Thiếu tiểu ly gia, lão đại hồi

Hướng âm vô cải, mấn mao tồi

Nhi đồng tương kiến, bất tương thức

Tiếu vấn, khách tòng hà xứ lai?

Lạc Tri Chương

Xa quê từ thuở còn thơ

Bây giờ trở lại mắt mờ tay run

Giọng quê không đổi vẫn còn

Mặc dù tóc đã điểm sương lâu rồi

Trẻ thơ chạy lại nói cười

Thưa ông, ông thực là người xứ mô?

LHM dịch

❀ ❀ ❀

Tháng 2 - 2017 chúng tôi trở lại Việt Nam thăm thân nhân và bạn bè, lần này chúng tôi chọn Vietnam Airlines, vì có chuyến bay thẳng từ London đến Hà Nội không qua trung chuyển, không những thế thời gian bay từ 11 đến 12 giờ và giá vé hạng phổ thông khứ hồi khá rẻ, 545 bảng Anh/người. Cũng như những lần trước, chúng tôi nhờ nhân viên cửa hàng West-East Travel xin visa luôn chứ chẳng muốn “vác mặt” đến toà đại sứ Việt Nam cùng với đơn xin du lịch. Một thủ tục quái đản bắt du khách phải khai lý lịch với nhà đương cục mới lấy được visa có từ mấy chục năm qua. Nhưng thật bất ngờ, lần này thủ tục visa cũng đơn giản rất nhiều, tờ khai không còn có những câu hỏi cắc cớ như “rời Việt Nam năm nào, lý do rời Việt Nam, trước khi rời Việt Nam làm gì, ở đâu…” và chúng tôi yêu cầu cấp visa xuất nhập cảnh nhiều lần vì muốn nhân tiện về Việt Nam sẽ đi du lịch theo tour một vài nước châu Á, tuy lệ phí visa không hề rẻ trên 120 bảng Anh/người.

Lâu rồi, từ ngày Vietnam Airlines được khai thác ở sân bay Gatwick, một sân bay quốc tế thứ hai ở London, người ta nói rằng, chó nghiệp vụ tại sân bay ngoài “kiểm tra ma tuý” nó còn đánh hơi “tiền trong túi xách tay” của du khách người Việt. Một chuyện nghe như giai thoại. Đây là lần đầu tiên vợ chồng tôi đi Vietnam Airlines từ London Heathrow về thẳng Nội Bài, Hà Nội. Chuyến máy bay khởi hành sớm nên chúng tôi không kịp bữa điểm tâm, vợ tôi làm sandwich trứng để trong túi xách tay. Sau khi làm xong thủ tục check in và kiểm tra an ninh, đứng xếp hàng chờ thủ tục boading, đoàn nhân viên hải quan sân bay Heathrow dẫn đàn chó đi “đánh hơi ma tuý và tiền mặt”. Thật bất ngờ, một chú chó dễ thương nằm ngay cạnh túi của tôi. Có nghĩa là túi của tôi “có vấn đề”. Hai nhân viên hải quan yêu cầu tôi mở túi để họ kiểm tra. Họ kiểm tra rất kỹ, nhưng ngoài chiếc áo khoác và một số thứ lặt vặt và 2 chiếc bánh sandwich nhân trứng luộc trộn mayonnaise không có bất cứ hàng hoá nào bất hợp pháp. Khám rất kỹ nhưng không phát hiện điều gì, họ hỏi có để tiền trong túi xách không? Tôi trả lời, tiền tôi mang trong người. Sau khi họ hỏi số lượng tiền mang theo, họ đồng ý để vợ chồng tôi làm thủ tục lên máy bay. Chuyện người Việt đem nhiều tiền về Việt Nam đã từng xảy ra nhiều năm khi dịch vụ “chuyển tiền chui” phát triển. Ngày ấy, người làm dịch vụ này thường “nhờ” người đi về Việt Nam chuyển hộ với khoản “bồi dưỡng” theo thỏa thuận. Theo như giai thoại người Việt định cư ở London kể:

“Năm 2008, một du khách đem về Việt Nam 200 ngàn bảng bị phát hiện tại phi trường Gatwick, vì không chứng minh được nguồn gốc nên đã bị tịch thu. Từ đó dịch vụ này phải chuyển hướng bằng con đường khác.”

Từ năm 2010, nền kinh tế Việt Nam khởi sắc do nền kinh tế thị trường trong nước được tự do phát triển, nhiều người trở lên giàu có, trong đó có rất nhiều cán bộ đảng viên trong chính quyền Việt Nam cũng giàu lên rất nhanh do tham nhũng, cho nên số du học sinh Việt Nam tại Anh quốc tăng chóng mặt. Từ con số rất khiêm tốn vài trăm, nay đã có từ 6 đến 10 ngàn sinh viên Việt Nam sang du học, nhưng chủ yếu ở các trường Đại học và Cao đẳng ở London và vùng phụ cận. Với số lượng sinh viên lớn như vậy, hàng tháng số sinh viên này phải chi tiêu trong sinh hoạt lên đến hàng trăm ngàn và nhiều triệu bảng Anh trong một năm. Người làm công việc chuyển tiền chui đã nắm bắt thời cơ và tìm ra phương pháp mới, “chuyển tiền tại chỗ”, có nghĩa là nhận chuyển tiền về Việt Nam nhưng tiền không vượt qua biên giới quốc đảo Tam Sư mà thông qua hệ thống điện thoại viễn thông. Dịch vụ nhận và chuyển tiền hai chiều, ở Việt Nam thiết lập dịch vụ nhận chuyển tiền sang Anh quốc cho con em du học và tại Anh có dịch vụ chuyển tiền về Việt Nam cho thân nhân. Dịch vụ này thật tiện lợi cho người gửi tiền và phía dịch vụ thu lệ phí được cả 2 chiều, công việc rất nhanh, gọn, đôi bên đều có lợi. Chỉ cần đến bất cứ cửa hàng bán đồ khô (chạp-pô) nào của người Việt tại London và vùng phụ cận đều có thể gửi tiền theo hệ thống này. Gửi hôm nay, hôm sau thân nhân ở Việt Nam hay ở Anh là có thể đến nhận tiền, rất nhanh và gọn. Gửi tiền bảng Anh, người nhận lấy tiền bảng Anh, không phải chuyển đổi sang Mỹ kim như dịch vụ Western Union, MoneyGram (của Bưu điện), ngân hàng…. và lệ phí mềm hơn rất nhiều. Với Western Union, ngân hàng, MoneyGram lệ phí tối thiểu là 10% đến 15%, không những thế họ bắt buộc người gửi phải chuyển Anh kim sang Mỹ kim với tỉ lệ hối đoái rất thấp, có nghĩa là qua những cơ quan chuyển tiền trên so với dịch vụ chuyển tiền chui hoàn toàn thiếu hấp dẫn. Khách hàng của dịch vụ này đa số là người Việt Rơm ở Anh, họ biết một ngày không xa họ phải về Việt Nam, dù có bị nhà chức trách Anh trục xuất hay không thì họ vẫn hồi hương sau khi kiếm được số tiền “khá khá”. Kha khá là bao nhiêu chỉ có họ mới giải thích được, còn người khác chắc không thể biết.

Thủ tục boarding xong, chúng tôi lên tầu bay ổn định chỗ ngồi và chờ cất cánh. Hãng hàng không Vietnam Airlines mấy năm nay đã mua nhiều tầu bay Airbus và Boeing hiện đại phục vụ những chuyến bay quốc tế đường dài. Tại London mỗi tuần có 3 chuyến bay từ Heathrow Airport đi Nội Bài Airport, Hà Nội và ngược lại và cũng có 2 chuyến bay từ Heathrow đi Tân Sơn Nhất Airport, Sài Gòn và ngược lại với Boeing 787-9 Dreamliner, một trong những loại máy bay hiện đại nhất phục vụ khách hàng không hiện nay trên thế giới.

Chúng tôi đi du lịch cũng nhiều vì thế đã từng đi nhiều các hãng hàng không trên thế giới như British Airways, Air France, Thai Airways, Singapore Airlines, Southern China Airways, Malaysia Airways, JejuAir (Hàng không Tế Châu của South Korea Airlines), Vietnam Airlines… và các loại tầu bay như Boeing 747, 778, 787, 737, Airbus 320, Airbus 380 - 600 double decker, một loại máy bay khủng mà chúng tôi đã đi khi về Việt Nam qua ngả Singapore năm 2010.

Tại London Heathrow, các hãng hàng không cạnh tranh quyết liệt về giá cả, chất lượng phục vụ và trọng lượng hàng ký gửi và đồ xách tay. Bắt đầu từ ngày 05-7-2015 Vietnam Airelines được phép khai thác tại phi trường London Heathrow sau một thời gian dài hoạt động ở phi trường London Gatwick, sân bay quốc tế số 2 của London với hai nhà ga nhưng nhỏ hơn London Heathrow nhiều lần. Thông thường, các hãng hàng không cho phép hàng ký gửi từ 20 đến 25 kg/người, kỳ quái nhất là JejuAir (Hàng không Tế Châu) của Nam Hàn chỉ cho phép hàng ký gửi 15 kg/người, nhưng hàng xách tay mang theo được 12 kg, thế mới lạ! Nhưng Vietnam Airlines hiểu tâm lý người Việt nên hàng ký gửi cho phép 35 kg/người và túi xách tay mang theo 7 kg/người. Tổng số hàng hoá lên đến 42 kg/người, một con số khó tin. Đây là thế mạnh của Vietnam Airlines trong việc cạnh tranh, thế mạnh thứ hai của họ là giá vé rất phải chăng, thế mạnh thứ ba là chuyến bay thẳng tới Việt Nam không phải dừng ở sân bay nào để lấy nhiên liệu, đồ ăn và thêm hành khách. Muốn chiếm được ưu thế hơn nữa trong cạnh tranh, Vietnam Airlines chỉ còn đối mặt với việc tiếp viên và phi hành đoàn niềm nở, lịch thiệp chào đón và phục vụ hành khách thật chu đáo trong mỗi chuyến bay. Làm được điều này, tôi tin Vietnam Airlines sẽ chiếm trọn niềm tin và số lượng khách du lịch người Việt Nam định cư ở Anh cũng như trên thế giới. Chuyến bay từ London đi Nội Bài (11-2-2017) và ngược lại (12-5-2017), vẫn còn nhiều hàng ghế trống ở hạng phổ thông cả hai chiều, vậy hạng thương gia, khách VIP chắc khó mà đủ số ghế. Theo báo Người Việt xuất bản tại Cali ngày 05-2-2018, Vietnam Airlines đang muốn khai thác các chuyến bay thẳng từ Hà Nội và Sài Gòn đến phi trường Los Angeles vào năm 2019, họ trù tính mỗi năm có thể thâm hụt (lỗ) từ 5 đến 10 triệu Mỹ kim, nhưng kỳ vọng sau 5 năm Vietnam Airlines chiếm được lòng tin của khách hàng sẽ có lãi.

Với chuyến bay đường dài 11 đến 12 giờ bay, hành khách hạng phổ thông thường cảm thấy mệt mỏi, tù túng với một không gian nhỏ bé trong chiếc ghế ngồi chật hẹp, vì thế các nhà thiết kế tầu bay đã tính toàn mọi khía cạnh và khả năng giúp cho hành khách vui và hài lòng hơn trên quãng đường dài vạn dặm. Ngoài chiếc màn hình lớn ở mỗi khoang, trước mỗi ghế ngồi đều có một chiếc màn hình mỏng cỡ 7 hay 8 inches gắn ở phía sau ghế phía trước. Hãng hàng không Vietnam Airlines trên tầu bay Boeing 787-9 Deamliner từ London Heathrow đi Nội Bài kết nối nhiều chương trình cho hệ thống ti-vi và radio vì thế hành khách có nhiều lựa chọn chương trình film nói tiếng Anh hay tiếng Việt, ca nhạc, hài kịch và hoạt hình cho trẻ nhỏ, ba bữa ăn cũng không đến nỗi tệ và đồ uống nhiều lựa chọn cùng với đoàn tiếp viên xinh đẹp, niềm nở, lịch sự và hiếu khách. Nói chung đáng đồng tiền bát gạo mà hành khách bỏ ra.

Rạng sáng ngày 12-2-2017 theo giờ Hà Nội, chiếc Boeing 787 chợt rung mạnh và từ từ hạ cánh xuống phi trường Nội Bài. Thật bất ngờ, lần đầu tiên nhập cảnh Việt Nam chúng tôi không phải điền vào tờ khai xuất nhập cảnh mặc dù vợ chồng tôi mang hộ chiếu Vương Quốc Anh. Ngạc nhiên hơn nữa, sau khi lấy hành lý chúng tôi đi qua cửa hải quan để kiểm tra hành lý, hai nhân viên hải quan nói với chúng tôi với giọng rất lịch sự:

_Xin mời hai bác cứ ra, chúng cháu không kiểm tra hành lý.

Từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác làm tôi cảm thấy thật kỳ lạ và khó tin những gì mà chính mắt tôi thấy và tai tôi được nghe. Chúng tôi về Việt Nam nhiều lần, lần nào cũng bị hải quan làm khó dễ, nhưng lần này thì không. Tôi thật mừng, vì đất nước và con người trong bộ máy chính quyền Việt Nam ngày nay đã có những đổi thay về tư duy một cách nhanh và mạnh đến như thế. Bởi vì trong số hàng triệu du khách năm châu với đủ sắc tộc đến Việt Nam hàng năm, ngoài những người lương thiện cũng không ít những kẻ xấu xâm nhập vào Việt Nam với đủ mọi thành phần, với nhiều mục đích khác nhau, làm sao hải quan có thể phân biệt được người tốt và kẻ xấu. Tôi tự hỏi, có phải lần nhập cảnh sáng ngày 12-2-2017 là trường hợp hy hữu hay đã trở thành thông lệ?

Ra khỏi cửa sân bay, có rất nhiều hãng taxi và xe buýt ở thềm đón du khách về Hà Nội và đi các tỉnh. Để ưu tiên cho hành khách lựa Vietnam Airlines, hãng hàng không này tổ chức đội xe buýt trực thuộc Vietnam Airlines chuyên chở khách có vé máy bay Vietnam Airlines với giá vé thật tượng trưng 50 ngàn VNĐ (>2 Mỹ kim/người) từ sân bay Nội Bài về trung tâm thành phố Hà Nội. Vợ chồng tôi về nhà cậu em ờ Xuân Mai nên đi xe taxi cho thuận tiện với giá tiền #30 Mỹ kim.

Cầu Nhật Tân trong đêm (ảnh chụp 02-2017)

Đường từ sân bay Nội Bài về Hà Đông đã có đường cao tốc mới, không theo con đường cũ. Cầu Nhật Tân chính thức đi vào hoạt động ngày 07-1-2017 thuộc vành đai 2 từ Cầu Giấy qua cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, hoành tráng và lung linh trong ánh đèn màu loang loáng in trên kính cản gió của chiếc xe taxi không có còi hụ hộ tống. Chỉ gần 2 giờ đồng hồ chúng tôi đã về tới nhà cậu em vợ.

Hà Nội và Tràng An

Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An

(ca dao cổ)

❀ ❀ ❀

Ngày nay, nói đến Việt Nam người ta thường nhắc đến Hà Nội, Huế, Sài Gòn và Đà Nẵng, nhưng Hà Nội vẫn được thế giới quan tâm hơn vì nó là thủ đô của nước Việt ngày nay. Người Hà Nội tự hào đây là cái nôi của nền văn minh của người Việt từ khi Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long năm 1010. Hà Nội có nhiều cửa ô, có nhiều phố cổ và nhiều căn nhà đổ nát, nơi mà người dân sống trong đó thật cực khổ, chật chội mất vệ sinh, nhưng họ chấp nhận vì cuộc sống mưu sinh hàng ngày.

Hoàng thành Thăng Long (昇龍皇城)

Theo WikipediA, Thăng Long (昇龍) là kinh đô của nước Đại Việt trải qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Mạc, Lê Trung hưng (1010 -1788). Xưa kia dân gian người ta gọi nơi đây là Kẻ Chợ, vì thế trong thư tịch phương Tây viết về Hà Nội trước thế kỷ 19 là Cachao hay Kecho.

Ngoài cái tên Thăng Long, Hà Nội còn có những tên khác. Năm 1243, nhà Trần tôn tạo, sửa đổi nên đặt tên là Long Phượng. Cuối đời Trần, Hồ Quý Ly đổi tên là Đông Đô, vì thế trong bản trường ca bất hủ Người Hà Nội của Nguyễn Đình Thi có câu: “Đây Thăng Long, đây Đông Đô, đây Hà Nội, Hà Nội vùng đứng lên…” sáng tác năm 1947 trong khí thế hào hùng toàn dân Việt Nam vùng lên chống thực dân Pháp.

Cửa Bắc Thăng Long (ảnh chụp 2010)

Năm 1428 Lê Lợi đặt kinh đô tại Thăng Long và đổi tên là Đông Kinh. Vào giữa thế kỷ 16 Đông Kinh trở thành đô thị sầm uất, đã có người nước ngoài đến buôn bán, Đông Kinh có cái tên dân giã là Kẻ Chợ. Theo tác giả William Dampier người Anh, thời kỳ ấy đã có 20 ngàn ngôi nhà vách đất, mái lợp rơm, còn cung đình chỉ làm bằng gỗ. Tuy vậy lác đác đã có vài ngôi nhà tường gạch mái ngói.

Bản đồ Hà Nội năm 1873 với khu vực thành cổ sát hồ Tây.

Năm 1788 vua Lê Chiêu Thống cầu cứu nhà Thanh, tướng Tôn Sĩ Nghị đem 29 vạn binh sang chiếm Thăng Long. Để trả thù chúa Trịnh, Lê Chiêu Thống đốt sạch, phá sạch phủ chúa Trịnh. Kinh thành Thăng Long một lần nữa trở thành đống tro tàn. Năm 1789, Nguyễn Huệ đem đại binh ra Bắc lần thứ 3 phá tan quân Thanh trong trận chiến oai hùng ở gò Đống Đa, ô Chợ Dừa, Hà Nội. Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc, triều đại hậu Lê kết thúc. Vua Quang Trung định đô ở Phú Xuân, Huế. Thăng Long trở thành Bắc thành. Năm 1802, sau khi tiêu diệt xong nhà Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng đế vẫn lấy Phú Xuân làm kinh đô. Năm 1805, Gia Long cho phá kinh thành Thăng Long xây theo kiến trúc Vauban Pháp, do kiến trúc sư người Pháp chỉ đạo, đồng thời huỷ bỏ tên Thăng Long (vì kinh đô giờ đây ở Huế, hình tượng rồng là linh vật thể hiện vương quyền của nhà vua, nên đổi “Thăng Long” (昇龍) là rồng bay sang “thăng long” (昇隆) (thịnh vượng) theo lối đồng âm dị nghĩa. Năm 1831. Minh Mạng thứ 12 xóa bỏ Bắc Thành Tổng trấn, đổi tên Thăng Long là tỉnh Hà Nội (nằm ở giữa sông Nhị Hà – sông Hồng). Cái tên Hà Nội có từ đây và trong phạm vi 36 phố phường. Trong Việt Nam Thi văn hợp tuyển cụ Dương Quảng Hàm có ghi lại ca dao về 36 sáu phố ở Hà Nội như sau:

Rủ nhau chơi khắp Long thành

Ba mươi sáu phố rành rành chẳng sai

Hàng Bồ, hàng Bạc, hàng Gai,

Hàng Buồm, hàng Thiếc, hàng Bài, hàng khay,

Mã Vĩ, hàng Điếu, hàng Giầy,

Hàng Lờ, hàng Cót, hàng Mây, hàng Đàn,

Phố Mới, Phúc Kiến, hàng Ngang

Hàng Mã, hàng Mắm, hàng Than, hàng Đồng,

Hàng Muối, hàng Nón, cầu Đông.

Hàng Hòm, hàng Đậu, hàng Bông, hàng Bè, Hàng Thùng, hàng Bát, hàng Tre,

Hàng Vôi, hàng Giấy, hàng The, hàng Gà

Quanh đi đến phố hàng Da

Trải xem hàng phố, thật là cũng xinh.

Phồn hoa thứ nhất Long Thành

Phố giăng mắc cửi, đường quanh bàn cờ.

Người về nhớ cảnh ngẩn ngơ,

Bút hoa xin chép vần thơ lưu truyền.

Tại sao nhiều người Hà Nội lại tự nhận mình là người Tràng An? Theo WikipideA, Nhà Đường (618 - 907) đô hộ nước Đại Việt, chia An Nam thành 12 châu và 50 huyện, Tống Binh là trung tâm của An Nam đô hộ phủ. Năm 866 viên tướng nhà Đường, Cao Biền xây dựng thành trì mới, Tống Binh được đổi tên là thành Đại La. Theo truyền thuyết, khi Cao Biền xây thành, có vị thần hiện ra tự xưng là thần Long Đỗ, vì thế trong sử sách còn gọi Thăng Long là Long Đỗ. Nhưng ở Ninh Bình có hang động Tràng An nằm trong quần thể di sản thế giới bao gồm Tam Cốc, Bích Động, thung Nham, cố đô Hoa Lư. Vậy câu ca “Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An” chỉ về người Việt sống ở cố đô Hoa Lư” không phải Hà Nội?

Tràng An là kinh đô từ nhà Tây Hán, kéo dài đến nhà Đường, Trung Hoa. Triều đại nhà Đường chia ra làm ba thời kỳ, Sơ Đường, Thịnh Đường và Tàn Đường. Theo giai thoại, thời kỳ Thịnh Đường đời sống người dân no đủ, đất nước thanh bình, xã hội ổn định, đêm đêm nhà dân không cần đóng cửa cài then vì không có trộm cắp. Chính vì thế người Trung quốc thường tự hào về vương triều Thịnh Đường trong lịch sử 5 ngàn năm dựng nước và tự nhận mình là con cháu nhà Đại Đường. Ngay tại London này, người Hoa Hong Kong, người Hoa (đại lục) và người Việt gốc Hoa thường gọi China town (khu phố Tàu) là “Thoòng Nhằn Cái” (Khu phố người nhà Đường) và rất tự hào về kinh đô Tràng An. Trong chương trình Siêu Trí Tuệ (trên Youtube) người Trung Quốc cũng tự nhận là người nhà Đường nên mới có danh xưng Danh Nhân Đường. Vậy Tràng An có lẽ không liên quan gì đến người Hà Nội ở phố cổ và người Hà nội nhận là người Tràng An chỉ là do ngộ nhận?

Theo lịch sử, Trung Quốc có 4 kinh đô nổi tiếng: Tràng An, Lạc Dương, Nam Kinh và Bắc Kinh, nhưng sau này chính phủ Trung Hoa Dân Quốc bổ xung thêm 2 cố đô nữa: Khai Phong (năm 1920), Hàng Châu (năm 1930) và chính phủ CHND Trung Hoa bổ xung An Dương (năm 1988) và Trịnh Châu (năm 2004) tạo thành 8 cố đô của Trung Quốc.

Có người cắc cớ hỏi tỷ lệ (người chính) gốc người Hà Nội còn lại bao nhiêu phần trăm sống tại Hà Nội hiện nay? Thực ra trả lời câu hỏi cắc cớ này cũng không khó. Năm 1946, thanh niên sinh viên người Hà Nội đi theo kháng chiến, - phong trào Nam tiến và lên chiến khu Việt Bắc - số lượng lên đến hàng vạn người. Năm 1954, người Hà Nội di cư vào Nam cũng vài vạn người, khi chính quyền VNDCCH tiếp quản Hà Nội, bộ đội và người ngoại tỉnh vào làm việc tại Hà Nội tăng lên chóng mặt. Hàng năm số sinh viên tốt nghiệp đại học từ các tỉnh ở lại làm việc lên đến hàng ngàn người. Khi Hà Nội mở rộng, số người nhập cư vào Hà Nội tăng nhanh, cho nên có thể “kết luận sơ qua”, người gốc Hà Nội sống tại Hà Nội, theo tôi có lẽ không quá 30% dân số.

Ngày nay Hà Nội mở rộng, cuộc sống xô bồ, dân số tăng lên khủng khiếp. Hà Nội nói riêng và toàn Việt Nam nói chung, có hai vấn đề mà du khách đến Việt Nam quan tâm và lo ngại nhất. Đó là An toàn giao thông và An toàn vệ sinh thực phẩm. Trung tâm Hà Nội ngày nay vẫn là khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm, phố cổ. Ngồi trên ghế đá tại bờ hồ hóng mát, tiếng xe máy ù ù đi trên đường như đàn ong vỡ tổ, muốn sang đường là một điều thật khó khăn và phải dũng cảm. Sang được bên kia đường rồi, người ta mới tin mình còn sống, dù người qua đường đi theo tín hiệu của đèn giao thông và dải zic-zắc dành cho người đi bộ. Về Việt Nam nhiều lần, hiểu rõ chuyện này, chúng tôi thực hiện hai “chiêu tuyệt đỉnh Kung-Fu” đối phó những “cái nạn” khi đi du lịch Việt Nam.

Kỳ này, trước khi đi về Việt Nam, tôi đến cửa hàng Medical Shop mua chiếc gậy dành cho người khiếm thị và đem theo chiếc kính râm to bản. Mỗi khi chuẩn bị sang đường, tôi lấy chiếc gậy trong ba-lô, đeo cặp kinh râm, tay cầm gậy quơ quơ như người khiếm thị tìm đường, vợ tôi khoác tay dắt tôi qua đường. Cảnh tượng y hệt ông già khiếm thị được vợ trợ giúp, vì thế thường được xe máy, xe ô tô “chiếu cố” dừng lại cho băng qua, đôi khi được cảnh sát giao thông và người đi đường trợ giúp. Chiêu này khá “lợi hại”, giúp chúng tôi đảm bảo “an toàn giao thông” khi băng qua đường.

Khi vào phố ẩm thực Tạ Hiện hay đi qua khu vực có nhiều nhà hàng, quán cóc, vợ chồng tôi lấy chiếc tăm xỉa răng ngậm vào miệng. Ai lôi kéo, mời vào nhà hàng, chúng tôi chỉ vào chiếc tăm ngậm trong miệng, họ biết ý lảng đi chỗ khác. Chiêu này thật độc và cũng thật hữu hiệu.

✦ ✦ ✦

Người Hà Nội 2 cuộc sống bây giờ đã khá hơn nhờ có những khu công nghiệp do các nhà tư bản nước ngoài đầu tư ngay thị trấn Lương Sơn. Năm 2010, gia đình tỷ phú không xu Đ.C.Ch phải cậy đá kiếm miếng ăn, kỳ du lịch 2017 chúng tôi đến thăm, gia đình anh chị đã bỏ nghề “phá đá”. Hiện nay anh Đ.C.Ch. làm bảo vệ cho công ty Phương Nam gần nhà, con gái anh làm thợ may trong khu công nghiệp do chủ Đài Loan, Hàn Quốc, Ấn-Độ… đầu tư, cô vợ ở nhà chăn nuôi lợn gà, thu nhập gia đình mỗi tháng >10 triệu VNĐ (#500 Mỹ kim). Khu công nghiệp này đã thu hút và giải quyết gần 10 ngàn công ăn việc làm cho người dân thị trấn Lương Sơn, Xuân Mai và các xã vùng ven. Gia đình anh H.V.B nay đã có căn nhà gạch ba gian, cái nhà sàn ọp ẹp, siêu vẹo đã thành củi từ lâu. Vợ con anh đi làm trong khu công nghiệp Lương Sơn từ năm 2012. Lương công nhân trong khu công nghiệp Lương Sơn từ 4 đến 6 triệu đồng/tháng (#300 Mỹ kim), lương tính theo sản phẩm. Một năm người công nhân thu nhập cũng được >3 ngàn Mỹ kim, không những thế, ông chủ còn thuởng cho người có năng xuất lao động cao chuyến du lịch Hàn Quốc 7 ngày miễn phí, kích thích người công nhân hăng hái làm việc. Đời sống của người Mường Hà Nội 2 đã đổi đời. Chuyện bữa cơm có cá thịt không còn lăm tăn, lo ngại như những năm xưa nữa.

Ngày xưa, thành ngữ Việt Nam có câu “Chó chê cứt, người mới chê tiền”, ấy thế ngày nay chó chê cơm không có thịt cá, chứ cứt chắc không có mà chê vì nhà nào cũng cũng có hố xí tự hoại, trẻ nhỏ đóng bỉm làm gì có cứt vương vãi. Một hôm vợ chồng cậu em đi làm về muộn, thấy 2 con chó đòi ăn, vợ tôi lấy cơm nguội trong nồi bỏ vào bát chó, hai con chó đến ngửi ngửi rồi bỏ đi, không ăn. Khi vợ chồng cậu em về, tôi kể chuyện, cô vợ cười:

_Cơm không có thức ăn chó không ăn đâu bác, cơm phải có thịt cá nó mới ăn!

À ra thế! Khi đời sống người dân nâng lên, bữa ăn của con vật nuôi cũng được cải thiện. Hầu như 100% gia đình nông thôn Việt Nam ngày nay đều có tủ lạnh, máy quạt, Có nơi 50% có máy giặt, có hố xí bệt, gần 100% có ti vi màn hình mòng và sử dụng wifi xem kênh truyền hình qua mạng. Hệ thống truyền hình analog nay đã thay thế bằng kỹ thuật số digital và truyền hình cáp. Hầu như 100% người dân sử dụng điện thoại di động, nhiều người có smart phone, Iphone thế hệ mới, giá trên một ngàn đô. Đặc biệt nhất chuyện Cúp Điện đã bị loại khỏi danh sách các Cup ở Việt Nam, vì thế trong 90 ngày du lịch chúng tôi không phải chứng kiến cảnh mất điện bất chợt như năm 2010. Cuộc sống của người dân trong nông thôn đã thay đổi đến khó tin.

Siêu thị do người nước ngoài đầu tư không những ở Hà Nội, các thành phố lớn như Big C, Metro, Smart… mà còn lan xuống thị trấn Xuân Mai và Lương Sơn. Người dân nông thôn bắt đầu làm quen mua hàng trong siêu thị. Thị trấn Lương Sơn và Xuân Mai có siêu thị Smart Sun, Điện Máy Xanh nhưng vắng khách nên lần nào chúng tôi vào siêu thị Smart Sun cũng không có quạt và không bật đèn. Tôi thắc mắc, nhân viên cửa hàng lần nào cũng trả lời do mất điện, nhưng thật ra không phải như vậy, vắng khách và chi phí quá tốn kém nên họ “cup điện”. Cái tệ nhất siêu thị tại Việt Nam, bắt khách hàng phải để túi xách, ba-lô và mũ vào ngăn để đồ bên ngoài. Cũng Big C ở Thái và Hong Kong không có cái quy định thiếu tôn trọng khách hàng này. Phải chăng tệ ăn cắp trong siêu thị ở Việt Nam thường xuyên nên họ đành phải ra quy định thiếu văn minh này.

Đời sống vật chất được cải thiện nhưng tệ nạn tham ô, đòi hối lộ, đạo đức suy thoái của quan chức từ địa phương đến trung ương ngày càng tinh vi và tăng lên không những trong hệ thống dân sự mà cả hệ thống quân đội, còn ngành công an tiếng xấu có “thâm niên vài chục năm làm luật lái xe” mà toàn dân Việt Nam ai ai cũng biết rất rõ.

Đứa con trai con cô em vợ tôi đi bộ đội nghĩa vụ 2 năm, sau khi nhập ngũ một năm nó yêu cầu bố mẹ cho nó 300 triệu (đút lót) để nộp đơn xin học lớp sĩ quan hoặc 100 triệu học lớp hạ sĩ quan, nhưng gia đình không lo được. Nhập ngũ được 18 tháng nó giải ngũ sớm 6 tháng, lý do đã hoàn thành chương trình huấn luyện cơ bản. Cả nhà cô em vợ tôi rất vui vì con được xuất ngũ sớm. Khi vợ chồng tôi về Việt Nam cũng là lúc cậu cháu giải ngũ được hơn 6 tháng. Trong buổi trà dư tửu hậu, tôi thắc mắc chuyện này với anh em trong làng, tất cả nhìn tôi tủm tỉm cười. Nụ cười thật bí hiểm. Một ông nhìn tôi kỹ lắm, rồi hỏi:

_Bác không biết thật hay bác thử chúng tôi?

Tôi lại càng ngạc nhiên vì câu hỏi này. Thấy tôi mặt nghệt ra, thật sự không hiểu, ông ta cười, bảo:

_Đây là cách kiếm tiền bên quân đội. Có ông tướng quân đội tuyên bố trắng trợn “làm kinh tế cũng là một trong nhiệm vụ của quân đội”.

Chả thế hơn 20 năm qua, các quân y viện nhận khám và chữa bệnh cho nhân dân, khắp nơi đều có trạm bán xăng của quân đội. Có nghĩa là quân đội ăn cắp thuốc, ăn cắp xăng và ăn cắp thời gian nhà nước để kiếm tiền với tỷ lệ ăn chia theo thoả thuận gây quỹ đen mà được ông tướng nọ “coi đây là một trong nhiệm vụ của quân đội”? Bác ở nước ngoài có thấy quân đội nước nào như Việt Nam không?

Cầm chén trà uống một ngụm, ông nói tiếp:

_Được xuất ngũ sớm, lính nghĩa vụ vui một, ban chỉ huy đơn vị vui gấp mưới. Lý do thật dễ hiểu, ban chỉ huy đơn vị vẫn “báo cáo con số lính ma” lên cấp trên như thường lệ cho đủ 24 tháng. Tất cả số tiền lương 6 tháng của lính ma ấy vào túi ban chỉ huy, tham nhũng theo kiểu quân đội là như thế đấy.

Cậu cháu rể vợ tôi trong lúc ngà ngà say, kể:

_Cháu chỉ là bảo vệ của trường phổ thông cơ sở xã, ấy thế cũng “có lộc” đấy. Cứ vài tháng, cháu làm bản kê khống sửa chữa bàn ghế, cửa cổng của trường đưa hiệu trưởng ký và tiền chùa cưa ba, hiệu trưởng, kế toán tài vụ và cháu. Lộc bất tận hưởng. Tham ăn là chết nghẹn liền!

Tham nhũng, hố lộ, ăn cắp của công trở thành tệ nạn toàn xã hội, đây là căn bệnh ung thư đã di căn khắp nơi trên đất nước Việt Nam nếu không dùng thuốc “đặc trị và cắt bỏ khối u” chính thể Việt Nam sẽ sụp đổ. Sau khi “loại được” Nguyễn Tấn Dũng, trùm Mafia mới, ông Nguyễn Phú Trọng đang mạnh tay chống tham nhũng để cứu đảng và cứu chính quyền cộng sản, theo gương ông Tập Cận Bình trong chiến dịch “đả hổ, diệt ruồi, săn cáo”. Đây là việc cần làm, nhưng thành công hay không lại là chuyện khác vì phe cánh của Nguyễn Tấn Dũng còn rất mạnh. Trong 2 nhiệm kỳ, Nguyễn Tấn Dũng đã phong hàng trăm tướng trong quân đội và công an. Đây là những kẻ trung thành tuyệt đối với Mafia Nguyễn Tấn Dũng, vì thế chiến dịch chống tham nhũng “lò đã đốt, củi khô củi tươi đều cho vào lò sẽ cháy”, nhưng gốc cây cổ thụ Nguyễn Tấn Dũng quá to không lò nào đủ sức chứa, nên y vẫn “kê gối cao” ngủ ngon giấc, coi chiến dịch của ông Nguyễn Phú Trọng là trò hề.

Chúng ta hãy “wait and see”, chờ thời gian trả lời chiến dịch đốt lò thiêu ma quỷ tham nhũng của ông tổng Trọng kết quả đến đâu!

Du lịch Bản Lác

Theo kế hoạch, chúng tôi về Việt Nam thăm thân nhân, bạn bè và viếng mồ mả ông bà cha mẹ, đồng thời kết hợp đi du lịch trong và ngoài nước. Một buổi tối thứ Sáu, sau bữa cơm chiều, cậu em vợ nói với chúng tôi:

_Trên truyền hình họ quảng cáo du lịch bản Lác ở huyện Mai Châu rất đẹp, nếu có thể, anh chị đi du lịch lên đó cho chúng em ghé theo với.

Tôi làm việc tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hoà bình từ năm 1975 đến tháng 4-1979, hầu hết 10 huyện thị của tỉnh tôi đã đến, nhưng chưa nghe thấy bản Lác là khu du lịch nổi tiếng của huyện Mai Châu làm tôi tò mò và thích thú nên đồng ý.

Tôi gọi điện thoại cho cậu Duy, lái xe taxi của hãng Phượng Hoàng, người đón tôi từ Nội Bài về Xuân Mai, hỏi thuê bao trọn gói từ Xuân Mai đi bản Lác 2 triệu VNĐ (#90 mỹ kim) và hẹn sáng sớm Chủ nhật đến đón chúng tôi. Năm 2010, taxi ở thị trấn Xuân Mai rất hiếm, muốn đi đâu bắt buộc phải đi xe ôm hay phải nhờ các em, các cháu đưa ra bến xe buýt bằng xe máy. Nhưng kỳ du lịch này, ở thị trấn nhỏ bé mà cũng có rất nhiều hãng taxi cạnh tranh nhau, số lượng xe lên đến >50 chiếc. Muốn đi đâu, tôi chỉ cần cầm chiếc điện thoại di động “a-lô” taxi đến đón tận cửa, giá cước tính theo cây số. Nghề xe ôm chắc sẽ chết dần, vì tiền đi xe ôm không rẻ hơn taxi là bao nhiêu, trong khi đó taxi có điều hoà nhiệt độ hai chiều, không phải hít bụi bẩn trên đường và an toàn gấp nhiều lần so với đi xe ôm.

Xe đón chúng tôi vào 5 giờ sáng. Đường quốc lộ 6 bây giờ phẳng lỳ, rộng rãi cho nên gần một giờ sau chúng tôi đã vào cửa ngõ thành phố Hoà Binh. Tôi bảo cậu Duy:

_Cháu tìm cửa hàng phở nào ngon, chúng ta vào ăn điểm tâm.

Cậu Duy nói:

_Gần thị trấn Tân Lập có cửa hàng phở khá ngon bác ạ.

Thị trấn Tân Lập cách thị xã Hoà Bình trên 5 cây số, được thành lập từ năm 1962 khi Việt kiều Thái Lan hồi hương. Chính phủ VNDCCH đưa hơn ngàn người lên vùng đất hoang, sát quốc lộ số 6, thuộc huyện Kỳ Sơn thành lập khu định cư mới. Khu Tân Lập này từ năm 1962 đến năm 1975 chỉ có người Việt kiều Thái Lan hồi hương sinh sống, nhà tranh vách đất. Đến năm 1975 Bệnh viện Chống Lao của tỉnh Hòa Bình từ xóm Rè, xã Thịnh Lang di chuyển xuống và khu an dưỡng cho thương binh từ miền Nam ra Bắc dưỡng thương thành lập tại huyện Kỳ Sơn năm 1976 thì mới có người “lạ” định cư tại thị trấn Tân Lập.

Nhưng giờ đây, thị trấn Tân Lập đông vui và sầm uất, nhà cao tầng san sát và cửa hàng buôn bán đủ ngành nghề mọc lên như nấm. Một người xa Hoà Bình gần 40 năm, nay trở lại cảm thấy ngỡ ngàng và lạ lẫm là điều tất nhiên, không thể tránh khỏi. Điểm tâm xong, xe chúng tôi bon bon chạy theo hướng vào thành phố Hoà Bình. Ngày xưa muốn đi Mai Châu chúng tôi phải qua thác Bờ bằng phà sang huyện Đà Bắc rồi theo đường quốc lộ số 6 xuyên qua những giải rừng già, qua dốc Thung Khe đến xã Tòng Đậu vào thị trấn Mai Châu. Ngày ấy thị trấn Mai Châu nhỏ hẹp, gồm những ngôi nhà sàn của người Thái và lác đác một số nhà tranh vách đất của người Kinh nằm dọc theo con suối bên đường quốc lộ. Nhưng từ năm 1976, thuỷ điện Hoà Bình khởi công xây dựng, chợ Bờ một khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, kỳ vĩ, có người ví đó là vịnh Hạ Long thu nhỏ lại đã chìm trong bể nước của đập thủy điện, cho nên từ năm 1976 đi Mai Châu không qua Đà Bắc mà theo con đường mới đi qua huyện Tân Lạc. Cũng (vẫn) ngày xưa, từ thị xã Hoà Binh muốn đi đến huyện Tân Lạc phải qua dốc Cun, qua thị trấn Bưng thuộc xã Cao Phong, huyện Kỳ Sơn, nơi có nông trường trồng cam Cao Phong. Ngày 01-8-1994 tình Hoà Bình giải tán nông trường Cao Phong. Tháng 12-2001 chia huyện lị Kỳ Sơn thành 2 huyện Kỳ Sơn và Cao Phong. Tỉnh hoà Bình có 5 nông trường, - nông trường chè Cửu Long thuộc huyện Lương Sơn, nông trường cam Cao Phong, nông trường chè 02-9, huyện Yên Thuỷ, nông trường chè Thanh Hà thuộc huyện Lạc Thủy và nông trường chè Lương Mỹ gần chợ Bến thuộc huyện Kim Bôi. Sơn La có nông trường Mộc Châu nuôi bò sữa và sản xuất sữa đặc có đường đóng hộp. Trên toàn miền Bắc thời bấy giờ có hàng trăm nông lâm trường chủ yếu ở các tỉnh miền núi và trung du Bắc bộ. Ngày nay, tất cả các nông lâm trường đã giải thể, nhưng các nông lâm trường ở miền Bắc thành lập từ bao giờ? Có lẽ ít người biết.

Năm 1955, theo điều khoản của hiệp định Genèver, quân đội VNDCCH và các cán bộ hoạt động ở miền Nam Việt Nam (bị lộ) phải tập kết ra miền Bắc, những đơn vị và cán bộ cốt cán chưa bị lộ vẫn ở lại làm hạt giống đỏ. Sau này, những cán bộ ấy là các chính uỷ, tư lệnh của các chiến khu miền Đông Nam bộ. Số lượng vài sư đoàn quân tập kết ra Bắc, trong khi đó chính phủ VNDCCH mới tiếp quản miền Bắc gặp rất nhiều khó khăn về mọi mặt nhất là kinh tế. Vì thế, số quân nhân này ngoài những con em cán bộ cấp cao được đưa sang Nga du học trong đó có Phan Văn Khải, cựu thủ tướng của Việt Nam vừa qua đời, số còn lại cần phải giải ngũ để giảm gánh nặng cho nền kinh tế sống bằng viện trợ không hoàn lại của phe XHCN mà chính phủ Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa cung cấp là chính. Nhưng những sư đoàn bộ đội này đa số xuất thân từ nông dân, một số từng là kẻ du thủ du thực ở thị xã, thị trấn miền Nam, vì thế không có tay nghề, trong khi đó các tỉnh miền núi và trung du miền Bắc có rất nhiều đồi núi hoang sơ nên đã đưa họ đến định cư và thành lập nông lâm trường. Mỗi nông trường tối thiểu từ một đến ba tiểu đoàn (trung đoàn) bộ đội giải ngũ, số lượng tuỳ thuộc vào diện tích của từng nông lâm trường, ban lãnh đạo tiểu đoàn chính là ban giam đốc và ban cán sự của nông lâm trường. Từ người lính trên chiến trường, nay họ khoác áo công nhân làm nông lâm nghiệp theo mô hình của Liên Xô. Muốn những người lính miền Nam xa quê hương ổn định tinh thần và cuộc sống, ngoài việc giúp họ nơi ăn chốn ở, việc làm, chính phủ VNDCCH còn phải tính kế lâu dài bằng cách tìm những cô gái chưa chồng đưa họ lên nông lâm trường làm việc, giải quyết đoàn nông binh “ế vợ”, giúp họ ổn định cuộc sống trên quê hương mới. Ngoài việc tuyển mộ các cô gái địa phương vào nông lâm trường, chính phủ VNDCCH tìm mọi cách tuyển mộ các cô gái thuộc gia đình nghèo ở thành phố, thị xã trong toàn quốc vào làm trong các nông lâm trường từ Hà Tĩnh, Nghệ An đến các tỉnh miền trung du và thượng du ở miền Bắc.

Đây là kế sách lâu dài trong chương trình xây dựng các nông trường mới của chính phủ VNDCCH. Muốn làm được công việc này một cách hiệu quả, từ năm 1957 chính phủ VNDCCH nhập hàng loạt các phim của phe XHCN chủ đề về cuộc sống thần tiên của công nhân nông lâm trường mục đích tuyên truyền trong nhân dân, nhưng mục tiêu chính của họ nhằm vào nữ thanh niên mới lớn lên. Hầu hết các phim trong thời kỳ này mô tả cuộc sống thường ngày của công nhân nông lâm trường làm việc với những chiếc máy gặp đập tổng hợp, không phải con trâu đi trước cái cày đi sau, cày sâu cuốc bẫm như nông thôn Việt Nam. Từng đoàn nam nữ thanh niên Liên Xô làm việc trên nông trang vui vẻ hạnh phúc với nhửng cỗ máy hiện đại, hết giờ làm trên đường về ký túc xá, họ ngồi trên những chiếc xe tải, nam công nhân kéo đàn phong cầm (Ác-coóc-đi-ông, - accordion) bên cạnh là những cô công nhân nông lâm trường trong bộ đồng phục hát những bản tình ca. Cuộc sống thật thần tiên đối với thanh niên miền Bắc lúc bấy giờ, làm họ ước ao được sống và làm việc như những thanh niên kia. Cái bẫy đã giăng và bây giờ chỉ cần nhử mồi, dẫn dắt các cô gái ngây thơ, mơ mộng kia sẽ tự động chui vào. Cá đã mắc lưới sao thoát ra được.

Từng đoàn cán bộ dân vận của các tỉnh và thành phố tìm cách len lỏi, tiếp cận nữ sinh và các cô gái mới lớn trong khu phố nghèo, vận động họ xung phong tình nguyện lên nông lâm trường. Công việc thật kín đáo và để giúp những cô gái giữ bí mật với gia đình bằng cách giúp họ khai họ tên mới trong danh sách tình nguyện, đề phòng nếu thân nhân có khiếu nại không thể phát hiện ra con em mình.

Ngày ấy trong ngõ 53 (ngõ 67) nhỏ bé của chúng tôi ở phố Trại Cau (Tô Hiệu), quận Lê Chân, thành phố Hải phòng, vẻn vẹn hơn chục nóc nhà, tự nhiên một đêm bốn nữ sinh mất tích. Người trong ngõ chúng tôi nháo nhào đi tìm, báo công an tiểu khu, tìm cả đêm khắp nơi nhưng không ra manh mối. Ngày hôm sau mới hay tin, 4 nữ sinh xóm tôi cùng hàng trăm cô gái khác của thành phố đã “bí mật” xung phong đi xây dựng vùng kinh tế mới. Mọi người đến Ban Đăng Ký Đi Xây Dựng Vùng Kinh Tế ở phố Ga của thành phố yêu cầu xem bản danh sách đăng ký, nhưng không tìm thấy tên con cháu mình. Gần hai tuần sau, nhận được thư con từ nơi mới gửi về, mọi người với vỡ lẽ, con cái họ đã xung phong đi làm công nhân nông trường với họ tên mới và hiện nay đang ở một nông trường thuộc tỉnh Phú Thọ, nhưng không biết cụ thể tên huyện hay xã nào, vì địa chỉ gửi qua hòm thư. Vì không rõ địa chỉ, không ai có thể đi đến nông trường bắt con cái mình về. Đây là cuộc bắt cóc lớn nhất, tồi tệ nhất và vi phạm nhân quyền và hiến pháp do nhà nước VNDCCH làm chủ mưu. Kế sách này chẳng khác gì phát xít Nhật đã từng làm ở Trung Quốc, Triều Tiên những năm 1939, bí mật tuyển lựa các cô gái địa phương làm nô lệ tình dục cho quân đội Quan Đông Nhật Hoàng. Trong số các cô gái xóm tôi bị bắt cóc có cả người chị thân yêu của tôi. Chị tôi đang học lớp 7/10 chỉ vài tháng nữa thi hết cấp 2, có thể thi trung cấp chuyên nghiệp hoặc trường sư phạm trung cấp ở Dư Hàng Kênh, ai ngờ theo chúng bạn trở thành công nhân nông trường. Cuộc đời chị tôi bước sang lối rẽ đầy gian khổ và đau buồn kéo theo suốt cuộc đời. Có phải vì chị tôi thi trượt cấp 2 năm trước, phải học đúp (retake) lớp 7 nên đã bỏ nhà ra đi? Câu chuyện đau lòng này day dứt trong tôi đến tận bây giờ, dù đã hơn 60 năm có lẻ.

Chị tôi và mấy cô bạn trong xóm sau này kể câu chuyện bỏ nhà như sau:

Các cô gái mới lớn lên ở lứa tuổi 17, 18 của các gia đình nghèo trong các khu phố và xóm lao động là đối tượng mà Ban vận động tìm đến. Họ bí mật làm công tác dân vận, cho xem những bộ phim của Liên Xô miễn phí về nông trang, nông trường với cuộc sống thật tươi đẹp, tạo những ước mơ ảo cho các cô gái mới lớn nhẹ dạ, cả tin vào lời nói dối có chủ đích. Họ phát trước 3 tháng lương sau khi ký kết hợp đồng lao động không kỳ hạn giúp các cô mua quần áo, đồ đạc để khi trốn nhà ra đi không cần phải lấy quần áo tại gia đình, tránh sự nghi ngờ của người thân. Tối đêm trốn nhà, họ hẹn tập trung ở nhiều địa điểm khác nhau, có xe ô tô đưa đến ga Thượng Lý, một ga xép cách Hải Phòng 12 cây số, chờ chuyến tầu tốc hành Hải Phòng – Hà Nội vào 5 giờ sáng. Vì thế không một ai biết con em mình ở đâu, đi đâu mà tìm. Chuyến tầu tốc hành đưa hàng trăm cô gái Hải Phòng đến ga Hàng Cỏ (ga Hà Nội ngày nay) vào lúc 8 giờ 30 phút. Sau khi ăn bữa trưa tại khu đón tiếp, đoàn người lên chuyến tầu 12.30 đi Phú Thọ. Xuống nhà ga Phú Thọ, họ chia đoàn thành nhiều nhóm lên xe ô tô đến từng khu vực nông trường khác nhau.

Tất cả đều thay tên đổi họ, chị tôi, Lâm Tú Anh đổi thành Nguyễn thị Thanh Hương, mấy cô bạn hàng xóm Trần thị Chúc đổi thành Nguyễn thị Minh Hằng, Nguyễn thị Bé đổi thành Trần thị Thanh Thuỷ, Nguyễn thị Hồng thành Trần thị Hồng Ngát… với những cái tên mới lạ trong danh sách này dù cha mẹ, anh em ruột thịt cũng không thể tìm ra người thân của mình nếu không nhìn thấy người thật.

Đến nông trường, họ phân công, sắp xếp rất khéo thành từng tổ có nam (bộ đội giải ngũ) và có các cô gái thành thị chưa chồng sống trong khu tập thể. Bây giờ các cô gái mới biết bị lừa, nhưng cá đã sa lưới, nằm trong chậu làm sao vùng ra được. Sau một tuần ổn định chỗ ở, tất cả bắt đầu đi lao động. Công việc ban đầu chủ yếu là chặt cây, phạt cỏ, cuốc đất chuẩn bị trồng cây chè trên những đồi hoang. Khi đồi chè đến giai đoạn thu nhập, họ chuyển sang thu hái. Từ nữ sinh thành thị, chỉ sau vài ngày họ trở thành người công nhân nông trường thực thụ, công việc nặng nhọc chưa từng thử thách nay phải đối mặt với nó hàng ngày. Họ không thể bỏ trốn vì bản hợp đồng đã ký kết, lương tạm ứng trước 3 tháng đã tiêu xài, chỉ còn biết ôm nhau mà khóc. Và đây cũng là một điều kiện thuận lợi cho những “chiến sĩ mặc áo công nhân nông trường ế vợ” đến an ủi dỗ dành để từng bước chiếm đoạt những trái tim cô đơn của các cô gái xa nhà sống nơi rừng xanh núi biếc. Kế sách của chính phủ VNDCCH đã “thành công rực rỡ” trong quỷ kế bắt cóc con dân có một không hai, không cần được sự đồng ý của cha mẹ, thân nhân các cô gái nhẹ dạ cả tin mới lớn. Trong số cựu chiến binh tập kết có nhiều người đã có vợ con ở quê nhà, nhưng lãnh đạo nông trường cho phép lấy vợ mới, vì thế sau năm 1975 rất nhiều ông chồng miền Nam tập kết có hai bà vợ.

★ ★ ★

Xe chúng tôi không đi qua dốc Cun, chạy theo con đường quốc lộ 6B mới. Dốc Cun là dốc dài nhất thuộc thị xã Hoà Bình và cũng có rất nhiều giai thoại về cái dốc lịch sử này.

Ngày xưa, để kiểm soát vùng Cao Phong, huyện Tân Lạc và xã Thu Phong, Kim Bôi, thực dân Pháp bắt tù nhân cộng sản ở trại tù Hoà Bình ở phố Đúng, Thịnh Lang và dân địa phương làm dốc Cun năm 1948. Dốc Cun này dài 4 cây số, đường hẹp và rất hiểm trở. Trong chiến dịch Hoà Bình 1952, trận chiến nổ ra rất ác liệt, quân đội hai bên thiệt hại nặng nề. Theo như lời kể của dân địa phương, sau mỗi lần im tiếng súng, đàn cọp trên rừng mò xuống kéo xác tử sĩ của cả hai bên vào rừng xẻ thịt. Năm 1963, tỉnh Hoà bình mở đường làm con đường mới lên đỉnh dốc Cun cách chân dốc Cun cũ khoàng 2 cây số, đến cuối năm 1966 dốc Cun mới dài 6 cây số hoàn thành. Đồng thời mở rộng và nâng cấp đường 12A đi Cao Phong, Tân Lạc, Lạc Sơn, Yên Thủy nối liền đến tỉnh Ninh Bình và đường 12B qua xã Thu Phong, Kim Bôi, Lạc Thủy nối liền đến thị xã Hà Nam. Trong những năm bệnh viện tôi sơ tán ở xã Thu Phong, trên quốc lộ 12B, dốc Cun mới và cũ tôi đã từng leo dốc rất nhiều lần bằng đi bộ, dắt xe đạp và số lần leo dốc không thể tính bằng đầu ngón tay.

Phim Cây Tre Việt Nam, kịch bản của nhà văn Thép Mới quay phim tại Hoà Bình và Tây Bắc. Trong đoàn làm phim có nhà văn Nắng Mai Hồng tham gia. Anh Nắng Mai Hồng là anh kết nghĩa của tôi, công tác tại Ty Văn Hóa tỉnh Hoà Bình từ năm 1964, kể cho tôi những giai thoại khó quên trong khi làm phim tài liệu Cây Tre Việt Nam, trong đó có giai thoại về ông già người Mường trong vai hút thuốc lào bằng chiếc điếu cày làm từ cây bương và những cô gái Mường trong vai cứu thương. Thật bất ngờ năm 1966, tôi gặp ông già người Mường ấy, sống ở đỉnh dốc Cun, “diễn viên bất đắc dĩ” đóng vai hút thuốc lào, tôi hỏi chuyện ông. Đôi mắt lim dim như nhớ lại quá khứ, rít một hơi thuốc, tiếng lõ điếu cày ròn tan trong nắng chiều, ngửa mặt phả làn khói xanh vào không gian, chiêu ngụm nước lá cây nóng, ông vừa cười vừa kể:

_Cái bác sĩ biết không, cái ông đạo diễn ấy bắt cái ta hút đi hút lại đến 5 điếu thuốc lào mà cái ông ta vẫn không hài lòng. Lúc ông ta chê khói thuốc nhả ra chưa được đẹp, lúc thì bảo tiếng điếu kêu không ròn…. Sau 5 lần hút, cái ta say thuốc, đầu óc quay cuồng, tức quá, bảo, chịu thôi, cái ta không quay phim nữa.

Giời ạ, một khoảng thời gian ngắn mà phải hút đến 5 điếu thuốc lào không say thuốc mới là lạ. Thử hỏi tất cả người nghiện thuốc lào, ai có đủ sức hút 5 điếu thuốc trong khoảng thời gian ngắn không? Tôi đã hút thử thuốc lào một lần mà tí nữa đuối nước. Năm 1970, máy bay Mỹ hạn chế ném bom từ vĩ tuyến 20 trở xuống, nhiều cơ quan của tỉnh Hoà Bình rút khỏi nơi sơ tán, Bệnh viện Đa Khoa tỉnh Hoà Bình chuyển khu phòng khám đa khoa và cấp cứu từ khu sơ tán trong rừng về thị xã. Hồi ấy, đầm Quỳnh Lâm của thị xã rất rộng, lắm tôm nhiều cá và ba-ba, người dân được tự do đánh bắt và câu cá. Thường thường chiều Chủ nhật, tôi và nhà văn Nắng Mai Hồng cùng nhà báo Nhật Quang mượn 3 chiếc thuyền nan nhỏ của người dân địa phương đi câu cá trên hồ. Thấy anh Hồng và anh Quang rít điếu cầy kêu ro ro, vui tai lắm, rồi nhả ra làn khói xanh, đôi mắt mơ màng. Tôi hỏi hai anh cho hút thử một điếu. Anh Nhật Quang đe:

_Không hút quen, say lắm đấy, chú mày đừng có mà dại.

Anh Nắng Mai Hồng cười:

_Ta cứ cho nó biết thế nào là say thuốc lào. Say thuốc lào còn hơn là say gái đấy, chú mày!

Tôi cầm chiếc điếu cầy, vê mồi thuốc rất tròn, nhét vào lõ điếu, quẹt diêm châm lửa. Cũng rít một hơi thật dài, tiếng lõ điếu ròn tan, ngửng mặt lên trời, tôi cũng nhả làn khói xanh, ra dáng dân nghiện chuyên nghiệp lắm. Nhưng chỉ thoáng sau, có lẽ chưa đến 10 giây đồng hồ, đầu óc quay cuồng, tôi ngã vật xuống lòng thuyền, hai anh vội vàng giữ chặt hai mạn thuyền, nếu thuyền lật thì tôi… chầu hà bá. Từ đó, tôi hiểu rõ thế nào là say thuốc lào một cách toàn tập.

Một trong những cô gái tham gia đóng phim trong vai diễn cứu thương khênh cáng tre thương binh, ai ngờ có chị Nguyễn thị Thu, người Mường, trên 40 tuổi, y tá mới ra trường làm việc ở bệnh viện tôi. Chị trước kia là dân công hỏa tuyến trong chiến dịch Hoà Bình 1952, năm 1964 đi học bổ túc văn hoá hết cấp 2 và đi học lớp y tá khoá I chính quy (1965-1966) đầu tiên của Trường Trung cấp Y tế tỉnh Hoà Bình do ông Lương văn Trung làm hiệu trưởng. Vì chị là y tá khoa tôi, một đêm trực viện, tôi gợi chuyện về phim Cây Tre Việt Nam sản xuất năm 1962, chị vui vẻ, cởi mở kể cho tôi nghe “làm diễn viên bất đắc dĩ” như thế nào.

_Hồi ấy, mình còn trẻ, lại là người địa phương đã tham gia dân công hỏa tuyến, (quê chị ở xóm Mát, xã Bình Thanh, nơi diễn ra trận đánh khốc liệt trong chiến dịch Hoà Bình năm 1952, nơi trưng bầy chiếc xe tăng do liệt sĩ Cù Chính Lan phá huỷ ở dốc Bình Thanh - LHM chú thích), nên sau này được đoàn thanh niên xã đề cử tham gia phim Cây Tre Việt Nam. Mình là một trong số hơn 10 người đóng vai cứu thương. Hồi ấy, dốc Cun cũ dốc lắm và rất khó đi, không như dốc Cun mới bây giờ. Hai người một cáng, cáng làm bằng tre, thương binh là thanh niên địa phương mặc quân phục, chạy lên chạy xuống dốc đến 5, 6 lần vẫn không được đoàn làm phim hài lòng. Mình bảo, dốc cao như thế này, khênh lên nhiều lần chúng tôi muốn đứt hơi, chả quay thì đừng, tôi không làm nữa.

Kể xong chị cười đôn hậu, vỗ vào vai tôi, bảo:

_Chuyện làm diễn viên bất đắc dĩ là thế đấy, vất vả lắm cậu ạ.

Thế mới biết, phim tài liệu mà những cảnh quay cũng phải kỳ công đến như vậy huống chi diễn viên phim truyện. Năm 1960, bộ phim Khói Trắng, mô tả đời sống công nhân nhà máy xi-măng Hải phòng, một lần vô tình tôi đi qua phố Quang Trung, Hải Phòng, gặp đoàn làm phim quay một cảnh phụ trước cửa hiệu sách Ngoại văn, nữ diễn viên Kim Thanh trong vai Mây phải diễn đi diễn lại nhiều lần một scene băng qua đường. Khi xem phim Khói Trắng, cảnh quay ấy xuất hiện trên màn ảnh chưa đến 30 giây. Đóng vai người dân trên đường phố Quang Trung trước cửa hàng sách ngoại văn là nhóm nam nữ giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Hải Phòng ăn mặc chỉnh tề, chải chuốt. Thời gian tham gia là một ngày, nhưng thực tế thời lượng chỉ trong khoảng vài phút, cát-xê cũng được trả đến 2 đồng (thời bấy giờ tiền có giá trị lắm, học bổng toàn phần của sinh viên đại học là 22 VNĐ/tháng, lương bác sĩ có 70đ/tháng). Nghệ thuật và đời thường là một khoảng cách rất lớn và khó nhận ra.

Ngày nay, con đường đi Mai Châu không qua dốc Cun, khi xe qua cầu Đen, taxi rẽ sang trái, đây là con đường mới làm, rộng và đẹp. Toàn bộ đầm Quỳnh Lâm và đồng ruộng của xã Sủ Ngòi, Sủ Bến đã được lấp đất, san bằng thành đường quốc lộ 6B và nhà cửa mọc lên san sát tạo thành phố mới. Con đường mới qua thị trấn Bưng (nay là thị trấn Cao Phong), trung tâm của nông trường cam Cao Phong, nơi tôi có rất nhiều kỷ niệm của một thời trai trẻ.

Cán bộ, công nhân nông trường thường đến bệnh viện khám và chữa bệnh, vì thế tôi quen một số đội trưởng, cán bộ nhân viên văn phòng của nông trường. Hồi ấy tôi sống xa nhà lại đơn thân, Chủ nhật thường đạp xe đến thăm các anh nói chuyện giải khuây. Một lần trong lúc chuyện trò, có anh vô tình nói: “Năm nay nông trường ta đã lãi trong lỗ.” Lần đầu tiên tôi được nghe một câu rất lạ tai “lãi trong lỗ”, thật sự không hiểu thế nào “lãi trong lỗ (vốn)”. Tôi hỏi anh Quý, đội trưởng đội 4, thế nào là lãi trong lỗ? Anh giải thích, từ ngày nông trường thành lập đến nay, hàng năm đều được nhà nước bù lỗ. Có nghĩa là sản phẩm nông trường làm ra không đủ cân bằng “thu chi” nên nhà nước phải bù lỗ nhiều triệu đồng/năm. Nhưng năm ấy, do thời tiết thuận lợi, phun thuốc trừ sâu đúng kỳ hạn, thu hoạch cam bội thu nên phần bù lỗ của nhà nước đã giàm được 1/3 theo kế hoạch. Có nghĩa là giảm được 1/3 ngân sách trong khoản bù lỗ, đó chính là “lãi” của nông trường! À ra thế! Thật bất ngờ tôi đã học thêm được một thuật ngữ kinh tế học tế nhị này. Vậy ngày nay, các nhà máy, xí nghiệp, các quả đấm thép, đấm giỗ, đấm gió … do nhà nước CHXHCNVN quản lý còn bao nhiêu cơ sở “lãi trong lỗ” nữa hay không? Câu hỏi này có lẽ chỉ có người đứng đầu nhà nước mới có thể trả lời trước nhân dân Việt Nam.

⁂

Xe chúng tôi vẫn bon bon trên con đường dài, để đỡ buồn ngủ, tôi gợi chuyện với tài xế Duy. Duy là một thanh niên miền xuôi, lái xe tải lâu năm, mới chuyển sang taxi hai năm nay sau khi sang Mã-Lai lao động, dành đủ số vốn quay lại Lương Sơn mua chiếc KIA do Hàn Quốc sản xuất. Gia đình Duy định cư ở Lương Sơn nhiều đời, nên sự hiểu biết về đời sống người dân địa phương và đường ngang ngõ tắt của thị trấn, của tỉnh Hoà Bình đều thông thuộc. Đến đỉnh dốc Thung Khe, xe đỗ lại, Duy chỉ tay xuống dưới thung lũng, bảo với chúng tôi:

_Hai bác có thấy khu nhà kia không? Thị trấn Mai Châu và xã Tòng Đậu, xa xa một chút đó là bản Lác đấy.

Dốc Thung Khe cách đây ½ thế kỷ là địa danh kinh hoàng của người lái xe đường Hoà Bình - Tây bắc, nơi đây dốc cao, đường hẹp, hiểm trở, nhiều cung đường rất ngoặt, người lái xe khó phát hiện xe đối diện nhất là những ngày có sương mù dày đặc, rất dễ xẩy ra tai nạn và sau những trận mưa lớn đường thường xuyên sạt lở. Năm 1968, một đêm đoàn phẫu thuật bệnh viện chúng tôi lên Bệnh viện huyện Mai Châu mổ cấp cứu, tôi ngồi bên cạnh anh tài xế Trần Thái Hòa, xe đang đổ dốc Thung Khe, từ trên mỏm đá, một con cọp to tướng chồm qua mũi xe, rất may, anh Hoà vững tay lái, xử lý kịp thời nếu không chắc 7 người chúng tôi đã rơi xuống vực. Đứng trên đỉnh Thung Khe, nhớ lại cảnh xưa tôi thấy có cái gì rất sâu lắng, buồn vui lẫn lộn, khó tả khi những kỷ xa xưa trở lại trong ký ức.

Hôm ấy là Chủ nhật có phiên chợ Mai Châu, đường quốc lộ 15 đông nghịt người đi xem chợ và đi chợ. Loáng thoáng nhiều du khách châu Âu, lưng đeo ba-lô bước đi thong thả, ngắm nhìn các quầy hàng hai bên vệ đường quốc lộ. Xe chúng tôi bò từng bước, gần 20 phút sau mới qua được chợ.

Hội chợ ẩm thực dân tộc huyện Mai Châu 2017

Nhiều món ăn dân giã của người Mường, người Thái, người Mông tôi không thể nào nuốt nổi. Món ăn mà tôi sợ nhất của người Mường là “bỗng” và ruột cá. Ngày tết, tất cả các món ăn còn thừa trong ngày, vì không có tủ lạnh nên họ đổ vào chiếc nồi hông gần bếp. Sau mấy ngày tết, thịt cá đã cạn, họ lấy món “bỗng” (gọi chính xác là món hổ lốn lên men, miền xuôi chỉ dành cho lợn) nấu lại, ăn với rau ghém. Ngửi mùi đã muốn ói, làm sao mà nuốt nổi.

Cá là loại ăn tạp, thượng vàng hạ cám, giun thối, phân … cá chén tất. Nhưng người Mường lại thích ăn ruột cá và mật cá, nhất là mật cá trắm cỏ. Công tác ở Hoà Bình 14 năm tôi đã (bị) thử qua 2 món ăn “khủng khiếp này” đến nay nghĩ lại vẫn thấy nổi da gà!

Món ăn dân giã của người Mông và người Thái là món thịt sấy để gác bếp và Thắng Cố. Đi săn hay giết lợn, mổ trâu bò, thịt ăn không hết họ để gác bếp. Thịt treo gác bếp khô dần, vì thế nó trở thành thịt khô thối khô quắt đen đen, kèm theo mùi khói củi đun bếp. Đến bữa người Thái, người Mông đem nấu với măng hay thái mỏng, có người đem miếng thịt khô ấy nhắm rượu. Bỏ miếng thịt vào mồm, mùi thum thủm của thịt thối, quyện với mùi khói bếp, không thể chịu nổi, ói cũng không được vì sợ mất lòng chủ nhà, lung búng trong miệng mãi, đành phải lấy khăn tay vờ lau mồm nhè của nợ ấy ra vào khăn tay, đút vội vào túi quần. Món Thắng Cố còn có tên Tháng Cố, vì ngày xưa phiên chợ một tháng mới họp một lần, người Mông đem ngựa ra chợ, giết ngựa lột da làm chảo đun. Tất cả phần tim gan, phổi, ruột họ cho vào ninh với các thứ thịt bạc nhạc cùng với thảo quả, hạt dổi, nhiều loại lá rừng, nhưng hầu như không có muối. Ruột già, sau khi tút phân, họ rửa qua loa và cũng cho vào chảo nấu. Trông thấy họ nấu Tháng Cố đã nổi cả da gà làm sao mà có thể ăn được. Ngày nay chắc món Tháng Cố do người Kinh nấu đã làm sạch sẽ hơn nên đông khách người xuôi thưởng thức.

Năm 1972, đoàn khám sức khoẻ cho công nhân nông trường theo định kỳ hàng năm của bệnh viện chúng tôi sau khi hoàn thành nhiệm từ nông trường Thanh Hà từ huyện Lạc Thuỷ trở về, xe đi qua một sân kho ở xã Hạ Bì, huyện Kim Bôi, thấy bà con dân tộc Mường đang thu gom mít. Xe chúng tôi đỗ lại mua một ít làm quà cho vợ con sau một tuần đi công tác. Quả mít nào cũng rất thơm, mềm như đã chin. Chúng tôi mua chung nhau hơn hai tạ mít. Lên xe, chị y tá Hiên bổ một quả ăn thử. Thật bất ngờ, không phải mít chin mà là “mít vật”! Mít xanh do trận lốc đêm trước rơi rụng, bà con đem ra sân hợp tác “vật mít xuống sân gạch cho mềm và lấy nhựa mít chín bôi vào cuống mít.” Chúng tôi bị lừa, chả nhẽ bỏ hết, nên đành đem về, hy vọng “may ra” có quả không đến nỗi tệ, nhưng chúng tôi nói dối vợ “đây là mít biếu”. Phiên chợ Rạnh, Kim Bôi thường có người Mán bán trà khô, nhiều lần tôi chứng kiến người bán buộc hòn đá nhỏ dưới đáy chiếc túi thổ cẩm đựng trà cân bán cho khách. Chuyện gian lận, không lương thiện đều có thể xảy ra với bất cứ sắc tộc nào và từ lâu, bởi vì ngày xưa người Mường gọi người Kinh là “bọn đáo”. Tiếng Mường “đáo” có nghĩa là lừa lọc, không đáng tin cậy. Còn người Kinh thường có ấn tượng người dân tộc biết “chài” làm hại người khác. Không biết đây có phải là chính sách “chia để trị” của nhà lang, của chính phủ Pháp, người dân bảo vệ gái làng hay chỉ là sự mặc cảm giữa người miền xuôi và người rẻo cao.

Ngày nay con trai miền xuôi lại thích kết hôn con gái người dân tộc, vì nghĩ rằng con gái người dân tộc thiểu số vẫn còn giữ được sự ngây thơ và trong trắng, một thứ “rau sạch” giữa chợ trời hỗn loạn về đạo đức, nhân phẩm, sống buông thả của thanh niên trong thời đại @. Nhưng họ đã lầm, sự đồi trụy về tư tưởng, đạo đức xã hội xuống cấp của tầng lớp thanh niên Việt Nam không chỉ ở các đô thị mà nó đã trở thành tệ nạn chung trong toàn quốc, kể cả vùng sâu vùng xa. Chúng tôi về Việt Nam 3 tháng, nhà cậu em có gần 20 giấy mời dự đám cưới trong xã, cả 20 đám cưới “cô dâu đều có bụng bầu”. Thấy tôi ngạc nhiên, vợ cậu em cười, bảo: “Chuyện này bây giờ là bình thường, không như thời xưa đâu hai bác”. Có người còn phát biểu xanh rờn “Con dâu có thai trước, nhà chồng khỏi phải lo chuyện chữa bệnh vô sinh sau này.” Có nghĩa là, cha mẹ chồng lo con dâu không thể mang thai vì đã nạo phá thái quá nhiều trước khi lấy con mình. Nhà nghỉ ở bản Lác, khách du lịch hầu hết là thanh niên nam nữ mới lớn lên 15, 16, 17 tuổi, nhuộn đầu xanh đầu đỏ, từng cặp khoác tay nhau như vợ chồng, đưa nhau vào nhà nghỉ. Theo thống kê chưa đầy đủ của tờ Kiến Thức Giới Tính.Org Online, hàng năm số người nạo phá thai ở Việt Nam trên 300 ngàn (năm 2015), trong đó ở lứa tuổi vị thành niên chiếm 4% và con số này tăng hàng năm, đứng đầu các nước Đông Nam Á và thứ 5 trên thế giới! Tỷ lệ sinh đẻ cứ 1000 người có 46 trường hợp là mẹ nhí (0.046%), con số này hàng năm tăng đều đều, vì thế hiện tượng trẻ sơ sinh bị bỏ rơi ở cổng chùa, bãi rác ở Việt Nam thường xuyên xảy ra.

Từ chợ Mai Châu đến bản Lác không xa, khoảng chừng 2 cây số. Theo thỏa thuận, tái xế Duy đỗ xe ở nơi quy định, chúng tôi đi dạo chơi bản Lác, khi nào “thấy chán” muốn về, “a-lô qua điện thoại di động”, Duy sẽ đến đón.

Gọi là bản thì cũng đúng mà gọi là chợ thì cũng không sai. Bản Lác có nhiều con đường đổ bê tông chạy quanh các dẫy nhà sàn trong bản, chiều rộng khoảng trên dưới 4 mét, hai bên nhà sàn bằng gỗ san sát, dười gầm sàn chính là quầy bán các mặt hàng thổ cẩm địa phương. Từ những chiếc vòng bạc đeo cổ, đeo tay đến quần áo màu sặc sỡ, cạp váy….. hầu hết hàng hoá ở bản Lác thuộc hàng rởm, nhìn thoáng thấy sặc sỡ, nhưng kiểm tra kỹ, đường kim mũi chỉ, chất lượng vải không thể chấp nhận được, nhất là giá bán “trên trời”.

Tôi và vợ tôi trong trang phục người Mông (Mèo)

Nhiều cửa hàng cho thuê quần áo nam nữ địa phương cho du khách muốn trở thành trai gái bản với giá thuê 20 ngàn trong 2 giờ. Bản Lác hầu như 100% là người Thái, nhưng quần áo cho thuê lại là quần áo người Mông sặc sỡ. Trang phục phụ nữ Thái trang nhã, không nhiều màu sắc như người Mông (Mèo) và không dùng ô che đầu (cây dù). Con trai Thái không thổi khèn, chỉ có trai Mèo thổi khèn, điệu khèn í lên ộ xuống như con đường lên núi xuống khe về bản của người Mông. Huyện Mai Châu có 2 xã Hang Kia và Pà-Cò là của người Mèo (Mông) định cư, người Thái đen là người bản xứ chính của huyện Mai Châu.

Một góc khu du lịch và quầy hàng bản Lác

Trai gái người Mông trong ngày hội và chiếc khèn.

Theo Wikipedia, nguồn gốc của người Thái Việt Nam xuất xứ từ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc di cư sang Việt Nam đã trên 1200 năm, gồm các tộc Tày Kheo (Thái Trắng), Tày Đàm (Thái Đen), Tày Đeng (Thái Đỏ). Tuy sống và làm việc ở tỉnh Hoà Bình trên 14 năm (1965 - 1979), thời kỳ ấy người dân địa phương vẫn còn giữ được bản chất sắc tộc rất thuần túy, chưa phôi pha như ngày nay, nhưng tôi cũng chưa hề nghe thấy người Thái Đỏ (Tày Đeng) bao giờ. Có phải dân tộc Thái Đỏ chính là sắc tộc người Tày mà ngày nay chúng ta thường gọi? Vì người Thái đa số họ Hà, chứ không có họ Nông? Họ Nông thuộc dân tộc Tày ở Lai Châu, Sơn La, Bắc Cạn, Tuyên Quang… Người Thái Trắng và Thái Đen khác nhau không phải vì nước da trắng hay đen mà khác nhau về những nét hoa văn trên trang phục quần áo. Các thiếu nữ Thái Trắng hay Thái Đen đều rất duyên dáng và xinh đẹp như nhau, có thể lấy câu thơ của cụ Nguyễn Du “mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười” để so sánh tài sắc của các cô gái Thái Trắng, Thái Đen ờ Mai Châu và Tây Bắc.

Trang phục của các cô gái Thái Trắng, Thái Đen, Mường (Ao -Tá) và Tày Hoà Bình

Trang phục của người dân tộc Thái được ca ngợi bởi sự đơn giản, duyên dáng và thanh lịch, để có bộ trang phục hút hồn như vậy, người dân đã phải khéo léo kết hợp từng chi tiết để tạo nên hình ảnh những cô gái Thái rất riêng.

Một bộ trang phục truyền thống phụ nữ Thái gồm: áo ngắn (xửa cỏm), áo dài (xửa chái và xửa luổng), váy (xỉn), thắt lưng (xải cỏm), khăn (piêu), nón (cúp), xà cạp (pepan khạ), các loại hoa tai, vòng cổ, vòng tay và xà tích. Xửa cỏm (áo ngắn bó sát người có hàng cúc bướm) có thể may bằng nhiều loại vải với màu sắc khác nhau. Chính hàng khuy bạc hay kim loại đã làm cho xửa cỏm thành chiếc áo đặc trưng của bộ nữ phục Thái. Theo quan niệm dân gian Thái, hai hàng cúc bạc trên hai vạt áo xửa cỏm tượng trưng cho sự kết hợp giữa nam với nữ, tạo nên sự trường tồn của nòi giống.

Ngay từ nhỏ, người con gái Thái được các bà, các mẹ dạy cách thắt “xài yêu”, một loại thắt lưng bằng vải, để lớn lên các cô đều có thân hình “eo kíu manh po”, (thắt đáy lưng ong). Chính vì vậy khi trưởng thành, các cô gái Thái đều uyển chuyển với những đường cong tuyệt mỹ. Phải chăng vì vậy mà phụ nữ Thái ở lứa tuổi nào cũng đều có một cơ thể cân đối hài hòa và càng nổi bật hơn khi mặc bộ trang phục của chính dân tộc mình.

Phụ nữ Thái trắng còn còn một loại trang phục truyền thống nữa là áo sở luông dài. Áo sở luông dài được phụ nữ Thái trắng mặc trong dịp lễ cưới, nhà làm lý (làm lễ) hay nhà có đám. Áo sở luông có màu đen may dài đến đến mắt cá chân. Sở luông dành cho người già được may thụng không chiết eo như áo của người trẻ. Trong đám cưới, cô dâu khi về nhà chồng bắt buộc phải mặc áo sở luông. Điều này để thấy cô dâu giản dị, không phô trương, nên những chiếc áo này mặc trong ngày lễ, ngày làm lễ.

Sự khác biệt giữa nữ giới của dân tộc Thái Đen và Thái Trắng được thể hiện trong các dịp hội hè. Những dịp đó, phụ nữ Thái Trắng thường mặc áo dài màu đen. Đây là loại áo dài thụng thân thẳng, không lượn nách, được trang trí bằng vải “khít” ở giữa thân có tua vải phủ từ vai xuống ngực, nách áo trang trí theo lối đáp hai mảng hoa văn trong bố cục hình tam giác. Phụ nữ chưa chồng búi tóc sau gáy, có chồng búi trên đỉnh đầu. Họ có loại nón rộng vành. Trong khi đó, phụ nữ Thái Đen thường mặc áo dài xẻ nách, chui đầu, trang trí phong phú đa dạng về màu và mô-típ hơn Thái trắng. Nói đến trang phục người Thái thì không thể không nhắc tới các đồ trang sức đeo trên người như vòng cổ, vòng tay, hoa tai, trâm cài tóc, xà tích và cả cúc bạc…

Trang phục nam giới gồm: áo, quần, thắt lưng và các loại khăn. Áo nam giới có hai loại, áo cánh ngắn và áo dài. Áo ngắn may bằng vải chàm, xẻ ngực, tay dài hoặc ngắn, cổ tròn. Khuy áo làm bằng đồng hay tết thành nút vải. Áo không có trang trí hoa văn chỉ trong dịp trang trọng người ta mới thấy nam giới Thái mặc tấm áo cánh ngắn mới, lấp ló đôi quả chì (mak may) ở đầu đường xẻ tà hai bên hông áo...

Nghệ thuật múa xòe của dân tộc Thái trong quá trình lưu hành và phát triển được phân thành hai cấp độ. Đó là xòe vòng - hình thức múa tập thể dân giã - và xòe điệu - hìmh thức múa mang tính chất biểu diễn (hay còn gọi là múa phong cách) -, đặc điểm là phô diễn tối đa vẻ đẹp uyển chuyển, đầy sức gợi cảm của người con gái Thái. Xòe điệu, có khoảng 32 điệu múa, quá trình biểu diễn thường do thanh nữ trình diễn trong tiếng đàn tính tẩu của một hoặc hai chàng trai. Xòe điệu gồm những bài xòe hay như: Xòe hoa, xòe cúp (xòe nón), xòe khăn, xòe ví (xòe quạt) … Các động tác xòe điệu thường giàu chất nghệ thuật, nhẹ nhàng, tinh tế, thanh thoát, uyển chuyển và gợi cảm.

Múa xòe vòng của người Thái

Bên cạnh xòe vòng còn có hình thức xòe khá phổ biến nữa, đó là “xe mạy” (múa sạp). Múa sạp là điệu múa vui nhộn, mang tính tập thể cao, chính vì thế múa sạp được nhiều dân tộc anh em trên đất nước Việt nam biết đến, thường được sử dụng để phục vụ cho những lễ hội mang tính chất vui chơi tập thể và biểu hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng cao.

Ngày xưa múa xòe chỉ phục vụ cho nhà Lang Đinh Công Huy, châu Lương Sơn, nay phục vụ cho du khách và những ngày lễ tết, hội hè ở nhiều thị trấn và huyện lị Hoà Bình.

Theo tác giả Trần văn Hạc, nhà sàn của người Thái - "hướn hạn phủ táy" là một công trình kiến trúc tài hoa, hoà đồng với thiên nhiên, đất trời cùng vạn vật. Từ kiến trúc xây dựng đến nghệ thuật trang trí đều bắt nguồn từ thực tế cuộc sống khách quan được cách điệu hoá đạt tới trình độ thẩm mỹ cao.

Nhà sàn của người Thái bao giờ cũng làm số gian lẻ, hai đầu hồi - "tụp cống" khum khum như mai rùa, gắn với truyền thuyết về thuở khai thiên lập địa, thần rùa "Pua tấu” dạy cho người Thái biết cách làm nhà theo hình rùa đứng.

Người Thái có câu: "Khửn song phái/ cái song đay" - tức là mở (nhà) hai cửa / đi hai (cầu) thang. Nhà người Thái cổ bao giờ cũng có hai cầu thang: "Tang chan" và "Tang quản". "Tang chan" ở cuối nhà, bên trái dành cho phụ nữ lên xuống. "Chan" là phần sàn nhà được nối dài ra ngoài trời. Đây là nơi các mẹ, các chị, các em gái... thường ngồi chơi lúc nhàn rỗi, thêu thùa, cầu thang này bao giờ cũng mang số lẻ, thường là 9 bậc, ứng với 9 vía.

Cầu thang dành riêng cho nam giới - "tang quản" ở đầu nhà, thường có 7 bậc ứng với 7 vía. Nhà sàn của người Thái cổ có hai bếp lửa - "Chík pháy". Bếp lửa phía "tang quản" dành cho người già, bếp chính ở phía "tang chan" dành cho nữ giới và những công việc nội trợ. Giữa núi rừng trùng điệp, bếp lửa hồng trên nhà sàn như trái tim hồng, sưởi ấm và nuôi dưỡng cả về vật chất và tinh thần cho mỗi con người.

Từ bếp dành cho người già đến hết cầu thang dành cho nam giới gọi là "quản". Đây là nơi dành riêng cho đàn ông, phụ nữ không được đến khu vực này, trừ một số trường hợp đặc biệt. Nơi đây có gian thờ tổ tiên - "hỏng hóng" và cột thiêng - "sau hẹ". Trên cột thiêng treo hình thần rùa bằng gỗ, ba bông lúa - "sam huống khẩu" và ba nhánh rau thì là - "sam hóm chík"... Ngoài ý nghĩa có tính biểu tượng của tô tem giáo thì còn mang bóng dáng của thuyết thiên - địa - nhân.

Ngôi nhà sàn của người Thái vừa trang nhã, vừa chắc chắn: "hướn đi tẳng cang tèn/ hướn én tẳng cang vên/ lốm luông pặt bấu chại/ lốm hại pặt bấu pay" - nghĩa là: Nhà tốt dựng nơi cao ráo/ nhà đẹp dựng giữa mường/ gió to thổi không xiêu/ bão lớn không lay động.

Nhà sàn được trang trí nhiều hoa văn hoạ tiết tinh xảo trên bậu cửa sổ, trên các tấm ván hình răng cưa làm chấn song cửa sổ, trên "khau cút" của nhà người Thái đen. "Khau cút" vẽ vân sen/ đầu kèo vẽ vân én/ mái nhà xén bằng dui - "khau cút tẻm lai bua/ sinh dua tẻm lai én/ nhả ca bén tin con", đã trở thành tiêu chí về vẻ đẹp của ngôi nhà sàn người Thái đen Mai Châu.

"Khau cút" là hai tấm ván đóng chéo nhau hình chữ X trên đòn nóc - "tiêu bôn", trước hết để chắn gió - "pảy lốm" cho mái tranh hai đầu hồi nhà. Những gia đình lang, ậu xưa kia còn làm thêm bông sen cách điệu ở giao điểm hai tấm ván và tám hình trăng khuyết hướng vào nhau so le trên "khau cút". Giải thích về biểu tượng "khau cút" có nhiều ý kiến khác nhau như: Đó là cặp sừng trâu cách điệu, biểu tượng của một nền văn minh lúa nước, hoặc đó là những búp cây guột - "cút lo ngong" có nhiều ở Mai Châu và Tây Bắc, hay gắn với cuộc thiên di tìm miền đất hứa của người Thái, anh em luôn nhớ về nhau… Dù cách giải thích thế nào, khi bắt gặp hình "khau cút" trên nóc nhà sàn, mỗi người Thái đen Mai Châu và Tây Bắc lại thêm ấm lòng, nhớ về anh em, bản mường yêu dấu.

Trên bậu cửa sổ thường chạm hình đôi thuồng luồng - "tô ngựa", linh vật làm chủ sông, suối, biểu tượng của sức mạnh và gia đình hạnh phúc. Trên các chấn song cửa sổ chạm các hoa văn, họa tiết mô phỏng thiên nhiên theo hình đối xứng hoặc lặp lại. Đó là những hình thoi như quả trám, hoa ban - "bók ban", búp cây guột - "cút lo ngong"… Nhà sàn người Thái trắng - "Táy khao" thường có lan can xung quanh hoặc trước nhà rất đẹp. Thiên nhiên được phản ánh một cách sống động, thể hiện tinh tế quan điểm về vũ trụ, âm dương ngũ hành và ý nghĩa nhân sinh cao đẹp. Đây là nơi chứng kiến buồn vui của bao thế hệ để rồi mỗi người hiểu thêm về quá khứ, hiện tại và tương lai, trân trọng nâng niu những tài sản vô giá cả về vật chất và tinh thần đã trở thành truyền thống tốt đẹp và phấn đấu vì một ngày mai tươi sáng hơn.

Quanh bếp lửa hồng, đã bao lần gia đình họ tộc quây quần nghe người già hát, ngâm, kể - "khắp" những điều răn dạy về đạo lý làm người - "Quámk son cốn", Chuyện bản mường - "Quámk tố mướng", Bước đường chinh chiến của cha ông - "Táy púk sấc", Tiễn dặn người yêu - "Xống chụ xon xao", cùng nồng say trong các điệu "xoè" ngày mừng cơm mới, lên nhà mới, hội cưới, ngày xuân.

Nhà sàn còn là nơi con trai đan lát, thổi khèn, pí, con gái quay xa, dệt vải, thêu thùa... đã được khái quát trong câu thơ: Trai biết đan chài/ gái biết dệt vải - "nhinh hụ tháp phải/ trái hụ san he".

Các bản Thái thường quần tụ ven suối chân đồi theo tiêu chí: “sơn chầu thủy tụ”. Những ngôi nhà sàn bình dị ấm cúng, khói lam thơm thoảng gió đồng, lách cách tiếng thoi đưa, đâu đây da diết một điệu khèn câu khắp, lốc cốc tiếng mõ trâu đàn về bản. Tất cả làm nên một vẻ đẹp trong sáng đậm tình như một bức tranh sơn thuỷ, dân dã nguyên sơ của một nền văn hoá.

Bản Lác có đoàn xe điện chở du khách đi thăm quan quanh bản, với giá trọn gói 200 ngàn VNĐ với số ghế ngồi được 7 người, chúng tôi lên xe điện. Người tài xế xe điện là một thanh niên Thái, xe đến địa điểm nào anh ta giới thiệu phong cảnh và những nét văn hoá đặc thù của từng xóm. Quanh co men theo sườn đồi, qua các xóm nhỏ sau gần 40 phút xe điện trở về điểm xuất phát. Du khách ngắm nhìn phong cảnh thật thanh bình, vẻ đẹp khuyến rũ của bàn Lác, nhưng ít ai ngờ Mai Châu lại là chảo lửa ma túy của vùng Tây Bắc và cũng nhiều tai tiếng về mãi dâm trá hình. Ngay tại bản Lác có khu resort dành cho ngưởi nước ngoài và đại gia, du khách muốn tầm quất, tắm nước lá cây và muốn đi “tới bến” sẽ được phục vụ hết mình.

Từ thị trấn Mai Châu theo đường quốc lộ số 6 khoảng 40 km đến xã Pa-Cò, từ Pa-Cò đi 6 km đến xã Hang Kia, hai xã này là nơi sinh sống của người Mông (Mèo). Theo thiếu tướng cựu Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự Vũ Hùng Vương, trả lời phỏng vấn chương trình “Mai Châu chảo lửa ma túy của vùng Tây Bắc” hai xã Pa-Cò và Hang Kia có 700 hộ gia đình nhưng đã có 40 người bị tử hình, hơn 100 đối tượng đang bị tù vì buôn bán và tàng trữ ma tuý. Khu vực hai xã này ngày nay như lô cốt, có người lạ đến, trẻ con đi theo như ruồi để theo dõi, hỏi gì chúng cũng “ba không” (không biết, không thấy, không nghe). Ngày xưa, hai xã Pa-Cò và Hang Kia được tự do trồng và sử dụng cây thuốc phiện. Tôi đã từng lên hai xã Pa Cò và Hang Kia năm 1967, 1970 và 1973 vì Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hoà Bình lên khám định kỳ sức khỏe cho dân địa phương theo yêu cầu của Ty Y tế. Ngày ấy theo thống kê 2 xã này trồng hơn 500 héc ta cây thuốc phiện, thu hoạch hàng năm lên đến 2 tấn nhựa thuốc phiện. Hoa thuốc phiện đủ màu sắc sặc sỡ, nhà nào cũng trồng và có vài chục ang đựng thuốc phiện sống. Đường vào Pa-Cò rất khó khăn, hiểm trở, đàn ông lớn tuổi gần như 100% nghiện thuốc phiện. Họ dậy từ 3 giờ sáng, hút ít nhất từ 20 đến 40 điếu thuốc phiện, sau khi đã cơn nghiện họ mới ra khỏi nhà. Nhà của họ bằng mảnh gỗ rừng ghép lại vây tròn xung quanh, chỉ có một cửa ra vào, không có cửa sổ, lợn gà, chó, trâu bò, dê thả rông xung quanh, chúng quẩn gần nhà, vì vậy muốn vào nhà phải đuổi được đàn gia cầm gia súc này mới có lối vào cửa. Trong nhà rất tối do không có cửa sổ, giữa nhà là bếp lửa bập bùng, trên gác bếp treo đủ thứ lương thực thực phẩm như bắp ngô, thịt thú rừng, thịt lợn thịt trâu bò để dành. Món ăn của họ là mèn mén - ngô xay đồ -, thịt treo gác bếp, cây thuốc phiện non là món rau ăn hàng ngày. Thời bấy giờ, chính phủ cho phép người Mông trồng và sử dụng thuốc phiện, có lẽ giai đoạn ấy người H’Mông bên Lào do tướng Vàng Pao làm thủ lĩnh muốn mở rộng địa bàn sang biên giới Việt Nam, có thể vì lý do đó người Mông hai xã trên được hưởng nhiều đặc quyền, đặc lợi như được trồng, thu hoạch, sử dụng thuốc phiện tự do, nhà nước ưu đãi trợ cấp lương thực thực phẩm, nam nữ thanh niên không nghiện thuốc phiện được kếp nạp đoàn viên thanh niên hay đảng viên cộng sản, được đề cử đi học làm cán bộ cơ sở, không phải đi bộ đội. Từ khi chính sách ưu đãi này xóa bỏ Hang Kia và Pà Cò không được trồng cây thuốc phiện, họ chuyển sang buôn thuốc phiện từ bên Lào. Lào cách Pa-Cò và Hang Kia không xa, chỉ cần một đêm con buôn thuốc phiện từ Lào vượt qua núi đá chuyển sang Hang Kia, Pa-Cò hàng trăm bánh heroin. Từ đây chúng chuyển về qua Mai Châu, Tân Lạc đi thành phố Hòa Bình và đi khắp các ngả đường miền Bắc. Một thời gian dài thành phố Hoà Bình là trung tâm của bọn buôn bán và nghiện hút đứng đầu cả nước. Nhiều con cháu đồng nghiệp tôi ở Hoà Bình đã dính tệ nạn này, chúng phải đi tù và có người đã chết vì nhiễm HIV.

Cuộc vui bao giờ cũng đến lúc tàn, sau gần 5 giờ đồng hồ dạo chơi bản Lác, tôi “a-lô” cho tài xế Duy. Chúng tôi lên xe quay đầu trở về Lương Sơn. Trên đường đi qua huyện Tân Lạc chúng tôi rẽ vào nhà hàng bên đường ăn bữa cơm chiều. Món ăn gồm gà luộc, thịt lợn quay và món rau và canh. Thật ngạc nhiên khi thấy thịt gà quá dai, dai như gà thải của các trang trại ở London. Tôi hỏi cậu em vợ:

_Gà gì mà dai thế?

Nhanh miệng, Duy bảo tôi:

_Bác ơi, bây giờ người ta thích ăn gà dai, không ai ăn gà mềm nữa đâu. Gà dai đắt hơn gà mềm nhiều lắm.

Giời ạ! Thành ngữ Việt Nam có câu “Gà mái ghẹ, cải mầm non” mới là đặc sản món ăn của người Việt, ai lại ưa món gà già dai như rẻ rách, ấy thế lại họp khẩu vị của lớp thanh niên người Việt hiện nay. Cậu Duy nói đúng thật, mỗi lần theo cậu em đi chợ, gà già giá tiền đắt hơn gà mái ghẹ. Với tôi, tôi cứ chọn gà mái ghẹ mua về thịt, chả có “thức thời” theo mốt tìm mua gà già của người Việt thời @.

Một lần đi chợ với cậu em, vào khu vực bán gia cầm, mấy bà bán gà đon đả mời chào:

_Hai bác mua gà đi, gà của em là gà đi bộ đấy.

Nghe thật lạ tai, lại có gà đi bộ vậy có gà đi xe máy, đi ô tô hay gà cõng không. Tôi giỡn lại:

_Bà có gà đi xe máy không?

Bà ta nguýt dài tôi một cái, vẻ không hài lòng, quay ngoắt không thèm trà lời.

Đường về xe chúng tôi qua dốc Cun vào thành phố Hoà Bình, điều làm tôi ngạc nhiên nhất, tôi nhìn thấy nhà thờ Ky-tô giáo gần trung tâm thành phố. Tôi hỏi cậu Duy nhà thờ có từ bao giờ, cậu ta không biết chính xác, nhưng dù sao đây cũng là một tín hiệu đáng mừng cho bà con xứ đạo Hoà Bình có nơi đến với Chúa. Đồng thời nó cũng thể hiện chính quyền tỉnh Hoà Bình đã tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của người dân. Đến 5 giờ chiều, chúng tôi về tới nhà, kết thúc chuyến du lịch bản Lác thú vị.

Du Lịch Thái lan

Từ một nước nghèo nàn lạc hậu, Thái Lan tìm cách phát triển kinh tế thông qua “ngành công nghiệp không khói” chính vì thế ngành du lịch được chính phủ Thái Lan chú trọng, ưu đãi và đã thành công rực rỡ mặc dù chính trường Thái Lan nhiều năm qua chao đảo do hai phe “áo vàng” và “áo đỏ” chống phá nhau. Tour Thái Lan là tour mà người Việt trong nước lựa chọn nhiều nhất. Lý do giá tour rất hợp túi tiền và còn rẻ hơn tour trong nước như tour Sa-Pa, Đà Lạt, Đà Nẵng, Vũng Tầu…. Tour Thái Lan trọn gói 5 ngày 4 đêm chỉ có 7 triệu VNĐ (#350 Mỹ kim/người), trong khi đó tour Sa-Pa 2 ngày 3 đêm 6 triệu, 3 đêm thì 2 đêm ngủ trên tầu hỏa Hà Nội – Lào Cai – Hà Nội, chỉ có 1 đêm nghỉ tại khách sạn Sa-Pa và 2 ngày lang thang thăm quan thị trấn.

Tôi đến Nam Long ở phố Hàng Mắm đặt tour Thái ngày 08-3-2017. Đoàn du lịch đi Thái do anh Hải làm hướng dẫn viên. Chúng tôi đi taxi từ Xuân Mai đến thẳng phi trường Nội Bài chứ không tập chung tại vườn hoa Lenine (Công viên Thống Nhất) đi theo xe của đoàn. Trong lúc xếp hàng làm thủ tục xuất cảnh, một cô gái cùng đoàn hỏi tôi:

_Hai bác là Việt kiều à?

_Sao cháu biết?

_Cháu thấy hai bác xếp hàng bên cửa dành cho người nước ngoài.

_Chúng tôi định cư ở Anh.

_Hai bác định cư ở Anh lâu chưa?

_Cũng gần 40 năm rồi.

_ Còn hơn cả tuổi đời của cháu. Hai bác lần đầu du lịch Thái Lan phải không?

_Đúng vậy. Thế cháu du lịch Thái Lan mấy lần rồi? Cháu tên là gì?

_Dạ, cháu là Phương Dung, lần này cháu đi trả lễ Phật Tứ diện.

Thấy ánh mắt của tôi lộ vẻ không hiểu, cô ta kể:

_Năm ngoái cháu đi du lịch Thái, đến đền thờ Phật Tứ diện, anh Say có giới thiệu hãy thỉnh thần Tứ diện ban ơn cho bác cháu. Nếu kết quả, nhớ phải quay lại làm lễ tạ ơn. Bác cháu mắc bệnh ung thư ở giai đoạn cuối, Bệnh viện U bướu ở Hà Nội trả về. Cháu mua bức tưọng Phật Tứ diện đem về cho bác cháu, cầu xin Phật Tứ diện cứu khổ cứu nạn. Ai ngờ sau 2 tuần bệnh bác cháu đỡ dần và sau một năm khỏi hẳn, nên hôm nay cháu sang Thái để trả lễ Phật Tứ diện.

Chúng tôi thật sự sốc khi nghe cô gái kể chuyện. Tôi không thể tin, một cô gái trẻ đẹp, khuôn mặt khải ái, thông minh như thế mà có thể kể một câu chuyện hoang đường, đầy mê muội chỉ có thể ở những người già ít học. Vợ tôi nói:

_Xin chúc mừng bác cháu đã khỏi bệnh.

Thủ tục xuất cảnh nhanh gọn. Chúng tôi ra khu vực boarding chuẩn bị lên máy bay. Thật bất ngờ, tour du lịch Thái 18 người thì 15 người ở tỉnh Quảng Ninh mà lại là thân nhân và bạn bè gia đình hướng dẫn viên Hải, tour này chỉ có vợ chồng tôi và cô Phương Dung là dân tứ xứ. Tôi nghĩ thầm, “Bà con vùng Quảng Ninh bây giờ giàu thật.” Có lẽ sau hơn bẩy năm mới trở về Việt Nam, chúng tôi trở thành lạc hậu so với sự thay đổi hàng ngày đến chóng mặt về đờì sống của nhân dân trên mảnh đất hình chữ S.

Sau hơn hai giờ bay, chiếc Air Bus 321 của Vietnam Airlines từ từ hạ cánh xuống phi trường Bangkok. Làm thủ tục nhập cảnh đơn giản, chúng tôi theo hướng dẫn viên Hải ra bãi đỗ xe ngoài sân bay, chờ hướng dẫn viên Thái đến đón. Khoảng 20 phút, một chiếc xe coach sang trọng chạy về phía chúng tôi và dừng lại. Một nam thanh niên tươi cười từ trên xe bước xuống, chắp 2 bàn tay trước ngực và cúi đầu chào chúng tôi theo phong cách người Thái. Cậu Hải quay sang chúng tôi giới thiệu, đây là anh Cảnh, tên Thái là Say, người hướng dẫn đoàn thăm quan Thái Lan. Tất cả chúng tôi cũng chắp tay trước ngực và cúi đầu đáp lễ.

Người ta nói, muốn trở thành hướng dẫn viên du lịch bắt buộc phải “mồm mép tép nhẩy”, nhưng cậu Say ngoài mồm mép còn có khuôn mặt khả ái, đáng mến, giọng ngọt ngào dễ lọt tai và biết cách làm hài lòng du khách. Sau khi mọi người đã lên xe coach, hướng dẫn viên Say đứng ngay ở hàng ghế đầu, tay cầm chiếc micro tự giới thiệu tên và làm quen với tất cả mọi người, đồng thờii giới thiệu chương trình du lịch 5 ngày bốn đêm ở Thái với chúng tôi:

_Ngày thứ nhất, xe coach từ sân bay Bangkok đi đến Pattaya, trên đường đi đoàn sẽ ghé vào thăm Siracha Tiger Zoo, xem chương trình biểu diễn cá sấu và xiếc hổ. Ăn tối tại nhà hàng và nghỉ đêm khách sạn Pattaya.

_Ngày thứ hai, sau khi dùng bữa điểm tâm, đoàn đi ca nô thăm đảo San-Hô. Tại đảo này, du khách tắm biển, tham gia các trò chơi dù bay, lướt ván, lái Scooter trên biển, thám hiểm đáy biển. Trở lại đất liền, dùng bữa trưa tại nhà hàng. Chiều thăm quan vườn Nongnooch, Orchid Garden, tham quan núi Phật Vàng. Sau bữa tối đi xem Pêđê show hoành tráng nhất tại Thái Lan.

_Ngày thừ ba, sau bữa điểm tâm, du khách trả phòng, xe coach đưa về Bangkok. Trên đường, đoàn ghé thăm Trung tâm vàng bạc đá qúy lớn nhất Đông Nam Á. Sau đó đi thăm Vườn Bướm, du khách thưởng thức các sản phẩm mật ong, phấn hoa, tổ yến. Ăn trưa tại nhà hàng. Chiều thăm Cung điện Hoàng Cung Mùa Hè (Vimanmek Palace).

_Ngày thứ tư, Xe đưa du khách đi Safari world, thăm trại nuôi rắn, cửa hàng đồ da làm từ da rắn, d cá sấu, da voi. Chiều thăm quan Chùa Phật Vàng.

_Ngày thứ năm, điểm tâm tại khách sạn, đoàn đến siêu thị Big C, tự do mua bán và tự do ăn trưa tại nhà hàng siêu thị Big C. Chiều ra sân bay chuẩn bị về Hà Nội.

Sriracha Tiger Zoo

Đi du lịch theo tour, du khách phải có sức khỏe vì đoàn thường xuyên di chuyển bằng xe coach, mỗi ngày ít nhất cũng hàng trăm cây số từ khách sạn đến những địa điểm thăm quan và nhà hàng. Sriracha Tiger Zoo, một trại nuôi hổ rất lớn, có nhiều chuồng nuôi hổ, du khách thích thú khi thấy lợn mẹ cho cọp con bú sữa, một điều mà ít ai có thể tưởng tượng ra được.

Đến thăm quan trại hổ Sriracha, cậu Say quảng cáo, nơi đây số lượng hổ nuôi đến 200 con, hàng năm những hổ già yếu thường giết để nấu cao và bán cho du khách với số lượng giới hạn, nhưng cao tỷ lệ tối đa là 40% xương hổ. Nếu đúng như những gì cậu Say nói, cao hổ này cũng đã quá tốt, chỉ sợ đến lông cọp cũng không có. Nhưng khi tôi đọc bản giới thiệu thành phần của cao viết bằng Anh ngữ trong hộp cao, cao hổ này là “cao hổ giấy”, vì 100% thành phần cao chiết xuất từ dược liệu đông y cô đặc, không hề có bất cứ loại xương động vật nào, kể cả xương chó hay xương chuột với giá bán không hề rẻ. Cậu Say thân thương của chúng tôi đã trên cả tuyệt vời về mồm mép tép nhẩy của giới hướng dẫn viên du lịch về khoản giới thiệu sản phẩm cao hổ giấy với du khách.

Trại nuôi hổ Sriracha

Thành phố Pattaya

Thành phố Pattaya xinh đẹp, nhộn nhịp về đêm, nổi tiếng với ngành du lịch tình dục, nơi có Alcazar show do các “mỹ nhân nam chuyển giới” biểu diển và đi ca-nô đến đảo san hô tắm biển có nhiều trò chơi thú vị. Chúng tôi lên ca-nô vượt eo biển sang đảo San-hô, điều đáng phàn nàn, ca-nô chạy quá nhanh, du khách ngồi trên ca-nô mà tưởng mình đang cưỡi con ngựa bất kham. Có lẽ chủ thuyền tranh thủ thời gian để đi được nhiều chuyến kiếm tiền chăng cho nên đã chạy hết mã lực. Ca-nô chồm lên, giúi xuống giữa những đợt sóng biển, đa số phụ nữ và trẻ em hoảng sợ mặc dù du khách được trang bị áo phao, ai mắc chứng say sóng chắc không chịu đựng nổi.

Buổi chiều chúng tôi thăm Vườn Nongnooch và Orchid garden. Khung cảnh tuyệt vời, với những chậu gốm sắp xếp thật tài hoa tạo thành những hình dáng muôn vẻ và vườn phong lan đủ các loài thật khuyến rũ. Hướng dẫn viên Say quảng cáo Alcazar Show do các vũ công “mỹ nhân nam chuyển giới” đẹp như tiên nga giáng trần biểu diễn với giá vé 45 Mỹ kim/người. Đoàn tôi chỉ có 9 người mua vé, vợ chồng tôi cùng một số người lớn tuổi đi xem triển lãm tranh 3 D thay cho xem mỹ nhân Pê-đê biểu diễn những màn độc nhất vô nhị như dùng dương vật (nam) đánh trống và dùng âm vật (nữ) để mở nút chai beer mà người xem người khen kẻ chê lẫn lộn.

Một cảnh trong show “mỹ nhân nam chuyển giới” (Pê-đê)

Nhà triển lãm tranh 3 D thật tuyệt vời với những bức tranh vẽ trên tường và sàn nhà thật sống động của các họa sĩ tài hoa xứ Chùa Vàng sáng tạo. Du khách rất thích thú và say mê chiêm ngưỡng những bức tranh vẽ động vật, dòng suối, sa mạc, mô tả những câu chuyện cổ tích và thần tiên. Vào nhà triển lãm chúng tôi hoàn toàn lạc vào một thế giới mới đầy thần tiên.

Tranh 3 D trong nhà triển lãm

Trong 5 ngày du lịch, hướng dẫn viên Say đưa chúng tôi thăm rất nhiều chùa và đền thờ các vị thần linh của người Thái, không những thế còn kể rất nhiều giai thoại về sự hiển linh của thần linh. Với giọng say sưa, quyến rũ, cậu Say kể những giai thoại tâm linh về thần Bốn mặt (Tứ diện) tại đền Evawan, nơi cầu được uớc thấy, dễ làm cho du khách tin là thật, trong khi xe coach vẫn băng băng trên đường cao tốc đưa chúng tôi đến viếng ngài. Những giai thoại do cậu Say kể như sau:

“Phật Bốn mặt ở Thái rất linh thiêng, hầu như người Việt nào sang Bangkok cũng đi đến đền Erawan, nơi thờ Phật Bốn mặt cầu được ước thấy linh thiêng nhất Thái Lan. Gọi là Phật Bốn mặt nhưng thật ra tượng không thuộc nhà Phật, mà thờ thần Tứ diện, tính theo chiều kim đồng hồ. Mặt chính diện tương ứng với các chữ: Từ (cầu sự nghiệp địa vị) – Bi (cầu hôn nhân tình cảm) – Hỷ (cầu tiền tài phú quý) – Xả (cầu sức khoẻ bình an) của nhà Phật. Cháu xin kể để các bác, các cô chú về những giai thoại có thật (?) xung quanh sự linh thiêng của tượng thần Bốn mặt này:

1. Nổi tiếng nhất là chuyện bà quét rác xung quanh đền Evawan. Sau một ngày cúng lễ, rất nhiều hoa rác xung quanh quảng trường và sân đền, trong một lần làm việc quá mệt mỏi, bà chỉ thẳng vào mặt tượng Phật nói: “Ông cung ứng và thỏa mãn ước vọng của bao nhiêu người, nhưng tôi đây ngày ngày dọn dẹp cho nơi ông ngự được sạch sẽ tươm tất, nhưng chẳng nghĩ gì đến tôi, nếu ông cho tôi trúng xổ số, tôi hứa sẽ múa khỏa thân trước mặt để cho ông xem.”

Sau một thời gian dài, lời trách móc cùng lời hứa ấy bà cũng đã quên, nhưng một lần mua xổ số bà trúng số độc đắc thật, với số tiền lớn nhất từ trước đến nay. Bà trở thành siêu triệu phú Thái Lan, sống cuộc sống giàu sang phú quý, đi du lịch khắp thế giới, cho đến một hôm, bà đang ở Úc, bỗng nhiên đột quỵ, khi đưa vào bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán có nguy cơ liệt nửa người. Bà buồn rầu và tâm trạng bất an, trong đêm đó, nửa tỉnh nửa mê bà thấy một vị thần rất to lớn, đi đến giường và nhắc nhở bà về lời hứa năm xưa. Giật mình tỉnh dậy, bà tức tốc yêu cầu trở về Bangkok, sau đó tuyên bố với giới truyền thông rằng, đêm X, sau khi giờ cúng lễ của du khách kết thúc, bà sẽ khoả thân múa trước tượng Phật Bốn mặt tại đền Erawan để đền ơn đáp nghĩa như đã hứa. Tất cả các báo chí, đài truyền hình đưa tin ấy như một tin nóng bỏng, gần như hầu hết dân chúng gần đấy, giới báo chí, đài truyền hình chuẩn bị đến hiện trường để quay phim chụp ảnh. Hứa là làm, bà múa khoả thân thật, nhưng đã cử người căng một chiếc màn vải khổng lồ xung quanh đền chỉ để mình thần Tứ diện chứng kiến. Một thời gian sau, như có phép màu, bà khỏi hẳn bệnh, bà hiến 60% số tiền của mình vào từ thiện và trở thành nhà hảo tâm bậc nhất Thái Lan lúc bấy giờ.

2. Ngày thứ Hai đen tối. Vào đêm tối thứ Hai (17/8/2015), một vụ khủng bố xảy ra tại trung tâm thủ đô Bangkok, làm 27 người thiệt mạng và nhiều người bị thương. Địa điểm nhóm khủng bố chọn chính là khu đền Avawan, nơi tọa lạc vị thần Bốn mặt linh thiêng. Một người đàn ông đật một chiếc ba-lô có bom gần đền thờ Phật, nơi có hàng ngàn lượt du khách khắp nơi đổ về. Nhưng vì có thiên oai của thần Tứ diện nên bức tượng không bị phá nát, duy nhất phần cằm của tượng bị sứt mẻ một chút, mặc dù quả bom có sức công phá rất lớn, đặt gần tượng, trong khi xung quanh tang hoang đổ nát. Truyền thông trong và ngoài nước lập tức đăng tải ca ngợi sự linh thiêng của ngài.

3. Ngày 3 tháng 9 năm 1997, trong chuyến bay số 815 của VNA, máy bay Tupolev Tu – 134 đã bị rơi khi hạ cánh tại thủ đô Phnom Penh – Cambodia, tất cả phi hành đoàn, phi công và hành khách 64/66 người đều thiệt mạng, chỉ duy có 2 trẻ em được chứng nhận là sống sót, trong đó có một em bị văng khỏi máy bay xa hơn 100 mét, nhưng không tổn thương gì nghiêm trọng, vì cổ em đeo một sợi dây chuyền có thần Tứ diện. Năm trước cháu bé cùng gia đình đến thăm đền Avawan, ba mẹ xin thần với lời cầu bình an khỏe mạnh và mua tượng thần. Em bé này được Quốc vương Thái nhận về làm con nuôi trong hoàng gia Thái.

4- Vào giữa những năm 1950 chính phủ Thái Lan thi công dự án khách sạn Evawan được giới thiệu là rất hoành tráng thời bấy giờ, nhưng việc thi công gặp nhiều khó khăn liên quan đến những yếu tố tâm linh xung quanh khu vực xây dựng, rất nhiều chuyện bí ẩn liên tiếp xảy ra kéo dài tiến trình đến mức dự án gần như khép lại. Một đêm chủ dự án nằm mộng thấy một vị thần, tỏa ánh hào quang, đứng ở một góc đường gần cạnh vị trí khách sạn Erawa, thế là sau khi tỉnh dậy, ông liền tiến hành xây dựng đền thờ thần Tứ diện ngay chỗ ông thần đứng. Kể từ hôm tượng thần được xây dựng và thờ cúng, việc tiến hành xây khách sạn thuận lợi, vô cùng trôi chảy vì thần đã xua tan âm khí, trấn áp ma quỷ. Khách sạn Erawa nổi tiếng 3 thập niên.

5. Sóng thần Á Châu. Năm 2004 vào ngày 26-12 Phuket bị sóng thần cao đến 30m, ập tới, làm 3000 người thiệt mạng, 4500 người bị thương và hơn 1000 ngôi nhà bị phá huỷ hoàn toàn. Ấy thế có một cháu bé con của một nhân viên tòa đại sứ Tây Ban Nha thoát chết một cách thần kì sau khi bị sóng thần hất quăng lên ngọn cây dừa nhưng cơ thể bé vẫn lành lặn không thương tích gì, vì trên cổ cháu bé đeo một dây chuyền có hình Thần tứ diện hộ thân

6. Một ông chủ người Đài Loan bị phá sản, ông ta thuê buồng khách sạn – ở tầng cao nhất, dự tính ngày giờ nhảy lầu tự kết thúc cuộc đời, ông còn cẩn thận để đồng hồ chuông đánh thức, dự định giờ chết của mình. Trong sự căng thẳng ông bỗng chìm vào giấc ngủ, nửa mê nửa tỉnh, ông thấy vị thần Tứ diện đến khuyên ông ta ngày mai nên mua vé số và chỉ dẫn từng con số cụ thể. Đêm ấy chiếc đồng hồ báo thức chuông không reo, ông cũng không hiểu vì sao có thể ngủ say đến như vậy. Nhớ đến giấc mơ kì lạ, ông ta mua vé số với từng con số Thần đã mách, ông trúng số độc đắc với số tiền khổng lồ. Niềm tin mãnh liệt vào thần linh, ông quyết mua lại khách sạn đó sau khi trả giá gấp 5 lần giá trị hiện tại. Và ông đã dành một tầng, nơi phòng ông ngủ năm xưa, cải tạo thành đền thờ thần Bốn mặt để trả lễ đáp nghĩa.

7. Giai thoại kì tích của bà Nong Nooch Tansacha, tỷ phú Thái Lan. Bà Nong Nooch Tansacha xưa kia là cô gái nghèo đi làm thuê ở vùng Sriracha, một vùng nông thôn thuộc tỉnh Chonburi Thái Lan. Tuy nghèo, nhưng rất nhân hậu và đặc biệt có đôi tay vô cùng tài hoa, cô làm thuê cho một lò gốm và những sản phẩm thủ công do cô làm thường rất đẹp và sắc sảo. Tiền công từ lò gốm, cô thường trích một phần gửi vào chùa giúp người nghèo. Lòng nhân ái khiến cô cố gắng làm việc và ước nguyện mình có thật nhiều tiền để giúp đỡ những người đói khổ. Một buổi trưa, khi các đồng nghiệp đang nghỉ ngơi cô vẫn đi lấy đất sét nặn tượng, cô nặn trong vô thức, cứ để đôi bàn tay của mình tự sáng tạo. Chẳng rõ cơ duyên nào, cô nặn ra tượng thần Rama bốn mặt – thần Tứ diện, nhưng từ nhỏ đến lớn cô chưa từng nhìn thấy vị thần này, kể cả qua hình ảnh sách báo hay trong mơ. Vì thế, dù đã hoàn tất, cô cũng không biết mình vừa nặn xong tượng thần bốn mặt. Vào buổi chiều ngày làm việc, cô xếp tượng Phật vào lò nung cùng với các sản phẩm gốm khác, trong khi nung, lò bỗng nhiên có tiếng nổ, từ đáy lò tượng Thần 4 mặt bật lên nằm lộ lên trên những sản phẩm khác, có ánh hào quang quanh tượng Phật. Mọi người hoảng hốt bỏ chạy, nhưng vợ chồng ông chủ xưởng do có kiến thức cao, hiểu biết nhiều, giao tiếp rộng nên lập tức nhận ra đây là tượng thần 4 mặt và đề nghị cô để ông lập đền thờ bức tượng này, nhưng Nong Nooch nhất định từ chối, xin được thỉnh tượng về nhà riêng để thờ và hứa sẽ nặn một tượng khác cho ông bà chủ. Đưa tượng thần về nhà, Nong Nooch lập đền thờ thô sơ trước sân, hằng ngày bái lễ tượng, việc cô làm khiến cửa hãng gốm phát triển nhanh chóng, vì số lượng người đặt cô làm tượng thần 4 mặt ngày càng tăng chóng mặt. Có một năm, vùng Sriracha bị bão lụt lớn, cuốn trôi luôn cả miếu thần 4 mặt trước sân nhà, Nong Nooch phải lặn lội dưới những ao sâu khắp làng tìm lại bức tượng, tìm mãi không ra, cô đành thành tâm khấn vái, bất ngờ không lâu cô tìm thấy tượng Phật nằm dưới đáy một ao làng. Tìm được tượng thần, cô quyết tâm xây dựng một ngôi đền khang trang vững chãi để thờ. Điều thật kì diệu trong khi Nong Nooch lặn tìm tượng dưới đáy ao đã vô tình phát hiện mỏ đất sét, loại đất sét rất cần thiết trong pha trộn làm đồ gốm mà chủ nhân phải mua rất đắt từ vùng xa xôi. Cô cho đây là cơ hội để mở xưởng làm gốm cho bản thân, tạo được thêm việc làm cho người nghèo nên nhanh chóng mở xưởng cho riêng, khi khai thác đất sét từ đáy ao, ngoài ra còn phát hiện thêm những viên đá lấp lánh vô cùng đẹp, trưng bày trong nhà.

Công viên Nong Nooch

Rất nhiều người biết đến tiếng tăm của bà Noong Noch, một bác sĩ từ Bangkok trong một chuyến về quê khám bệnh từ thiện đã cất công đến gặp mặt người phụ nữ nhân hậu, khéo tay này. Nhìn thấy quanh nhà có rất nhiều viên đá đẹp mắt, vị này xin phép cô mang một viên mang về kiểm tra và thử nghiệm. Bẵng đi một thời gian, vị bác sĩ thông báo với Nong Nooch thông tin rất bất ngờ, những viên đá trộn lẫn trong đất sét năm xưa chính là đá quý hồng ngọc (Ruby), khuyên cô đưa chúng về Bangkok để bán, viên to nhất, đẹp nhất Nong Nooch dâng tặng Hoàng gia Thái. Viên đá quý này được trưng bày tại Trung tâm chế tác đá quý lớn nhất Đông Nam Á do Hoàng gia trực tiếp quản lý tại Bangkok.

Sau khi lập gia đình đồng thời sở hữu khối tàn sản khổng lồ, bà Nong Nooch cùng chồng mua gần 250 ha đất tại quê nhà, trồng cây ăn trái, nhưng bà luôn đau đáu về một khu vườn thơ mộng tiên cảnh, bà đã sưu tầm các loại hoa và thực vật tạo thành Vườn nhiệt đới và lập dự án Bảo tồn động vật hoang dã. Hiện nay, vườn nhiệt đới của bà bao gồm 20.000 loại cây được bà sưu tầm từ 50 quốc gia trên toàn thế giới, tại đây bà cũng trưng bày các mặt hàng gốm thủ công mỹ nghệ tinh xảo sống động. Giờ đây, bà đã giao toàn quyền quản lí cho con trai, anh Kampon Tansacha, một nhà thực vật học tốt nghiệp ở nước ngoài. Vườn nhiệt đới cách Pattaya 13-14 km, mang theo tên Công viên Nong Nooch.”

Tượng thần 4 khuôn mặt biểu hiện cho Lòng tốt – Nhân từ – Cảm thông và Công bằng, quay ra 4 hướng với đầy đủ mắt tai mũi miệng, có 8 cánh tay, mỗi tay đều cầm một pháp khí tượng trưng cho nhiều ý nghĩ khác nhau:

_Cầm Lệnh Kỳ: biểu hiện cho Vạn năng pháp lực.

_Cầm Phật Kinh: biểu hiện cho Trí Tuệ.

_Cầm Pháp Loa Ốc Báu: biểu hiện cho sự Phúc Lành.

_Cầm Quyền trượng biểu hiện cho Công danh thành tựu.

_Cầm Minh Luân: Vòng xe ánh sáng biểu hiện cho Tiêu tan phiền não.

_Cầm bình nước: biểu hiện khát khao có cầu tức có cung.

_Cầm Niệm Châu biểu hiện cho việc làm chủ Luân Hồi.

_Tay còn lại ấn trước ngực: biểu hiện cho sự Cảm thông che chở.

Đền Erawan được dân địa phương rất sùng bái nên du khách và khách thập phương không nên có hành vi mất lịch sự, thiếu tôn kính. Theo giai thoại, người đàn ông bị tâm thần vào đền quậy phá, khi đang chạy nhảy vấp vào hàng rào nên bị đâm chết tại chỗ, nhưng có nguồn tin là do dân địa phương đánh chết vì xúc phạm thần linh của họ.”

Câu chuyện đầy hoang đường, mê tín dị đoan mà hướng dẫn viên Say kể, ấy thế trong đoàn chúng tôi rất nhiều người tin, trong số người ấy có cô Phương Dung, một thanh nữ Hà thành, không những thế còn phụ họa thêm về sự linh thiêng của thần Bốn mặt đã chữa khỏi bệnh ung thư giai đoạn cuối của người bác ruột, nên kỳ du lịch này cô đến đền Evawan để trả lễ.

Ai tin xin cứ tin, còn vợ chồng tôi không tin. Vì cứ đến đền Evawan cầu xin trúng số, thần sẽ ban phước, nhân dân Thái Lan không còn người nghèo và thần Bốn mặt chữa được bệnh u bướu, ung thư thì tất cả các bệnh viện u bướu và ung thư Thái Lan cũng như trên toàn thế giới nên đóng cửa và Ủy ban trao giải Nobel về y học nên trao giải này cho vị thần Bốn mặt.

Cậu Say đưa đoàn chúng tôi đến đền Evawan, vợ chồng tôi đứng bên ngoài xem phong cảnh và nhìn khách hành hương đến lễ, không vào khuôn viên đền. Sau gần một giờ đồng hồ, cậu Say đưa một số bà trong đoàn đến cửa hàng bán tượng thần Bốn mặt. Ông Vũ Quốc Trị thấy vợ mình đi theo hướng dẫn viên Say vào cửa hàng, bất ngờ tôi nghe thấy ông chửi:

_Con mẹ ngu này đi mua tượng Bốn mặt về để lập điện thờ đây.

Thái Lan là đất nước đạo Phật vì thế du khách được thăm viếng rất nhiều chùa và những địa điểm tâm linh mà người Thái tôn thờ như: Trân Bảo Phật Sơn, ngọn núi khắc hình Phật và đắp bằng vàng 24 K nhân kỷ niệm 50 năm đăng quang của nhà vua Thái Lan. Du khách được đi thuyền trên sông Chaophraya ngắm nhìn đàn cá đốm trắng trên đầu mà hướng dẫn viên Say lại kể giai thoại chuyện luân hồi quả báo. Chúng tôi được chứng kiến nhà sư đi khất thực trên đường phố và chùa nào cũng có hòm công đức chẳng khác gì Việt Nam.

Cung Hoàng Gia mùa Hè (Vimanmek Palace)

Hoàng Cung mùa Hè (Vimanmek Palace)

Hướng dẫn viên Say yêu cầu chúng tôi phải đến trước cửa cung điện lúc 10 giờ sáng vì số lượng du khách tới thăm rất đông phải xếp hàng. Người dân Thái rất tôn kính nhà vua của họ, coi hoàng gia là bậc tối thượng. Anh quốc cũng là một quốc gia còn giữ quân chủ, có Nữ hoàng và hoàng tộc, nhưng người dân Anh không quá sùng bái Nữ Hoàng Elizabeth Đệ Nhị và hoàng gia như người Thái. Quốc vương Bhumibol Adulyaej qua đời ngày 26-10-2016, cả nưóc đễ tang ông một năm, trong thời gian quốc tang, hầu hết các cơ sở công cộng cũng như nhà hàng, khách sạn đều có bàn thờ và hàng ngày thắp hương, dâng lễ vật cúng bái quốc vương. Ngày 26-10-2017 vào hồi 10 giờ đêm, nghi lễ chính thức hỏa táng do tân Quốc vương Maha Vajialongkom là người thắp lửa Đài hoá thân hoàn vũ. Tro cốt của cố vương đưa vào Lư đựng tro của Hoàng gia mạ vàng đem đến chùa Wat Pha Kaew (Chùa Phật Ngọc) làm lễ, sau đó đem về hoàng cung.

✦ ✦ ✦

Mới 10 giờ sáng mà nắng đã gay gắt, báo hiệu một ngày nóng như đổ lửa, Say bàn giao chúng tôi cho hướng dẫn viên mới tại nơi thăm quan. Chúng tôi theo cô hướng dẫn viên xếp hàng vào thăm. Đoàn người rồng rắn xếp hàng dài hơn cây số, nhưng một điều rất lạ, ban tổ chức cấm du khách mang máy ảnh, máy ghi hình, đội mũ, nón, ô dù và cầm chai nước để uống khi đứng xếp hàng. Tất cả đồ đạc từ máy ảnh, camcorder, mũ, nón, ô dù, chai nước chúng tôi phải gửi Hải và Say đem về xe coach. Trong khi khuôn viên hoàng gia không có bất cứ hàng cây có bóng mát nào giúp du khách tránh nắng. Xếp hàng hơn hai tiếng ngoài sân không mũ, nón, ô dù, không nước uống, vợ chồng tôi quá thất vọng và mệt mỏi muốn ra về, nhưng cô hướng dẫn viên người Thái dọa “sẽ lạc vì cậu Hải và Say đón chúng tôi ở địa điểm khác.” Vừa nóng, vừa khát dưới ánh nắng gay gắt, hầu hết du khách cảm thấy mệt mỏi, khó chịu nhưng buộc phải theo hướng dẫn viên trong khu vực. Theo giới thiệu, đây là hoàng cung, nhưng vào đến nơi tôi rất thất vọng, vì nơi đây chỉ là một bảo tàng của hoàng gia không hơn không kém, chẳng có gì đáng chiêm ngưỡng ngoài bức tượng Phật bằng vàng đặt trên bệ. Với tôi, nếu biết phải chịu những điều nghiêm cấm kỳ cục có một không hai, chắc chắn chúng tôi không vào, vì vừa mất thời gian vừa phải chịu cực hình phơi nắng và không cho đem theo chai nước suối chống khát, chống nóng. Ấy thế cậu Say còn nói “Có lần du khách phải đứng dưới trời mưa tầm tã, các bác như thế vẫn là còn may mắn lắm.” Vậy nếu bà con người Việt đi du lịch Thái được hướng dẫn viên đưa thăm cung điện mùa hè, theo tôi không nên đi, nhất là người cao tuổi, vì chả có gì đáng xem, có khi mất mạng vì cái trò cấm lố bịch.

Tượng Phật bằng vàng ròng trong Hoàng Cung

Trân Bảo Phật Sơn khắc hình Phật và đắp bằng vàng 24 K

Mưu sinh bằng nghề quá nguy hiểm

Cuộc vui nào cũng đến lúc chia tay. Sau khi vào siêu thị Big C mua sắm và tự do bữa trưa, đoàn chuẩn bị lên xe đến phi trường Bangkok về Hà Nội. Dù sao, chuyến du lịch Thái cũng để lại cho chúng tôi những kỷ niệm khó quên, đáng đồng tiển bỏ ra, còn hẹn ngày tái ngộ chắc là khôn

Du lịch Hong Kong

Theo hẹn, chúng tôi đến Công ty Cổ phần Thương mại và Du lịch Zentour ở phố Nguyễn Cảnh Toàn, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Đón tôi là Đan Phượng, một cô gái đôn hậu, xinh xắn, có nụ cười đáng mến, khoảng 30 tuổi. Sau khi giới thiệu các tour du lịch nước ngoài, chúng tôi chọn gói du lịch Hong Kong và Hàn quốc. Đan Phượng nói với tôi:

_Hai bác nên đi tour Hàn Quốc trước vì đang khuyến mại.

_Hàn Quốc bây giờ đang giữa mùa đông, lạnh lắm.

Cháu Đan Phượng cười:

_Hai bác định cư ở Anh chịu rét quen rồi, sợ gì.

Tôi bật cười:

_Cháu ơi, tránh cái lạnh ở London, nay lại đến Hàn quốc đúng mùa đông, hai bác chả dại, dù giá tour khuyến mại khùng.

Nhiều năm nay, có thể do biến đổi khí hậu, mùa đông London hầu như không có tuyết, nhiệt độ ban đêm lạnh nhất khoảng -5 hay -6 độ C là cùng, so với mùa đông Seoul của Hàn quốc thì quá ấm áp. Chúng tôi chọn tour Hong Kong ngày 25-3, tour Hàn Quốc vào cuối tháng 4, lúc ấy đã sang xuân thời tiết ấm hơn. Cháu Đan Phượng nói với chúng tôi:

_Hai bác là Việt kiều nên công ty không yêu cầu hai bác xuất trình tài khoản trong ngân hàng và không phải đóng lệ phí visa (30 Mỹ kim/người).

_Xin lỗi, cho bác hỏi một chút được không?

_Dạ, bác cứ hỏi.

_Sao người Việt trong nước đi tour Hong Kong và Hàn quốc lại phải có tài khoản trong ngân hàng mới được đặt tour?

_Chả giấu gì hai bác, công ty cháu đã từng bị đối tác phạt rất nặng vì có du khách bỏ trốn, cho nên theo quy định mới, khách hàng trong nước buộc phải có tài khoản trong ngân hàng tối thiểu 50 triệu đồng trở lên và phô-tô bản sao sổ tiết kiệm để chúng cháu kèm vào hồ sơ đến toà đại sứ làm visa.

Nói xong, cháu Đan Phượng đưa cho tôi bản quy định đăng ký du lịch Hong Kong đối với khách hàng người Việt như sau:

_Hộ chiếu còn hạn trên 6 tháng và 2 ảnh 4 x 6 mới chụp.

_Photo giấy chứng minh thư nhân dân.

_Chúng minh tài chính tối thiểu 2 ngàn Mỹ kim/khách (>40 triệu VNĐ) trong sổ tiết kiệm hoặc giấy xác nhận số dư tài khoản ngân hàng thời điểm đăng ký du lịch.

_Giấy chứng minh nghề nghiệp. Nếu là cán bộ công nhân viên phải điền mẫu Giấy Xác Nhận Công Việc. Nếu là chủ doanh nghiệp yêu cầu bản sao đăng ký kinh doanh. Người về hưu phải cung cấp sổ hưu hoặc thẻ hưu trí.

_Giấy đăng ký kết hôn nếu hai vợ chồng cùng đi.

Đọc xong bản quy định tôi thấy người nào có hộ chiếu của nhà nước CHXHCNVN cấp chắc cảm thấy xấu hổ vì phẩm giá con người bị coi thường khi du lịch hay du học. Tại sao vậy? Phải chăng chính một số người Việt đã tự bôi nhọ phẩm giá và đánh mất niềm tin với các quốc gia trên thế giới.

Mấy năm gần đây, trên báo lề phải trong nước từng đăng tải thông tin tại các nhà hàng ở Mã-Lai, Singapore, Nhật, Thái…. ngay cửa ra vào có bảng ghi bằng chữ Việt với hàng chữ cảnh cáo người Việt đi du lịch không lạm dụng lấy quá nhiều món ăn, nếu không sử dụng hết sẽ bị phạt. Và nhiều siêu thị cũng cảnh cáo bằng chữ Việt “ăn cắp sẽ bị truy tố” vì số người Việt ăn cắp hàng hóa tại siêu thị đã bị truy tố gồm rất nhiều thành phần kể cả du học sinh làm luận án Master hay Ph.D cũng như phi hành đoàn Vietnam Airllines tiếp tay mang hàng ăn cắp về nước.

Năm 2003, Vương quốc Anh nhận 100 lao động phổ thông người Việt theo diện xuất khẩu lao động làm lao công trong khách sạn gần sân bay Heathrow ở London. Sau 2 năm hết hợp đồng, 90% người Việt này biến thành chuột chũi sống lẩn lút tại Anh, buộc chính phủ Vương Quốc Anh hủy hợp đồng với chính phủ Việt Nam tiếp nhận xuất khẩu lao động. Và cũng từ đấy, việc xin visa du học, du lịch, thăm thân nhân của người Việt Nam sang Anh gặp nhiều trở ngại và khó khăn.

❦

Cháu Đan Phượng đưa cho chúng tôi Chương trình du lịch Hong Kong - Disneyland 4 ngày 3 đêm trọn gói 580 US$/người (miễn phí 30US$ visa):

1-Ngày 1: Hà Nội - Hong Kong. Chuyến bay VN 592 khởi hành 10h40 tại Nội Bài, đến 13h30 hạ cánh xuống phi trường Chek Lạp Kok (Xích Lạp Giáp) Hong Kong. Trên đường về khách sạn, được ngắm cầu Thanh Mã, cây cầu đẹp nhất của Hong Kong và thăm quan siêu thị dành cho “Quý bà” (Ladies Market). Nghỉ tại khách sạn 3 sao Caritas Bianchi.

2-Ngày thứ 2: Hong Kong. Thăm quan thành phố, miếu Hoàng Đại Tiên, Vịnh Nước Cạn, đỉnh Thái Bình. Thăm quan khu phố Tsin Sha Tsui (Chim Sao Chổi) nổi tiếng.

3-Ngày thứ 3: Hong Kong - Disneyland. Sau bữa điểm tâm xe đưa đi thăm Trung tâm vàng bạc đá quý, Đại lộ Ngôi Sao nơi ghi dấu ấn của các minh tinh màn bạc. Sau bữa trưa, thăm quan Công viên Disneyland – công viên giải trí quốc tế lớn thứ 3 trên thế giới chỉ sau Paris và Toklyo.

4-Ngày thứ 4: Hong Kong – Hà Nội: Sau điểm tâm, tự do mua sắm ở trung tâm thương mại. Đến 14.30 đáp chuyến bay VN 593 về Nội Bài, Hà nội.

Đối với chúng tôi, Hong Kong là mảnh đất có rất nhiều kỷ niệm buồn nhiều vui ít của đời người viễn xứ, bắt đầu từ trưa ngày 16-6-1979, khi thuyền chúng tôi rời bến Máy Chai, Hải Phòng làm người tỵ nạn đi tìm chân trời tự do. Đến phao số 0, đảo Ngọc, xà lan của tổ công an thuộc Sở ngoại kiều kéo ba thuyền người Việt gốc Hoa sống nhiều đời ở Việt Nam, - bị chính phủ Việt Nam tống khứ ra biển Đông sau cuộc chiến tranh Trung - Việt ngày 17-2-1979 -, như một thứ rác rưởi và tên đại uý Hùng sau vét nốt những đồng tiền Việt cuối cùng trong cạp quần chúng tôi, ra lệnh cắt dây kéo, khi xà lan quay đầu về đất liền, y nói to một câu đểu cáng, khốn nạn mà đến nay sau 40 năm chúng tôi không thể quên:

_Chúc bà con ăn cá, đừng để cá ăn.

Lênh đênh trên biển cả, sau trận cuồng phong giữa biển khơi, may được thuyền đánh cá của ngư dân Trung Quốc đã cứu thuyền chúng tôi vào bờ biển Bắc Hải. Cuộc vượt biển đến chân trời tự do sau 6 tuần, chúng tôi đã cập bến Hong Kong vào ngày 30-7-1979. Sau gần 9 tháng ở các trại tỵ nạn dành cho người Việt chạy trốn cộng sản, đến ngày 11-4-1980 chúng tôi lên máy bay sang định cư ở Vương quốc Anh cho đến ngày nay.

Theo số liệu của Wikidepia, số người vượt biển bằng thuyền nhập cư bất hợp pháp bắt đầu từ năm 1975 mãi cho đến năm 2000 mới chấm dứt. Trong suốt thời gian 25 năm, ¼ thế kỷ, đây là một vấn nạn gây nhức nhối và khó khăn nhất đối với chính quyền Hong Kong. Từ năm 1978 đến 1983, người tỵ nạn Việt Nam nhập cư bất hợp pháp vào Hong Kong chủ yếu là người Việt gốc Hoa, nhưng những năm sau người Việt Nam chính gốc cũng “té nước theo mưa”, họ vượt biên sang Hong Kong chỉ vì cuộc sống nghèo khổ do nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn ấy đang trên bờ vực sụp đổ, lạm phát tăng đến 200%, gạo mọt cũng không có để ăn, nên tìm mọi cách tìm đường đến Hong Kong. Thời kỳ ấy, miền Bắc Việt Nam có câu thành ngữ “Cột đèn mà có chân thì cũng vượt biên”. Con số người Việt nhập cư bất hợp pháp vì lý do kinh tế quá lớn, Ủy ban về Người tỵ nạn của Liên hiệp quốc tại Hong Kong không đủ khả năng tiếp nhận, nên lấy mốc ngày 16-6-1988 là ngày cuối cùng, thuyền đến sau ngày 16-6-1988 không được hưởng quy chế tỵ nạn, họ bị nhốt trong trại cấm, nhà tù và buộc phải hồi hương. Trước khi chính phủ Anh bàn giao Hong Kong cho chính phủ Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa vào tháng 7 năm 1997, chính quyền Hong Kong buộc phải giải quyết số người Việt nhập cư bất hợp pháp bằng biện pháp cưỡng bức hồi hương. Nhiều cuộc bạo động, đốt và phá trại của người Việt đã xảy ra, không những thế chính phủ Việt Nam còn gây khó khăn trong việc trục xuất bằng cách yêu cầu viện trợ kinh tế và cấp $1000 HK/người bị trục xuất. Theo thống kê của Liên hiệp quốc về người tỵ nạn Việt Nam ở Hong Kong, từ năm 1975 đến 2000 đã có 143.700 người tỵ nạn Việt nam (chủ yếu là người Việt gốc Hoa trong đó có gia đình tôi) được định cư ở nước thứ ba và 67.000 người Việt bị trục xuất về nước..

Hong Kong là mảnh đất “thừa nam, thiếu phụ nữ”, tình trạng bất bình đẳng giới thật nghiêm trọng, vì thế số lượng người đàn ông Hong Kong độc thân (chủ yếu từ Đại Lục nhập cư) rất lớn, nhất là ở tầng lớp lao động phổ thông, không có tay nghề với đồng lương thu nhập thấp, họ thường phải giải quyết sinh lý bằng con đường tìm gái mãi dâm. Chính vì lý do đó, nghề mãi dâm ở Hong Kong phát triển cực thịnh trong nhiều thập niên. Để giải quyết vấn nạn này, chính quyền Hong Kong có “chính sách mở”, cho phép các cô gái tỵ nạn Việt Nam sẽ được định cư nếu “lấy chồng có quốc tịch Hong Kong”. Ra đi rời bỏ quê hương, không ai muốn quay về Việt Nam với hai bàn tay trắng để mang nỗi tủi hổ với người thân, bạn bè và hàng xóm, cho nên các cô gái Việt Nam ở trong các trại cấm, nhà tù phải hồi hương đồng ý lấy chồng người Hong Kong bất chấp rủi ro. Một danh sách lên tới vài ngàn cô gái chưa chồng Việt Nam tình nguyện do các trưởng trại cấm và nhà tù giao cho chính phủ Hong Kong giải quyết. Nhưng bản danh sách chỉ ghi tên, tuổi không kèm theo ảnh. Đàn ông đơn thân Hong Kong được phép lựa chọn “may rủi” một cô gái chưa chồng thông qua bản danh sách, hai bên không được gặp mặt (tránh sự lựa chọn), nếu đồng ý, sau khi đăng ký kết hôn, cô gái người Việt được ra khỏi trại cấm, trở thành vợ chính thức của người đàn ông Hong Kong. Cuộc hôn nhân không tình yêu, không lựa chọn, may ít rủi nhiều, nhưng họ đã chấp nhận, giúp cho 5 ngàn cô gái người Việt được định cư, không phải hồi hương và 5 ngàn chàng trai ế vợ Hong Kong có gia đình, giảm được tệ nạn mãi dâm. Gia đình vợ Việt chồng Hong Kong này có rất nhiều chuyện bi hài. Có nhiều cặp vợ chồng xứng đôi vừa lứa và cũng không ít người chồng quá già, bằng tuổi cha chú, lại nghèo mạt rệp và có anh chồng Hong Kong vớ cô vợ Việt xấu xí hết cỡ khen chê, nhưng lại đanh đá cá cầy, bắt nạt chồng. Nhưng những cặp đũa lệch này đành “nghiến răng” cam chịu, vì đã đồng ý ký kết với bản kết giao kèo nghiệt ngã, nhằm ngăn ngừa các cô gái Việt sau khi được nhập tịch Hong Kong, họ sẽ li hôn, về Việt Nam đưa chồng mới sang định cư.

Hiện nay người Việt nhập cư bất hợp pháp vào Hong Kong vẫn tiếp diễn bằng nhiều con đường, chủ yếu là du lịch, thăm thân nhân rồi trốn lại. Chính vì lẽ đó, người Việt trong nước đăng ký đi tour Hong Kong gặp nhiều trở ngại là vì vậy.

Ngày thứ 1: Hà Nội – Hong Kong

Chiếc Airbus 321 VN 592 của Việtnam Airlines từ từ hạ cánh xuống nhà ga số 1 (Terminal 1) sân bay Xích Lạp Giáp (赤鱲角機場 Chek Lap Kok Airport), một trong 10 sân bay bận rộn, tấp nập nhất thế giới. Sân bay nằm trên đảo Xích Lạp Giáp sau khi san bằng núi đá và lấn chiếm ra biển để mở rộng mặt bằng tạo đường băng và hai nhà ga với tổng diện tích 12 cây số vuông, hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 1998, sau 6 năm xây dựng với tổng số vốn đầu tư 20 tỷ Mỹ kim (thời giá 20 năm trước.)

Sân bay Khải Đức (启德機場, Kai Tak Airport) là sân bay cũ của Hong Kong, nơi mà năm 1978 đã nhường một phần khu vực sân bay để lập hai trại tỵ nạn Việt nam là Khải Đức Bắc và Khải Đức Đông. Trại Khải Đức Bắc là trại cấm có trên 2 ngàn tỵ nạn Việt Nam nhập cư bất hợp pháp cuối năm 1978. Đây là tòa nhà 6 tầng nằm phía ngoài cổng chính của hai trại. Gia đình tôi ở trại Khải Đức Đông từ ngày 03-9-1979 đến cuối tháng 3-1980 chuyển sang trại A-Cai-Lẩu-Cái để chuẩn bị sang Vương quốc Anh định cư. Trại Khải Đức Đông thành lập tháng 5-1979 đến đầu năm 1980 chia thành hai trại Khải Đức Đông A và Khải Đức Đông B, mỗi trại có đến vài ngàn người tỵ nạn từ Việt Nam chạy trốn chế độ cộng sản. Nay khu vực này đã trở thành khu dân cư với nhiều dẫy nhà cao tầng xây dựng hơn 20 năm.

Hướng dẫn viên Khoa giúp chúng tôi điền phiếu xuất nhập cảnh và dẫn đường vào khu vực nhập cảnh. Nơi đây rất đông người từ nhiều chuyến bay khắp ngả đường trên thế giới đến Hong Kong. Xếp hàng vòng vo, ngoằn ngoèo như con rắn dài gần cây số theo chỉ dẫn của cảnh sát Hong Kong. Mặc dù có rất nhiều cửa, nhưng gần một giờ đồng hồ chúng tôi mới được làm thủ tục nhập cảnh. Vì vợ chồng tôi có hộ chiếu Vương quốc Anh nên không gặp bất cứ khó khăn nào. Những người Việt cùng đoàn tuy bị kiểm tra khắt khe, vì phải đối chiếu nhiều giấy tờ theo bản khai nhưng không một ai bị từ chối nhập cảnh.

Hướng dẫn viên Khoa và tôi cạnh dây chuyền lấy hành lý.

Lấy hành lý xong, Khoa đưa chúng tôi ra khu đỗ xe chờ hướng dẫn viên Hong Kong đến đón. Khoảng 15 phút sau, chiếc xe coach sang trọng từ từ đỗ trước chúng tôi. Một cô gái khá “mập” từ trên xe bước xuống tươi cười niềm nở chào chúng tôi. Đoàn chúng tôi lên xe ổn định chỗ ngồi, trong khi xe coach bon bon trên đường quốc lộ về khách sạn, hướng dẫn viên Phượng tay cầm chiếc micro giới thiệu tên và làm quen với đoàn du lịch. Phượng kể, cô theo gia đình vượt biển sang Hong Kong cuối năm 1988, vì thế không được hưởng quy chế tỵ nạn, gia đình Phượng phải hồi hương trong số 67 ngàn người bị chính quyền Hong Kong trục xuất, nhưng Phượng “nhanh chân” chấp nhận lấy một người đàn ông Hong Kong nên được định cư. Hiện nay số người Việt Nam định cư ở Hong Kong như Phượng rất đông, khoảng trên dưới 6 ngàn người làm đủ cách ngành nghề trong đó có nghề hướng dẫn viên du lịch vì biết tiếng Quảng và tiếng Việt.

Hong Kong là một thành phố pha trộn giữa những lối kiến trúc Á – Âu rất độc đáo. Bên cạnh hàng ngàn các khối nhà cao tầng mọc lên san sát đan xen vào là những khu nhà và chùa mang đậm nét Trung Hoa, một con rồng Á châu đang vươn lên bên bờ biển Thái Bình Dương. Gần 40 năm, nay chúng tôi trở lại Hong Kong với tư cách là khách du lĩch chứ không phải là thuyền nhân nhập cư bất hợp pháp. Hong Kong vẫn xô bồ, sôi động, ngày ngày vẫn phá núi, mở đường, làm cầu, xây các khu chung cư cao tầng, lấn biển để mở rộng diện tích, biến Hong Kong ngày một tươi đẹp và giàu mạnh hơn về mọi mặt xứng đáng tầm vóc Hòn ngọc Viễn Đông.

Trên đường xe về khách sạn, tôi hỏi cháu Phượng về trại Kho Đen, nơi tiếp nhận đầu tiên những thuyền nhân từ Việt Nam đến Hong Kong, một trại rất tai tiếng về cách đối xử tàn bạo của cảnh sát và cai ngục Hong Kong những năm 1978, 79, 80s đối với thuyền nhân Việt Nam. Theo như Phượng, nơi ấy đã trở thành một trong nhiều khu tập kết containers của Hương Cảng đã gần 30 năm. Gần 40 năm nay mới trở lại, Hong Kong vẫn xô bồ, sôi động, thành phố vẫn phá núi, lấp biển, mở rộng và nhiều nhà cao tầng mọc lên, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân. Theo Phượng, một hộ chung cư cao tầng giá lên đến triệu đô la Hong Kong (khoảng #100 ngàn Anh kim), vì thế người lao động không có tay nghề khó có thể mua nổi một căn hộ chung cư, dù căn hộ ấy chỉ lớn hơn chuồng chim bồ câu.

Đoàn chúng tôi gồm 20 người, thật bất ngờ có 18 người sống ở tỉnh Quảng Ninh, trong đó có gia đình bác Đào Viết Ngọc cùng con trai, con dâu tổng số là 8 người. Thế mới biết bà con Quảng Ninh bây giờ giàu thật, du lịch Thái Lan cũng toàn người Quảng Ninh, nhất là đi du lịch Hong Kong với điều kiện đòi hỏi khắt khe về tài khoản ngân hàng, ấy thế mà 18 người đều vượt qua được.

Bữa tối tại nhà hàng, theo bố trí mỗi bàn gồm 10 người, gia đình bác Ngọc 8, thiếu hai, nên cháu Phượng ghép chúng tôi cho đủ. Trước khi ngồi xuống ghế, với phong tục của người Hoa, hai tay tự nắm lại để trước ngực, tôi chào và nói với tám người đang ngồi chung bàn:

_Chúng tôi xin hân hạnh được làm quen với đại gia đình ta. Tôi xin được giới thiệu, tôi là Mạnh, vợ tôi là Tâm, rất hân hạnh được ngồi cùng bàn dùng bữa với đại gia đình ta trong chuyến du lịch này.

Một người cao tuổi nhất trong gia đình, khuôn mặt đôn hậu, mái tóc bạc đứng lên đáp lễ, vui vẻ nói:

_Tôi thay mặt cho gia đình cũng rất vui khi được ngồi chung mâm với ông bà. Tôi là Ngọc, vợ tôi tên Thuỷ, cùng hai vợ chồng con trai thứ hai, thứ ba và cháu út.

Chúng tôi lần lượt bắt tay nhau làm quen và trong suốt thời gian du lịch Hong Kong chúng tôi ngồi cùng mâm và tâm đầu ý hợp. Tôi và bác Ngọc đều tuổi Thìn, tôi sinh tháng 6 bác sinh tháng 3, theo phong tục Việt Nam, sinh trước 1 ngày cũng là anh nên tôi gọi hai bác Ngọc -Thuỷ là anh chị và hai bác gọi chúng tôi là cô chú, thân mật như bạn cũ lâu ngày gặp lại.

2-Ngày thứ 2: Thăm quan thành phố Hong Kong

Theo chương trình, Phượng đưa chúng tôi thăm quan miếu Hoàng Đại Tiên, gọi là miếu hay chùa cũng được. Đây là ngôi chùa khá lớn mang đậm nét kiến trúc Trung Hoa, ai muốn xin quẻ thẻ về tài lộc, hậu vận cũng được và có thầy giải nghĩa ngay sân chùa. Ngay gần chùa có trung tâm siêu thị có cửa hàng bán đồ ăn nhanh KFC (Kentucky Fried Chicken - món gà rán và khoai tây chiên ròn của Mỹ) và hàng lưu niệm.

Thăm bảo tàng sáp, đại lộ ngôi sao, nơi trung bày tượng bằng sáp những minh tinh màn bạc nổi tiếng của Hong Kong như Thành Long, Châu Nhuận Phát, Lương Triều Vĩ… các ca sĩ diễn viên Mỹ, Anh, Pháp… Với tôi, bảo tàng sáp ở đây không thật sự hấp dẫn, vì London có nhà bảo tàng sáp Madame Tussauds hoành tráng và nhiều nhân vật nổi tiếng trên toàn thế giới mà chúng tôi từng thăm quan.

Chiều thăm quan khu phố Tsim Sha Tsui (Chim Sao Chổi) nơi buôn bán sầm uất, có rất nhiều cửa hàng nổi tiếng như Top Shop, M & S, H & M…. với giá trên trời, đắt hơn cả ở London.

Ngày thứ 3: Disneyland (香港迪士尼樂園)

Hong Kong đất hẹp người đông, mỗi gia đình sống trong các căn hộ trong các toà nhà cao tầng thật nhỏ hẹp, nhiều người đã từng ví căn hộ ấy là “tổ chim người”, nhưng chính quyền Hong Kong đã dành một vùng đất rộng 27,5 hectares để xây dựng công viên Disneyland thật đáng trân trọng, không những thế ngày càng mở rộng, giúp cho người dân và trẻ em Hong Kong có nơi giải trí, vui chơi sau những ngày lao động, học tập mệt mỏi, đồng thời thu hút du khách thập phương đến thăm quan, giúp GDP Hong Kong tăng cao trong ngành “công nghiệp không khói.”.

Hong Kong Disneyland (香港 迪士尼 樂園) là một công viên giải trí nằm trên đất hoang ở đảo Lantau, Vịnh Penny, nó thuộc quyền sở hữu và quản lý của Công viên Giải trí Quốc tế Hong Kong và Công viên Đại dương Hong Kong, một trong hai công viên giải trí lớn ở Hong Kong. Vào hồi 13:00 (theo giờ Hong Kong) ngày 12 tháng 9 năm 2005 Hong Kong Disnetland mở cửa khai trương đón khách. Xây dựng Disneyland, các kiến trúc sư đã cố gắng kết hợp hài hòa giữa nền văn hoá Âu - Mỹ với văn hóa, phong tục và truyền thống Trung Hoa, tuân thủ các quy tắc về phong thủy khi thiết kế và xây dựng. Họ bắt buộc phải tạo một khúc cua gần lối vào Hong Kong Disneyland Resort, có làm như vậy vượng khí của khu vui chơi giải trí sẽ không chảy ra Biển Nam Trung Hoa.

Ba khu vực đang được mở rộng cho quần thể Hong Kong Disneyland

Disneyland có 7 khu vực với nhiều chủ đề khác nhau trong đó có nhà hàng, cửa hàng bán đồ lưu niệm, bao gồm:

Main Street, U.A.

Main Street của Desmeyland

Lấy cảm hứng từ đường Main Street (phố Chính), Hoa Kỳ, các tòa nhà phố Chính Disneyland này giống với những tòa nhà ở Anaheim và giống như các công viên giải trí Disney nơi khác. Main Street của Hong Kong Disneyland đóng vai trò như lối vào công viên. Theo kế hoạch, ban đầu sẽ xây nhà hàng dưới nhà ga Railroad, nhưng đã loại bỏ vì lý do vì ngân sách. Khu Main Street này giống như thị trấn nhỏ của Mỹ từ những năm 1890-1910 và rất giống với đường phố chính ở Anaheim nhưng chủ đề có chút khác biệt vì ảnh hưởng nặng nề bởi người nhập cư châu Âu. Khu Plaza Inn - thiết kế bên ngoài giống hệt như ở Disneyland – nhưng lại mô phỏng một món ăn Trung Quốc cổ điển được tạo ra bởi một cặp vợ chồng người Mỹ giàu có nhưng say mê văn hóa Trung Hoa. Nhà hàng Market House Bakery gợi nhớ đến một lò bánh ngọt do đầu bếp bánh ngọt từ Vienna đến xây dựng, người đã đưa những món tráng miệng nổi tiếng nhất thế giới từ triều đình Áo sang. Khác phố Chính (Main Street) từ các Disneyland các nước khác, phố Chính ở Hong Kong Disneyland được xây dựng chủ yếu bằng gỗ thay vì đá và cuộc diễu hành vào 14.00 hàng ngày không có xe ngựa kéo, thay thế bằng xe cơ giới, mặc dù các bài hát buổi diễu hành mô tả xe ngựa đi trên đường chỉ gợi lại khái niệm xa xưa trong nghệ thuật.

Adventureland: Vùng đất Khám phá và Mạo hiểm

Khu khám phá và mạo hiểm của Hong Kong Disneyland là khu vực lớn nhất trong số quần thể Disneyland. Nơi đây là một hòn đảo trong đó mô phỏng lều trên cây của Tazan (Treehouse’s Tazan), nhân vật huyền thoại trong loạt phim Tazan những năm đầu của thế kỷ 20. Du khách được đi thuyền trên sông qua các khu rừng hoang sơ, có thổ dân da đỏ cư ngụ, gây cảm hứng cho du khách như đang ngồi trên những con thuyền độc mộc trên sông Amazon, Nam Mỹ. Chủ đề Frontierland (miền biên giới), du khách được thưởng thức chương trình “Lễ hội Chúa sơn lâm”.

Fantasyland Xứ sở Tuyệt vời

Fantasyland là biểu tượng câu chuyện cổ tích Nàng Công chúa Ngủ trong rừng (Sleeping Beauty Castle). Nơi đây còn xây dựng những khu tham quan dựa trên các bộ phim thiếu nhi cổ điển như Cuộc phiêu lưu của Winnie the Pooh, Dumbo the Flying Elephant (Dumbo, chú voi biết bay) và Carousel trong Cô bé lọ lem. Ngoài ra còn có Khu vườn Kỳ Diệu (Fantasy Gardens) nơi có hàng loạt nhân vật Disney huyền thoại gây cảm hứng vui tươi cho trẻ nhỏ.

Tomorrowland Miền Đất Hứa

Đặc trưng của khu Tomorrowland là trang trí bằng kim loại, chủ yếu mảng màu xanh và tím. Từ sau khi khai trương, khu này được bổ xung thêm Autopia, Syitch Encounter, Marvel và The Iron Man Experience đã mở cửa vào ngày 11-1-2017 thu hút du khách đến tham quan. Từ ngày 22-11-2016, khu Tomorrowland bắt đầu mở rộng then, kế hoạch 6 năm hoàn thành vào năm 2013 theo chủ đề Marvel Heroes.

Toy Story Land: Chuyện đồ chơi dành cho trẻ em.

Toy Story Land khai trương ngày 18 tháng 11 năm 2011, là vùng đất mới đầu tiên kể từ khi khai trương Hong Kong Disneyland năm 2005. Nằm ở phía tây của công viên, phía sau Fantasyland. Toy Story Land được sử dụng vật liệu bằng tre hoạt động như những lưỡi cỏ khổng lồ xung quanh khu vực. Khu này xây dựng theo chủ đề đã sử dụng các nhân vật Woody, Rex, có máy bay khổng lồ phỏng theo các bộ phim Toy Story.

Grizzly Gulch Thị trấn bỏ hoang Grizzly Gulch.

Khai trương vào ngày 14 tháng 7 năm 2012, khu vui chơi này tương đương với Frontierland và Critter Country. Khu này xây dựng theo chủ đề nhắc lại thị trấn khai thác mỏ bị bỏ hoang gọi là "Grizzly Gulch", nằm giữa những ngọn núi và rừng cây. Cấu trúc trung tâm là Big Grizzly Mountain Runaway Mine Cars, lấy cảm hứng từ đỉnh cao Grizzly tại công viên Disney California Adventure. Thị trấn được thành lập vào ngày 8 tháng 8 năm 1888 – ngày mà người ta tin rằng may mắn nhất vì có tới 5 con số 8 và nếu đọc theo âm tiếng Quảng con số 8 là con số may mắn - bởi những người tìm kiếm hy vọng tìm ra được mỏ vàng.

Mystic Point Điểm huyền bí

Khu vui chơi này khai trương vào ngày 17 tháng 5 năm 2013, Mystic Point là khu mới cũng là khu vực cuối cùng mở cửa tại Hong Kong Disneyland mở rộng hiện nay. Khu này xây dựng theo chủ đề lịch sử: Vào năm 1909, tại một nơi xa xôi hẻo lánh trong khu rừng già người ta phát hiện được một người phiêu lưu mạo hiểm đã lập một khu nhà vào năm 1896, nơi đây chứa biết bao điều huyền bí và sự kiện siêu nhân. Khu này còn mang theo dấu ấn về câu chuyện về Henry Mystic, vị du khách thích phiêu lưu mạo hiểm đem theo chú khỉ con Albert tinh nghịch.