Anh vợ tôi là minh kinh Dương Tô Bổ từng mua được cuốn Phù sinh lục ký đã rách nát ở một quán nhỏ, đọc thấy bút mực buồn thảm vấn vương, ý tình vô cùng sâu nặng trong chuyện vợ chồng lại càng thống thiết lắm. Tác giả nhà ở bên đình Thương Lang, có đủ thắng cảnh suối đá rừng cây, mỗi khi trà đượm hương nồng, trăng lên hoa nở, vợ chồng cùng bày chén đối ẩm, tìm câu nối thơ, điều lạc thú tưởng kẻ trong chốn thần tiên cũng chẳng bằng được vậy. Nhưng ngày vui ngắn chẳng tày gang, tất thảy đều thành hư ảo. Ấy là lý do mà tập ký này ra đời vậy.

Khi tôi còn trẻ từng bạt vào sau cuốn sách rằng: “Xưa nay, lý có chỗ chẳng thể biết, việc có chỗ chẳng tất nhiên, tình có chỗ chẳng đừng được. Vợ chồng cùng nhau một đời, mà có người được thế, có người chẳng đến được thế, là sao vậy? Ấy là vì, được một người vợ đẹp, nếu chẳng phải là tu mấy đời thì chẳng thể có. Vợ mà lại vừa có tài vừa có sắc, thì tất bị tạo vật đố kỵ, chẳng ở góa cũng chết yểu. Cho nên chong với vợ suốt xưa tới nay chẳng cùng hợp với nhau một nơi, nếu có tạm hợp, thì cũng lập tức thành góa hay chết yểu, thật đáng tiếc thay! Chính vì cái sự góa yểu ấy, mà cái tình càng thêm sâu. Nếu không, thì dẫu trăm năm chung sống, cũng ích gì nữa? Ô hô! Người ta có cái cảm thán không được gặp gỡ, hoa lan hoa đỗ có nỗi bị thương phải chịu úa tàn. Trước nay, những người vợ tài sắc, phải chung thân mai một, phiền muộn chán chường, thậm chí có người sa chân lỡ bước cũng chẳng ít vậy, mà số người chịu chết yểu để được gặp gỡ như mình mong muốn, cũng khó có vậy. Thế nên kẻ hậu nhân điếu viếng, hoặc than thở về nỗi mệnh chẳng gặp lúc, hoặc thương xót cho điều thọ chẳng dài lâu. Những kẻ tầm thường kia dẫu cho có cùng nhau trăm năm, mà chẳng cần đến trăm năm cũng đã mai một đi rồi vậy. Bị tạo vật đem lòng đố kỵ, cũng chính là được tạo vật giúp cho làm nên chăng?” Ngoảnh lại, viết lời bạt này chưa đầy một năm, thì bèn phải soạn bài phú điếu vong(Vương Thao viết lời này chưa đầy một năm, thì vợ ông qua đời), nhẽ lời này cũng là lời sấm vậy.

Cuốn sách này tôi lấy làm tiếc rằng chưa kịp chép lại một phó bản cho mình, từ khi lữ ngụ ở Việt đến nay chẳng lúc nào không nghĩ đến nó. Nay nghe, Tô Bổ đã trao cuốn sách cho chủ nhân Tôn Văn Các để sắp chữ in ấn, tôi đặc ý gửi đến bài bạt này, phụ in vào cuối sách, để ghi nhớ cái thuở ban đầu vậy.

Trung tuần tháng Chín, mùa thu năm Đinh Sửu (1877),

Ngọc Thẩm sinh Vương Thao người Tùng Bắc

đề thức trong khi nằm bệnh.