Cuối năm Giáp Thân, đời Trần Nhân Tôn

Tính đến ngày nay sáu trăm năm hơn

Vua Thế Tổ nhà Nguyên Hốt Tất Liệt [1]

Muốn gồm thâu lấy nốt cả nước Việt

Bèn truyền cho Thái Tử là Thoát Hoan

Cùng Toa Đô, Ô Mã Nhi, một đoàn

Thống xuất năm mươi vạn quân Mông Cổ

Thẳng Việt Nam do hai đường thủy bộ.

Quân Thoát Hoan rầm rộ tới biên thùy

Đất chuyển rung chim muông bạt, khiếp uy.

Tin phi báo dập dồn từ quan ải

Vua Nhân Tôn bàng hoàng vì kinh hãi

Vua ngự thuyền ra Bình Than Hải Đông [2]

Cùng các vương và văn võ hội đồng

Nhưng bách quan chỉ nhìn nhau, khiếp sợ

Oai quân Mông làm nhiều quan nín thở.

*

Quân Mông Cổ khét tiếng là kiêu hùng

Đi đến đâu như gió bão đùng đùng

Gió cuốn lôi cả một đoàn thiết-kỵ

Cả đoàn quân bừng bừng những sát khí.

Sĩ tốt mang lá chắn hay mộc, khiên

Khắp mình đầy những kiếm, quất, cung, tên

Viên đại tướng trên ngựa cao ngất ngưởng

Mũ dát vàng, hai bên gài lông phượng

Trong tay cầm lăm lẳm ngọn trường thương

Hay đại đao, vẻ lẫm liệt phi thường…

Cả đoàn quân đem theo trên lưng ngựa

Chiếc hỏa lò đỏ hồng mớ than lửa

Khói đùn-đùn, ngựa hí chạy như bay…

Tăng dũng khí, quân sĩ dang hai tay

Đánh não bạt, ầm ầm như chợ vỡ

Và phồng mồm thổi kèn nổi gân cổ…

Chân trời xa, thoáng thấy bóng cờ đen

Giữa thêu bằng chỉ bạc xếp chồng lên

Hai ống chân khẳng khiu mầu trắng nhợt

Là dân gian vội tìm đường hoảng hốt

Trốn cho mau cho lạc lối Tử-thần

Chui xuống hầm xuống hố cho mau chân…

Với đạo binh hai trăm nghìn tướng sĩ

Quân Mông Cổ như hung thần ác quỷ

Như cuồng phong nổi sấm chớp tung hoành

Từ đất Mông đến Vạn Lý Trường Thành

Vạn Lý thành nổi danh là kiên cố

Dân Trung Hoa đời đời chuyên dụng võ

Nào binh thư nào chiến lược lẫy lừng

Nào danh thần, nào danh tướng oai hùng

Nhào đổ tất ! than ôi ! Nhào đổ tất !

Quân tướng Mông phá tàn trên mặt đất…

*

Mặt đất Á lạnh lùng… Ba năm sau

Quân tướng Mông dồn dập kéo sang Âu.

Kéo sang Âu ba vạn quân thiết kỵ

Tràn tới đâu là tan thành, nát lũy

Là hàng vạn dân cư bạt linh hồn

Cả mèo chó giết không còn một con.

Thật tàn nhẫn ! ôi ! muôn vàn tàn nhẫn

Quân tướng Mông lật những thây tử trận

Cắt cụt tai, nhét đầy chín chiếc bao

Và bêu đầu bại tướng lên ngọn sào…

*

Quân Mông Cổ hung tàn như thế ấy

Nay lại thêm lửa hờn đang bừng cháy

Vì Sài Thung, quan Lễ bộ thượng thư [3]

Tới Nam Quan bị quân ta bắn mù.

- « Nhục thiên sứ, hẳn là Hốt Tất Liệt

« Phải trả thù, phải diệt trừ nước Việt

« Thói hung tàn cầm chắc phải hơn nhiều

« Phải muôn phần khủng khiếp đến tiêu điều…

« Phép dùng binh phải tỏ tường bên nghịch

« Thắng trong tay hãy giàn quân nghênh địch

« Nay xét mình tướng ít lại quân thưa

« Chống lại thì mười mươi chắc bị thua.

« Trứng trọi đá sao bằng giờ trước hãy

« Phái sứ thần mau mau ra quan ải

« Xin lui binh, rồi xếp sẵn ngà voi

« Sừng tê và châu báu, đồi mồi

« Và nho sỹ và thợ thuyền, thầy bói

« Và lang y, kén những người tài giỏi

« Cống thiên triều và giữ lệ ba năm

« Yên can qua và tránh khỏi ngoại xâm

« Nếu không thì cho quân Mông mượn lối

« Kéo quân đi cùng Chiêm binh chống chọi

« Chịu nhún nhường cung cấp ít quân lương

« Họa may là thoát khỏi được tai ương ».

Nhưng… Nhưng Hưng Đạo Vương Trần Quốc

Thét vang lên, mặt bừng bừng sắc giận, tuân :

- « Không được đâu ! Bàn thế không được đâu

« Có nhẽ nào hèn nhát cả như nhau ?

« Kẻ làm tướng có nhẽ nào lại thế ?

« Thấy giặc đến không bầy mưu tính kế

« Chí toan bề cầu lấy sự yên, nhàn !

« Yên được chăng, khi nước mất nhà tan ?

« Quân Mông Cổ là những quân tàn bạo

« Khát máu người, hung hăng như hổ báo

« Chỉ lấy điều chém giết làm vui tay

« Phỏng tha chi, dân nước Việt Nam này ?

« Chúng tìm cớ đánh Chiêm thành mượn lối

« Nước Chiêm thành hỏi làm chi nên tội ?

« Chẳng qua là lập mẹo để lừa nhau

« Để chiếm thành để cướp nước cho mau !

« Ta nào mắc ? Còn ta đây nào mắc ?

« Các ngươi đây không mơ màng tỉnh giấc

« Thì nguy cơ chờ đợi ở sau lưng !

« Biết nghe ta thì sớm hãy coi chừng :

« Hãy soi lại những tấm gương anh dũng

« Hãy giằng mau những cánh cung thật cứng

« Hãy mài cho thật bén lưỡi gươm kia

« Hãy hợp lại, đừng rời rã phân chia

« Hãy theo ta kéo quân lên mặt Bắc

« Quyết một hai đương đầu cùng quân giặc

« Thề một lòng gìn giữ lấy giang san

« Cùng địch quân thịt nát với xương tan ».

Bách quan nghe, máu hùng như sôi-nổi

Tay nắm gươm, mắt tròn xoe, dữ dội.

Hưng Đạo Vương liếc thấy những mừng thầm

Nhưng còn mong cả nước cùng đồng tâm

Thì sức mạnh mới trông bề thủ thắng.

Vương nghĩ đến những lão nhiêu đầu trắng

Râu phất phơ, gậy trúc trong gia đình

Sống an nhàn mong con cháu hiển vinh

Nếu được Vua, được triều đình tuyên triệu

Thì tuổi già thêm xiết bao vinh diệu ?

Tấm thân già sẽ nặng nghĩa vua tôi

Cảm ơn sâu sẽ chờ lúc phản hồi

Khuyên con cháu mau đền ơn nợ nước

Vì ông cha tăng muôn phần dũng lược.

Vương tâu vua xin lấy điện Diên Hồng

Dùng làm nơi hộp họp cho thật đông

Các bô lão trong dân làng đủ mặt

Lấy ý nghĩa là giang sơn còn mất

Kẻ làm dân có trách nhiệm dự phần

Vì giang sơn là của cả nhân dân

Không phải của giành riêng cho một họ

Nay quân thù đã đến ngay cửa ngõ

Dân muốn hàng hay dân muốn hưng binh ?

Ý kiến dân là ý kiến triều đình.

Vua chuẩn tâu rồi y ngày hội nghị

Các bô lão trong dân làng được chỉ

Từ bốn phương nhắm thẳng lối Thăng Long.

Năm Giáp Thân tháng chạp cuối mùa đông

Trên đường cỏ có những đầu bạc trắng :

Người quắc thước quen rãi rầu mưa nắng

Kẻ già-nua gậy trúc chống lom khom

Lũ lượt sau, đàn con cháu om sòm

Theo hầu hạ đủ tráp trầu, điếu ống.

Họ ra đi với một trời mơ mộng

Là rồi đây được yết kiến long nhan

Được vào triều, được dự yến vua ban

Sung sướng thay ! tuổi già, ôi ! danh giá !

Dù chết ngay thân già âu cũng hả !

*

Điện Diên Hồng đủ văn võ trăm quan

Đủ đại diện của toàn quốc dân gian

Vua cảm động tả tình hình quân giặc

Đang hầm hè, hò vang trên ải Bắc

Chỉ nay mai là chúng vượt biên thùy

Chúng tràn sang là nước mất, dân nguy !

Chúng sẽ chặt, sẽ chặt đầu ngàn vạn !

Sẽ băm vằm, sẽ phanh thây nhan nhản !

Sẽ đào mồ, sẽ đẫy mả, quật lăng…

Ôi ! tàn hại ! còn tàn hại nào bằng ?

Mặt bách quan sa-sầm, răng nghiến lại

Gậy lão niên rung rung, hồn tê tái.

- « Hỡi các ngươi ! Muốn sống hãy nghe ta :

« Muốn yên thân, muốn gìn giữ sơn hà

« Muốn đời đời hưởng ơn vua, lộc nước

« Thì tất cả, cả dân gian toàn quốc

« Phải một lòng, phải quyết liệt như nhau !

« Phải tiến lên, phải nhất luật đương đầu :

« Trẻ xông pha tung hoành nơi chiến trận

« Già giúp uy, theo sau làm hậu thuẫn

« Có như thế thì giặc kia mới chồn

« Có như thế thì nước mất mới còn !

« Hỡi các ngươi ! Ta trưng cầu ý kiến

« Hỏi các ngươi : nên hòa hay nên chiến ? »

- « Nên chiến ! Nên chiến ! Chiến đến kỳ cùng ! »

Tiếng reo hò rung chuyển điện Diên Hồng

Nức lòng được toàn dân đều quyết chiến

Trên mặt rồng nét vui mừng hiển hiện

Vua Nhân Tôn bèn cử Hưng Đạo Vương

Cầm đại binh đi chống giặc Bắc phương.

Vương lĩnh mệnh sai Phụ Trần Đại tướng

Đem trọng binh, đường Lạng-sơn thẳng hướng

Gấp ngày đêm phòng giữ ải Khả-ly

Ải Lộc-châu Nguyễn Khoái dẫn quân đi [4]

Tướng Yết Kiêu lĩnh mật truyền Nguyên súy

Ra Bãi-tân để giữ gìn mặt thủy. [5]

Yên thủy bộ ba nơi, Hưng Đạo Vương

Hợp tướng tá kéo đại binh lên đường.

*

Chiếm Kỳ-sơn, Vương đóng binh hạ trại

Truyền ba quân phải một lòng hăng hái

Phải xả thân, toàn thắng ngay trận đầu

Tỏ oai phong, mở đường lối mai sau.

Ba quân nghe dạ vang trời, chuyển núi

Máu quân thù quyết chờ phen tắm gội

Quân Thoát Hoan rầm rộ tới biên thùy

Đất chuyển rung, chim muông bạt, khiếp uy.

*

Thoát Hoan nghe các nơi đều phòng giữ

Vội chia quân đi vài nơi cầm cự

Dồn đại binh đánh rốc lên Kỳ Sơn.

Cách Kỳ-sơn độ chừng mười dậm hơn

Gặp Việt quân, đôi bên cùng dàn trận.

Trỏ gươm sang, Thoát Hoan đầy tức giận :

- « Dám ngăn đường cản lối ! Quân Nam Man

« Được bao hơi, phường chuột chết to gan ?

« Tướng ta đâu ? Còn đợi chờ chi nữa ? »

Tướng Phàn Tiếp vội vung thương, phi ngựa

Bên Việt quân Phạm Ngũ Lão xông ra

Múa thanh siêu như gió táp mưa sa

Cùng tướng Mông tung hoành vòng kịch chiến.

Đội binh khí như quỷ thần xuất hiện

Càng đấu lâu đao pháp càng nhiệm mầu

Trăm hợp dư còn cầm cự ngang nhau.

Đợi nóng lòng, tướng Mông A Bát Sích

Thúc ngựa ra tay vù vù ngọn kích

Định đánh hôi, nhưng Dã Tượng tướng quân

Lại ngăn ngay rồi đôi kích quây quần

Cát bụi mù, ầm ầm vang trống trận.

Trống trợ oai, tinh thần thêm phấn chấn

Càng đánh lâu càng xung xát tưng bừng

Quân đôi bên cổ võ reo vang lừng.

Quyết hơn thua trổ hết oai thần võ

Phạm tướng quân vung thanh siêu, hùng hổ

Chém lia lịa làm Phàn tướng gai ghê

Chống đỡ hoài, đuối sức tay tê mê.

Thét vang trời, Phạm tướng quân chém đại

Lưỡi siêu vèo, tướng Mông nghe kinh hãi

Cúi rạp mình rồi thúc ngựa ra roi…

A Bát Sích nhìn Phàn Tiếp chạy rồi

Khí dũng chùn, chân tay đâm bối rối.

Gạt kích ra, vươn tay xông ngựa tới

Dã tướng quân toan bắt sống tướng Mông

Nhưng tướng Mông thúc ngựa chạy như giông.

Thừa lúc bên quân Mông đang nhốn nháo

Hưng Đạo Vương thúc ba quân xông xáo

Đánh tràn sang, chém giết thật hung hăng

Quân Thoát Hoan rối loạn, chạy tan hoang…

Đám đại binh đang cầm đầu chạy miết

Vì sau lưng bị Việt quân đuổi giết

Khi người ngựa sắp qua một khu rừng

Bỗng xa xa… tiếng trống đánh vang lừng

Một đạo quân ầm ầm ra chặn lối

Đi dẫn đầu một lá cờ đỏ ối

Chữ đề : « Phá cường địch, báo hoàng ân ».

Quân Thoát Hoan sợ rụng rời tay chân

Đành đợi chết, thôi ! phen này đợi chết

Nhưng Thoát Hoan đã giơ roi hò hét :

- « Tướng ta đâu ? Các tướng của ta đâu ?

« Thằng nhãi kia ! Ra bắt nó cho mau ! »

Nhãi kia là Hoài Văn Hầu Quốc Toản

Tuổi còn non nhưng mưu mô thần toán

Lại thêm tài vũ dũng sức ngàn cân

Chí những mong giúp nước, báo hoàng ân

Nhưng đãn hiềm triều đình khinh nhỏ quá.

Giận uất người, một mình chiêu binh mã

Đợi thời cơ quyết đánh bại quân Mông

Xem triều đình có trọng dụng hay không.

Hầu đang đi đến nửa đường, nghe nói

Gần Kỳ sơn đang đánh nhau dữ dội

Vội đem quân đi xuyên qua đường rừng

Định phen này thắng một trận lẫy lừng

Là bất thần kéo quân vào tập hậu.

*

Khinh nhãi con, tướng Mông không thèm đấu

Hỏi : « Đi đâu ? Nhãi tướng kia đi đâu ?

« Khôn hồn thì xuống ngựa đầu hàng mau ! »

Hoài Văn Hầu, gầm lên như hổ rống

Vung trường thương đâm tướng Mông suốt họng.

Rồi ra roi thúc ngựa nhanh như bay

Nhằm Thoát Hoan quyết bắt sống trên tay.

Các tướng Mông vội văng mình cản lối

Đánh tháo lui vì vừa thua mệt mỏi

Cốt cầm chừng cho chúa tướng thoát thân

Rồi lần lượt, theo chân nhau, chạy dần.

*

Mấy trận liền bị Việt quân đánh bại

Quân Thoát Hoan quyết chờ phen sống mái

Để trả thù, để gở lại oai danh.

Lý Hằng bàn : « Kỳ-sơn khó tranh giành

« Vì núi cao biết bao nhiêu hiểm trở ?

« Nay quân kia chỉ trông vào chỗ đó

« Ta ngầm đem quân chiếm ải Lộc-châu

« Ải Khả-ly ta cũng chiếm cho mau

« Rồi thẳng đường do Chi-lăng tràn xuống

« Quân núi Kỳ, cô đơn phải luống cuống

« Chạy đằng trời ! Ba mặt ta bổ vây

« Ta diệt cho không một mống phen này ! »

Thoát-Hoan nghe vội y ngay diệu kế

Ngầm rút quân, ở lại trương thanh thế.

*

Mấy ngày liền không thấy giặc tấn công

Hưng Đạo Vương đang ngờ vực trong lòng

Bỗng được tin cả hai nơi quan ải

Bị quân Mông ngày đêm vây chặt mãi

Rồi thình lình quân tập hậu phía sau

Đánh tràn vào chiếm hai ải rất mau.

Hưng Đạo Vương mất hai nơi hiểm đạo

Vội mật truyền cho tướng quân Ngũ Lão

Và tướng quân Nguyễn Khoái vừa chạy về

Mang trọng binh đến phục sẵn bên khe

Đợi Thoát Hoan nếu đem quân đuổi đến

Thì đổ ra dùng cung tên huyết chiến.

Nghe Việt quân đang ngấm ngầm rút lui

Về Chi-lăng còn trại trống lại thôi !

Vỗ tay mừng, Thoát Hoan hô quân đuổi

Những đại binh đang hò reo, rong ruổi

Bỗng bên khe một tiếng nổ chuyển trời !

- « Tiếng pháo lệnh ! Thôi ! Trúng kế ! Nguy rồi !

« Mau rút lui ! Tiên quân làm hậu đội ! »

Thoát Hoan truyền nhưng lệnh vừa truyền khỏi

Hai bên khe đã hàng vạn tên bay

Nhằm quân Mông như nhằm những thân cây

Rồi trên cao ào ào lăn gỗ đá

Lăn tới đâu thây nát ra như rạ.

*

Vài hôm sau do lối tắt đường rừng

Quân Thoát hoan lại điệp điệp trùng trùng

Vây Chi-lăng ba bốn vòng thắt chặt

Luôn ngày đêm khởi thế công gay gắt.

Che mộc khiên, vung mã tấu hò reo

Tiến sát thành, đoàn cảm tử quyết leo

Nhưng trên thành ngàn vạn tay đao phủ

Chém tơi bời, đầu rơi như xung rỗ…

Bắn lửa tên dọn đường, tiến thật nhanh

Khiêng thang dài đặt lên trên bờ thành

Nhưng trên thành những đá hòn lực lưỡng

Như mưa rào thi nhau quăng tràn xuống

Quăng tới đâu là từng đám vụn người.

Khoét đường hầm rồi chờ lúc tối trời

Khua trống trận hô quân vờ xung xát

Để đoàn quân đang luồn qua hầm đất

Tới giữa thành đánh tập hậu, nhô lên

Nhưng trong thành đã phòng bị trước tiên

Trữ sẵn dầu để chờ khi dội xuống

Ném lửa theo đốt tặc binh chết uổng !

*

Bao nhiêu tài quen đoạt ải chiếm thành

Bao nhiêu thứ thật tuyệt diệu, tinh anh

Đã từng dùng với Trung Hoa toàn quốc

Đã từng dùng với Âu châu ngày trước

Đều vô công, đều một loạt vô công

Khiến Thoát Hoan giận sôi nổi trong lòng

Chợt nhớ ra thứ muôn phần tàn hại

Mỗi khi dùng để phá thành, phá ải

Thì tiếng vang như sấm nổ tung hoành

Thành bật tung, ải nát vỡ tan tành

Ấy là thứ chế ra thật kỳ lạ

Từ Nguyên triều để gồm thâu thiên hạ.

Nay Việt quân giữ mãi, phá không xong

Âu là đem dùng thử thứ… thần công

Thử súng to phải châm mồi, đốt đạn

Chỉ dăm mồi là Việt quân tán loạn

Tan cả thành, nát cả ải cho coi !

Xem phen này còn chống cự nữa thôi ?

*

Súng thần công quay đầu nhằm quan ải

Quân châm mồi hai tai nút bông vải

Lửa cháy loang… Một tiếng nổ chuyển trời

Ải rung rinh, gạch nát vụn tơi bời…

Quân trên chòi ngã lăn nhào, bổ chửng

Ngựa hí vang, chạy dúm do chân cẳng.

Hưng Đạo Vương đang đứng sững tần ngần

Bỗng ầm trời, đạn rơi giữa trung quân

Ngói tung lên, đại hành doanh đổ xụp.

Quyết phá tàn cho hết nơi ẩn núp

Cho tung hoang vựa thóc chứa quân lương

Cho kinh hoàng, cho tan thịt, nát xương

Thoát Hoan hô quân bắn sang thật gấp

Quân châm mồi thay nhau chạy tấp nập.

Bỗng toang ra… Cửa ải mở toang ra

Hưng Đạo Vương hô các tướng xông pha

Đánh liều sang phía quân Mông đang bắn.

Đội tiên phong dùng mộc, khiên, lá chắn

Cuộn mình lăn, mã tấu chém lìa chân.

Thần công ngừng vì khôn bắn được gần

Quăng bỏ súng dùng đao gươm xung xát.

Đoàn trung quân giương cung lên đồng loạt

Bắn tràn lên, mở lối cho tiên quân

Đoàn hậu quân chạy tiên sát theo chân

Theo hiệu cờ, các đoàn quân dồn dập

Vây gắt gao, hò chém, đâm, tới tấp…

Mấy phen liền gần chọc thủng quân Mông

Nhưng quân Mông vội dồn lại thật đông

Đánh rát rạt làm Việt quân túi bụi.

Đã bao phen tưởng cùng đường tiệt lối

Gươm đao quằn, người ngựa đây trọng thương

Nhưng lâm nguy, khí dũng bỗng quật cường

Cả đoàn quân đùng đùng như vũ bão

Đánh giãn đường, xô quân Mông điên đảo

Lọt trùng vi… hỏa tốc xuyên qua rừng…

Đuổi theo sau, giặc hò reo vang lừng

Nghe tin Hưng Đạo Vương về Vạn-kiếp

Và Việt quân vừa qua cơn khủng khiếp

Vua Nhân Tôn lo sợ, dạ bồn chồn

Giữa đêm khuya ngự một chiếc thuyền con

Đi tìm Vương để luận bàn quốc sự.

Nghe quân Mông đang ngày đêm rống rỡ

Vua Nhân Tôn bàn cùng Hưng Đạo Vương :

- « Xét tình hình thế giặc đang quật cường

« E rằng ta cứ dằng dai chống mãi

« Chỉ hao binh thêm dân gian tàn hại

« Hay hàng đi ? Hay nghe Trẫm hàng đi ?

« Để cứu dân để thoát khỏi hiểm nguy ».

Vương quỳ tâu : « Bệ hạ muốn hàng giặc

« Là vì dân, là vì lòng nhân đức

« Nhưng Bệ Hạ quân xã tắc, tôn lăng

« Để giặc tàn, để giặc phá đi chăng ?

« Muốn đầu hàng, xin chém đầu thần đã ?

« Đầu thần còn thì muôn tâu Bệ Hạ

« Xã tắc còn, xin Bệ Hạ đừng lo

« Quyết bại Mông, thần sắp sẵn mưu cơ ».

Nghe những lời trung quân, đầy khảng khái

Vua Nhân Tôn mới tiêu tan sợ hãi

Vua khuyên Vương nên hạ lệnh chiêu binh

Phòng quân Mông lại kéo đến thình lình

Vương tuân mệnh chiêu binh rồi thảo hịch

Nhẽ tồn vong, Vương đem ra khuyến khích.