêm vào đó, thông qua thái độ của người khác đối với ông ta cùng những lời nhắc nhở bóng gió thỉnh thoảng vang lên, họ biết rằng Trưởng khoa Tạng bất luận là về uy tín hay chức vụ đều không phải là đối tượng để mình nương tựa hay noi theo. Lưu Gia thì dĩ hòa vi quý, khách khí lịch sự, còn Trình Không thì đứng độc lập một mình, duy trì khoảng cách với ông ta.

Sự thiên vị của Chủ nhiệm Quốc dành cho hai người trẻ tuổi này cũng khiến cho Trưởng khoa Tạng cảm thấy ghen tị. Họ còn trẻ, có học vấn, những điều này bản thân ông ta hoàn toàn không có, ông ta cảm nhận được một mối đe dọa. Do đó, ông ta đã lợi dụng mọi thời cơ để hạ thấp hai người trẻ tuổi này.

Mỗi buổi sáng, Thị trưởng Trịnh đều đến cơ quan từ rất sớm, cơ bản đều dùng bữa sáng tại nhà ăn của cơ quan Ủy ban nhân dân thành phố. Sáng hôm nay lúc đang ăn sáng, Thị trưởng Trịnh đang dùng bữa, Trưởng khoa Tạng ngồi ở bàn ăn gần chỗ Thị trưởng Trịnh. Ông ta ra vẻ đang trò chuyện xã giao với người khác, nhân tiện vô tình nhắc đến chuyện Lưu Gia uống rượu đến mức xuất huyết dạ dày, cảm thán nói:

— Thể chất của những đứa trẻ bây giờ sao mà kém thế không biết? Không biết còn có căn bệnh hiểm nghèo nào khác nữa không, thực sự khiến người ta lo lắng.

Giọng nói không lớn không nhỏ, nhưng vừa đủ để Thị trưởng Trịnh ngồi bên cạnh nghe thấy.

Thị trưởng Trịnh đã ghi nhớ tình hình này, sau đó liền gọi Chủ nhiệm Quốc đến hỏi cho ra ngô ra khoai.

— Lão Quốc à, sức khỏe của đám sinh viên mới tuyển dụng kia thế nào hả? Cậu phải chịu trách nhiệm đấy nhé, không thể để xảy ra chuyện gì được đâu đấy! — Thị trưởng Trịnh nói.

— Thưa thị trưởng, không biết ý ngài đang nói đến chuyện gì ạ? — Chủ nhiệm Quốc ngơ ngác chẳng hiểu gì.

— Nghe nói cái cậu Lưu Gia gì đó bị bệnh dạ dày nặng lắm, còn xuất huyết ồ ạt nữa cơ mà, có chuyện này thật không?

— Ồ, hóa ra ngài đang nói đến chuyện này ạ. Đứa nhỏ đó trước đây chưa từng uống rượu, lúc mới đến vì chúc rượu mọi người nên quá thật thà, uống nhiều quá, sau đó nôn mửa dẫn đến xuất huyết dạ dày, chúng tôi đã đưa cậu ấy đến bệnh viện rồi. Nhưng không phải bệnh dạ dày gì đâu, bác sĩ cũng đã nói rồi, chỉ vì uống rượu quá vội vàng và mãnh liệt thôi, không có gì đáng ngại đâu ạ. — Chủ nhiệm Quốc vội vàng giải thích.

— Thế à? Vậy thì tốt rồi, có bệnh thì mau chóng chữa trị, không bệnh thì càng tốt hơn. Cậu cũng biết đấy, mấy lão bệnh hoạn trong cơ quan chúng ta, chi phí điều trị mỗi năm có người lên tới một trăm nghìn, hai trăm nghìn, áp lực tài chính lớn lắm đấy...

— Cái này tôi hiểu, cái này tôi hiểu, lúc tuyển dụng khi phỏng vấn chúng tôi đã có một nội dung là xem xét tình hình sức khỏe của họ, họ đều đã trải qua trắc nghiệm phỏng vấn, tình trạng sức khỏe trong hồ sơ chúng tôi cũng đã kiểm tra hết rồi, thuộc diện khỏe mạnh.

— Được rồi, chuyện này không nhắc đến nữa. Thế nhưng từ nay về sau phải lập ra một quy tắc: Công chức được tuyển dụng vào cơ quan Ủy ban nhân dân thành phố từ nay về sau, không những phải xem báo cáo khám sức khỏe trước đây, mà còn phải do Ủy ban nhân dân thành phố tổ chức khám sức khỏe chuyên môn, đạt tiêu chuẩn thì mới được tuyển dụng. Lúc rảnh rỗi cậu truyền đạt lại ý của tôi với bên cục nhân sự nhé. — Thị trưởng Trịnh nói.

— Vâng, vâng, thế thì tốt quá, tôi sẽ chịu trách nhiệm truyền đạt chỉ thị của ngài. — Chủ nhiệm Quốc tỏ ý đồng tình.

Có một hôm, Trưởng khoa Tạng trò chuyện riêng với Trình Không, ông ta ân cần thăm hỏi, tỏ ra vô cùng nhiệt tình.

— Tiểu Trợng, trong nhà còn những ai vậy? — Trưởng khoa Tạng hỏi.

— Bố mẹ, còn có một đứa em gái nữa, vì để con đi học đại học mà vẫn luôn làm thuê ở Thâm Quyến ạ.

— Thâm Quyến á? Lương ở đó cao lắm đấy. Đồng nghiệp của cậu đi miền Nam nhiều không?

— Nhiều chứ ạ, rất nhiều.

— Thế sao cậu lại không đi miền Nam? Thu nhập ở đó cao hơn chỗ chúng ta nhiều lắm đấy. — Trưởng khoa Tạng vừa thu dọn tài liệu trên tay, vừa lơ đễnh nói.

— Dạ, lý tưởng của con là được vào cơ quan chính quyền làm việc, mưu cầu chút phúc lợi cho nhân dân. Người dân Trung Quốc khổ quá, người đứng ra nói thay và làm việc cho họ quá ít, con muốn trở thành một người như thế. — Trình Không suýt chút nữa thì nói lời hào sảng, nhưng cậu đã kìm chế bản thân lại. Mặc dù vậy, trong lòng Trưởng khoa Tạng lúc này đã thầm nghĩ: Hừ, thanh niên nhiệt huyết, vắt mũi chưa sạch mà thôi, ngây thơ non nớt gớm nhỉ.

— Còn về đãi ngộ ư, tàm tạm là được rồi, qua quýt được là được. Hơn nữa, cơ quan chính quyền chẳng phải vẫn ổn định hay sao, lại còn có phúc lợi như phân phòng ở nữa chứ. — Trình Không nói thêm.

— Phân phòng ở á? Đó là chuyện của mấy năm về trước rồi, cậu tưởng đây là các bộ ban ngành quốc gia chắc? Ở chỗ chúng ta ấy à, không phải thế đâu. Có những bộ phận người ta có tiền, ví dụ như cục tài chính, cục thuế vụ, cục công thương, ủy ban kiến thiết... cán bộ người ta có trợ cấp nhà ở, chia tiền xong tự mua nhà. Bộ phận chúng ta đây chẳng có tiền mặt, trợ cấp nhà ở mãi vẫn chưa thấy đâu, thảm lắm cậu ạ. Cậu nhìn tôi công tác hơn 20 năm rồi, chẳng phải vẫn ở căn nhà do tổ tiên để lại hay sao? Không có nhà, sau này cậu lập gia đình sẽ là một vấn đề lớn đấy nhé. Con gái bây giờ thực tế lắm, không có nhà thì ai thèm theo cậu?

Câu nói này quả thực đã đâm trúng vào nỗi đau của Trình Không. Trước đó từng có người mai mối giới thiệu bạn gái cho cậu, câu hỏi đầu tiên và điều kiện đầu tiên mà người ta đưa ra chính là phải có nhà. Thế nhưng hiện tại họ vẫn đang ở trong ký túc xá, nếu không có nhà thì sau này làm sao kết hôn lập gia đình đây? Mà chỉ dựa vào chút tiền lương ít ỏi đó, trong thời đại giá nhà ngày càng leo thang như hiện nay, bao giờ mới mua nổi nhà cơ chứ?

— Hơn nữa, các cậu ở đây không thân thích, không họ hàng, muốn đứng vững chót vót vô cùng khó khăn đấy! Cậu nhìn xem, tôi chịu trách nhiệm lĩnh lương, mỗi tháng 200 đồng tiền phụ cấp công vị cũng chẳng có phần của các cậu. Đừng có suốt ngày nghe bọn họ hô khẩu hiệu suông, cái gì mà coi trọng nhân tài, họ chỉ đang dùng các cậu để làm sang mặt tiền mà thôi. Chỗ nào kiếm được nhiều tiền, đãi ngộ tốt thì đổi chỗ đi, nước chảy chỗ trũng, người phấn đấu lên cao mà!— Quả thật là đúng thế, thảo nào tiền lương của mình lại kém người ta nhiều đến vậy. — Trình Không thầm nghĩ trong lòng. — Trưởng khoa Tạng người này quả thực không tệ, nói những lời thật lòng với chúng ta.

— Miễn tiếp! (Chỗ này không nuôi gia gia, tự khắc có chỗ nuôi gia gia!) — Trình Không thốt lên một câu. Nói xong cậu lại thấy hối hận. Lời này mà truyền đi có lẽ sẽ khiến người ta hiểu lầm, tưởng rằng mình muốn cuốn gói ra đi, thực ra trong lòng cậu chưa hề có suy nghĩ này. Thế nhưng lời đã thốt ra, nước đổ khó hốt.

Quả nhiên, chẳng được bao lâu, những lời oán thán này của cậu đã bị thổi phồng lên thêm mắm thêm muối rồi truyền đi khắp nơi. Mọi người đều cho rằng Trình Không không an tâm công tác, chuẩn bị chuồn.

Sau khi nghe được, Chủ nhiệm Quốc đã gọi Trình Không đến để tìm hiểu tình hình liên quan, bảo với cậu rằng:

— Tiểu Trình à, người trẻ tuổi mới bước chân vào xã hội, nhất định phải thiết thực, chân đạp đất, tuyệt đối không được đứng núi này trông núi nọ, không an tâm công tác. Đợi đến khi lớn tuổi thêm chút nữa, cậu sẽ hiểu ra, bất cứ công việc nào cũng không thể hoàn mười phần được, giống như mỗi con người vậy. Phải trân trọng cơ hội đang có, cậu phải biết rằng có biết bao nhiêu người hâm mộ các cậu có thể học đại học, lại còn được cơ quan chính quyền tuyển dụng cơ chứ. Hơn nữa, hiện tại thành phố Ngạn Đông của chúng ta ngày càng coi trọng nhân tài, ngày càng coi trọng việc bồi dưỡng và sử dụng cán bộ trẻ tuổi, các cậu có tương lai rất lớn. Có lẽ sẽ có một số khó khăn và khúc chiết tạm thời, nhưng nhất định phải có lòng tin.

— ...Con nhất thời lỡ lời, lúc đó là lời qua tiếng lại, bị kích động nên mới... — Những lời nói đầy tâm huyết của Chủ nhiệm Quốc khiến Trình Không chốc lát cảm thấy vô cùng xấu hổ. Cậu giải thích với Chủ nhiệm Quốc về hoàn cảnh và quá trình khi nói ra những lời không thỏa đáng đó.

— Chuyện lương các cậu thấp, là thế này, bởi vì vẫn đang trong thời gian tập sự, cho nên 200 đồng tiền phụ cấp công vị đó tạm thời chưa có, đợi qua thời gian tập sự rồi tự khắc sẽ có. Còn chuyện nhà ở, các cậu đừng lo lắng quá, đơn vị đã có cân nhắc rồi. Còn giải quyết thế nào thì hiện tại vẫn chưa có phương án cuối cùng, nhưng nhiều cán bộ thế này, có ai phải ngủ đầu đường xó chợ đâu chứ? Nước đến chân mới nhảy, đừng có vội vàng, nóng vội thì không ăn được đậu hũ nóng đâu.

Trình Không đã hiểu ra, cậu đã bị Trưởng khoa Tạng "cho lên thớt" một vố đau điếng.

Cuối cùng, Chủ nhiệm Quốc tốt bụng nhắc nhở Trình Không:

— Sau này nói năng cẩn thận một chút, đặc biệt là trước mặt một số người lại càng phải chú ý, đừng để người ta tính kế.

Trình Không mãi vẫn không hiểu nổi, tại sao Trưởng khoa Tạng lại giăng bẫy gài gọng kìm hại mình. Có lẽ là vì bản thân mình không đủ tôn trọng người ta, không câu nệ tiểu tiết chăng? Có lẽ là do ưu thế về học vấn, độ tuổi của bản thân đã cấu thành một mối đe dọa tiềm tàng nào đó đối với địa vị của người ta, cho nên người ta mới hạ thấp, chèn ép mình? Hoặc là cả hai nguyên nhân này gộp lại?

Cả Trình Không và Lưu Gia đều cảm nhận được sự bài xích và bôi nhọ đến từ Trưởng khoa Tạng. Trong lòng họ vô cùng phẫn nộ, thế nhưng phản ứng lại khác nhau. Trình Không từ đó không muốn nói nhiều với Trưởng khoa Tạng, cố gắng tránh xa hết mức có thể, thậm chí trong mắt khó mà che giấu được sự oán hận. Còn Lưu Gia lại ngoài mặt tỏ ra vô cùng kính trọng, không muốn vạch trần hay thể hiện bản thân trước mặt đối phương, đồng thời tìm mọi cách hóa giải sự đố kỵ của Trưởng khoa Tạng dành cho mình.

Cơ hội ăn uống trong cơ quan rất nhiều, có đôi khi là tăng ca muộn, lãnh đạo hô một tiếng, mọi người xúm lại vây quanh lãnh đạo, tìm một nhà hàng lớn hay nhỏ để chè chén một bữa; có đôi khi là ai đó có chuyện vui, mời mồm đồng nghiệp bạn bè nâng ly cạn chén uống vài ngâm; có đôi khi là các đơn vị mời mua tôi, tôi mời qua anh, hoặc nhờ vả việc gì đó, hay để tạ ơn người ta; liên hoan nhân dịp lễ tết cũng vô cùng phổ biến. Các bộ phận và đơn vị có tiền thì chơi sang một chút, các bộ phận và đơn vị không có tiền thì cũng cố gắng hết sức. Tâm lý không cân bằng thì cũng chẳng còn cách nào khác, tự lẫy mình tự giễu cợt rằng: Thế giới này vốn dĩ là bất công mà.

Văn hóa trên bàn nhậu cũng là một bộ phận cấu thành lớn của văn hóa cơ quan. Trình Không và Lưu Gia vô tình cũng bị nhiễm thứ văn hóa này, mặc dù đối với đa số họ mà nói, lối sống này vô cùng xa lạ, cũng chẳng phải là một sự hưởng thụ gì, thậm chí đối với một số người mà nói còn là một sự thống khổ và đày đọa.

Cả Trình Không và Lưu Gia đều đến từ nông thôn, xuất thân nghèo khó. Việc ăn nhậu của các quan chức trước kia không những họ chưa từng thấy, mà đến nghe cũng ít nghe. Lúc này bởi vì đi theo lãnh đạo ra vào nhà hàng quán xá, họ cũng đã trở thành nhân vật chính trong các bữa nhậu. Đối với họ mà nói, quá trình thích ứng này đã phải trả một cái giá không hề nhỏ.

Lưu Gia mới đến tỏ ra vô cùng ân cần, khiêm tốn, cậu cố gắng nịnh bợ tất cả mọi người. Vốn dĩ cậu không biết uống rượu, không thể uống rượu, thế nhưng trên bàn nhậu khi chúc rượu, cậu lại liều mạng, chúc từng người một, hơn nữa còn uống từng ngụm lớn. Lần đầu tiên đi uống rượu ra ngoài, cậu đã uống đến mức say mửa mật xanh mật vàng, nôn mửa liên tục dẫn đến xuất huyết dạ dày, được đưa thẳng vào bệnh viện, dọa cho mọi người một vố hú vía.

Trình Không ngược lại có chút tửu lượng, không say đến mức độ thảm hại đó, nhưng bản thân cậu vốn dĩ phản đối việc ăn to uống lớn, đặc biệt là khi nhìn thấy những chai rượu trị giá mấy chục thậm chí cả trăm tệ cứ hết chai này đến chai khác trôi xuống bụng, một bữa ăn đôi khi tốn kém mấy trăm thậm chí mấy nghìn tệ, hầu như bữa ăn nào cũng thừa mãi và lãng phí rất nhiều. Cậu nhớ lại sự vơ vả nhọc nhằn cùng khoản thu nhập còm cõi của cha mẹ và anh em làm nông dân của mình, nhớ lại sự khó khăn chật vật cùng cảnh ngộ túng quẫn khi đi làm thêm kiếm tiền trang trải sinh hoạt phí lúc học đại học, nhớ lại biết bao nhiêu người vẫn chưa giải quyết xong vấn đề cơm áo gạo tiền, thậm chí còn màn trời chiếu đất, chịu đói chịu rét. Mỗi lần nhìn thấy cảnh ăn to uống lớn, trong lòng cậu đều có cảm giác giống như mình đang phạm tội vậy. Thế nhưng cậu lại không dám biểu lộ ra ngoài, chỉ có thể bị động đối phó. Gà vịt cá thịt cùng những món ngon vật lạ sơn hào hải vị đối với cậu mà nói hoàn toàn chẳng phải là sự hưởng thụ, mà là một gánh nặng và một nhiệm vụ.

Ngay cả những lão đồng chí như Chủ nhiệm Quốc, cũng chẳng phải coi việc ăn to uống lớn là một sự hưởng thụ. Điều này không phải vì bản thân ông không ăn thịt, là một người ăn chay, mà là vì ông cũng từng đi lên từ môi trường nghèo khó và khổ cực. Những lúc uống quá chén trên bàn nhậu, ông thường hay kể về những năm tháng thơ ấu ở nông thôn khổ sở thế nào, để trốn tránh sự càn quét tàn sát của giặc Nhật, mẹ đã dẫn ông chạy trốn trong những ruộng cao lương suốt nhiều ngày trời, thậm chí có lúc liên tục mấy ngày liền chẳng được ăn lấy một ngụm cơm. Thực ra người trong cơ quan phần lớn cũng xuất thân từ người lao động sản xuất hoặc con em công nông, rất nhiều người từng trải qua nạn đói, khổ nạn, biến động, rất nhiều người cũng không tán thành việc ăn to uống lớn, tự mình sống qua ngày cũng phải tính toán chi li từng tý một. Thế nhưng trong bầu không khí này, cá nhân một người là không thể thay đổi được quy tắc trò chơi ở đây. Mọi người cùng ăn cơm với nhau, sẽ không quá bần tiện, hơn nữa đã cỗ bàn là phải có rượu, anh mời tôi, tôi chúc anh, phần lớn đều là uống đến khi say khướt mới thôi.

Trong các dịp xã giao, uống rượu thường biến thành một nhiệm vụ công tác, do đó mọi người truyền tai nhau câu vè cửa miệng thế này: Sáng một chai, tối một chén, rượu chè cách mạng ngày nào cũng say, uống hỏng tác phong đảng, uống hỏng dạ dày, không uống lại phạm tội lơ là trách nhiệm. Lại còn có một câu vè cửa miệng khác nữa: Uống được nửa cân uống hai lạng, cán bộ kiểu này cần bồi dưỡng; uống được hai lạng uống nửa cân, cán bộ kiểu này đảng yên tâm.

Bản thân Chủ nhiệm Quốc tửu lượng không cao. Đôi khi vì để xã giao, ông uống rượu đến giữa chừng lại lén chạy vào nhà vệ sinh tìm cách nôn ra hết rồi quay lại uống tiếp, uống rượu xong còn phải uống thuốc, bởi vì dạ dày của ông đều đã uống đến hỏng cả rồi. Cái thời thế này,biện sự (giải quyết công việc) dựa vào quan hệ, công tác dựa vào điều hòa, ở nhà dựa vào tình yêu, ra ngoài dựa vào tình bạn. Với tư cách là chủ nhiệm văn phòng, những việc ông cần phải điều hòa quá nhiều, xã giao quá nhiều, mời người ta uống rượu hoặc bị người ta mời uống rượu, những thứ đó là không thể né tránh. Thậm chí điều này còn trở thành một nhiệm vụ công tác vô cùng quan trọng của ông, đôi khi một buổi tối phải chạy liền mấy tăng, uống mấy trận rượu. Đương nhiên, đối với ông mà nói đây cũng là một gánh nặng, thậm chí là một sự đày đọa. Cứ tiếp diễn tình trạng này lâu dần, sức khỏe cũng bị hủy hoại theo, các nội tạng như tim, gan đều gặp vấn đề, đành phải dùng thuốc để chống đỡ, bệnh cần uống vẫn phải uống, rượu cần uống vẫn phải uống, cần nôn vẫn phải nôn.

Văn hóa trên bàn nhậu cũng đã trở thành một kỳ quan to lớn, nội dung phong phú, sinh động có hồn. Những câu chuyện tiếu lâm tục tĩu, câu chuyện bậy bạ, chuyện đen, chuyện trắng, các loại câu chuyện cười, vè cửa miệng, tin vỉa hè cũng được lan truyền với tốc độ chóng mặt trên bàn nhậu.

Có một lần sau khi tăng ca ở văn phòng, mọi người cùng nhau đi ăn tối. Trong bữa tiệc, ai nấy đều uống khá nhiều rượu, lời nói cũng nhiều hơn, cách nói năng cũng trở nên phóng túng hơn. Lão Lý phụ trách hậu cần lắm câu pha trò, lão nói:

— Kể cho mọi người nghe một câu chuyện cười nhé: Có một người sáng ngủ dậy với tâm trạng buồn bã rười rượi, hàng xóm nhìn thấy bèn hỏi: "Lão Vương à, sao trông anh buồn bã rười rượi thế kia, có chuyện gì phiền lòng à?" Người này trả lời rằng: "Hầy, anh đừng nhắc nữa, hôm nay phải ra tòa kiện tụng." Hàng xóm lại hỏi: "Là nguyên nhân hay bị đơn?" Người này nói: "Là nguyên đơn." "Ồ, nguyên đơn, nguyên đơn tốt mà. Là vụ án gì thế?" Hàng xóm hỏi. "Tốt cái con khỉ!" Người này nói, "Vợ bị cưỡng hiếp rồi!""

Mọi người cười ồ lên.

— Mọi người có biết thế nào là tứ đại thiết (bốn thứ sắt đá nhất) không? Thế nào là tứ đại nghẹn (bốn điều uất ức nhất) không? — Lão Lý hưng phấn hẳn lên, lại hỏi mọi người.

Mọi người nhao nhao nói không biết, bảo lão kể cho nghe xem nào.

— Cái gọi là tứ đại thiết này nói về bốn loại người có quan hệ sắt đá nhất: Cùng chung cửa sổ (bạn học), cùng mang súng (chiến hữu), cùng mua dâm, cùng chia chác tang vật. Tức là bạn học, chiến hữu, người cùng mua dâm và trộm cắp. Còn tứ đại nghẹn này, nói về bốn loại chuyện uất ức đặc biệt của con người đương đại, chịu thiệt thòi mà không dám nói, đó là bốn loại chuyện nào? Vợ bị đụ, nhân tình bị nẫng, cổ phiếu bị kẹt, tang vật bị trộm! Ha ha ha...

Mọi người nhìn nhau, lại là một tràng cười vang.

Trên bàn nhậu chính là náo nhiệt, chính là phóng túng.

Con người Chủ nhiệm Quốc bề ngoài thì không tranh với đời, đối với lãnh đạo cấp trên thì khép nép vâng dạ, thế nhưng thực chất trong lòng ông lại là một người vô cùng hiếu thắng. Không những thể hiện sự sĩ diện trên bàn nhậu, mà làm công việc cũng bán mạng hết mình, ngày đêm không nghỉ. Ở Ủy ban nhân dân thành phố có một bộ phận người làm việc rất nghiêm túc, tận tụy tận tâm, ông chính là đại diện kiệt xuất trong số đó.

Tại sao Chủ nhiệm Quốc lại mang tính cách này, điều đó có liên quan đến những trải nghiệm của ông.

Hồi trẻ Chủ nhiệm Quốc từng làm giáo viên nhiều năm, cũng từng có lúc bồng bột tuổi trẻ, ngực mang chí lớn, sục sôi khí thế cách mạng, thuộc phái "tả khuynh". Sau khi Cách mạng Văn hóa bùng nổ, ông cũng tham gia vào phong trào quần chúng nổi dậy.

Vào thời điểm đó, tác phong quan liêu, chủ nghĩa đặc quyền tồn tại trong một bộ phận cán bộ lãnh đạo quả thực đã gây ra sự phản cảm cho quần chúng. Trong các hoạt động nổi dậy ban đầu cũng có một số thành phần hợp lý, thế nhưng sau đó phong trào quần chúng đã bị những kẻ có dụng ý xấu kích động và lợi dụng, đồng thời mở rộng phạm vi mũi nhọn nổi dậy, mục tiêu xung kích và đả kích: đá bay cấp ủy, giải tán chính quyền, đập nát công an viện kiểm sát pháp luật, trên thực tế đã biến thành chủ nghĩa vô chính phủ. Còn một lượng lớn lão cán bộ bị coi là phái cầm quyền, phái bảo hoàng nên đã hứng chịu đợt xung kích và bị đánh đổ.

Phái nổi dậy mà Chủ nhiệm Quốc tham gia đã tiến hành vạch trần, phê đấu Hiệu trưởng trường Trung học số 4 của thành phố nơi ông công tác, trên thực tế đã đoạt lấy quyền lãnh đạo nhà trường. Họ cũng từng đi móc nối khắp toàn quốc, cũng từng lên Bắc Kinh được Chủ tịch Mao tiếp kiến. Sau đó, phái nổi dậy đó lại tham gia vào liên minh phái nổi dậy của toàn thành phố, đánh nhau với các phái khác. Thế nhưng Chủ nhiệm Quốc là giáo viên dạy lịch sử, ông dần dần nhận ra hướng đi của cuộc nổi dậy này có vấn đề, hoàn toàn không phải là đang thực sự mưu cầu lý tưởng, cũng hoàn toàn không thể đạt được lý tưởng chống đặc quyền, chống hủ bại. Hơn nữa, phạm vi xung kích rõ ràng quá lớn, thủ đoạn đấu tranh không nhân đạo, rất nhiều lãnh đạo tốt, giáo viên tốt lần lượt hứng chịu đợt xung kích, có người có cảnh ngộ thê thảm. Do đó, Chủ nhiệm Quốc đã rút lui trong vinh quang, lặng lẽ rút khỏi hoạt động nổi dậy.

Trong "Cách mạng Văn hóa" có một khúc dạo đầu nhỏ, sau này đã tạo ra ảnh hưởng to lớn đối với quỹ đạo cuộc đời ông.

Có một lần, phái nổi dậy mà Chủ nhiệm Quốc tham gia đi tịch thu tài sản của một lão cán bộ thuộc "phái bảo hoàng". Khi ông nhìn thấy những tấm huân chương đủ loại được lão cán bộ trân trọng cất giữ, có Huân chương độc lập, có Huân chương giải phóng, nhìn thấy những vết sẹo do chiến đấu để lại trên người lão cán bộ, biết rằng năm xưa ông từng tham gia Bát Lộ Quân, chiến đấu một mất một còn với giặc Nhật nhiều năm, sau đó trong chiến tranh giải phóng lại lập nhiều chiến công hiển hách, trong lòng ông cảm thấy hoang mang khó hiểu. Tại sao nhà cách mạng lão thành này lại trở thành kẻ đi theo con đường tư bản? Tại sao lại có thể dùng chuyên chính vô sản đối xử với ông ấy như thế này? Do đó, ông cầm một tấm huân chương lên, nói với quần chúng phái nổi dậy rằng:

— Năm xưa Chủ tịch Mao từng trao tặng huy chương cho ông ấy, ông ấy là người của Chủ tịch Mao, chúng ta tha thứ cho ông ấy đi!

Quần chúng phái nổi dậy biết Chủ nhiệm Quốc là giáo viên dạy lịch sử, ông biết nhiều thứ, vì vậy cũng bán tín bán nghi rồi bỏ đi. Do đó, vị lão cán bộ đó đã không phải chịu sự xung kích và bức hại quá lớn.

Mặc dù Chủ nhiệm Quốc nửa đường rút khỏi phái nổi dậy, trong "Cách mạng Văn hóa" cũng không có nợ máu hay trách nhiệm trọng đại nào, thế nhưng trong lịch sử cuộc đời ông lại để lại một vết nhôm mờ ảo, trên hồ sơ của ông cũng bị ghi lại một bút. Do đó, mặc dù sau này vì tài năng xuất chúng và nhân phẩm chính trực của mình mà ông được tuyển chọn vào Ủy ban cách mạng, bước vào cơ quan, thế nhưng về mặt chính trị lại lâu dài bị lạnh nhạt, sự tiến bộ bị ảnh hưởng. Mãi cho đến sau này, vị lão cán bộ từng được ông bảo vệ trong "Cách mạng Văn hóa" phục hồi chức vụ đã lên tiếng nói giúp cho ông, chứng minh rằng ông trong "Cách mạng Văn hóa" rất trong sạch, không phải là đầu sỏ phái nổi dậy, cũng không có sai lầm trọng đại, không thể coi là "thứ ba loại người" (ba loại người). Vì thế, ông mới được cất nhắc, hơn 50 tuổi rồi mới được làm Chủ nhiệm Văn phòng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông. Lúc này, sự rèn giũa qua nhiều năm đã sớm khiến ông nuôi dưỡng được tính cách ngoài tròn trong vuông. Tính cách nhiệt huyết sục sôi, không sợ trời không sợ đất, dám xông pha dám xông lên của thời trẻ sớm đã không còn tung tích.

Lưu Gia khá có tâm cơ. Cậu ăn nói cẩn thận, làm việc cẩn trọng, thường hay tự mình viết đi viết lại một từ trên giấy: Như lý băng bạc (như đi trên băng mỏng). Cậu cùng ăn cùng ở với Trình Không trong ký túc xá cơ quan, lại có cùng bối cảnh văn hóa, kinh nghiệm tương tự nhau, cảnh ngộ cơ bản cũng giống nhau, cho nên giao lưu tính ra là nhiều hơn một chút. Cậu không ngớt cảm thán:

— Nơi này hiểm ác lắm, bắt buộc phải cẩn trọng từng ly từng tí, kẹp đuôi làm người thôi.

Có lẽ do tính cách đưa đẩy, con người Trình Không chất phác, ăn ngay nói thẳng, làm việc vẫn cứ theo lối trực tính trực lăng, thiếu đi sự linh hoạt, thiếu đi lòng bao dung. Cậu tự cậy mình có học vấn, có học thức, trong lòng thầm nghĩ: Mình đường đường chính chính làm người, ai có thể làm gì được mình? Thế nhưng sau khi bước vào cơ quan lại liên tiếp đi những nước cờ sai lầm, chịu không ít thiệt thòi, lúc này mới hiểu ra chân lý vĩ đại "trầm mặc là vàng", mới lĩnh hội được cái lý "lắm lời ắt có ngày lỡ lời", "lời đồn đáng sợ", "miệng lưỡi thế gian có thể làm chảy cả vàng", mới thấu hiểu rằng những cuộc tranh giành không đao kiếm ở chốn cơ quan hầu như chỗ nào cũng có.

Trình Không tư duy văn uyển nhạy bén, đọc làu làu kinh thư, khi viết tài liệu thường hay dùng một số điển cố, danh từ thời thượng, đồng thời đưa ra quan điểm mới, tư duy mới, kiến giải mới. Thời gian lâu dần, Thị trưởng Trịnh cũng cảm nhận được văn tài trong các bài phát biểu, văn bản viết cho ông đã có sự tiến bộ, liền hỏi Chủ nhiệm Quốc:

— Này, Chủ nhiệm Quốc à, bài phát biểu các cậu viết cho tôi gần đây vẫn hay dùng thành ngữ, từ mới, trình độ tiến bộ phết nhỉ!

Chủ nhiệm Quốc cười ha hả hỏi:

— Hì hì hì, thị trưởng quá khen rồi, không biết ngài đang nói đến mấy bài phát biểu nào cơ ạ?

— Ví dụ như bài phát biểu của tôi trong lễ chào cờ Quốc khánh tuần trước ấy.

— Ồ, đó là bản thảo sơ khai do sinh viên mới đến Trình Không viết. Đứa nhỏ này học chuyên ngành ngữ văn, khá có văn tài đấy ạ.

— Đúng vậy, tôi từng xem bản giới thiệu ngắn gọn của cậu ấy rồi, hình như trước kia từng công bố không ít tác phẩm, văn tài rất khá. Hơn nữa, tôi thấy tiểu tử này rất có tư duy, nghiên cứu về lịch sử và hiện thực chính trị khá sâu sắc, là một nhân tài, đứa trẻ này dạy bảo được, sau này sẽ có tiền đồ đấy, cậu nhớ phải bồi dưỡng cho thật tốt nhé.

— Vâng, vâng, tôi sẽ tận tâm bồi dưỡng cậu ấy.

Thế nhưng, Chủ nhiệm Quốc tuy ngoài miệng liên tục vâng dạ, nhưng trong lòng lại có suy nghĩ của riêng mình. Ông cho rằng Trình Không là một đứa trẻ tài hoa xuất chúng, thế nhưng cá tính quá mạnh, thiếu đi sự lọc lõi từng trải. Làm phóng viên hay biên tập viên thì có lẽ được, còn muốn lăn lộn ở chốn quan trường, ít nhất vẫn phải trải qua một phen tôi luyện nữa.

Tại sao lại như vậy? Người ta thường nói nhìn việc nhỏ biết việc lớn, từ một chuyện cỏn con ông đã nảy sinh ra phán đoán như vậy.

Trước cổng Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông, tụ tập một đám đông lớn, có nam có nữ, có già có trẻ, đang hò hét cãi lộn. Có mấy bà cụ bưng ghế đẩu, ngồi giữa lòng đường, gây ra tình trạng tắc đường nghiêm trọng trên con đường này, dòng xe xếp thành những hàng dài dằng dặc. Đây là một đám quần chúng đến khiếu kiện.

Cổng sắt lớn của Ủy ban nhân dân thành phố đóng chặt, mấy cảnh sát chặn trước cổng, cùng với mấy cán bộ phòng trực ban của Ủy ban Nhân dân thành phố tiến hành công tác khuyên nhủ giải thích đối với quần chúng. Họ cố gắng khuyên bảo quần chúng đến phòng tiếp dân để bàn bạc giải quyết vấn đề, thế nhưng quần chúng lại bảo phòng tiếp dân chỉ biết đá bóng đẩy trách nhiệm, không giải quyết được vấn đề, kiên quyết đòi gặp bằng được thị trưởng.

Những năm gần đây, các loại vụ án khiếu kiện tăng vọt: có người vì chuyện giải tỏa đền bù, có người vì tham nhũng của cán bộ đảng chính hoặc cán bộ doanh nghiệp, có người vì quản lý đô thị, có người vì nợ lương hoặc sinh hoạt phí, có người vì tai nạn y tế, vấn đề giáo dục, có người vì sa thải thất nghiệp, có người vì tư pháp bất công vân vân và mây mây. Số lượng người khiếu kiện có đông có ít, khiếu kiện tập thể không ít, quần chúng khiếu kiện vây quanh cổng cơ quan chính quyền đã trở thành chuyện như cơm bữa. Có người còn nhiều lần khiếu kiện không được xử lý thỏa đáng nên đã lên Bắc Kinh khiếu kiện, khiếu kiện kéo dài.

Hễ có nhân viên lên Bắc Kinh khiếu kiện, bộ phận tiếp dân trung ương tiếp nhận khiếu kiện sẽ gọi điện thoại cho địa phương, địa phương sở tại và đơn vị sở tại bắt buộc phải lập tức phái xe phái người lên Bắc Kinh đón người khiếu kiện về. Do việc lên Bắc Kinh khiếu kiện ảnh hưởng đến uy tín và hình ảnh của địa phương, thậm chí còn gây ra ảnh hưởng xấu đến con đường quan lộ của lãnh đạo, các địa phương đều cử lực lượng cảnh sát đến Bắc Kinh để chặn bắt những người lên Bắc Kinh khiếu kiện, thậm chí là bắt giữ, giam cầm bí mật, cố gắng giảm thiểu tối đa tỷ lệ khiếu kiện thành công ở Bắc Kinh. Ủy ban Nhân dân thành phố Ngạn Đông cũng đặc biệt giao trách nhiệm cho cục công an phái mấy cảnh sát mặc thường phục đến mai phục xung quanh các cơ quan tiếp dân trung ương lớn ở Bắc Kinh để chặn bắt những người lên Bắc Kinh khiếu kiện.

Hôm nay, những người quần chúng này không biết lại vì vấn đề gì mà đến khiếu kiện đây?

Trình Không từ bên ngoài giải quyết công việc xong đi về, bị chặn lại ở ngoài cổng Ủy ban Nhân dân thành phố. Cậu ta giả vờ làm người dân thường, đứng ở bên đường gần chỗ quần chúng khiếu kiện, chú ý lắng nghe họ nói chuyện, điều tra xem họ vì vấn đề gì mà đến khiếu kiện.

— Hóa ra lại là vấn đề giải tỏa đền bù.

Mấy năm gần đây, nhịp độ xây dựng đô thị của thành phố Ngạn Đông được đẩy nhanh đáng kể, nhưng việc đập phá và xây dựng ồ ạt cũng mang theo một loạt vấn đề. Ví dụ như chi phí bồi thường giải tỏa quá thấp, đứng trước giá nhà ở ngày càng tăng cao, người dân có nhà bị giải tỏa rất khó mua được một căn nhà mới có diện tích tương đương ở vị trí gần đó, chỉ đành đến những nơi hẻo lánh để mua những căn nhà có giá mềm hơn một chút. Quần chúng vô cùng bất bình, việc giải tỏa cũng gặp muôn vàn khó khăn. Các công trình công cộng bị giải tỏa lại càng thảm hại hơn, nhà mặt tiền thị giá mỗi mét vuông có thể bán được bảy, tám nghìn tệ, nhưng tiền bồi thường giải tỏa chỉ cho 1000 tệ, hơn nữa không có chỗ để thương lượng, vô điều kiện nói giải tỏa là giải tỏa ngay. Rất nhiều nhân viên vốn làm việc trong các mạng lưới thương mại vì thế mà mất việc, thất nghiệp, châm ngòi cho một loạt vấn đề. Mô hình giải tỏa cơ bản đều là san bằng để xây dựng lại, trong đó đã phá hủy không ít kiến trúc cổ, thậm chí là di vật có đặc sắc, có lịch sử và giá trị, mạch văn hóa của thành phố bị tổn hại. Có nơi đập bỏ những kiến trúc cổ đích thực vốn có, xây dựng lại những kiến trúc giả cổ, vừa phá hoại đồ cổ lại vừa chế tạo đồ cổ giả. Có nơi sùng ngoại mị tây, xây lên những tòa nhà kiểu tây, nhưng phong cách kiến trúc lại thiếu sự cân nhắc tổng thể và quy hoạch khoa học, phong cách tổng thể không đồng bộ, đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ các chuyên gia, học giả và quần chúng.

Lần này là do quần chúng không hài lòng với tiêu chuẩn bồi thường giải tỏa, yêu cầu tạm hoãn giải tỏa hoặc nâng cao tiêu chuẩn bồi thường rồi mới giải tỏa. Họ đã mấy lần chặn xe Thị trưởng Trịnh, muốn trực tiếp bày tỏ nỗi khổ tâm với thị trưởng nhưng đều bị nhân viên bảo vệ chặn lại, đẩy sang bộ phận tiếp công dân. Thế nhưng quyền hạn của bộ phận tiếp công dân rất có hạn, tác dụng vô cùng nhỏ, công việc cũng không tích cực. Khi có vấn đề xảy ra, họ áp dụng chính sách "con nhà ai người nấy bồng", đến từ đâu lại đá về đấy, chỉ là một cái cầu nối chuyển tài liệu, rất nhiều vấn đề khiếu kiện nhiều năm trời vẫn không thể giải quyết.

Cuối cùng, quần chúng đi khiếu kiện vẫn không thể như nguyện gặp được Thị trưởng Trịnh. Thị trưởng Trịnh lúc này đang ở trong tòa nhà ủy ban thành phố, trốn trong phòng làm việc riêng ở tầng ba, âm thầm quan sát màn kịch đang diễn ra ở cổng lớn ủy ban thành phố qua kẽ rèm cửa. Ông ta cũng biết nguyên nhân quần chúng đi khiếu kiện, nhưng ông ta không tiện ra mặt, bởi vì chính sách giải tỏa đã định, tiêu chuẩn bồi thường đã được quy định trong văn bản, vốn đầu tư cải tạo đô thị eo hẹp, dù có muốn tăng tiền bồi thường thì ông ta ở đây cũng lực bất tòng tâm, đành phải giữ vững tiêu chuẩn bồi thường ban đầu. Hơn nữa, nếu đã hứa với những người này, vậy thì những người đã và đang chờ giải tỏa khác nhiều hơn nữa phải tính sao đây?

Trình Không khi đi khảo sát thực tế tại công trường giải tỏa cũng nắm được một số tình hình nội bộ, ví dụ như chi phí bồi thường giải tỏa tương đối thấp, có nhân viên sau khi nhận hối lộ đã mưu lợi tư túi. Cậu vô cùng bàng hoàng, cũng vô cùng phẫn nộ, sau khi trở về đã báo cáo những tình hình này với Chủ nhiệm Quốc.

Chủ nhiệm Quốc nghe xong, trầm mặc một hồi lâu, chậm rãi nói:

"Những điều cậu nói, chúng tôi đều biết cả, nhưng mà, chuyện thế này không thuộc quyền quản lý của chúng ta. Hơn nữa, cái bầu không khí hiện nay thế này, ai quản nổi ai? Tự quản cho tốt bản thân mình đã là may mắn lắm rồi. Hơn nữa, nước trong quá thì không có cá, người xét nét quá thì không có bạn đồng hành, phải chú ý tạo dựng quan hệ cho tốt với các đồng chí và các bộ phận anh em chứ!"

Trình Không lại tỏ vẻ không đồng tình, tranh biện rằng:

"Chúng ta là chính quyền nhân dân, là đầy tớ của nhân dân, việc của quần chúng sao có thể ngồi nhìn mà không quản chứ? Những người kia được tuyên dương, được khen thưởng, nhưng còn có những người khác vớt vát lợi ích, kiếm chớ nhà cửa trong đợt giải tỏa, sao lại không có ai quản lý vậy?"

Chủ nhiệm Quốc hất hàm cười khan hai tiếng:

"Tiểu Trình, cậu vẫn còn trẻ, sau này dần dần sẽ hiểu thôi. Đi đi."

Thế nhưng, Trình Không rốt cuộc vẫn còn trẻ tuổi hiếu thắng, không biết trời cao đất dày, cậu nhân cơ hội đưa tài liệu cho Thị trưởng Trịnh để phản ánh những vấn đề bộc lộ trong công tác giải tỏa với Thị trưởng Trịnh.

Vốn dĩ, với cấp bậc và thân phận của Trình Không thì không thể tham gia vào việc ra quyết định của chính quyền thành phố, cũng không thể trực tiếp đối thoại thảo luận công việc với Thị trưởng Trịnh. Nhưng Thị trưởng Trịnh ngược lại khá dân chủ, kiên nhẫn nghe Trình Không kể xong mới dừng lại một lát rồi nói:

"Tinh thần tham gia tích cực chủ động này của cậu rất đáng được khẳng định. Nhưng cậu cũng đừng nghe theo lời một phía của một số người. Cậu nói xem, trong tay chính quyền có chút xíu tiền đó, lại muốn cải tạo thành phố, vậy phải làm thế nào? Đành phải để người của thời kỳ lịch sử giải quyết vấn đề của thời kỳ lịch sử thôi. Sau này đừng đi nói những chuyện này với người khác nữa."

Chủ nhiệm Quốc rất nhanh cũng biết chuyện này. Ông ta không nói gì cả, nhưng lại vô cùng phản cảm việc Trình Không không nghe lời khuyên can, vượt qua cấp trên của mình mà lo chuyện bao đồng. Ông ta nghĩ: Cầu thủ trẻ này thật là, còn trẻ người non dạ, sẽ phải chịu thiệt lớn đấy!

Sau đó, Chủ nhiệm Đỗ của văn phòng giải tỏa đã bị Thị trưởng Trịnh gọi lên nói chuyện. Thị trưởng Trịnh hỏi:

"Đỗ hiền đệ, tình hình công việc gần đây của cậu thế nào rồi?"

"Đang tiến hành theo đúng kế hoạch, 5 khu vực giải tỏa lớn của năm nay đã giải tỏa được 3 khu. Mặc dù công việc gặp vô vàn khó khăn, có không ít hộ cứng đầu cứ ì ra không chịu đi, nhưng nhờ có sự ủng hộ mạnh mẽ của anh và chính quyền thành phố, có sự phối hợp tích cực của công an, kiểm sát, tòa án, đối với những kẻ cứ ì ra không chịu đi, chúng ta kiên quyết cưỡng chế giải tỏa! Lại có những hộ khác, chúng ta đã lén mời mấy tên đầu gấu xăm trổ đầy mình trong giới giang hồ đến cho chúng chút màu mè, dọa dỗ một trận là chúng ngoan ngoãn cuốn gói ngay thôi, hì hì hì..." Chủ nhiệm Đỗ cung kính mà tự tin nói, hắn ngồi sát bên cạnh Thị trưởng Trịnh, thân hình ngả về phía Thị trưởng Trịnh. Bởi vì Thị trưởng Trịnh không hút thuốc nên trước khi bước vào, hắn đã sớm dập tắt điếu thuốc vẫn luôn không rời tay.

"Ồ, tiến độ công việc giải tỏa cũng coi như tạm ổn, rất đáng biểu dương. Tôi còn phải nhắc nhở cậu một câu đây, phải quản lý cho tốt người dưới quyền của mình, đừng để xảy ra chuyện rắc rối gì. Nghe nói có kẻ dối trên gạt dưới, lừa tiền bồi thường, thậm chí lừa cả nhà cửa..."

"... Sẽ không có chuyện đó đâu, anh cứ yên tâm đi. Lại có kẻ nào ở sau lưng tung tin đồn nhảm bôi nhọ chúng ta đấy phỏng? Chỗ chúng tôi trực tiếp cầm tiền, quỹ bồi thường giải tỏa lại có hạn, rất dễ đắc tội với người khác, xin thị trưởng ngài soi xét cho thật kỹ!" Chủ nhiệm Đỗ cả kinh trong lòng, nhưng hắn vẫn cố ra vẻ bình tĩnh. Một là hắn và Thị trưởng Trịnh đã có thâm giao nhiều năm, quan hệ vô cùng gắn bó sắt son, lẽ nào Thị trưởng Trịnh lại làm khó dễ hắn? Hai là bầu không khí hiện nay ai ai cũng hiểu rõ, sự giám sát của cấp trên thì quá xa vời, sự giám sát cùng cấp thì quá mềm mỏng, sự giám sát của cấp dưới lại không dám làm tới. Có biết bao nhiêu chuyện mờ ám, ai thực sự đi điều tra? Ai thực sự đi quản lý? Chẳng có gì to tát cả.

"Chuyện này tôi biết, nhưng cậu vẫn cứ chú ý một chút thì hơn, việc cần làm thì vẫn phải làm, nhưng cũng đừng công khai quá lộ liễu, phải biết nghệ thuật công tác, nắm bắt cho đúng mực."

"Vâng, vâng." Chủ nhiệm Đỗ liên tục gật đầu vâng dạ.

Chủ nhiệm Đỗ bước ra từ chỗ Thị trưởng Trịnh, trong lòng vô cùng tức tối, thầm nghĩ:

"Hừ, kẻ nào đang tố cáo chơi xỏ lão tử đây? Ta đây còn coi là liêm khiết công vụ đấy chứ, chẳng qua chỉ là rút bớt một chút từ nguồn vốn ở trên cho bản thân mình thôi, chút tiền ấy thì tính là gì chứ? Chủ nhiệm ủy ban xây dựng còn lợi hại hơn ta nhiều, người ta quản lý công trình, người ta có thể biếu xén đều đã biếu xén hết, có thể mời mọc đều đã mời mọc cả, nhà ở rộng đến mức ô tô có thể quay đầu, bên ngoài vẫn còn mấy căn nhà nữa, bao nuôi hai cô bồ nhí, cách một ngày lại đi 'đánh đôi', vui sướng như mới cưới vợ vậy, có ai quản đâu? Lần đó công ty phát triển bất động sản ở Hồng Kông vì muốn giành lấy miếng đất ở hướng gió phía trên của thành phố chúng ta, đã mời hắn ta đi du lịch vòng quanh thế giới, còn có tiểu thư người Nga đi theo phục vụ suốt hành trình. Lúc hắn ta về tôi ra sân bay đón, anh nhìn hắn ta xem, viền mắt thâm quầng, ngáp ngắn ngáp dài, lúc xuống máy bay chân còn nhũn ra, chơi bời đến mức thận hư tiểu rắt, ta sao có thể so bì với người ta chứ? Mấy ả tiểu thư ta chơi qua cũng không ít, nhưng gái ngoại quốc thì chưa được thử lần nào, đợi tìm cơ hội ra ngoài một chuyến, cũng phải đổi gió mở mang tầm mắt mới được!"

Chủ nhiệm Đỗ thông qua người bên cạnh Thị trưởng Trịnh để dò ra việc Trình Không đã phản ánh vấn đề trong công việc của bọn họ, hắn liền đặc biệt tìm gặp Chủ nhiệm Quốc, hỏi:

"Chủ nhiệm Quốc này, tiểu đệ có chỗ nào làm chưa được chu đáo hay sao? Những dịp lễ tết tôi cũng đâu có quên lão đại anh đâu."

"Ấy chết, người anh em, cậu đang nói gì thế này? Sao lại thế chứ?" Chủ nhiệm Quốc lờ mờ nhận thức được điều gì đó, ông ta thầm nghĩ: Chắc chắn là do cái tên nhãi con Trình Không này gây họa cho mình rồi! Nhưng ông ta lại không thể nói rõ ra được.

"Lão đại anh có thành kiến với công việc của tôi thì cứ trực tiếp nói ra chứ, hai anh em chúng ta việc gì phải vòng vo tam quốc nữa."

"Cậu đang nói cái quái gì thế, người anh em?" Chủ nhiệm Quốc đành phải tiếp tục giả vờ hồ đồ.

"Có phải anh đã bảo cái tên vắt mũi chưa sạch tên là Trình Không mới đến chỗ các anh chạy tới chỗ Thị trưởng Trịnh để phản ánh vấn đề của văn phòng giải tỏa chúng tôi đúng không?"

"Cậu nói gì vậy, người anh em, sao lại có chuyện đó được chứ! Thằng nhóc này non nớt quá, nó từng kể với tôi một số chuyện, tôi đã bảo nó đừng có nhiều lời, đừng có lo chuyện bao đồng, không biết nó lại chạy đi đâu nói năng bậy bạ nữa rồi, quay về tôi nhất định sẽ dạy bảo nó cho ra trò!" Chủ nhiệm Quốc vừa nói vừa chìa một điếu thuốc sang.

"Tôi bảo mà, sao lại có chuyện đó được chứ. Tụi mình thâm giao hơn 20 năm rồi, sao lại có thể thế được cơ chứ, tôi cũng biết lão đại anh tuyệt đối không phải là loại người đó. Đã vậy thì không nói nhiều nữa, người của tôi, tôi sẽ quản lý cho cho kỹ, người của anh thì anh cũng quản lý cho tốt vào." Chủ nhiệm Đỗ châm điếu thuốc, ra điều rộng lượng nói.

"Đương nhiên, đương nhiên, cậu cứ yên tâm."

"Chuyện hôm nay, bước chân khỏi cửa là quên luôn, đừng có để lọt đến tai đại ca thị trưởng đấy nhé." Lúc sắp đi, Chủ nhiệm Đỗ vặn vẹo cái thân hình mập mạp, quay đầu dặn dò Chủ nhiệm Quốc.

"Yên tâm, yên tâm." Chủ nhiệm Quốc cười phụ họa, tiễn Chủ nhiệm Đỗ ra về.

Sau đó, ông ta đã mắng cho Trình Không một trận tơi bời, nhưng ông ta không dám nhắc đến chuyện Chủ nhiệm Đỗ đến tìm mình, sợ cái thằng nhóc này không giữ được mồm miệng lại đi lu loa ra ngoài. Mặc dù ông ta nể tình đứa trẻ này có khí phách hiên ngang, xuất phát từ công tâm, nhưng từ đó về sau, ông ta cũng đã có cái nhìn khác về Trình Không, càng cảm thấy cậu ta chưa chín chắn.

Người ở văn phòng giải tỏa sau đó cũng biết chuyện này. Những kẻ từng chơi trò mánh khóe kiếm chớ lợi ích căm thù Trình Không thấu xương, mắng cậu là "chó ngoan đi bắt chuột — lo chuyện bao đồng", rồi sau đó bịa đặt không ít lời ong tiếng ve về Trình Không, ví dụ như cậu ta có vấn đề về lối sống này, cậu ta kiêu ngạo tự đại này, cậu ta nói xấu lãnh đạo này nọ.

Lưu Gia tuy không có tài năng xuất chúng như Trình Không, nhưng cậu ta lại khá khiêm tốn, tâm huyết vùi đầu nghiên cứu bí quyết viết công văn, khiêm tốn thỉnh giáo người khác nên tiến bộ rất nhanh. Cậu ta tốt nghiệp khoa lịch sử, chưa từng xuất bản tác phẩm văn học nào, cũng không đưa ra bài viết nghiên cứu nào, nhưng công việc văn thư thì cậu ta rất nhanh đã có thể đảm đương được. Tài liệu viết ra phù hợp với khuôn mẫu, tuy không nhìn ra điểm nào quá xuất sắc, nhưng cũng rất khó để bắt bẻ lỗi sai. Thể thức sử dụng tuân thủ theo lệ thường, nội dung và ngôn từ sử dụng phần lớn là ngôn ngữ chính quan phương trên các văn bản chính thức và báo đảng tạp chí đảng, đúng với mọi hoàn cảnh, kết hợp với thực tế thì nói năng luôn có trích dẫn, làm việc luôn có căn cứ. Đối với những bài phát biểu kiểu này, đánh giá của mọi người là: Nói nửa ngày trời, cũng không nghe thấy quá nhiều ý mới, cấp trên nói thế nào, cấp dưới nói thế thế, trên dưới một đường kính, trái phải đều phải canh lề ngay ngắn. Thế nhưng trong chốn quan trường, kiểu phát biểu này lại phổ biến nhất, được người phát biểu ưa chuộng nhất, bởi vì phong cách phát biểu kiểu này không có rủi ro. Cấp dưới có thể có người không có hứng thú nghe, nhưng người cấp trên lại thích, cho rằng việc duy trì sự đồng thuận từ trên xuống dưới làm rất tốt, vừa nói chuyện chính trị, lại vừa nói chuyện kỷ luật.

Lưu Gia rất chú ý tạo dựng quan hệ cho tốt với các đồng nghiệp xung quanh, đặc biệt là lãnh đạo cấp trên. Sáng sớm mỗi ngày, cậu ta tranh thủ làm vệ sinh, lấy nước cho lãnh đạo, chăm chỉ thỉnh thị, báo cáo nhiều hơn, cẩn trọng từng chút một, từ đó giành được thiện cảm của lãnh đạo và một số đồng chí. Chủ nhiệm Quốc thầm nghĩ: Đứa trẻ này lanh lợi, trẻ con dễ dạy, có triển vọng bồi dưỡng.

Cho nên, khi Trình Không và Lưu Gia mãn hạn một năm tập sự công chức để trở thành công chức nhà nước chính thức, bọn họ đã hình thành nên những đà phát triển khác nhau, con đường phát triển tiếp theo sau đó cũng tất yếu xuất hiện những ngã rẽ và sự khác biệt.