(Хамелеон, 1884, Nga)

Thầy quản Ochumelov mình vận bành tô mới, tay cầm một cái gói, đang đi qua bãi chợ. Bước theo sau y là một người lính cẩm, tóc hung hung đỏ, tay xách một giỏ đầy phúc bồn tử mới tịch thu được. Chung quanh yên ắng… Bãi chợ vắng tanh không một bóng người… Cánh cửa những hiệu tạp hóa, những quán rượu mở toang như những miệng thú đói buồn tẻ nhìn ra đường; đến cả ăn mày quanh đây cũng không có một ai.

— Mày dám cắn hả, đồ khốn! – bất ngờ Ochumelov nghe thấy. – Các cậu ơi, đừng để nó sống nhé! Bây giờ người ta không cho phép để chó cắn người đâu! Bắt lấy! A… a…!

Có tiếng chó kêu rống lên ăng ẳng. Ochumelov nhìn sang một bên và thấy: từ kho củi của tay lái buôn Pichugin có một con chó chạy khập khiễng bằng ba chân, vừa chạy vừa quay đầu lại nhìn. Đuổi theo sau nó là một người mặc áo sơ mi hoa mới hồ và một chiếc gi lê không cài cúc. Người ấy chạy theo con chó, cổ vươn dài ra phía trước, anh ta ngã xoài xuống đất và túm lấy đôi cẳng sau của con vật. Lại nghe thấy tiếng chó ăng ẳng và tiếng kêu: “Đừng để nó sống!” Từ phía sau các quầy hàng ló ra những bộ mặt ngái ngủ, và chỉ một lúc sau bên kho củi đã thấy tụ tập cả một đám đông tựa hồ như chui từ dưới đất lên.

— Thưa ngài quản, hình như có chuyện mất trật tự ạ!… – người lính cẩm nói.

Ochumelov nghiêng nửa vòng, quay sang bên trái và bước tới chỗ đám đông. Ông ta nhìn thấy ngay sát bên cổng nhà kho anh chàng mặc áo gi lê cúc không cài ban nãy đang đứng, cánh tay phải giơ lên chìa cho mọi người xem ngón tay rớm máu. Bộ mặt ngà ngà say của anh ta như muốn nói: “Liệu cái thần hồn, đồ chó má, tao vặt cổ mày đi đấy!” và cả ngón tay kia cũng ra vẻ đắc thắng. Ochumelov nhận ra anh ta là thợ kim hoàn Khryukin. Chính giữa đám đông là thủ phạm gây ra chuyện huyên náo vừa rồi – một con chó săn nhỏ mõm dài, trên lưng có một khoảnh lông vàng, đang ngồi trên mặt đất, toàn thân run rẩy, hai chân trước xoạc ra hai bên. Đôi mắt ươn ướt của nó lộ rõ vẻ rầu rĩ và kinh hãi.

— Có chuyện gì vậy hả? – Ochumelov hỏi, gạt mọi người, đi thẳng vào giữa đám đông – Sao thế hả? Sao lại giơ ngón tay lên thế kia?… Ai vừa kêu ầm lên vậy hả?

— Thưa ngài quản, tôi đang đi, chẳng động chạm gì đến ai… – Khryukin bắt đầu nói, đưa lòng bàn tay lên che miệng húng hắng ho. – Tôi đang đến mua củi của ông Mitri Mitrich đây, thì bất thình lình con vật đểu cáng này tự nhiên nó chồm lên cắn vào ngón tay… Xin ngài, miễn thứ cho, tôi là một người đi làm ăn… Tôi phải làm một việc rất tỉ mẩn. Tôi đòi người ta phải bồi thường tiền cho tôi, vì cái ngón tay này có dễ phải đến một tuần tôi mới cử động được… Thưa ngài, pháp luật không thấy ghi rằng gặp những con chó như thế này thì đành phải chịu lép ạ… Ví thử con chó nào cũng nhè người mà cắn thì thà đừng sống trên đời này nữa còn hơn…

— Hèm!… Được rồi… – Ochumelov nghiêm giọng nói, ho mấy tiếng và cau đôi mày. – Được rồi… Con chó này của ai? Ta không để yên chuyện này đâu. Ta sẽ cho các người biết cứ thả rông chó như thế là thế nào! Đã đến lúc phải lưu tâm đến các vị không muốn chấp hành các điều lệ, quy tắc! Phải phạt cái thằng vô lại rồi nó mới biết rằng thả rông chó và các súc vật khác đối với ta nghĩa là thế nào! Ta sẽ cho nó biết tay ta! Này, Eldyrin, – thầy quản quay lại nói với người lính cẩm, – hãy điều tra xem, con chó này của ai, rồi lập ngay biên bản! Con chó này phải đập chết thôi. Đập chết ngay! Chắc là nó bị dại rồi… Này, nghe ta hỏi, con chó này là của ai?

— Hình như của tướng Zhigalov! – Có ai trong đám đông nói.

— Của tướng Zhigalov à? Hèm!… Eldyrin, cởi hộ ta cái bành tô với… Chà, thật là khủng khiếp, nóng chi là nóng! Hình như trời sắp mưa rồi sao ấy… Này, có một điều ta không hiểu: tại sao nó lại có thể cắn nhà ngươi được? – Ochumelov nói với Khryukin. – Nó mà lại chồm đến được ngón tay của người à? Nó thì bé, còn nhà ngươi thì cao to như ông hộ pháp thế kia cơ mà! Chắc là ngón tay ngươi lại xước phải cái đinh nào rồi sau đấy ngươi mới chợt nghĩ ra là phải bịa chuyện mà kiếm chác. Ta còn lạ gì… đồ các ngươi!

— Thưa ngài, anh ta lấy thuốc lá gí vào mõm con chó để làm trò cười, còn nó thì chẳng ngu dại gì, nó tớp ngay lấy tay anh ta… Thưa ngài, anh ta đần lắm ạ!

— Chỉ nói láo, đồ chột mắt! Mày không nhìn thấy sao mày lại còn bịa chuyện? Ngài đây là người mẫn tiệp, thế nào ngài cũng phân biệt đứa nào nói láo, còn ai thì nói thật, không giấu được ngài đâu… Nếu tôi mà nói sai thì cứ xin để cho quan trên phán xử. Dạ, bây giờ pháp luật đã có nói… Tất cả đều bình đẳng… Chính tôi cũng có người anh em làm sen đầm đấy ạ… ngài có muốn biết không ạ…

— Đừng lý sự nữa!

— Không, con chó này không phải của ngài thiếu tướng đâu… – người lính cẩm nhận xét đầy thâm ý. – Ngài thiếu tướng chẳng có loại chó này đâu. Chó của ngài phần chắc là chó săn nòi thôi…

— Người biết chắc điều ấy à?

— Thưa ngài, chắc thế ạ…

— Chính ta cũng đã biết thế. Chó của ngài thiếu tướng là loại chó quý, chó nòi chứ đâu như con này – có trời mà biết là loại chó gì! Lông không xù, trông mãi chả ra làm sao… Nhìn vào chỉ tổ bẩn mắt thôi… Ngài thiếu tướng mà lại nuôi loại chó này hả?! Trí khôn của các người để đâu cả rồi? Cái thứ chó này có ở Petersburg hay Moscow, thì các người có biết sẽ ra thế nào không? Ở đấy người ta sẽ chả phải giở luật giở liếc gì hết và chỉ một loáng sau thôi là hết ngáp! Này Khryukin, ngươi bị nạn thế rồi thì đừng có mà làm ngơ nghe chưa! Phải cho chủ nó biết tay! Thôi…

— Mà cũng có thể là chó của ngài thiếu tướng… – người lính cẩm nghĩ nói ra miệng. – Ồ mõm nó có đề chữ gì đâu… Mới đây tôi có trông thấy trong sân ngài thiếu tướng một con chó giống như con này.

— Đúng rồi, của ngài thiếu tướng đấy! – có giọng ai nói trong đám đông.

— Hèm!… Này Eldyrin, mặc hộ ta cái áo bành tô một tí… Trời chuyển gió rồi đây… Ren rét là… Ngươi dắt chó đến chỗ ngài thiếu tướng và hỏi ở đấy xem. Bẩm rằng ta đã tìm được và xin gửi lại ngài… Ngươi cũng nói rằng về sau đừng thả nó ra ngoài phố nữa… Có thể là nó thuộc loài chó quý đấy, biết đâu chả có một đứa nào đấy ngu như lợn lại gí thuốc lá vào mũi nó, thì làm xấu cả con chó đi. Chó là một giống vật ưa nhẹ tay… Còn thằng ba hoa kia, bỏ tay xuống đi! Hay hớm gì mà cứ trưng cái ngón tay ngu xuẩn kia lên mãi thế! Chính nhà ngươi có lỗi chứ còn ai!

— Kìa, anh bếp của ngài thiếu tướng đang đi đến kia kìa, ta hỏi thử anh ta xem… Ê, Prokhor! Lại đây, lại đây, anh bạn thân mến! Anh thử nhìn con chó xem coi… Có phải của trên nhà ngài không?

— Làm gì có chuyện đó? Cả đời tôi chưa thấy ông chủ tôi nuôi con chó nào như thế cả!

— Thôi, chẳng việc gì phải hỏi lâu la nữa, – Ochumelov nói. – Nó đúng chó chạy rông rồi! Không phải bàn cãi gì nữa… Ta đã nói là chó chạy rông thì có nghĩa nó là chó chạy rông… Đem mà đập chết đi, thế thôi.

— Con chó này không phải của ông chủ tôi, – Prokhor nói tiếp. – Nó là của em ông chủ tôi vừa mới đến đây hôm nọ. Ông chủ tôi không thích giống chó săn. Ông em ngài mới thích…

— Em ngài thiếu tướng vừa mới đến thật đấy ư? Ông Valadimir Ivanovich phải không? – Ochumelov hỏi, y cười hớn hở, nở nang cả mặt mày. – Anh biết đó? Thế mà tôi cũng chẳng hay biết gì cả! Ông ấy về đây chơi à?

— Vâng, về chơi…

— Anh thấy đó! Chắc ngài lại nhớ người anh em mình rồi… Thế mà tôi chả biết tý gì! Thế, thế con chó này của ông ấy đấy à? Tôi thật là mừng được… Này, anh đưa nó về đi… Con chó con trông cũng khá đấy… Nó khôn ranh gớm… Nó vừa ngoạm tay thằng cha kia một cái đấy!… Hà hà hà… mà này chú cún, việc gì chú phải run lên thế nữa? Chặc chặc, chắc chú mình đang nổi cơn thịnh nộ đấy… Chà, kiếm đâu ra con cún kháu khỉnh quá ta…

Prokhor gọi con chó và cùng đi với nó ra khỏi kho củi… Cả đám người cười rộ lên nhạo Khryukin.

— Liệu hồn đấy, ngươi còn biết tay ta! – Ochumelov nói đe y, khép vạt áo bành tô lại, rồi tiếp tục đi qua bãi chợ.

Phan Hồng Giang dịch