Nakae Chōmin tên thật là Tokusuke, sinh ngày 1 tháng Mười một năm 1847 tại Kochi phiên Tosa (nay là tỉnh Kochi). Cha của ông là Tameshichi (sau đổi thành Motosuke, Yasosuke), mẹ là Yanagi và một người em trai tên Kōma. Tổ tiên của nhà Nakae có thể tính lùi về đến ông cố của Tokusuke là Densaku. Không có nhiều thông tin về lai lịch của Densaku, chỉ biết vào năm 1766 ông được tuyển làm Ashigaru của phiên Tosa, được cấp sinh hoạt phí gấp đôi và nhận bổng lộc bốn thạch lúa gạo. Tokusuke là đời thứ tư, sau người ông Katsuji và cha Tameshichi. Cha ông bị ràng buộc ở Edo nên thời thơ ấu được một tay mẹ nuôi dưỡng. Người ta truyền rằng ông vốn trầm tính như con gái và rất thích đọc sách. Năm 1861, cha mất, ông kế tục làm một Ashigaru. Năm sau, ông vào học Bunbukan (Văn Võ quán) khi nơi này vừa được thành lập, rồi nhận được sự chỉ dạy của Hosokawa Junjiro, một nhà Tây dương học nổi tiếng, người này sau làm Viện trưởng Đế quốc học sĩ. Nhờ sự tiến cử của Hosokawa, ông được gửi đến Nagasaki với tư cách là du học sinh của phiên và học tiếng Pháp với Hirai Gijūrō. Hai năm sau, ông lên Edo, theo học bậc thầy Pháp học Murakami Hidetoshi nhưng vì quá phóng đãng nên đã bị khai trừ. Khi Công sứ Léon Roches xuống phía tây vì vấn đề mở cửa Hyogo, ông đi theo với vai trò là tùy viên hỗ trợ phiên dịch.

Trước và sau Minh Trị Duy tân, Chōmin không có hành động của một chí sĩ, ông chỉ học tiếng Pháp và nghiên cứu Pháp điển đồng thời khổ luyện âm khúc truyền thống Edo như Nagauta. Sau Duy tân, ông là học trò tại trường tư của Mitsukuri Rinsho, rồi trở thành người đứng đầu trường tư Nisshinsha (Nhật Tân xã) của Fukuchi Gen’ichirō, sau đó nhận giảng dạy tiếng Pháp tại Đại học Nankō (Nam Hiệu, sau là Đại học Tokyo). Năm Minh Trị thứ 4 (1871), ông có nguyện vọng sang Pháp du học, nhờ sự tận tình của Ōkubo Toshimichi, ông vào phục vụ ở Tư pháp sảnh [Bộ Tư pháp], rồi đồng hành cùng Iwakura Tomomi với tư cách là Đại sứ toàn quyền sang Tây dương. Trong thời gian lưu trú tại Pháp, ông từng giao du với Saionji Kinmochi và Komyoji Saburō, học hỏi nhà tư tưởng chính trị cấp tiến Acollas. Năm 1874, ông về nước và mở “Pháp Lan Tây học xá” để dạy Pháp học tại nhà, nhưng đến năm Minh Trị thứ 8 (1875) ông đến nhậm chức Hiệu trưởng trường Ngoại ngữ Tokyo.

Chōmin nhận chức hiệu trưởng này chưa được ba tháng đã từ chức, có thuyết cho rằng vì ông chủ trương giáo dục Nho giáo nhưng bị phản đối. Việc này không có chứng cứ xác thực, nhưng có một sự thật là sau này vì yêu thích Hán học ông đã vào trường tư thục của Okamatsu Ōkoku. Genrōin (Nguyên lão viện) được thành lập, ông được thư ký quan của viện mời về làm việc, công việc ở đây cũng nhàn, lại thuận tiện cho việc kinh doanh “Pháp Lan Tây học xá” nên ông chuyển việc đến đó cũng là lẽ tự nhiên. Nhưng ở Genrōin, ông lại xung đột với Mutsu Munemitsu, nên đã từ chức vào năm 1877. Sau đó, ông vẫn nhận công việc phiên dịch do chính phủ ủy thác nhưng không thuộc chế độ phục vụ suốt đời. Có vẻ như khí chất ông không thể chịu được cuộc sống viên chức.

Cuộc vận động tự do dân quyền cũng bắt đầu vào năm Chōmin về nước, nhóm người Itagaki Taisuke dâng bản điều trần [kiến bạch thư] thiết lập dân tuyển nghị viện. Chōmin không lập tức tham gia cuộc vận động này, ông phổ cập tư tưởng chủ nghĩa dân chủ, xây dựng cơ sở lý luận cho nó dựa vào Pháp học. Ông thử nghiệm việc dịch Khế ước Xã hội, nhưng rồi sau đó ông cùng Saionji Kinmochi sáng lập tờ báo Tōyō Jiyū shimbun (Đông Dương Tự do tân văn), do Saionji làm chủ tòa soạn, còn bản thân ông thì làm chủ bút. Số đầu tiên ra ngày 18 tháng Ba năm Minh Trị thứ 14 (1881). Đây là lần đầu tiên từ “Tự do” xuất hiện trên mặt báo ở Nhật Bản. Chính phủ lo sợ cuộc vận động tự do dân quyền lan rộng, bèn dựa vào uy quyền của Thiên hoàng đàn áp tờ báo, ép Saionji từ chức, tờ báo không tránh khỏi bị đình bản sau khi đã ra được 34 số. Cuộc vận động dân quyền phát triển đến mức, Iwakura Tomomi cho rằng “dù là thời điểm trước cách mạng Pháp, e cũng không sánh được với tình thế hiện tại”. Thế nhưng phe phản chính phủ cũng có nhiều yếu điểm nên cuộc vận động sớm nảy sinh chia rẽ, một bộ phận phần tử cấp tiến đã tự ý hành động trực tiếp, chẳng hạn như các vụ bạo động ở Gunma, Kabasan; hệ quả tất yếu là trung ương bộ của Đảng Tự do tự giải tán (tháng Mười năm 1884). Trước sự kích động như thế, Chōmin hầu như chưa có hoạt động chính trị nào. Ông phản đối đường lối khởi sự thô bạo mà chỉ muốn đào sâu về lý luận, ông dốc sức dịch sách L’Esthetique của Eugene Veron (1883), Histoire de la Philosophic của Alfred Jules Émile Fouillee (1886) và viết Rigaku Kogen (Lý học câu huyền) và Kakumeizen France Niseki Kiji (Ký sự hai thế kỷ nước Pháp trước cách mạng), quyển Ba gã say luận đàm thế sự này cũng là một trong những thử nghiệm đó. Chúng tôi sẽ bàn về điều này sau.

Tuy nhiên, trong thư phòng của Chōmin chắc chắn sẽ không có những nghiên cứu thấu triệt mà chuyên sâu làm thỏa mãn việc tranh luận về lý luận chính trị. Sau khi quyển sách này xuất bản không lâu, nhân dịp Ngoại tướng [Bộ trưởng Bộ Ngoại giao] Inoue Kaoru phản đối kế hoạch Cải chính Điều ước[1], cuộc vận động tổng lực của phái tự do dân quyền đã bùng nổ trở lại, đả đảo chính phủ phiên phiệt. Chōmin tham gia tích cực vào cuộc vận động này, đóng vai trò chỉ đạo, chấp bút thượng tấu buộc tội chính phủ thay cho Gotō Shōjirō. Thế nhưng chính phủ lo sợ cuộc vận động này nên đã công bố Điều lệ Bảo an vào cuối năm Minh Trị thứ 20 (1887), liệt ông cùng 570 người nhóm Ozaki Yukio, Hoshi Tooru vào thành phần nguy hiểm và bị trục xuất khỏi Tokyo, ông đành phải dời về Osaka. Nhưng, ở Osaka ông lại lập tức thành lập và kiêm chủ bút tờ Shinonome shimbun (Đông Vân tân văn), ra sức phổ cập tư tưởng dân quyền, ủng hộ việc thiết lập quốc hội. Mạch chính trong chủ trương của Chōmin là đưa việc khâm định hiến pháp vào quốc hội, cho phê duyệt từng hạng mục [điểm duyệt], qua đó có thể thực hiện được chủ trương dân chủ hóa.

Nhờ đợt ân xá vào thời điểm công bố Hiến pháp, lệnh trục xuất Chōmin được giải trừ, ông quay lại Tokyo, ra ứng cử Khu số 4 Osaka và trúng cử trong cuộc tuyển cử Chúng nghị viện lần thứ nhất. Trong quốc hội, thành phần chống đối chiếm đa số nhưng không thể gắn kết trong một chiến tuyến thống nhất, bị chia rẽ bởi chính sách mua chuộc của chính phủ, tháng Hai năm Minh Trị thứ 24 (1891), dự toán thỏa hiệp với chính phủ được xác lập do phe Tosa phản bội, Chōmin giận dữ, nộp đơn từ chức “Tiểu sinh sắp tới đây e là phát bệnh do trúng độc rượu, không tiện đi lại, khó tham dự cuộc bỏ phiếu, vậy nay trình đơn này xin phép được từ chức” và rời bỏ quốc hội. Dù rất nhiệt tâm nhưng ông không thành công trong cuộc vận động thực tiễn có tính tổ chức. Đó phần nào cũng do tính cách cá nhân của riêng ông, nhưng cũng là bởi tình hình quá tệ, ông từng mắng những nghị viên nhút nhát là bọn sâu mọt không máu, cuối cùng lại phải ôm mối tuyệt vọng với giới chính trị hủ bại và dời về Hokkaido, ông làm chủ bút tờ Hokumon Shinbo (Bắc Môn tân báo) ở thành phố Otaru.

Mùa hè năm Minh Trị thứ 25 (1892), ông rút khỏi tờ Hokumon Shinbo, sau đó bắt đầu sự nghiệp kinh doanh. Xét thấy nếu không có tiền thì cả hoạt động chính trị lẫn sáng tác đều mất tự do và suy thoái, ông quyết định sẽ kiếm tiền trước, ông cai rượu, quyết tâm dấn thân vào nhiều ngành nghề nhưng phần nhiều bị cho là mang tính môi giới. Tất cả liên tục bị thất bại, Chōmin rơi vào cảnh nghèo túng. Trong thời gian kinh doanh ông đã dịch lại Die beiden Grundprobleme der Ethik của Authur Schopenhauer từ tiếng Pháp nhưng trước sự can thiệp của ba nước sau chiến tranh Nhật-Thanh, ông đã phẫn uất thốt lên rằng “đó là vết nhơ lớn hằn sâu vào trang sử của Đế quốc Nhật Bản chúng ta”. Sau đó vào năm Minh Trị thứ 31 (1898), hầu như một mình ông tự sáng lập Kokuminto (Quốc dân đảng), phát hành bản tin Hyaku rei ichi (Bách linh nhất). Tuy nhiên, cương lĩnh đó không phải là chủ nghĩa quốc quyền mà là chủ nghĩa tự do tiến bộ, là yêu sách về tuyển cử phổ thông, miễn phí giáo dục tiểu học, tự do ngôn luận, xuất bản. Năm Minh Trị thứ 33 (1900), ông gia nhập Kokumin Domeikai (Quốc dân Đồng minh hội) của Konoe Atsumaro nhằm tiến vào đại lục, đồng thời khích lệ Risodan (Lý tưởng đoàn) của Kuroiwa Shuroku, Uchimura Kanzo cân nhắc đến việc bãi bỏ quyền sở hữu đất đai và quyền kế thừa tài sản, lại gia nhập “Phổ thông tuyển cử kỳ thành Đồng minh hội” (1901). Qua đó để thấy có không ít hành động trong cuộc đời ông bộc lộ sự mâu thuẫn. Tháng Ba năm Minh Trị thứ 34 (1901), Chōmin đến Osaka vì công việc kinh doanh và ngã bệnh, ông được chẩn đoán là ung thư thực quản, thời gian còn lại chỉ là một năm rưỡi. Sau khi làm phẫu thuật, ông viết lchinen yūhan (Nhất niên hữu bán) và Zoku lchinen yūhan (Tục nhất niên hữu bán) trong cơn đau bệnh. Ngày 13 tháng Mười hai, ông kết thúc cuộc đời 54 năm tại nhà riêng ở quận Koishikawa, thị trấn Takeshima.

II

Ba gã say luận đàm thế sự được Tokyo Shuseisha xuất bản vào năm 1887 (Minh Trị thứ 20). Khổ giấy 4x6, mục lục 2 trang và nội dung chính 138 trang [Tham khảo hình bìa trang sách ở phụ lục]. Sách không đề giá. Nội dung của sách từng được ghi lại trong Chōmin văn tập (Minh Trị thứ 42 - 1909) và chương thứ bảy sách Minh Trị văn hóa toàn tập (Chiêu Hòa thứ 4 - 1929).

Như chúng tôi đã trình bày, Chōmin dù dành mối quan tâm sâu sắc đối với cuộc vận động tự do dân quyền nhưng cho đến thời điểm xuất bản quyển này, ông chưa đi sâu vào hoạt động thực tiễn, chỉ chuyên tâm tạo dựng trụ cột về mặt tư tưởng cho cuộc vận động. Cuộc vận động dân quyền cho thấy dấu hiệu suy thoái bởi xung đột nội bộ Đảng Tự do vào thời điểm Itagaki Taisuke sang Tây dương. Sau đó, các cuộc bạo động tiếp nối ở Fukushima, Gunma, Kabasan chỉ ra triệu chứng của thời kỳ thoái trào, Đảng Tự do tuyên bố giải thể vào năm Minh Trị thứ 17 (1884). Tuy nhiên, nó vẫn tiếp tục diễn biến với các sự kiện ở Chichibu, sự kiện Osaka của Kentarō Oi (Minh Trị thứ 18 - 1885), phong trào Shizuoka (Minh Trị thứ 19 - 1886). Quyển sách này được viết trong tình thế đó. Chính sự kiện Chōmin bị trục xuất bởi Điều lệ Bảo an tháng Mười hai năm Minh Trị thứ 20 (1887) đã đẩy mạnh tâm thế tham gia chính trị xã hội thực tiễn của ông, khiến ông trở thành người lãnh đạo của Daidō Danketsu (Đại Đồng đoàn kết), ứng cử làm nghị viên quốc hội.

Quan điểm của Chōmin là “nếu không làm rõ đạo lý thì sao có thể ứng dụng nó vào thực tiễn”. Những điều ghi trong cuốn sách này là trải nghiệm 40 năm cuộc đời và hơn mười năm suy tư chính trị của ông, nhằm chỉ rõ con đường chính trị của Nhật Bản vào thời điểm Minh Trị thứ 20. Sau rốt, đó cũng chỉ là đường hướng cơ bản, tức là bàn về lý luận chính trị chứ không phải bàn về những chính sách cụ thể trong việc trị nước nhằm dẫn dắt độc giả đi đến mục tiêu chính trị đã được xác định hiện tại. Có nghĩa là, ở đây, Chōmin thể hiện là một tác giả viết về triết học chính trị hơn là một nhà thực tiễn chính trị. Kẻ thù trực diện của ông rõ ràng là chính phủ phiên phiệt nhưng ông lại nói về triết lý cơ bản của chính trị Nhật Bản, nhằm giáo dục người dân - đồng minh của ông trong việc tiêu diệt chính phủ phiên phiệt hơn là công kích trực tiếp. Thứ thu lượm được qua sách này là triết lý chứ không phải là cương lĩnh, nên thứ ta thấy được ở đây không phải một đường hướng sâu xa mà là sự phức hợp của ba đường hướng. Phương pháp triển khai nghị luận dựa vào cuộc tranh luận giữa các nhân vật giả tưởng giống như Tử Hư, ô Hữu tiên sinh, Vong Thị công trong Tử Hư phú, Thượng Lâm phú của Tư Mã Tương Như, hay giữa Tây Đô tân và Đông Đô chủ nhân trong Lưỡng Đô phú của Ban cố. Hay ở Nhật Bản thì là cuộc tranh luận giữa đại diện của Tam giáo là Đạo giáo, Phật giáo và Nho giáo trong Tam giáo chỉ quy của Hoằng Pháp đại sư. Có lẽ được truyền cảm hứng từ trong truyền thống văn hóa Nhật Bản với hình thức ba góc của một tam giác như ba vị pháp sư nên Chōmin đã có ý tưởng cấu thành quyển sách này. Việc kết nối các nhân vật bằng hình thức uống rượu “Tam túy nhân” [ba gã say] có liên quan trực tiếp đến bản thân Chōmin là người thích uống rượu, đồng thời đó cũng là một kỹ xảo nhằm làm tàng sự chú ý của độc giả, tránh kiểu luận văn học thuật câu nệ hình thức, với dụng ý không đặt cuộc tranh luận song song với đường thẳng lý luận mà pha trộn từ từ, triển khai tuần tự. Một phần của cuốn sách sau này được đăng trên Quốc dân chi hữu có tiêu đề là “Túy nhân chi kỳ luận” [Luận đàm kỳ lạ của kẻ say].

Một thân sĩ Tây học với hình ảnh một triết gia phong thái đĩnh đạc, ngôn từ mạch lạc đại diện cho chủ nghĩa Tây dương cận đại, là chủ nghĩa lý tưởng. Một vị khách hào kiệt với phong cách tráng sĩ mặc đồ truyền thống Kasuri đại diện cho chủ nghĩa quốc quyền mang tư tưởng bành trướng. Một Nam Hải tiên sinh, người có nhận thức tiến bộ, tư tưởng của ông không phải một đường thẳng mà gấp khúc, biết tiến lên lùi lại đại diện cho chủ nghĩa hiện thực, có lý tưởng nhưng tự nhận thức được giới hạn của bản thân về thời gian và địa điểm trong việc thực hiện nên hết sức thận trọng.

Nội dung triển khai nghị luận của ba người đó dẫn dắt người đọc đến những nhận định sâu sắc và thấu triệt mà tác giả gọi là “đoạn văn này có phần tự mãn”. Đáng chú ý nhất là sự khu biệt dân quyền khôi phục và dân quyền ân tứ, quý độc giả hãy đọc và thưởng thức phần đó, bởi sự tổng thuật của chúng tôi dẫu sao cũng khó tránh khỏi vụng về. Về việc trong ba nhân vật đó thì ai là nhân vật đại diện chính cho tư tưởng của Chōmin, có rất nhiều giả thuyết khác nhau. Và việc đánh giá ra sao là quyền tự do của độc giả, thế nhưng chúng tôi cho rằng nhận định ba nhân vật đó là phân thân của Chōmin là thỏa đáng. Việc chọn hình thức thảo luận ba bên, không phải độc thoại, không phải đối thoại được cho là có lý do nội tâm, chủ quan hơn là lý do mang tính truyền thống. Tức là có ba con người này sống trong Chōmin, ba người được miêu tả bằng sự đồng cảm sâu sắc.

Đa số những đánh giá về Chōmin cho đến nay đều cho rằng Nam Hải tiên sinh là phỏng theo Chōmin. Nam Hải tiên sinh quả là có phảng phất tài năng phân tích sắc sảo của Chōmin nhưng nếu chỉ nhìn nhận riêng về mặt chủ nghĩa hiện thực, hành động cẩn trọng thì e có phần nguy hiểm. Nếu trong Chōmin không tồn tại vị Thân sĩ Tây học luôn hành động bột phát thì chắc hẳn ông đã không yêu cầu điểm duyệt hiến pháp, gửi đơn từ chức quốc hội. Vả lại một vài sử gia mang tư tưởng chỉ đặt trọng tâm vào tính tiến bộ của Thân sĩ Tây dương học, trong khi lại có khuynh hướng xem thường hay phớt lờ vị hào kiệt, thế nhưng Chōmin lại miêu tả vị hào kiệt với tấm lòng đồng cảm. Thêm vào đó, đoạn vị hào kiệt đề xuất xâm lược Trung Hoa nếu thành công thì tốt, bằng không cũng có thể trừ khử phần tử thủ cựu, thì chính Chōmin cũng có quan điểm tương tự khi tham gia vào Quốc dân Đồng minh hội những năm cuối đời và bị Kōtoku Shūsui bắt lỗi, ông đáp rằng nếu chiến tranh với Nga mà thắng thì có thể tiến vào đại lục, dẫu thua cũng có thể cách tân quốc nội (Chōmin tiên sinh của Kōtoku, NXB Iwanami Bunsho, trang 27). Xem những bài báo của Chōmin phê bình chính trị ngoại giao châu Âu, có nhiều quan điểm vũ lực kiểu của vị hào kiệt hơn là đạo đức chính trị của vị Thân sĩ Tây học, do đó độc giả cần chú ý đến điểm này. Trong lchinen yūhan ông viết “Sách lược không nằm trên mặt chữ”. Nếu bỏ một người trong số ba người trên thì sẽ không hiểu được Chōmin. Ông thể hiện tối đa hóa sự mâu thuẫn trong con người mình, và chính vì có sự đấu tranh nội tâm mà cuốn sách Ba gã say luận đàm thế sự này mới được ra đời và thành công như thế.

Y như cái kết của buổi luận đàm, Tatsui Baba (1886) và Kōtoku Shūsui (1905) thuộc phả hệ Thân sĩ Tây học đã đến Bắc Mỹ, Kita Ikki người được gọi là lãng tử Trung Hoa đến Trung Hoa. Còn Chōmin thì tuyệt vọng với giới chính trị hiện thực. Ba gã say luận đàm thế sự không chỉ phản ánh tình hình Nhật Bản vào năm Minh Trị thứ 20 mà còn là quyển sách xuyên suốt lịch sử. Lý tưởng mà những nhà chủ nghĩa tự do phản đối chính quyền, từ Uchimura Kanzo, Tadao Yanaihara trở xuống, và phái Karl Marx đi đầu là Hajime Kawakami, được kế thừa từ Thân sĩ Tây học rồi triển khai, bị Nam Hải tiên sinh cho rằng chỉ là đám mây ngũ sắc, đã dần tiếp cận mặt đất Nhật Bản cận đại. Sau mưa giông chiến tranh nó đã trở thành hiến pháp hòa bình thời hậu chiến, tất cả đều nhờ vào nỗ lực của họ. Tuy nhiên, khỏi cần phải nói thì thế lực không chấp thuận điều đó vẫn nghiễm nhiên tồn tại. Quan điểm của vị hào kiệt tưởng như bị xóa bỏ bởi chủ nghĩa dân túy của Tokutomi Soho cùng với sự suy thoái của cuộc vận động tự do dân quyền, ấy thế mà nó vẫn kéo dài qua Shiga Shigetaka, Miyake Setsurei đến Kita Ikki, rồi bước chuyển mình của Tokutomi Soho sang chủ nghĩa quân quốc xâm lược, tiến đến chiến tranh Trung-Nhật. Khi ấy sự việc vị hào kiệt muốn dời đô sang Mãn Châu bằng hành động quân sự quả là điều hết sức thú vị. Con đường này sau khi chiến bại đã tạm thời biến mất trên bề mặt tư tưởng nhưng có thể thấy nó dần sống lại với bộ áo mới. Thái độ tự nhận thức sự giới hạn về thời gian và địa điểm của bản thân và tiệm tiến kiểu Nam Hải tiên sinh đại diện cho phái tiến bộ ôn hòa như Fukuzawa Yukichi, Sakuzo Yoshino. Nhìn tổng thể thì Nhật Bản từ sau Minh Trị được cho là nằm trong dòng chảy theo phong cách của Nam Hải tiên sinh nhưng thực tế lịch sử cho thấy cũng có lúc nó rơi vào nghịch cảnh, chấp nhận sự thật đã rồi, chính là hình ảnh một vị hào kiệt thất bại. Nhìn từ góc độ này mà nói rằng nhiều vấn đề trọng đại của Nhật Bản hiện tại như hòa bình, tự do, phòng vệ, tiến bộ - bảo thủ, dân quyền - quốc quyền... được gói gọn trong Ba gã say luận đàm thế sự cũng không phải là quá lời. Dù Chōmin tự nhận “cuốn sách chỉ là một chuyến lãng du nhất thời, người viết còn chưa cởi bỏ được tư duy ấu trĩ, nên chẳng đáng để mọi người đọc nó” thế nhưng không chỉ về mặt tư tưởng chính trị mà rộng lớn hơn cuốn sách còn có thể được xem là tác phẩm đỉnh cao đại diện cho văn minh thời Minh Trị.

Tháng Ba năm 1965

KUWABARA TAKEO

❀ ❀ ❀

[1] Trước đây Nhật Bản từng ký kết điều ước Ansei (An Chính) với các nước Âu Mỹ, do việc ký kết có tính cưỡng ép nên các điều khoản có chút bất lợi với Nhật Bản. Do vậy vấn đề Cải chính Điều ước trở thành vấn đề quan trọng ngay từ đầu niên hiệu Minh Trị. (ND) (Toàn bộ các chú thích trong sách này nếu không ghi chú gì thêm đều là tham khảo từ bản dịch của Kuwabara Takeo và Shimada Kenji, còn chú thích của người dịch sẽ được ghi chú [ND]. Tất cả những phần trong ngoặc vuông [...] là của người dịch)