I. Nạn nhân không báo cảnh sát

Giờ thì hắn nằm đấy, trên giường tôi, cái trán ương bướng nhô cao hơn thường ngày, cặp mắt đen, to, ánh lên những tia lửa hung tợn, hơi thở nặng nhọc, mỗi nhịp thở dội rung cả lồng ngực, rắc máu trên tấm ga trắng muốt, ấy là máu từ những vết thương của hắn rỉ ra.

Giá như trong căn phòng này có ba người, nghĩa là ngoài tôi ra còn có một người khác có thể chăm sóc cho hắn, lấy nước cho hắn, gọi bác sĩ, và khi cần, có thể ghé sát vào miệng hắn để lắng nghe những tiếng thì thầm cuối cùng… giá như thế thì tôi sẽ đi ngay tức khắc với một con dao găm và đòi lại bằng được cho hắn ba mươi nghìn Dmác.

Chắc chắn giờ này bọn chúng chưa ra khỏi nước Đức và vẫn quanh quẩn đâu đó Dresden này. Thường sau một vụ cướp, bọn cướp không dám tháo chạy ngay, vì sợ người bị cướp báo cảnh sát và sẽ bị chặn bắt ở bất cứ nơi nào, lúc nào. Chúng sẽ rúc vào một xó nào đấy nhậu nhẹt, nhảy nhót, vục mặt vào những bộ ngực núng nính. Nhưng giờ tôi còn phải chờ bác sĩ và làm theo lệnh của ông ta. Còn hắn thì cái cằm bên trái bị đá vỡ đang tấy đỏ lên, sưng vù làm khuôn mặt hắn biến dạng đến phát khiếp.

Bây giờ tôi chỉ còn một cứu cánh là gọi điện, báo cảnh sát về vụ cướp này. Nước Đức có một guồng máy cảnh sát đầy hiệu lực và có thể tin cậy được. Song, Lương (cái thằng đang nằm trên giường tôi ấy) đã đâm tên trùm cướp một nhát dao găm. Chẳng biết giờ này tên kia còn sống hay đã chết ngoẻo nên tôi không thể báo cảnh sát được. Nếu hắn chết thì Lương sẽ phải ngồi tù (nếu tôi báo cảnh sát). Nghĩa là lúc này, cả bọn cướp và người bị cướp đều không muốn giáp mặt cảnh sát. Nghĩa là Lương đành chấp nhận trắng tay. Một nhát dao đánh đổi 32.000 Dmác, cái giá đắt khủng khiếp.

Chúng tôi sống xa Tổ quốc (không phải dân di tản mà là công nhân lao động hợp tác). Đồng tiền kiếm ở xứ người trộn rất nhiều mồ hôi, máu và tủi nhục. Chao ôi! Sao lúc này, tôi lại nhớ nhà đến thế. Nếu bây giờ tôi đi ra phố, được gặp toàn người Việt Nam thì đấy là một hạnh phúc vô bờ. Còn giờ đây, nếu tôi đi ra phố sẽ là một sự mạo hiểm. Quanh tôi, sẽ chỉ là những ánh mắt xa lạ, bí hiểm. Sau mấy lần bị bọn đầu trọc tấn công, bây giờ người Việt Nam không dám ra đường vào ban đêm nữa. Hết giờ làm việc ở công xưởng chúng tôi về nhà mình, với bàn trà, với ti vi, máy thu thanh và cỗ bài tú lơ khơ. Ấy là Tổ quốc của chúng tôi, chật chội, bức bối và cô đơn khủng khiếp.

Lương bị bao nhiêu vết thương? Tôi chưa thể đếm được. Hai bàn tay hắn chằng chịt những vết dao trượt. Nhìn những vết trượt thành rãnh ấy, tôi biết bọn Ba Lan đã đâm hắn bao nhiêu nhát. Cuộc chiến đấu sinh tử hiện lên trước mắt tôi, rõ như xem phim chưởng. Sáu thằng Ba Lan to béo như con bò tót, quây cả bốn mặt và Lương của tôi đứng giữa. Những nhát dao găm nhắm vào mặt, vào ngực Lương đâm tới. Lương chống đỡ, tránh, gạt bằng cả hai tay và hai chân cho tới khi cùng đường phải ném cả cục giấy bạc vào mặt chúng. Những tờ Dmác bay lả tả như lá trong bão. Những tên cướp vồ lấy, vơ nhặt, nhét đầy túi. Chính lúc ấy, Lương đã rút con dao găm giấu trong bít tất ra và lao vào tên cầm đầu. Nó nhảy dựng lên, la hét, vùng chạy, ngã, lại lồm cồm bò dậy chạy, máu xối đẫm lưng áo bò. Nếu nó chết thì đó là lần đầu tiên Lương can tội giết người. Nếu nó may mắn thoát chết thì đấy cũng là lần đầu tiên bàn tay Lương dính máu.

Lương chưa bao giờ là một người ác. Bố mẹ hắn nghèo. Hằng ngày, hắn cùng đứa em trai sục sạo khắp các ao hồ ở ngoại thành Hà Nội, câu lươn để đỡ đần mẹ và kiếm tiền ăn học. Hắn hứa là mỗi ngày sẽ đưa cho mẹ bốn đồng. Bà mẹ nhìn thằng con trai ngạc nhiên và ngờ vực. Bốn đồng, số tiền ấy mua được mười cân gạo. Sao con bà lại có thể kiếm được số tiền lớn đến thế?

Thế mà thằng Lương, con bà, kiếm được mỗi ngày bốn đồng thật. Cái lỗ lươn ở bờ ao, bờ ruộng trông chẳng khác gì lỗ rắn, cũng tròn thế, cũng nhỏ thế và trông cũng lạnh lẽo thế. Để biết trong lỗ là lươn hay rắn chỉ là cảm giác ở đầu ngón tay khi thò vào miệng hang. Để có được cái cảm giác ấy phải bị đứt tay biết bao lần bởi mảnh sành, mảnh chai và đôi khi cả rắn cắn. Đầu ngón tay của Lương nhăn nhít những vết sẹo. Lần đầu, cầm mấy đồng bạc của con, bà mẹ nghèo rơm rớm nước mắt, vì mừng, vì xót xa; mừng vì bà thấy con trai sớm khôn, biết thương bố mẹ, xót xa vì cảnh nhà nghèo, con một tí tuổi đầu đã phải lo kiếm sống. Trong giọt nước mắt hiếm hoi của bà mẹ già chất chứa bao nỗi niềm.

II. Kiếm sống

Ai cũng phải kiếm sống và mỗi người có một cách kiếm sống riêng. Những con cá con lươn nuôi Lương qua ngày, qua năm. Con nhà giàu xị mặt xuống, bỏ bát đũa khi thấy mâm cơm không có thịt. Còn con nhà nghèo thì giật thót mình mỗi khi nghe tiếng ống bơ nạo sồn sột dưới đáy thùng gạo. Lương đã từng hơn một lần phải nghe cái âm thanh ấy, s…ộ…t! Cứ như miệng cái ống sắt nạo tận đáy tâm can mình. Và Lương quyết bươn bả đi kiếm tiền, đều đặn mỗi ngày có cho mẹ bốn đồng, hôm nào kiếm được sáu đồng thì bớt lại hai đồng dành cho hôm sau hoặc những ngày mưa to, gió lớn không đi bắt lươn được.

Và Lương học hết phổ thông, thi vào đại học kinh tế kế hoạch. Có một thời, rất nhiều năm, thanh niên cả nước có một cách kiếm sống là vào đại học. Sinh viên đại học được Nhà nước nuôi, ra trường có việc làm. Hình như mục tiêu tuyệt vời nhất của lớp trẻ hồi ấy là đi học để sau làm cán bộ. Song, Lương biết mình nhầm ngay sau khi vừa tốt nghiệp. Con nhà nghèo, dù có học giỏi cũng không dễ kiếm được việc làm và nếu có kiếm được thì cũng vẫn nghèo. Thôi, không mơ làm cán bộ nữa. Lương chọn một hướng sống khác – đi buôn. Mới đầu, Lương chỉ mới dám buôn bán cò con thôi, thuốc lá và hàng nhựa, tuần trước rải hàng, tuần sau nhặt tiền và lại rải tiếp.

Không có nghề nào nhiều bất trắc như nghề buôn. Vì thế nên phải “buôn có bạn, bán có phường”. Ngoài bạn làm ăn, Lương còn cần có bạn đời. Số phận đã dành cho Lương một ân huệ lớn. Bạn đời của Lương là một cô gái hiền thục, đoan trang và can đảm.

Gia đình là cái góc nhỏ không có ngoài xã hội, như cái tổ chim không có giữa bầu trời. Vì bàu trời nhiều giông bão nên cái tổ phải yên ấm. Cái tổ của Lương là vậy. Dù đời có sóng gió đến đâu thì trên gương mặt Hà (vợ Lương) cũng không gợn sóng, không một cái cau mày, không tiếng thở dài. Dù cơm dưa muối, cô vẫn đón chồng bằng nụ cười trên môi và những tia lửa ấm trong đáy mắt. Bạn buôn của Lương vỡ nợ, kéo theo cả món nợ kếch sù của Lương thì Hà cắm cúi đan len góp tiền cho chồng trả nợ lãi. Khi nhà hết tiền thì Hà đi vay bạn bè để chi dùng. Song không thể sống mãi như thế được. Vợ chồng Lương quyết định đi lao động hợp tác với CHDC Đức.

Nước Đức, những năm cuối của thập kỷ tám mươi bức bối và náo động. Công nhân đình công, sinh viên biểu tình, bức tường Bec-lin bị đạp đổ, giữa những người Đức không còn biên giới nữa. Ấy là bối cảnh thuận lợi cho nghề buôn. Mỗi ngày “chạy chợ” vợ chồng Lương kiếm được dăm chục Dmác, khi gặp mối lớn, số lãi tăng ba, bốn lần.

Sau một năm, đôi uyên ương ấy đã tích cóp được một số vốn liếng, không lớn lắm song cũng đủ tạo dựng một cơ nghiệp. Nhưng rồi Lương lại trắng tay. Một anh bạn “đụt” xin theo Lương học nghề buôn. Khi gặp cảnh sát đã vứt cả bao hàng chạy thoát thân.

Lương về nhà, mặt bạc như tờ giấy. Hà nhìn dáng điệu phờ phạc của chồng, biết ngay có tai họa. Cô nắm chặt tay chồng:

- Thôi! Em không mất anh là được rồi.

Một câu ấy đủ xóa sạch mọi sóng gió trong tâm can Lương. Cũng một câu ấy đủ để Lương bật dậy, gạt mọi rủi ro về phía sau để tiếp tục phấn đấu.

Rồi Lương lại có tiền, hơi nhiều là đằng khác – Những 32.000 Dmác.

Buổi sáng ấy, Lương ra đi rồi lại quay về. Hắn không yên tâm lắm về 32.000 Dmác đang để trong tủ. Hắn mở khóa, rút tập tiền đút sâu vào túi Natô, gài thêm một con dao găm nữa vào bít tất bên chân phải.

Đường phố Dresden người, xe ào ạt như lũ ngan. Lương chưa kịp vẫy Taxi thì một chiếc Lada đã lao tới, đỗ xịch ngay cạnh:

- Có phải mày cần cigarettes?

- Đúng vậy, mày có loại gì, số lượng?

- Ra kia, xem hàng rồi bàn.

- Ô kê!

Lương liếc nhanh ba thằng Ba Lan ngồi trong xe, ba cặp mắt sắc lạnh như cục thủy tinh, nom vừa gian, vừa ác. Song, Lương mỉm cười bước lên xe. Ba, con số ấy đối với Lương hơi ít ỏi. Để tồn tại, Lương đã từng tay bo chống lại với bốn, năm, thậm chí phải đọ sáu, bảy. Còn đây chúng chỉ có ba.

Xe lướt nhanh ra ngoại ô Dresden, phố xá lùi dần về phía sau. Bỗng chiếc Lada chạy chậm lại và một chiếc Lada nữa ập tới cùng ba thằng Ba Lan khác. Và, cuộc chiến đấu sinh tử đã nổ ra. Sáu tên cướp xông vào Lương như những con hổ đói. Những cú đá trời giáng. Vô số những nhát dao găm bổ về phía Lương. Lương chống đỡ đến cùng. Ý nghĩ duy nhất của Lương lúc ấy là “sống”, phải sống. Khi một bên quai hàm đã bị đá vỡ, hai cánh tay bị thương không gạt đỡ được một cách linh hoạt nữa, Lương vẫn còn đủ tỉnh táo để ném cả cục tiền về phía chúng. Trong khi bọn cướp đang mải vơ nhặt những tờ Dmác vương vãi trên mặt đất thì Lương rút con dao găm dưới bít tất ra, dốc toàn lực lao vào thằng cầm đầu.

Chẳng biết bằng cách nào mà Lương mò về nhà tôi được, khạc ra không biết bao nhiêu là máu trước khi nằm vật xuống giường.

Tôi không sợ hãi. Với chúng tôi, những việc như thế diễn ra thường xuyên. Tôi chỉ thương Hà, Hà đã phải chịu đựng quá nhiều rồi. Liệu có vượt qua được cái đoạn này không?

III. Muôn nghìn cách làm giàu

- Cho tao một cốc sữa.

Lương nói và đưa tay bưng chặt lấy bên quai hàm bị đã vỡ sưng vù lên, trông vênh váo đến phát khiếp.

Tôi mừng rỡ vì cái câu đòi ăn đấy. Nghĩa là tình hình cũng không đến nỗi nào và hắn có thể vượt qua được. Và nếu như thế thì Hà cũng vượt qua được. Cái cặp uyên ương ấy nếu tách riêng ra thì mỏng như cánh chuồn, còn nếu đứng bên nhau thì dù đời có dông bão đến mấy chúng vẫn tồn tại. Hà vừa khôn, vừa ngoan. Sức mạnh lớn của Hà, ấy là sự dịu dàng. Đôi mắt trong ngần ấy, cùng những tia lửa ấm áp từ bên trong có thể ngay tức khác lấp đầy những khoảng trống trong tâm hồn người con trai. Lương mạnh mẽ và quyết đoán, thông minh. Cả đôi, bên nọ có những phẩm chất mà bên kia không có. Người nọ bổ sung cho người kia tạo nên sức mạnh tổng hợp.

Nước Đức thống nhất. Thời gian của chúng tôi ở Đức đang nhanh chóng rút ngắn lại. Tôi và Lương thèm khát trả thù. Không phải chúng tôi khát máu, cũng không phải chúng tôi cay cú vì 32.000 Dmác. Tiền bạc với chúng tôi không lớn đến mức ấy. Cái làm chúng tôi sục sôi ý chí trả thù là việc bị ăn hiếp, bị xem thường. Dân tộc ta có câu “Một sự nhịn, chín sự lành” nhưng chúng tôi đang sống ở nước ngoài, nếu chúng tôi nhịn một bước lập tức chúng tôi sẽ bị gí xuống sát đất. “Con giun xéo lắm cũng quằn”. Ai xem thường, ai khinh khi chúng tôi, kẻ ấy sẽ phải trả giá.

Dao găm được mài dũa kỹ càng, ý chí luôn sôi sục, những điều đó khiến Hà hoảng sợ. Hà không ngăn cản chúng tôi, song nhìn ánh mắt run rẩy của em, tôi biết em lo lắng theo từng bước chân, mỗi cử chỉ của tôi và Lương.

Kẻ thù của chúng tôi vẫn cố tình lánh mặt. Có lẽ nhát dao găm của Lương ở Dresden cũng dạy chúng nhiều điều.

Và, ngày về nước của chúng tôi đã chính thức được ấn định. Chúng tôi lao vào những công việc khẩn thiết hơn – lĩnh tiền đền bù, mua sắm những thứ có thể mua được, theo dõi lịch bay và gọi điện về nước…

Chúng tôi ở Đức về, mỗi đứa mang theo một ít ngoại tệ và một ít hàng hóa. Gần như không đứa nào kiếm được việc làm trên quê nhà. Việc trở lại biên chế Nhà nước đối với chúng tôi là một giấc mơ điên rồ. Chúng tôi phải tự tạo ra việc làm cho mình. Đứa dầm vốn và khôn ngoan thì kinh doanh địa ốc. Đứa chán đời và điên rồ thì ném cả hàng chục triệu vào số đề. Đứa ngông cuồng và bạt mạng thì mở quán bia ôm để lúc nào cũng chờ “được” vào nhà đá. Còn Lương, hắn cùng một nhóm bạn bè mở một tổ hợp làm sách.

Đã hết thời hoàng kim của những cuốn sách lợm mùi tình ái và tanh máu giang hồ. Sau những cơn choáng ban đầu khi chuyển sang cơ chế thị trường, người đọc đã biết sống thiết thực hơn. Những cuốn sách dạy cách làm giàu, dạy mở doanh nghiệp trở nên đắt giá. Bàn của Lương lúc nào cũng bừa bộn bản thảo.

“Tôi viết cuốn sách này sau khi được tin ông chủ hãng Honda tuyên bố với báo chí rằng, sau khi ông qua đời, hãng Honda không thuộc quyền con trai ông mà là của Hội đồng quản trị.

Ông nói:

- Hãng Honda bây giờ không còn là tài sản riêng của gia đình tôi nữa. Nó là niềm tự hào của nước Nhật, là niềm tự hào của hàng triệu con người. Vì thế, người kế vị tôi phải thật xứng đáng với uy tín lớn lao mà hãng Honda đã giành được.

Người ra tuyên bố trên, cách đây 50 năm hãy còn là một người thợ sửa chữa xe đạp lầm lũi trên hè phố Tokyo. Lúc đó, nước Nhật vừa bại trận. Đạo quân Quan Đông vừa bị đánh tan tác ở Mãn Châu Lý. Từ khát vọng làm bá chủ châu Á, nước Nhật trở thành kẻ chiến bại, phải bồi thường chiến tranh.

Người chiến thắng ngẩng cao đầu, tự hào, gặm nhấm chiến công của mình. Kẻ chiến bại thì nhìn thẳng vào sự nhục nhã để tìm một lối đi. Người thợ chữa xe đạp bên hè phố Tokyo kia cũng vậy. Ông cắm cúi lao động, nhặt từng xu để sống và mơ ước có một chiếc xe hai bánh không phải đạp bằng chân. Và, chính ông đã trở thành ông chủ hãng Honda – một trong số 100 công ty giàu có nhất hành tinh”.

Tôi vớ những tập bản thảo trên bàn Lương, đọc ngấu nghiến hết tập này, đến tập khác. Một chú bé nhặt phân trở thành tỷ phú, đứa đầy tớ rửa bát, quét nhà trở thành chủ khách sạn 5 sao, cô hầu phòng trở thành bà chủ công ty du lịch v…v… và v…v… Những trang sách đánh thức khát khao làm giàu và chỉ cách làm giàu. Sách của Lương in bao nhiêu bán hết bấy nhiêu, không ít cuốn phải in thêm nhiều lần và lãi suất không nhỏ. Ấy là những đồng lãi sạch sẽ, thơm tho.

Bây giờ, vợ chồng Lương đã có một ngôi nhà khang trang đầy đủ tiện nghi. Hóa ra không nhất thiết phải ra nước ngoài mới làm giàu được.

Một buổi sáng, Lương phàn nàn với tôi:

- Bà xã nhà mình hôm qua hơi buồn vì thằng con biếng ăn. Cứ hôm nào không nhét được vào mồm thằng con hai bát bột là cô ấy cau có.

Thế đấy, cả lời phàn nàn của Lương bây giờ nghe cũng ngọt lừ, ấy là khi hắn đã tự tạo được một đời sống vật chất khá giả. Rồi Lương say sưa kể với tôi chuyện làm sách. Hóa ra cuốn sách nhìn đơn giản thế mà để có được cũng tốn không ít tâm sức: săn bản thảo, biên tập, xin giấp phép, tổ chức in và tiếp thị, phát hành… cả một núi công việc trước khi một cuốn sách ra đời. Cuốn này chưa kịp in xong, trong đầu Lương đã có ý đồ cho một cuốn khác. Bộ óc vốn rất năng động của hắn lúc nào cũng đầy những dự định, những ý đồ kinh doanh, song không phải chỉ vì tiền. Những gì Lương học được ở nhà trường, ngoài xã hội giờ đây trở nên có ích, có ý nghĩa. Nhìn cách Lương nâng niu những quyển sách mới ra đời, tôi hiểu – lao động đối với hắn là niềm vui khôn tả.