Cuốn sách này hợp cùng với các cuốn Ảnh Mai am ức ngữ của Mạo Sào Dân, Vật lý tiểu thức của Phương Mật, Nhất gia ngôn của Lý Lạp Ông, Du ký của Từ Hà Khách, ngắn dài xâu chuỗi, thì ắt như riêu Ngũ Hầu(Riêu ngũ hầu, hay Ngũ hầu thinh, là món của Lâu Hộ đời Hán đem các thứ đồ ăn quý của nhà năm tước hầu họ Vương nấu lẫn cả cá, thịt với nhau mà thành), như Quần phương phổ, mà tình tự chẳng hoang tạp, tông chỉ cực u nhã. Lòng đẹp khá không cần sửa, cảm ngộ đâu thể tự nguôi, thực là ngoại thiên của Ly tao, nối tiếp của Vân tiên(Ly tao là tác phẩm thơ ca của Khuất Nguyên đời Chiến Quốc, Vân tiên là tác phẩm thơ ca của Cát Lập Phương đời Tống) vậy. Trước nay, những tiểu thuyết gia thường tìm mới nêu lạ, dời bước đổi hình. Những tác giả về sau, cơ hồ không thể nào còn chỗ mà hạ bút, vậy mà sách này lại dựng một ngọn cờ riêng, chỉ tiếc rằng chương quyển không còn toàn vẹn, khiến độc giả phải tiếc nuối. Thế nhưng, vẻ diễm lệ thê lương, xinh tươi sống động, có thể khiến tinh thần sảng khoái, hồn phách phiêu diêu trong đó, thật cảm lòng người sâu sắc lắm vậy.
Kẻ hèn này vốn người thất ý, tuổi đã xế chiều. Trước chiếu rộng của An Nhân,(An Nhân tức Phan Nhạc, tự An Nhân, nhà văn đời Tây Tấn. Ông có bài thơ Điệu vong thi tam thủ để tưởng niệm vợ mình là Dương thị, trong đó có câu: “Triển chuyển hễ chẩm tịch; Trường điệm cánh sàng không” - Trằn trọc trông chăn gối, Chiếu rộng lại giường không. Đây người viết lời tựa ý muốn nói mình cũng trong cảnh mất vợ) bụi phủ màn meo; Dựa nhà cũ của Công Hà, tìm trồng thảo dược. (Tôi ở phía tây chùa Định Quang, là nơi nền cũ Dược Thảo sơn phòng của Châu Công Hà đời Minh trước đây.) Bể giời lưu lạc, nếm chua chát chốn sậy lau; Non nước ngao du, sẵn hào tình ngoài hoa cỏ. Nơi tớ từng trải, hoặc cũng giống anh; Lời anh nói ra, hầu đều trước tớ. Duy có dưỡng sinh nhác ý, học đạo trái lòng, cũng tự cảm thấy còn thiếu sót, lại có ai mà bổ sung giúp cho chăng? Phù sinh như mộng, ấn khắc ngọc mài (Tôi có giữ một cái ấn tròn bằng sừng tê cũ, khắc hai câu: “Phù sinh nhược mộng, Vi hoan kỷ hà.” - Phù sinh như mộng, vui thú là bao); Ghi việc đầu tiên, Quý Mùi cùng tuổi (Tam Bạch tiên sinh sinh năm Quý Mùi niên hiệu Càn Long, tôi sinh năm Quý Mùi niên hiệu Đạo Quang). Trước sau sáu chục năm, có các bậc tiền bối ở làng làm chứng cho tôi, ngẫm cũng kỳ lạ vậy. Xin làm mười bài thơ, há chỉ than ba nỗi:
Diễm phúc tài lành đôi ý hợp;
Tân Hương trên gác đọ tài thơ.
Canh khuya chén cháo hoa đào nếm;
Tương ngọt Song Tiên mới biết cho.
*
Bên đàn cười tựa mái đàu xanh;
Khoáng đạt phong lưu vốn tính linh.
Khéo học sơn gia phép trồng trọt;
Hiên Di Xuân dựng Hoạt hoa bình.(Hoạt hoa bình: tức bình phong hoa tươi mà nàng Vân làm ra ở nhà họ Hoa)
*
Hoa đẹp theo nhau đóa trổ đầy;
Sỏi to bình nhỏ thỏa trưng bày.
Cười ai nhỏ mọn Bản kiều ký;(Tức Bản Kiều tạp ký - tác phẩm của Dư Hoài - tác giả cuối Minh đầu Thanh, viết thời Khang Hy, gồm ba quyển, ghi chép tản mạn các chuyện du ngoạn, mỹ nhân, giai thoại nhân vật...)
Chỉ hẹn Trương Khôi(Trương Khôi: là nhân vật được chép trong Bản Kiều tạp ký quyển 3, giỏi thổi tiêu) sớm tới đây.
*
“Đã qua bể biếc đâu là nước;
Trừ chốn non Vu chẳng phải mây.”
Giữ tấm tình chung với thiên cổ;
Tờ uyên nhân thế đốt đi ngay.
*
Họa tự trong nhà khá đáng thương;
Trong màn cái én bóng thê lương.
Gọi đèn mở cửa đêm đen chạy;
Quyên khóc đầu cây mấy oán hờn.
*
Hoa lê tiều tụy bóng trăng dài;
Mộng dứt ba xuân ở tối nay.
Bên lối ngọc câu như gặp lại;
Khôn kham chàng Thẩm tấm thân gầy.
*
Tuyết đổ sông băng vượt bén nguỵ;
Chân trời thăm thẳm biết làm chi?
Viết nên nỗi khổ người chinh lữ;
May chửa sinh vào thuở loạn lỵ.
*
Bên ngọn Thiết Hoa xuân đẹp đẽ
Cạnh non Đồng Tỉnh tuyết thơm tho.
Mở ra cảnh giới thơ từ ấy;
Hồ núi xinh tươi tựa cảnh nhà.
*
Trong mắt khói mây vờn ngọn bút;
Chợt say nhã thú, chợt tình nồng.
Thuyền hoa đèn đuốc, lều cao nguyệt;
Coi tựa Đăng Châu ảo ảnh trông.
*
Dẫu được thần tiên ấy cũng thường;
Kim đan khổ luyện khéo tham hòng.
Đảo tiên nghe nói thuyền qua được;
Cũng ở hư vô giữa có - không.
Đầu đông năm Giáp Tuất niên hiệu Đồng Trị (1874),
Cận Tăng ở Hương Thiền tinh xá đề.
*
