Khi mới bắt đầu làm quen với tiếng Na Uy, tôi chú ý đến một chi tiết đó là bên cạnh rất nhiều từ dùng để chỉ sự thoải mái, thân thiện, ấm cúng và hàng loạt tính từ mang ý nghĩa tích cực, người dân Na Uy (và dân Đan Mạch hàng xóm cách nhau... một eo biển) đặc biệt thích dùng hai tính từ là hyggelig và koselig. Họ có thể dùng nó trong hầu hết mọi hoàn cảnh, mọi tình huống và nhiều câu cửa miệng khác, miễn là những gì được nói đến đều phải mang ý nghĩa vui vẻ. Ban đầu, tôi sử dụng chúng một cách vô thức như một thói quen ngôn ngữ mà người ta chỉ có thể giải thích một cách hết sức đơn giản là “vì nó... như thế”! Sau này, khi đã sống ở Na Uy được một thời gian, tôi bắt đầu nghiệm ra và “ngấm” dần dần cái chất hygge của người phương bắc.

Hygge (đọc là hueg-geh) là một danh từ trong tiếng Na Uy, có nghĩa nguyên gốc là “sức khỏe tốt” hoặc “cái ôm”. Khi thêm vào hậu tố -lig thì hyggelig trở thành tính từ mang nghĩa “khỏe mạnh” hoặc “vui vẻ". Đó cũng là lý do vì sao khi lần đầu gặp mặt, sau vài câu chào và giới thiệu tên tuổi thì người Na Uy sẽ nói thêm “Hyggelig!” với ý nghĩa: “Rất vui được làm quen với bạn!”

Khi “di chuyển” xuống phía nam, tức Đan Mạch, hygge và hyggelig lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác, đó là niềm hạnh phúc và sự ấm cúng (danh từ) hoặc hạnh phúc và ấm cúng (tính từ). Và cũng chính người Đan Mạch chứ không phải dân Na Uy, đã khiến cho khái niệm hygge trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới: phong cách sống hygge của người Bắc Âu. Ngày nay, hygge phổ biến đến mức người ta không cần phải tìm một từ tiếng Anh tương đương cho nó mà hoàn toàn có thể sử dụng ngôn ngữ gốc là tiếng Đan Mạch.

Lối sống hygge không chỉ có ở Đan Mạch mà người dân Bắc Âu nói chung đều tận hưởng cuộc sống theo tiêu chí này. Tuy nhiên tên gọi thì có phần khác biệt. Tại Na Uy - “quê hương” gốc của từ hygge - thì ngày nay đó là koselig. Còn với dân Thụy Điển, tinh thần hygge được thể hiện qua tính từ trevlig mang ý nghĩa tương tự.

HYGGE TỪ TRONG NHÀ...

Khí hậu Bắc Âu vốn có đến tận năm tháng mùa đông, trải qua những đêm tuyết rơi mịt mù, hay những ngày mặt trời không hề mọc, ngôi nhà phải là nơi ấm cúng và an toàn nhất, giúp họ nương náu qua ngày đông tháng giá. Nhà kiểu truyền thống của người Bắc Âu được xây bằng gỗ thông, với phần tường dày gần 20cm, đủ để cách nhiệt cho ngôi nhà. Bên ngoài có thể sơn màu, nhưng bên trong thường là vách gỗ thô mộc. Đó chính là yếu tố căn bản nhất để tạo nên tinh thần hygge cho một ngôi nhà của dân xứ lạnh: sự thô mộc của gỗ thông, màu nâu sáng của gỗ kết hợp với ánh đèn vàng là đủ để tạo một không gian ấm cúng trong gia đình.

Trước khi cùng gia đình chuyển ra sinh sống ở vùng ngoại ô Oslo, tôi đã từng sống trong một căn hộ chung cư ngay giữa thủ đô hoa lệ. Sự tiện nghi của một căn hộ kiểu mới khiến tôi có phần lo lắng khi mua lại căn nhà từ người chú trong gia đình, vốn được xây cất cách đây 30 năm. Vậy mà sau khi trải qua mùa đông đầu tiên trong ngôi nhà nhỏ ở ngoại ô ấy, vợ chồng tôi đã không còn luyến tiếc những tiện nghi trước đó nữa.

Từ khoảng cuối hè, trước khi mùa thu đến mang theo những cơn mưa thu buồn đến nao lòng, người dân bắt đầu chuẩn bị củi cho lò sưởi. Củi sau khi được chẻ thành khúc nhỏ sẽ được sắp ngăn nắp vào chỗ riêng, thường là phần chái nhà ngay cạnh garage, có mái che để tránh mưa làm ướt củi. Người ta thường bắt đầu đốt lò sưởi vào lúc chiều, khi nhiệt độ bắt đầu giảm cũng là lúc mọi người trong gia đình đã về đến nhà và đang háo hức chờ đến bữa tối. Sau bữa ăn ấm cúng, cả nhà sẽ quây quần quanh lò sưởi đang cháy lách tách, nhấm nháp ly cà phê hoặc cacao nóng, bên ngoài tuyết trắng đang một dày thêm. Buổi tối như vậy, người ta chắc chẳng cần đòi hỏi gì thêm, ngoài một chút peiseks - niềm hạnh phúc bên lò sưởi.

... HYGGE RA NGOÀI PHỐ

Trong phần viết về văn hóa fika của người Thụy Điển, tôi từng đề cập đến chi tiết rằng Thụy Điển là quốc gia tiêu thụ cà phê nhiều thứ hai trên thế giới, chỉ xếp sau Phần Lan. Người Đan Mạch và Na Uy hẳn cũng không chịu thua kém khi cả hai đều đứng trong danh sách top 10 quốc gia tiêu thụ cà phê nhiều nhất thế giới. Vì vậy ở những thành phố lớn, cứ ra ngõ là bạn bắt gặp quán cà phê.

Nếu không kể đến những thương hiệu cà phê quốc tế với tên tuổi và phong cách trang trí giống hệt nhau ở tất cả mọi nơi, thì một quán cà phê đúng kiểu Bắc Âu, tất nhiên là phải mang đến cảm giác ấm cúng hygge ngay khi vào quán. Những quán nhỏ ấy, nếu không nằm bên trong một ngôi nhà xưa trong phố cổ với trần thấp, đèn thật mờ và ván lót sàn thật cũ, cũ đến mức kêu lên răng rắc mỗi khi có bước chân người dẫm lên thì cũng phải là một không gian nhỏ, vừa đủ để kê chừng dăm ba bộ bàn ghế bên trong, thêm dăm ba bộ nữa bên ngoài quán là đủ.

Một ngày mùa đông nhiều năm trước, gia đình tôi có chuyến đi chơi cuối tuần ở Copenhagen, Đan Mạch. Ngắm phố ngắm phường thấm mệt, chúng tôi tìm đến một quán cà phê rất nhỏ trong một góc phố cũng nhỏ không kém, mà bây giờ tôi không tài nào nhớ ra làm sao mình đến được đó. Tôi chỉ nhớ mãi khi đẩy cửa bước vào bên trong, cảm giác lúc đó rất dễ chịu, không giống như khi bạn bước vào một quán cà phê trong một thành phố lạ. Cảm giác đó giống như bạn đi xa về, mở cửa bước vào chính căn bếp thân thuộc của mình, hít hà hương cà phê nóng ai đó đã pha sẵn để chờ mình cùng uống. Uống một ly cà phê nóng với người thương trong một quán lạ-mà-quen như thế, chẳng phải cũng đã hyggelig lắm sao?

BỐN MÙA HYGGE

Người Na Uy có câu ngạn ngữ “Không có thời tiết xấu, chỉ có quần áo không phù hợp”, ý nói rằng bất cứ mùa nào bạn cũng có thể cảm thấy dễ chịu và thoải mái, miễn là bạn mặc đúng loại quần áo thích hợp. Và vì thế mới có cảnh ngày mưa thì dân tình lại rủ nhau vào rừng hái nấm, hay những ngày đông tháng giá lại kéo nhau ra hồ băng ngồi hàng giờ đồng hồ để... câu cá!

Sống hòa mình vào thiên nhiên - đó là một trong những cách giúp người dân Bắc Âu tận hưởng cuộc sống hygge một cách đơn giản nhất. Suốt 12 tháng của năm, lúc nào người ta cũng có một cái cớ để ra ngoài vận động. Thậm chí tới mùa đông khắc nghiệt, dân tình cũng có lý do là ra phố uống cà phê cùng bạn bè hoặc chơi các môn thể thao trên tuyết để tự “lôi” mình ra khỏi nhà, vận động cơ thể và hít thở khí trời. Có lẽ thói quen năng vận động kết hợp cùng điều kiện khí hậu tuyệt vời như vậy nên chất lượng cuộc sống của dân Bắc Âu khá cao. Tỉ lệ người mắc các bệnh về tim mạch, ung thư hoặc các chứng bệnh do lối sống luôn ở mức thấp so với mặt bằng chung của thế giới.

Sống ở ngoại ô một thời gian, tôi nhận thấy một điều rất thú vị: vào mùa hè, trong các siêu thị hầu như không thấy bày bán các loại trái mọng như thanh dâu hay phúc bồn tử. Mãi một thời gian sau tôi mới nghiệm ra rằng, những thứ trái thơm ngon ấy mọc hoang đầy những lối đi trong rừng, thậm chí ở những bụi cây ven đường trong phố. Vậy thì tại sao phải mua hàng trong siêu thị, trong khi tự tay bạn có thể hái chúng ăn ngon lành và nhất là... miễn phí!

Mùa hè - thu Bắc Âu trôi qua chóng vánh, chỉ chừng non vài ba tháng là người ta đã phải tạm biệt nắng vàng, berries và hoa rừng rực rỡ để nhường chỗ cho thiên nhiên thay màu áo mới. Nhưng có buồn thì cũng chẳng buồn lâu vì khi mùa thu đến mang theo những cơn mưa bất tận, nếu không chuẩn bị đồ nghề vào rừng hái nấm thì người ta có thể lười biếng ngồi trong nhà mà nhìn ra ngoài hiên, nhàn nhã hớp ngụm cà phê và thưởng thức miếng bánh thanh dâu nướng nóng hổi, thơm lừng như gói cả hương vị mùa hè trong đó. Niềm hạnh phúc giản đơn ấy, đơn giản được gọi tên là hygge.