Vị Giáo sư của chúng ta tỏ ra hạnh phúc hơn, mang tính khoa học thuần túy và lịch sử hơn, khi ông đề cập đến thời kỳ Trung cổ ở châu Âu và kéo dài cho đến tận cuối thế kỷ XVII; đó thực sự là thời kỳ đỉnh cao của sự phô trương trong trang phục. Chính tại đây, nhà cổ vật học và người nghiên cứu thời trang mới thu hoạch được những mẻ phong phú nhất. Những bộ y phục kỳ dị, vượt xa mọi trí tưởng tượng của một Teniers hay một Callot, nối tiếp nhau xuất hiện, giống như những con quái vật nuốt chửng nhau trong một giấc mơ. Tất cả lại được phác họa bằng những nét bút ngắn gọn, chân thực, và không hiếm khi được chạm trổ bằng hơi thở thiên tài khiến cho cả những mảnh y phục cũ kỹ cũng phải hồi sinh. Quả thực, chúng ta thấy những Chương này uyên bác, chuẩn xác, sinh động và thú vị đến mức có thể đưa ra một câu hỏi thích đáng cho các bên liên quan rằng: Liệu từ nay có nên sộp sái đưa một bản dịch tiếng Anh xuất sắc của chúng vào công trình có giá trị của ông Merrick về Áo giáp cổ hay không? Hãy lấy đoạn phác họa sau đây làm ví dụ, mà để làm căn cứ, tác giả dường như rất tự tin viện dẫn tác phẩm Zeitkurzende Lust của Paulinus (tập ii, trang 678):

"Nếu chúng ta tận mắt chứng kiến y phục thời trang của người Đức vào thế kỷ XV, chắc hẳn chúng ta sẽ mỉm cười; cũng như những người Đức quá cố kia, nếu họ sống lại và nhìn thấy đồ hàng vải của chúng ta, hẳn họ sẽ làm dấu thánh giá và cầu khẩn Đức Mẹ. Nhưng may thay, chẳng có người Đức quá cố nào, hay bất kỳ ai, sống lại cả; nhờ vậy mà Hiện tại không bị trói buộc một cách vô ích bởi Quá khứ; và nó chỉ lớn lên từ Quá khứ, tựa như một Cái Cây, có rễ không hề quấn quýt với cành, mà nằm bình yên dưới lòng đất. Thậm chí, thật là bi thảm biết bao, nhưng không phải là vô ích, khi ta được thấy và biết rằng, ngay cả con người Vĩ đại và Đáng trân trọng nhất, chỉ trong một thời gian ngắn, cũng sẽ thấy chỗ của mình bị lấp đầy hoàn toàn và chẳng còn chút không gian nào cho ông ta; chính bản thân Napoleon, chính bản thân Byron, chỉ độ bảy năm trời, đã trở thành đồ cổ, và giờ đây đối với châu Âu của họ, họ chẳng khác nào người ngoại quốc. Cứ thế, Quy luật Tiến bộ được bảo đảm; và trong chuyện Y phục, cũng như trong mọi thứ bên ngoài khác, chẳng có mốt nào là tồn tại mãi mãi."

"Về các tầng lớp quân nhân trong những thời đại cũ đó — những người có đai da trâu, những sợi dây chuyền và vòng cổ phức tạp, những đôi bốt hình thùng sữa khổng lồ, cùng các trang bị cưỡi ngựa và chiến đấu khác vốn đã được tô vẽ trong các Tiểu thuyết cận đại đến mức toàn bộ sự việc mang hơi hướng của một tấm biển hiệu tiệm — ở đây tôi sẽ không bàn tới: các tầng lớp dân sự và hòa bình, ít được nhắc đến hơn, mới thực sự là điều kỳ diệu đối với chúng ta."

"Tôi nhận thấy rằng những người giàu có sở hữu Teusinke [một thứ đồ có lẽ không thể dịch được]; họ đồng thời đeo một chiếc thắt lưng bằng bạc, trên đó treo những chiếc chuông nhỏ; để khi một người bước đi, tiếng chuông cứ vang lên lanh lảnh không dứt. Một số ít người có khiếu âm nhạc còn đeo cả một dàn chuông (Glockenspiel) buộc vào đó; thứ âm thanh ấy, đặc biệt là trong những lúc xoay người đột ngột và những tai nạn khi đi đứng khác, tạo ra một hiệu ứng vô cùng dễ chịu. Hãy quan sát xem họ ưa chuộng những chỏm nhọn và các giao điểm kiểu vòm Gothic đến nhường nào. Đàn ông đội những chiếc mũ chóp nhọn dài tới một sải tay, rủ xuống đung đưa bên tai (schief): giày của họ cũng nhọn ở mũi, dài tới một sải tay, và được thắt dây ở bên cạnh bằng những tua rua; ngay cả giày gỗ cũng có cái mũi dài một sải tay; một số người còn gắn cả chuông lên chóp nhọn. Hơn nữa, theo tài liệu của tôi, đàn ông mặc quần không có đáy (ohne Gesass); họ buộc phần chóp quần này vào áo sơ mi của mình; và chiếc áo chẽn dài tròn vo phải phủ trùm lên trên."

"Ngược lại, những thiếu nữ giàu có lại dạo chơi trong những chiếc áo dài khoét sâu ở cả phía sau lẫn phía trước, khiến cho lưng và ngực gần như lộ ra ngoài. Trái lại, các phu nhân quyền quý lại mặc những chiếc áo có đuôi dài bốn hoặc năm sải tay; và luôn có những cậu bé đi theo để xách đuôi áo. Thật là những nàng Cleopatra dũng cảm, đang giương buồm trên chiếc Thuyền buồm bằng lụa là, với một vị thần Tình yêu làm người lái! Hãy ngắm nhìn những đường viền gấu áo dày bằng cả bề ngang bàn tay, cứ bồng bềnh xung quanh họ; cùng dòng thác nút bạc, hay đúng hơn là những chiếc vỏ sò bằng bạc, kéo dài từ cổ cho tới giày, dùng để cài những chiếc áo có viền gấu ấy. Các thiếu nữ búi những dải lụa bạc quanh mái tóc, điểm thêm những kim tuyến vàng và những đốm lửa rủ xuống (Flammen), tức là những giọt tóc lấp lánh; nhưng đầu tóc của các vị mẹ họ thì ai mà thưa thốt cho đặng? Ấy thế mà trong lòng mến chuộng vẻ đẹp duyên dáng, sự thoải mái vẫn không hề bị lãng quên. Vào mùa đông, bạn sẽ thấy toàn bộ các tiểu thư quyền quý (những ai đủ khả năng tài chính) diện những chiếc áo choàng dài với phần vạt bên dưới rộng thùng thình, và ở gấu áo không chỉ có một mà là hai đường viền dày bằng cả bàn tay; tất cả đều kết thúc ở phía trên bằng một chiếc Cổ áo nhún dày dặn, được tinh bột cứng đơ, rộng chừng hai mươi inch: đó chính là những chiếc áo choàng cổ nhún của họ (Kragenmantel)."

"Cho đến lúc này, trong phái nữ vẫn chưa xuất hiện váy khung phồng; nhưng đàn ông lại mặc những chiếc áo chẽn bằng vải thô, bên dưới lót nhiều lớp cổ nhún bằng vải được dán lại với nhau bằng bột nhão (mit Teig zusammengekleistert), tạo nên một độ phồng vừa đủ. Cứ như thế, cả hai giới cùng tranh đua với nhau trong nghệ thuật Trang trí; và như thường lệ, phái mạnh lại là kẻ chiến thắng."

Vị Giáo sư của chúng ta, dù bản thân có khiếu hài hước hay không, vẫn thể hiện một cảm giác nhất định đối với sự Hóm hỉnh, một sự quan sát tinh ranh mà nếu như ta có thể chắc chắn gán bất kỳ cảm xúc nào cho một con người trầm lặng như thế, ta có thể gọi đó là một tình yêu đích thực. Không một chiếc thắt lưng gắn chuông, chiếc quần rộng thùng thình như giạ lúa, đôi giày mũi nhọn nào, hay bất kỳ hiện tượng tương tự nào khác mà Lịch sử Trang phục bày ra trước mắt, lại có thể thoát khỏi tầm mắt ông; đặc biệt hơn cả, những tai nạn hay sự cố ly kỳ gắn liền với những người mặc chúng đều được ghi nhận với độ trung thực tuyệt đối. Chiếc áo choàng đẹp đẽ của Ngài Walter Raleigh — thứ mà ông đã trải xuống vũng bùn ngay dưới chân Nữ hoàng Elizabeth — xem ra chẳng khơi gợi được mấy sự hào hứng ở vị Giáo sư; ông chỉ đơn giản đặt câu hỏi: Liệu vào thời kỳ đó, vị Nữ hoàng Trinh nữ "có tô đỏ ở mũi và tô trắng ở má, theo thói quen của các nữ tỳ phục vụ bà, những người vì cáu kỉnh và nếp nhăn nên chẳng thèm nhìn vào bất kỳ chiếc gương nào nữa hay không"? Chúng ta có thể trả lời rằng Ngài Walter thừa biết mình đang làm gì, và giả sử Nữ hoàng Trinh nữ có là một tấm da cừu nhồi bông nhuộm màu gỉ đồng đi nữa, ông cũng vẫn hành động y như vậy.

Cũng theo cách ấy, khi bàn về những y phục cồng kềnh không chỉ được cắt rạch và viền dải băng mà còn bị làm phồng lên một cách nhân tạo ở những phần rộng nhất của cơ thể bằng cách nhồi Cám, vị Giáo sư không quên bình luận về vị triều thần bất hạnh nọ: sau khi ngồi xuống một chiếc ghế có chiếc đinh lồi lên, rồi đứng dậy để tâu bày lòng kính cẩn khi Bệ hạ bước vào, ông ta lập tức trút ra vài đấu bụi lúa mì khô; và đứng sững ở đó, teo tóp lại như một thân suốt dừa, với những dải băng rạch và đường viền cứ lủng lẳng thảm hại và nhũn nhéo xung quanh. Nhân đó, vị Giáo sư đưa ra lời chiêm nghiệm sau:

"Bằng những cơ duyên kỳ lạ nào mà chúng ta được lưu danh trong Lịch sử? Erostratus được nhớ đến nhờ một ngọn đuốc; Milo nhờ một con bê đực; Henry Darnley, một tên ngốc chưa mọc đủ lông cánh và một con chim ô dực, nhờ vào đôi chân của mình; phần lớn các Vua và Nữ hoàng được nhớ đến là nhờ sinh ra dưới chiếc màn giường nào đó; Boileau Despreaux (theo Helvetius) nhờ một cú mổ của con gà tây; và cá nhân kém may mắn này nhờ một vết rách trên quần — bởi chẳng có nhà viết hồi ký nào tại Triều đình của Hoàng đế Otto lại bỏ sót ông ta. Lời cầu xin một nén bạc lãng quên của Themistocles thật là vô ích: hỡi các bạn của tôi, hãy vui vẻ đầu hàng Định mệnh, và cứ đọc đi vì nó đã được định sẵn." — Phải chăng Teufelsdrockh cần được nhắc nhở rằng, sánh ngang với cái tài lãng quên bất khả thi ấy, chính là cái tài Im lặng mà ngay cả những người Anh đi du lịch cũng thể hiện?

"Bộ trang phục giản dị nhất," vị Giáo sư nhận xét, "mà tôi từng thấy được ám chỉ trong Lịch sử, chính là quân phục của Kỵ binh Bolivar trong các cuộc chiến tranh tại Colombia gần đây. Người ta cung cấp một tấm Chăn vuông, có đường chéo dài mười hai feet (một số người thường cắt bỏ các góc để làm cho nó thành hình tròn): ở chính giữa người ta khoét một đường dài mười tám inch; qua khe hở này, người Kỵ binh trần như nhộng luồn đầu và cổ mình qua; nhờ vậy mà có thể cưỡi ngựa che chở khỏi mọi thời tiết, và trong chiến đấu tránh được nhiều cú đánh (vì anh ta cuộn nó quanh cánh tay trái của mình); và không chỉ được mặc quần áo, mà còn được trang bị và khoác drap như một bức tượng."

Với bức tranh về Trạng thái Tự nhiên đầy ấn tượng bởi sự kỳ lạ và tinh thần coi thường những thứ phù phiếm mang phong cách La Mã cổ đại ấy, chúng ta sẽ khép lại phần này của chủ đề.