Sau một năm dài đằng đẵng với bao nhiêu lo toan, cuối năm là lúc người phương Tây tận hưởng một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong năm: Giáng sinh. Giáng sinh ở các nước phương Tây cũng quan trọng hệt như tết Nguyên đán ở Việt Nam. Đây là dịp để gia đình cùng đoàn tụ, tận hưởng không khí sum vầy đầm ấm, gác lại một năm hỉ nộ ái ố và chuẩn bị chào đón năm mới sắp đến. Năm nay, tôi đón Giáng sinh cùng gia đình nhỏ của mình, với cây thông “xịn” dự định cuối tuần sẽ đi chặt từ khu rừng gần nhà, với những bữa tiệc nhỏ trước thềm Giáng sinh cùng người thân và với tất cả niềm hân hoan cho một mùa đoàn viên.

Giáng sinh ở Na Uy nói riêng và các nước Công Giáo nói chung dựa theo truyền thống Ki-tô giáo. Tuy nhiên, ở Na Uy, Giáng sinh còn kết hợp với phong tục của cư dân vùng phía bắc bán đảo Scandinavia và cả lễ Hanukkah của người Do Thái. Ngày nay, thế giới càng phẳng thì phong tục đón Giáng sinh của người Na Uy càng du nhập thêm nhiều nét mới lạ và độc đáo. Khoảng từ giữa tháng Mười Một, trung tâm Oslo rục rịch chuẩn bị cho chợ Giáng sinh trong thành phố. Cũng giống như chợ hoa ngày Tết ở Việt Nam, chợ Giáng sinh là một trong những điều làm nên không khí của mùa lễ hội xứ hàn đới. Khi những chiếc lá cuối cùng rơi khẽ xuống đất cũng là lúc các cành cây khẳng khiu sẽ được khoác lên dải đèn nháy sáng rực. Trên những con phố chính như Karl Johans gate, Youngstorget, người ta bắt đầu cho dựng các ki ốt nhỏ bằng gỗ để phục vụ cho việc buôn bán. Các hoạt động giải trí như hòa nhạc, đồng ca, trượt băng nghệ thuật... cũng bắt đầu xuất hiện trên phố, ở bến tàu xe hay nhà ga chính.

Giáng sinh ở Na Uy chia làm ba giai đoạn: đêm trước Giáng sinh, đêm Giáng sinh và... hậu Giáng sinh.

Đêm trước Giáng sinh là ngày 23 tháng 12 với tên gọi “Lille Julaften” trong tiếng Na Uy, nghĩa là “đêm Giáng sinh nhỏ”. Vào ngày này, các gia đình bắt đầu trang trí cây thông Noel và nướng bánh gừng. Sau đó, mọi người sẽ quây quần ăn món cháo ngọt julegrøt gồm gạo nấu với đường và kem sữa, khi ăn rắc thêm bột quế và thả nhẹ một lát bơ mỏng vào trong lòng bát cháo để sức nóng từ cháo sẽ làm tan chảy lớp bơ beo béo, mằn mặn bên trên. Theo truyền thống, bên trong nồi cháo sẽ có duy nhất một hạt hạnh nhân. Ai có được hạt hạnh nhân trong bát của mình sẽ gặp nhiều may mắn trong năm mới và sẽ được thưởng thức thêm một chiếc bánh hình chú lợn con được làm từ bột hạnh nhân ngào đường marsipan - biểu tượng may mắn ở một số nước phương Tây như Na Uy, Thụy Điển, Đức, Áo...

Ngày 24 tháng 12 là đêm Giáng sinh, Julaften, ngày quan trọng nhất trong năm đối với người Na Uy nói riêng và người châu Âu nói chung. Buổi sáng, những người có đạo sẽ đi nhà thờ để cầu nguyện. Ai không đi nhà thờ sẽ tranh thủ gói quà Giáng sinh và đặt dưới gốc cây thông trang trí trong nhà. Vào buổi chiều, đúng 5 giờ, chuông nhà thờ trên toàn quốc sẽ đồng loạt vang lên. Đây là lúc mọi người bắt đầu dùng bữa tối Giáng sinh tại nhà cùng người thân.

Từ ngày 25 đến 30 tháng 12 là khoảng thời gian nghỉ ngơi của mọi người trước thềm năm mới. Vì vậy, nó có tên gọi là hậu Giáng sinh, Romjulen. Nhiều công sở còn có chính sách cho nhân viên nghỉ ngơi xả láng đến tận Tết tây nhưng đa phần mọi sinh hoạt trong thành phố đã trở lại bình thường. Cửa hàng, quán xá đều hoạt động trở lại, người dân lại nô nức mua sắm, tụ tập cùng nhau trước thềm năm mới.

Nếu đã có dịp đến Đức hoặc vùng Alsace (bao gồm Strasbourg, Colmar... ở Pháp) vào dịp này, hẳn bạn sẽ không thể quên được vẻ ồn ào và náo nhiệt của các khu chợ Giáng sinh nổi tiếng. Tuy nhiên, chợ Giáng sinh ở Na Uy lại mang một phong cách rất khác. Gọi là “chợ Giáng sinh” nhưng thực chất julemarked chỉ là một loạt các ki ốt nhỏ chạy dọc theo con phố chính, thường tọa lạc cạnh hồ nước công cộng trong thành phố, lúc này đã trở thành sân trượt băng miễn phí ngoài trời. Điều này khác hẳn với chợ Giáng sinh có quy mô hoành tráng ở Đức và Áo, thường được tổ chức ở quảng trường lớn với đầy đủ dịch vụ vui chơi giải trí như đu quay ngựa gỗ, trò chơi trúng thưởng...

Julemarked thường chia làm hai khu: khu bán hàng và khu ẩm thực. Mặt hàng thường thấy nhất ở chợ Giáng sinh là sản phẩm làm bằng lông thú và len như găng tay, ủng, chăn... cùng đặc sản Noel mang đậm tinh thần Bắc Âu như xúc xích tuần lộc, thịt tuần lộc xông khói đặc biệt là món hamburger tuần lộc, hay các mặt hàng thủ công mỹ nghệ từ gỗ thông được làm hoàn toàn bằng tay và vô vàn món đồ trang trí Giáng sinh lung linh. Người địa phương đi chợ Giáng sinh để mua quà tặng người thân còn khách du lịch thì háo hức tìm những món đồ lưu niệm hoặc đặc sản xứ tuyết để thưởng thức.

Vốn là người có tâm hồn ăn uống, gian hàng ẩm thực ở chợ là nơi tôi thích nhất. Vì nhiệt độ ngoài trời rất lạnh, có khi xuống đến hơn -10 độ C nên các món ăn ở đây đều nóng ấm như chocolate nóng, xúc xích nướng lò than, hạt hạnh nhân ngào đường, hạt dẻ rang nổ tí tách trong chảo, đặc biệt không thể thiếu rượu gløgg. Gløgg gần giống với Glühwein ở Đức, thường là rượu vang đỏ thêm chút rượu mùi liquor, cognac và được nấu với đường, các gia vị như hồi, quế, hạt bạch đậu khấu, vỏ cam... Gløgg thường được uống nóng kèm với ít nho khô và hạt hạnh nhân thả vào bên trong ly. Thật không còn gì lý tưởng hơn việc đi chợ Giáng sinh trong cái lạnh tê tái của mùa đông nơi xứ tuyết, người bán kẻ mua ai nấy đều co ro trong lớp áo dày sụ, khuôn mặt đỏ ửng vì lạnh nhưng bàn tay thì nóng ấm với ly gløgg thơm lừng tỏa khói nghi ngút.

Cũng như bánh chưng, bánh tét, dưa kiệu, thịt kho là những món không thể thiếu được trên mâm cỗ Tết của mọi gia đình người Việt, sườn cừu muối, thịt lợn nướng và bánh vòng là những món ăn làm nên bàn tiệc Giáng sinh hoàn hảo của người dân Na Uy.

Sườn cừu muối pinnekjøtt là món ăn lâu đời của người dân Scandinavia, bắt nguồn từ phương pháp bảo quản thực phẩm bằng cách ướp muối và xông khói thịt để trữ được lâu. Vì vậy pinnekjøtt thường rất mặn. Trước khi chế biến, người ta phải xẻ sườn cừu ra thành từng rẻo nhỏ vừa ăn, sau đó ngâm trong nước lạnh ít nhất một ngày để làm tan bớt muối trong thịt. Sau khi ngâm, sườn sẽ được hầm trong một nồi to với ít nước. Điểm đặc biệt ở món pinnekjøtt là sườn tuyệt đối không được hầm trong xửng hấp bằng kim loại mà được gác lên những thanh gỗ bạch dương Na Uy được gọt đẽo sạch sẽ. Chính vì thế mà cái tên pinnekjøtt - thịt trên thanh gỗ - trở thành tên gọi cho món sườn cừu này.

Thịt lợn nướng ribbe có lẽ là món ăn ấn tượng với tôi nhất vì cách làm và hương vị của nó rất giống với món thịt lợn quay ở Việt Nam. Tuy nhiên, khác với thịt quay có thể ăn quanh năm suốt tháng, ribbe chỉ xuất hiện vào dịp Giáng sinh. Những người sành ăn thường lấy... độ giòn của phần da để đo mức độ “chuyên nghiệp” của gia chủ. Món ribbe đạt chuẩn thì da phải giòn rụm, nổ đều mà không bị chai, lại càng không được quá mặn. Khi cắt thành từng miếng dài, da phải dính với phần mỡ mỏng manh chứ không được rơi ra ngoài. Đặc biệt là khi nướng cả tầng thịt có khi lên đến 3 kilôgam trong lò với nhiệt độ cao trong thời gian gần ba tiếng, miếng ribbe ngon phải vừa chín hết bên trong vừa giữ được phần nước thịt ngọt chứ không bị khô.

Sau khi đã no căng bụng với sườn cừu, thịt lợn nướng và một số món ăn kèm như xúc xích đút lò, khoai tây nghiền, cải tím muối chua... và giảm độ ngán của thịt mỡ bằng vài ly rượu mạnh akevitt, cuối cùng món tráng miệng cũng được dọn ra. Bên cạnh những món quen thuộc như mousse chocolate, kem tươi ăn kèm hoa quả, bánh gừng và bánh quy bơ thì bánh vòng kransekake luôn là món tráng miệng được mong đợi. Kransekake chỉ có thể được tìm thấy ở Na Uy và Đan Mạch, là một tháp bánh gồm 18 vòng tròn được xếp chồng lên nhau. Dọc hai bên thân bánh người ta thường cắm cờ hoặc những món trang trí nhỏ để bánh thêm phần bắt mắt.

Kransekake được làm từ bột hạnh nhân, đường bột và lòng trắng trứng, sau đó nướng từng vòng riêng biệt và dùng đường đun chảy để kết dính. Mỗi vòng bánh có đường kính khác nhau để tạo thành hình tháp nhọn. Trước đây, kransekake thường được các bà nội trợ nướng để ăn trong những bữa tiệc trà hoặc cà phê. Do cuộc sống hiện đại ngày càng bận rộn mà món bánh công phu kransekake không được làm thường xuyên trong ngày thường. Dần dà, bánh vòng chỉ xuất hiện trong những dịp đặc biệt, trong đó có đám cưới và Giáng sinh.

Bánh vòng có cách thưởng thức rất độc đáo, nhìn vậy mà... không phải vậy. Thay vì ăn bánh từ trên xuống, kransekake phải được ăn từ dưới lên trên! Bánh sau khi được bày đẹp đẽ ra khay sẽ được một người nhấc bổng lên và người khác sẽ tháo vòng bánh to nhất ở phía dưới, sau đó bẻ ra thành từng đoạn vừa ăn rồi lại rải lên khay. Mọi người sẽ thưởng thức phần bánh đó đến khi hết lại tiếp tục... nhấc bánh lên và bẻ thêm vòng khác. Một chiếc bánh kransekake ngon có thể để được từ hai đến ba ngày mà không bị khô, khi ăn bánh phải dẻo và thơm mùi hạnh nhân, thoảng nhẹ hương vani.

Ngày nay, người dân ở các quốc gia Bắc Âu có chiều hướng vô thần, cộng thêm sự pha trộn văn hóa từ người nhập cư nên truyền thống Giáng sinh ở đây cũng có nhiều biến đổi. Tuy nhiên, những giá trị và truyền thống cơ bản của mùa Giáng sinh ở Na Uy vẫn không có mấy biến chuyển. Người Na Uy vẫn cố gắng gìn giữ phong tục Giáng sinh có từ thời xưa và người nhập cư cũng cố gắng để hòa nhập với đời sống tinh thần mới mẻ nơi đất khách. Một mùa Giáng sinh an lành nữa lại sắp đến trên xứ tuyết, với tất cả niềm vui, sự hân hoan và tràn đầy hy vọng cho một năm mới tốt lành!