Lý Công Tá
Phùng ảo[1] là vợ của Sắc phu đất Lư Giang, nghèo túng không con cái, bị dân làng khinh rẻ. Năm Nguyên Hòa thứ tư, vùng Hoài, Sở bị đói lớn, bà xin ăn ở đất Thư. Đi ngang cánh đồng Mục Độc thì gặp mưa gió, phải dừng chân nghỉ dưới gốc dâu. Chợt thấy ở góc đường có một căn nhà, đèn đuốc lờ mờ, bèn tới xin tá túc. Bà thấy một cô gái, tuổi hơn hai mươi, dung mạo và y phục đều đẹp đẽ, dắt tay một đứa bé ba tuổi, tựa cửa khóc nức nở. Phía trước lại thấy một ông lão và một bà lão đang ngồi trên giường, thần khí rất thê lương, nhỏ to nói với nhau chuyện gì đấy, cứ như đang bị bức bách giao nộp tài sản vậy. Thấy Phùng ảo tới, hai ông bà lẳng lặng bỏ đi. Một lúc lâu sau cô gái mới ngừng khóc, bước ra cửa, dọn cơm và trải giường mời khách. Phùng ảo hỏi nguyên do. Cô gái lại khóc và đáp: “Cha của đứa bé này là chồng tôi, ngày mai muốn cưới vợ khác”. Phùng ảo hỏi: “Thế hai vị lão nhân là ai? Họ muốn gì ở cô, vì sao mà nổi giận?”. Cô gái đáp: “Đó là cha mẹ chồng của tôi. Ngày mai con họ cưới vợ mới, họ bắt tôi đem khuông cử dao thước, tức các đồ bái tế khi xưa, tặng lại cho người kia. Tôi không chịu, nên mới bị trách cứ”. Phùng ảo lại hỏi: “Giờ chồng cô đâu rồi?”. Cô gái trả lời: “Tôi là con gái của Hoài Âm lệnh Lương Thiến, gả cho họ Đổng được bảy năm, có hai trai một gái, trai đều theo cha, gái thì ở lại. Đổng Giang ở ấp phía trước chính là chồng tôi đấy. Giang làm đến Toản thừa, trong nhà chứa của cải rất nhiều”. Cô vừa nói vừa không ngừng khóc lóc, Phùng ảo cũng không nghi ngờ gì, bà đói rét và gian khổ đã lâu, nay được ăn ngon giường ấm, nên không nói gì nữa. Cô gái thì khóc đến khi trời sáng. Phùng ảo cáo từ ra đi, đi được hai mươi dặm thì tới huyện Đồng Thành. Phía Đông thành có phủ đệ hào môn, chăng rèm mạc, bày dê và chim nhạn, ai nấy đều bận rộn, nói tối nay là hôn lễ của quan gia. Phùng ảo hỏi tân lang là ai, hóa ra là Đổng Giang. Phùng ảo nói: “Họ Đổng có vợ rồi, còn cưới xin gì nữa?”. Người trong ấp nói: “Vợ và con gái chết hết rồi”. Phùng ảo nói: “Đêm qua tôi mắc mưa, tá túc lại nhà Lương thị vợ họ Đổng, sao nói là đã chết?”. Người ta lại hỏi đó là chỗ nào, thì ra chính là phần mộ của vợ Giang. Lại hỏi dung mạo hai ông bà cụ, họ nói là tiên khảo và tiên tỷ[2] của Giang đấy. Giang vốn là người Thư Châu, dân làng biết rất rõ. Có kẻ báo với Giang, hắn nói Phùng ảo dùng tà thuyết yêu mị, ghép tội và sai thuộc hạ đuổi bà đi. Phùng ảo kể cho người trong thành ấp hay sự thật, nghe xong ai nấy đều cảm thán. Đêm ấy thì Giang cũng cưới vợ.
Mùa hạ, tháng Năm năm Nguyên Hòa thứ sáu, Tùng sự Giang Hoài Lý Công Tá phụng mệnh đến kinh, lúc về ghé lại Hán Nam, cùng hội họp với Cao Việt người Bột Hải, Triệu Toản người Thiên Thủy và Vũ Văn Đỉnh người Hà Nam trong lữ quán. Đêm khuya kể nhau nghe những câu chuyện quái dị, mỗi người đều thuật lại hết những gì mình nghe thấy. Cao Việt kể chi tiết sự việc này, Công Tá bèn ghi chép và viết nên thiên truyện.
[1] Phùng ảo có nghĩa là “bà lão họ Phùng”.
[2] Tiên khảo tức người cha đã mất, tiên tỷ tức người mẹ đã mất.
