Cách con người sử dụng thời gian là một trong những điều mấu chốt quyết định họ cảm thấy hạnh phúc hay mệt mỏi. Trở nên “bận rộn” đã trở thành một trong những gạch đầu dòng đầu tiên mà hầu hết chúng ta đều tìm kiếm. Tất nhiên, có thể dùng lời giải thích rằng tuổi trẻ thì phải bận rộn, để sau này còn có thể nghỉ hưu sớm, có thể tận hưởng cuộc sống rảnh rỗi một cách thảnh thơi nhất.
Có thật là như vậy không?
Một người bạn của mẹ tôi, là lãnh đạo của một tổ chức mỹ thuật danh tiếng, làm việc gần như quần quật cho tới lúc mất. Theo đúng nghĩa đen của những từ đó. Ông làm việc liên tục hàng chục năm trời sau tuổi nghỉ hưu, không một ngày ngừng nghỉ, ông xử lí những cuốn sách dày vài trăm trang cho tới những tập tài liệu cả nghìn trang, liên tục. Dường như với ông đó mới là năng lượng sống đích thực, chứ không phải thức ăn.
Thật tình mà nói, điều đó chẳng có gì xấu. Nếu ai trong chúng ta cũng sống tràn đầy mục đích và luôn hướng tới sự sáng tạo, cống hiến thì xã hội sẽ ngày càng có nhiều hơn những di sản để lưu giữ. Thế nhưng có những người không may mắn như vậy, qua đời khi còn trẻ ngay cả khi còn chưa kịp nghỉ hưu, vì lý do này hoặc khác.
Cũng có những người trẻ hơn nữa, thay vì thực sự bận rộn cho lý tưởng, họ đốt phần lớn thời gian cho những niềm vui ngắn hạn. Họ có thể đốt nhiều giờ đồng hồ tại các quán cafe mà không thực sự làm gì cả. Họ cũng có vẻ như rất bận rộn trên văn phòng, nhưng cũng không thực sự tạo ra gì cả, họ lại có thể mất nhiều thời gian nữa chỉ để tham gia vào hệ thống giao thông tắc nghẽn, và cáu kỉnh trong đó hàng tiếng mỗi ngày.
Cuộc sống đương nhiên không phải một tờ lịch được in trước với những dự định và kế hoạch được sắp xếp chỉn chu. Chúng ta không phải những con robot chẳng bao giờ biết mệt. Việc thả trôi bản thân mỗi ngày vào mớ “bận rộn” giả tạo của cuộc sống văn phòng cũng không làm chúng ta trở nên giàu hơn hay hạnh phúc hơn. Cả hai điều đó đều đến từ những thứ khác. Nếu bạn làm việc 10 tiếng mỗi ngày và vẫn chưa tìm thấy niềm vui, chưa cảm thấy mình đi đúng hướng, thì điều bạn nên làm không phải là làm việc 20 tiếng. Mà là nên dành thời gian để suy nghĩ về cách có thể phá vỡ chiếc hộp hiện tại.
Cho dù có thể sẽ chẳng phát hiện ra một tài năng nào mới ở bản thân, hay cũng không đột nhiên tìm thấy một cơ hội start-up phi thường nào, thì điều thường dễ nhận thấy nhất là rồi bạn sẽ có cách sử dụng thời gian khác với trước, cũng có thể thay đổi cả cách mà bạn đối xử với người khác. Và nếu cả hai điều đó hiệu quả, thì nó vẫn tạo ra những sự thay đổi tích cực với con người bạn.
Cách sử dụng thời gian là thứ dễ thay đổi hơn bởi nó thuộc về cá nhân bạn.
Chế độ polyphasic sleep (ngủ nhiều lần ngắn) cho phép những người thực hiện nó có thể chỉ cần ngủ từ 2 – 4 tiếng mỗi ngày nhưng vẫn đạt được giá trị sức khỏe tương đương hoặc thậm chí là hơn khá nhiều so với những người ngủ theo kiểu monophasic (ngủ một lần tám tiếng hoặc nhiều hơn mỗi ngày).
Bỏ qua những tranh cãi về tác dụng phụ của mỗi loại lên chúng ta, ngoài việc “lấy trộm” được thêm ít nhất bốn tiếng mỗi ngày (hay khoảng 50 – 60 ngày mỗi năm), phương pháp ngủ ngắn nếu được thực hiện đúng cách sẽ cho phép bạn vào thẳng chế độ ngủ sâu liên tục, khiến tổng những lần ngủ ngắn có thể giúp bạn hồi phục tương đương với những người ngủ liền mạch tám tiếng (mà thực ra trong đó chỉ chứa khoảng ba tiếng ngủ sâu).
Chẳng phải chỉ giấc ngủ, liệu bạn có nhận ra rằng điều tương tự cũng diễn ra ở nhiều hình thái khác trong cuộc sống. Rằng những người làm việc hiệu quả có thể chỉ tốn một phần ba thời gian so với phần còn lại, nhưng vẫn có được thành tích tương tự hoặc vượt trội.
Và nếu họ quyết định không trở nên quá bận rộn bằng cách tiêu xài phần thời gian dư vào những công việc khác, họ hoàn toàn có thể dùng thời gian đó để tiếp tục nâng cao năng lực của bản thân. Đó có thể là những buổi tập gym, chạy bộ, đọc sách hoặc những khóa học master online, khóa học nấu ăn, chơi nhạc. Họ càng làm điều đó nhiều, thì hiệu quả công việc của họ càng tăng cao.
Cách mà bạn đối xử với người khác cũng sẽ quyết định những điều bạn nhận được. Những người thành công nhất thường có xu hướng xây dựng chính bản thân thành một “hình mẫu”, cho dù đó là tổng thống, Giáo hoàng hay chủ một doanh nghiệp.
Điều đó không nhất thiết có nghĩa là họ phải giả tạo với bản thân, mà chính xác hơn, họ hiểu rõ con người mình phải trở thành nếu muốn phục vụ mục tiêu mà mình hướng tới. Giống như một đạo diễn khó tính cố gắng truyền viễn cảnh đang hiện ra trong đầu mình tới những diễn viên; những người lãnh đạo xuất chúng có cách riêng để khiến những người xung quanh họ cùng đam mê, cùng đặt niềm tin vào thứ mà họ hướng tới. Khi có nhiều người cùng tin tưởng vào bạn, thì cho dù bạn ở bất cứ vị trí nào, họ cũng sẽ muốn giúp đỡ bạn thành công.
Sau khi xác định được con người mà bạn muốn trở thành và đặt ra kế hoạch cho điều đó, bạn sẽ “rảnh rỗi” hơn là bạn nghĩ. Lý do rất đơn giản: bởi bạn hiểu rõ quy trình những điều đó sẽ xảy ra và thứ mình đang đi tới, nên bạn sẽ chẳng phải tốn công ngồi nghĩ xem hôm nay hay ngày mai sẽ phải làm gì.
Nếu chưa thể làm điều này một cách trọn vẹn, ít nhất hãy tập cho mình một thói quen có ích. Thực chất, trong cuộc sống, ranh giới giữa có ích và không có ích lại khá mờ. Chủ yếu nó được quyết định bởi việc bạn có thể lấy được gì ra từ đó không, điều đó có giúp cuộc sống của bạn trở nên dễ chịu hơn không.
Với một số người, đó đơn giản có thể chỉ là một hoạt động thể thao thông thường như đá bóng hay đánh cờ vua, với một số là đi du lịch, đi chơi với bạn bè, với một số khác là thời gian rèn luyện bản thân để tiến xa hơn trong công việc. Tìm được một thói quen nằm ở giữa những điều đó sẽ là hoàn hảo, bởi nó khiến bạn sẽ thực hiện nó một cách chủ động trong thích thú, nhưng lại thụ động trau dồi cho bạn những kỹ năng cần thiết. Hãy hình dung một nhà thiết kế đang thưởng ngoạn bảo tàng nghệ thuật The British Museum tại London. Hay đơn giản hơn, hãy hình dung một người chủ tiệm phở đi ăn bún thang. Thứ nào càng ở giữa giải trí và công việc, thực ra càng mang lại cho bạn nhiều thích thú nhất, bởi ít nhất bạn không cảm thấy tội lỗi khi đốt thời gian vào nó.
Và hơn thế nữa, hạnh phúc cũng lại thường vô tình nằm ở cái khe hẹp giữa hai thái cực tận cùng bận rộn và hoàn toàn rảnh rỗi ấy. Tôi rất thích tới hiệu sách. Kiểu hiệu sách văn học thì càng hấp dẫn.
Tôi có thể mất vài tiếng đồng hồ trong đó một cách khá dễ dàng, bởi tôi không tìm cuốn sách nào cụ thể từ tác giả nổi tiếng hay đang bán chạy hay vừa thắng giải thưởng nào đó, mà chỉ để sự hiếu kỳ ngẫu nhiên quyết định lựa chọn. Ngoài những lý do đương nhiên của người viết, tôi cũng là người đọc thuần túy. Và cũng như diễn viên được tới dự liên hoan phim đang công chiếu những tác phẩm điện ảnh tuyệt vời nhất, tôi háo hức lao vào hiệu sách, biết rằng có quá nhiều thứ thú vị đang chờ đợi mình. Thậm chí, chỉ riêng việc ngắm nghía nó đã khiến tôi ngẩn ra như một đứa trẻ lạc vào thế giới đồ chơi, không ngừng há hốc mồm chạy nhảy tung tăng sướng phát điên, mà chẳng thể chọn được món nào ngay lập tức.
Với nhiều người khác, hiệu sách chỉ giống như cửa hàng tiện lợi hay gì đó. Tôi thì nhìn nó giống như một mê cung nghệ thuật kỳ thú. Chưa nói tới nội dung bên trong, chỉ riêng phần thể hiện bên ngoài của chúng đã khiến tôi thích mê. Trí tưởng tượng vô hình và mơ hồ của các cá thể khác nhau đã bằng cách nào đó cùng kết hợp tạo nên những điều hữu hình. Cũng như chiếc cổng nối giữa hai thế giới đưa Alice tới xứ sở kỳ diệu... bìa sách chính là thứ đầu tiên khiến bạn nhìn chúng và bỗng dưng muốn bước vào. Hiệu sách rực rỡ chứa hàng chục, hàng trăm nghìn những cánh cổng kỳ diệu như thế, chính là nơi bạn có thể dừng toàn bộ trục thời gian thông thường để lạc một chút vào từng thế giới. Nó cho phép bạn chỉ cần vài tiếng đồng hồ ngoài đời thực vẫn có thể sống cả một cuộc đời, vài cuộc đời trong đó.
Khả năng co giãn thời gian ấy khiến tôi thi thoảng tới hiệu sách một mình, và để sức hút từ những cánh cổng ấy cuốn đi đầy tự do như vậy.
Có một câu nói tôi rất thích rằng: Thời gian là miễn phí nhưng cũng lại vô giá. Bạn không thể sở hữu nó, nhưng có thể sử dụng nó. Bạn có thể dùng nó, nhưng không thể giữ nó. Và một khi bạn làm mất nó, bạn sẽ không thể nào có lại được nó. Hãy dùng thời gian để làm những điều khiến bạn vui. Và nếu nó thực sự làm cho bạn cảm thấy vậy, thì nó không cần phải có lý với người khác. Chỉ cần có lý với riêng bạn là đủ rồi.
Tái thiết lập cách sử dụng thời gian, có thể sẽ là cách hữu ích khiến bạn trở nên hạnh phúc hơn, hoặc ít nhất, cũng “rảnh rỗi” hơn. Và nếu có thể, bạn sẽ kịp thở chậm hơn đôi chút, kịp nhắm mắt và trở lại làm một đứa trẻ, đặt mình vào thế giới đồ chơi kỳ diệu.
